Pirtûka Danîêl - Sî û Çar

Lubanza lutaanu ne lubaanzalo luka Danieli lulaga ebyafaayo by’ensolo ey’oku nsi eya Okubikkulirwa essuula kkumi na ssatu. Amerika ey’Eggwanga Ery’Obumu (ensolo ey’oku nsi), yatandika ng’obwakabaka obw’omukaaga obw’obunnabbi bwa Bayibuli mu 1798, obwakabona bwa Paapa (ensolo ey’omu nnyanja eya Okubikkulirwa essuula kkumi na ssatu) bwe bwafuna ekiwundu eky’obulabe eky’obunnabbi, ne bumaliriza okufuga kwabwo ng’obwakabaka obw’okutaano obw’obunnabbi bwa Bayibuli.

Historia ya mnyama wa dunia ni historia ya onyo la kukaribia kwa hukumu za Mungu. Mwanzoni mwa historia ya mnyama wa dunia, hukumu ya uchunguzi ya Mungu ilianza, na katika mwisho wa mnyama wa dunia hukumu ya utekelezaji ya Mungu huanza. Onyo la kukaribia kwa hukumu ya uchunguzi ya Mungu, hapo mwanzo, liliwakilishwa na ujumbe wa malaika wa kwanza wa Ufunuo sura ya kumi na nne, uliowasili katika “wakati wa mwisho” mwaka 1798. Onyo la kukaribia kwa hukumu ya utekelezaji ya Mungu, katika mwisho, linawakilishwa kama jumbe za malaika watatu za Ufunuo sura ya kumi na nne, zilizowasili katika “wakati wa mwisho” mwaka 1989.

بە هەر «کاتی کۆتایی»دا بەشێک لە پەرتوکی دانیال کرانەوە دەبێت. لە سەرەتای مێژووی ئاژەڵی زەوی، لە ساڵی 1798، بەشەکانی حەوت، هەشت و نۆی دانیال کرانەوە بوون. ئەو بەشانە وەک بینینی ڕووباری ئولای نیشان دراون. لە مێژووی کۆتایی ئاژەڵی زەوی، لە ساڵی 1989، بەشەکانی دە، یانزە و دوازدەی دانیال کرانەوە بوون. ئەو بەشانە وەک بینینی ڕووباری حیددەکەل نیشان دراون. هەر کاتێک پەرتوکی دانیال کرابێتەوە، پرۆسەیەکی تاقیکردنەوەی سێ قۆناغیی بەسەر ئەو نەوەیەدا دەهێنرێت کە لەو کاتەدا دەژیێت.

Kurunguboka kwa ntambu ya kutetesha ya bitambi bisatu kusimbamiile ku dikanda dia dijina dia Kiebrania didi didi dibalula bu “bukiedika,” didi dibandilu ku kusangisha makalata a kumpala, a dikumi ne isatu, ne a nsuka a alfabeti ya Kiebrania. Dijina dia Kiebrania edi dimanyisha ne didi ne bukole bwa bufuki bwa Nzambi. Bukiedika bonso bua biprofete byonso busimbamiile pa dijina edi, bu mudi pe ntambu ya kutetesha ya bitambi bisatu mu Daniel nshapita wa dikumi ne ibidi. Dijina edi kadimanyishi anu bukole bwa bufuki bwa Nzambi to, kadi pe Yesu Kristo, udi Bukiedika, ne udi pe wa Kumpala ne wa Nsuka, bu mudi bimanyishibwe ku makalata a kumpala ne a nsuka a alfabeti ya Kiebrania.

Ng’yo ya kwanda ya munyama wa ntanda, pano lwango lwa kuswila kwa bulumbulwilo bwa kusosoloka lwafikile mu ntango ya mpelo mu 1798, lwalangishiwa na malaika wa kwanza wa Kusololwa ikumi na ine. Ujumbe wa malaika wa kwanza wa mu Kusololwa sura ya ikumi na ine uli na buli limwe lya ng’endo zitatu, isho ni i cine, kabili ishikilangisha inshila ya kweshiwa ya matambo yatatu iyo yakwebelele ikolo ilyo malaika wa kwanza afikile mu 1798.

Kali ga nuhwe wa nsuwa gyaana, hwee mu nsem a ɛfa atɛn a wɔde bedi dwuma no bɛn ho no duu awiei berɛ mu wɔ afe 1989 mu no, wɔde no gyina hɔ ma Adiyisɛm ti du-nan no abɔfo baasa no so. Adiyisɛm du-nan no abɔfo baasa no gyina hɔ ma anammɔn baasa no, a ɛno ne nokware no, na abɔfo baasa no nso gyina hɔ ma sɔhwɛ a ɛwɔ anammɔn baasa mu no, a ɛbaa awo ntoatoaso a na wɔte ase bere a ɔbɔfo a ɔto so abiɛsa no baa afe 1989 mu no anim.

Buuku ya Danieli imejengwa juu ya jumbe za malaika watatu. Muundo huo ni hatua tatu za neno la Kiebrania la “kweli,” na pia mchakato unaolingana wa kupimwa wa hatua tatu; lakini mchakato huo wa kupimwa hujitokeza katika mstari wa kihistoria wa mnyama wa nchi wa Ufunuo sura ya kumi na tatu (Marekani), na pia katika mstari wa kihistoria wa pembe mbili za mnyama huyo wa nchi (Urepublikanismo na Uprotestanti). Historia ya Marekani, ikianza mwaka 1798 na kuendelea hadi sheria ya Jumapili iliyo karibu kuja, ndiyo kipindi kilekile cha historia ambacho ndani yake kanisa la Waadventista Wasabato lipo. Kwa hiyo, buuku ya Danieli pia inajumuisha muundo unaoonyesha historia ya Uadventista, ukianza mwaka 1798 na kuendelea hadi sheria ya Jumapili iliyo karibu kuja. Kwa kufanya hivyo, buuku ya Danieli hutambulisha historia zilezile za kinabii zinazowakilishwa katika buuku ya Ufunuo, na kwa kufanya hivyo hutoa shahidi wa kwanza anayeifikisha kwenye ukamilifu jumbe la shahidi wa pili. Ukamilifu wa buuku hizo mbili hutimizwa kwa tukio lilelile la kinabii lililokuwapo katika uhusiano wa Agano la Kale na Agano Jipya.

“यीसुसको जीवन, मृत्यु, र पुनरुत्थानको इतिहास” ले मानवजातिका निम्ति ख्रीष्टको कार्यलाई संक्षेपमा प्रस्तुत गर्छ, र ती तीन चरणहरूको साक्षी दिन्छ, अनि ती तीन चरणहरू नै “सत्य” हुन्। हिब्रू शब्द “सत्य” ले यीसुसलाई जनाउँछ, जो पहिलो र अन्तिम, आदि र अन्त, तथा अल्फा र ओमेगा हुनुहुन्छ; र उक्त शब्द स्वयं पनि उही कुरा जनाउने पहिलो र अन्तिम अक्षरहरूबाट बनेको छ, किनकि अल्फा र ओमेगाका रूपमा यीसुसले कुनै वस्तुको अन्तलाई त्यसैको आरम्भसँगै देखाउनुहुन्छ। ख्रीष्टको जीवन, मृत्यु र पुनरुत्थान सत्य हुन्, किनकि अन्य कुराहरूका साथै तिनीहरू तीन चरणद्वारा प्रतिनिधित्व गरिएका छन्, र पहिलो तथा अन्तिम चरण दुवै “जीवन” हुन्, किनकि “जीवन” र “पुनरुत्थान” दुवै “जीवन” नै हुन्। हिब्रू शब्दको बीचको अक्षर वर्णमालाको तेह्रौँ अक्षर हो, र तेह्र विद्रोहको प्रतीक हो; अनि ख्रीष्टको मृत्यु शैतानको विद्रोह र आदमका सन्तानहरूको, जसले त्यसको विद्रोहमा सहभागिता जनाए, विद्रोहद्वारा गराइएको थियो।

فهمی وەحیی عیسای مەسیح لە پەرتووکی وەحیدا پێش داخستنی دۆخی تاقیکردنەوەی مرۆڤ بە تەواوی دەرخراو دەبێت، و یەکەمین توخمی سەرەکیی ئەو ڕاستییەی کە لەو کاتەدا دەرخراو دەبێت ئەوەیە کە مەسیح «ڕاستی»یە، ئەلفا و ئۆمێگایە، ئەوەی واژۆی خۆی وەک ئەلفا و ئۆمێگا لەسەر ئەو ڕاستییانە دادەنێت کە فەرمانی هەبوونیان لە وشەی خۆیدا داوە. کاتێک خوشک وایت نووسی، «مێژووی ژیان، مردن، و هەستانەوەی عیسا، وەک مێژووی کوڕی خودا، بە تەواوی ناتوانرێت بسەلمێندرێت بەبێ بەڵگەیەک کە لە ئەه‌دی کۆندا هەیە. مەسیح لە ئەه‌دی کۆندا هەمان ئەوەندە ڕوون ئاشکرا دەکرێت وەک لە ئەه‌دی نوێدا»، ئەو پشتڕاست دەکات، بۆ ئەوانەی دەبینن، کە پەیامی سێ فریشتەکەی لە وەحی بەشی چواردەهەمدا (کە ئەوانیش لەسەر هەمان سێ هەنگاو پێکهاتون، وەک «ژیان، مردن و هەستانەوە»)، «بە تەواوی ناتوانرێت بسەلمێندرێت بەبێ بەڵگەیەک کە لەخۆی گرتووە» لە پەرتووکی دانیال.

ئەو هەروەها دیاری دەکات کە پەرتووکی دانیال شایەتی لەسەر بابلی «هاتووی داهاتوو» دەدات، لە کاتێکدا پەرتووکی ئاشکراکردن شایەتی لەسەر بابلییەک دەدات کە «هاتووە» بەو شێوەیەی کە لەلایەن پەرتووکی دانیالەوە پێشبینی کرابوو. زیاتر لەوەش، ئەو بەکاربردنە دیاری دەکات کە «بۆ ئەوەی بەهایدانی» پەرتووکی ئاشکراکردن بکرێت، پەرتووکی دانیال «دەبێت بە تەواوی تێبگەیەنرێت»، چونکە «ئەوە تیشکی شکۆدارەکەیە» لە پەرتووکی دانیالەوە «کە ژیانی مەسیح و فێرکردنەکانی» پەرتووکی ئاشکراکردن «بە ڕوونی و جوانی دەردەخات.»

دەربڕینەکانی ئەو هەروەها دەتوانرێت بەو شێوەیە تێبگەینرێن کە «موجیزەکانی عیسا» کە لە پەرتووکی ئاشکراکردندا نیشان دراون، «بەڵگەیەکن بۆ خودایەتیی ئەو؛ بەڵام بەهێزترین بەڵگەکان ئەوەیە کە ئەو فیداکاری جیهانە» لەو کاتەدا دەدۆزرێنەوە کە پێشبینییەکانی پەرتووکی دانیال «بە مێژوو»ی پەرتووکی ئاشکراکردن بەراورد دەکرێن. هەروەها دەتوانرێت بناسرێت کە کاتێک «عیسا بە جولەکەکان وتی: “پەرتووکی پیرۆز بپشکنن، چونکە وا دەزانن کە لەواندا ژیانی هەتاهەتان هەیە، و ئەوانەن کە شایەتی بۆ من دەدەن،”» بۆ جولەکە ڕۆحییەکانی ئەمڕۆ، پەرتووکی دانیال ئەوەیە کە شایەتی بۆ ئاشکراکردنی عیسای مەسیح دەدات، و ئەو ئاشکراکردنەی کە تەمومەکەی لێ دەکرێتەوە تەنها پێش داخستنی دەمەوەستای تاقیکردنەوە، ئەو شوێنەیە کە ژیانی هەتاهەتایی تێدا دەدۆزرێتەوە.

Kitabu cha Danieli kinaweka wazi kweli za kinabii zinazokamilishwa kwa ukamilifu katika kitabu cha Ufunuo. Kimejengwa juu ya hatua tatu zinazowakilishwa na neno la Kiebrania la “kweli”, na kwa hiyo kitabu chenyewe kinawakilisha jaribu kwa kizazi ambacho katika wakati wake mambo haya yanafunguliwa muhuri na kufunuliwa. Yesu Mwenyewe, akiwa Alfa na Omega, anasisitizwa moja kwa moja katika maneno ya kwanza kabisa na katika sura ya kwanza ya kitabu cha Ufunuo. Makala hizi pia zimeonyesha kwamba Danieli sura ya kwanza ina muundo na sifa zilezile za kinabii za ujumbe wa malaika wa kwanza wa Ufunuo sura ya kumi na nne.

Malaika wa kwanza an’nang’ani na kitabu cha Danieli sura ya kwanza, vyote viwili vinatambulisha mchakato wa kujaribiwa wa hatua tatu, ambao ndio alama bainifu ya Alfa na Omega. Sura hiyo huanza kwa Babeli halisi kuishinda Yuda halisi, na kitabu hicho huelekeza hadi vita ya mwisho kati ya Babeli na Yuda, iliyoonyeshwa katika aya sita za mwisho za Danieli sura ya kumi na moja. Katika aya hizo, Babeli ya kiroho hushindwa na Yuda ya kiroho, sawasawa na vile Mikaeli anaposimama na muda wa rehema kwa wanadamu kufungwa. Aya hizo zinawakilisha mwisho wa historia ya kinabii ya vita kati ya Babeli na Yuda. Katika aya hizo, kuponywa kwa jeraha la mauti kunaonyeshwa.

འཆི་འབུད་ཀྱི་རྨ་ཁ་གསོ་བའི་སྐོར་འགྲེལ་བྱེད་པའི་ཚིགས་བཅད་དག་ནི་ Daniel ལེའུ་བཅུ་གཅིག་པའི་ཚིགས་བཅད་བཞི་བཅུ་པ་ནས་འགོ་བཙུགས་ཏེ། དེའི་ཐོག་མའི་ཚིག་ནི་ “And at the time of the end.” ཞེས་པ་ཡིན། ཚིགས་བཅད་དེའི་ནང་གི་ “time of the end” ཞེས་པ་ནི་ 1798 ལོ་ལ་མཚོན་ཞིང་། དུས་དེར་པཱ་པཱ་ལུགས་ལ་འཆི་འབུད་ཀྱི་རྨ་ཁ་བཏང་བ་ཡིན། དེ་ནས་ཚིགས་བཅད་དག་གིས་འཆི་འབུད་ཀྱི་རྨ་ཁ་དེ་གསོ་བའི་ལོ་རྒྱུས་བཤད་དེ། པཱ་པཱ་ལུགས་ཀྱིས་རིམ་པར་དང་པོར་རང་གི་དགྲ་བོ་ king of the south (the Soviet Union) ཕམ་པར་བྱས་པ་དང་། གཉིས་པར་རང་གི་མཛའ་གྲོགས་ glorious land (the United States) ཕམ་པར་བྱས་པ་དང་། གསུམ་པར་རང་གི་གནོད་འཚེ་བའི་ཡུལ་ Egypt (the United Nations) ཕམ་པར་བྱས་པའི་སྐོར་ཡིན། ཚིགས་བཅད་བཞི་བཅུ་རྩ་ལྔ་པར་པཱ་པཱ་ལུགས་ (the king of the north) ནི་རང་གི་མཐའ་མར་སླེབས་ཏེ། དེ་ལ་རོགས་བྱེད་མཁན་སུ་ཡང་མེད། ཚིགས་བཅད་དེ་དག་ནང་པཱ་པཱ་ལུགས་ཀྱི་འཆི་འབུད་ཀྱི་རྨ་ཁ་གསོ་བའི་ལོ་རྒྱུས་ནི་ 1798 ལོར་པཱ་པཱ་ལུགས་ཉམས་པ་ནས་འགོ་བཙུགས་ཤིང་། པཱ་པཱ་ལུགས་ཀྱི་མཐའ་མའི་ཡར་ལངས་དང་འོག་འབེབས་ཀྱིས་མཇུག་བསྡུས་པ་ཡིན། ཚན་པ་དེའི་འགོ་འཛུགས་དང་མཇུག་སྡུད་ཀྱི་བར་གྱི་ཚིགས་བཅད་དག་གིས་དཀྱིལ་གྱི་ངོ་ལོག་དེ་ངོས་འཛིན་བྱེད།

ئەو وشەی عیبری بۆ «ڕاستی» لە یەکگرتنی یەکەم پیتی ئەلفوبێی عیبری، پیتی سێزدەهەم، و دواهەمین پیت دروست بووە. سێزدە ژمارەیەکە کە سەرپێچی نیشان دەدات، و مێژووی نێوان یەکەم و دواهەم. لە دوا بەشەکانی پێشبینی لە پەرتوکی دانیال، هەمان ئەو جەنگەی کە لە یەکەمین ئایەتەکانی ئەو پەرتووکەدا نیشان دراوە، نیشان دراوە. ئەو ئایەتانە بەشی یەک دەناسنێنن، لەوێدا ئەو پڕۆسەی تاقیکردنەوەی سێ هەنگاویە دەبینین کە ڕاستییە. پاشان لەو دوا بەشەدا هەمان ئەو سێ هەنگاوە دەبینین، چونکە بە یەکەم کەوتنی پاپایەتی دەست پێ دەکات و بە دوا کەوتنی پاپایەتی کۆتایی دێت، و لە ناوەڕاستیدا سەرپێچیی ڕۆژانی کۆتایی دانراوە.

Daniel chapyta ya ikumi na moja, bili mu ves ya mwisho sita, muna ushahidi wa pili wa kweli; kwa maana nguvu ya kwanza ya kijiografia ambayo upapa ulipaswa kuishinda (mfalme wa kusini) ni ishara ya nguvu ya joka, kama ilivyo pia nguvu ya mwisho katika zile nguvu tatu za kijiografia (Misri). Ushindi huo wa hatua tatu ulio wa lazima ili jeraha lile la mauti liponywe huanza na mfalme wa kusini, ambaye ni ishara ya nguvu ya joka ya kutokuwako kwa Mungu, na nguvu ya mwisho katika zile tatu, inayowakilishwa na Misri, ndiyo ishara kuu ya kibiblia ya kutokuwako kwa Mungu kunakohusishwa na joka. Kwa kweli, neno lililotafsiriwa kuwa “kusini” katika aya ya arobaini ya kifungu hicho ni “negeb,” ambalo wakati mwingine hutafsiriwa kuwa Misri. Vikwazo vile vitatu vina muhuri wa kweli, kwa maana kizuizi cha kwanza ndicho kizuizi cha mwisho. Nguvu iliyo katikati ni nchi ya utukufu (Marekani). Marekani ndiko uasi wa sheria ya Jumapili unaletwa, na ishara ya Marekani ilipokuwa ikianza ilikuwa makoloni kumi na matatu.

Saini ya Alfa na Omega imeenea katika kitabu cha Danieli, nayo hutoa ushuhuda ambao, ukiletwa pamoja na kitabu cha Ufunuo, huithibitisha Uungu wa Yesu Kristo. Kwa mujibu wa Danieli sura ya kumi na mbili, na mchakato wa upimaji wa hatua tatu unaotokea katika kizazi kile ambacho kitabu kinafunguliwa; kuukataa ufunuo wa muundo wa kitabu cha Danieli ni kuwa miongoni mwa wale wanaotambuliwa kuwa waovu. Kwa mujibu wa Ufunuo sura ya kumi na nne, kuukataa ufunuo wa muundo wa kitabu cha Danieli ni kuwa miongoni mwa wale wanaotambuliwa kuwa wanamsujudia mnyama na sanamu yake.

Igitabo c’Ivyahishuwe kigaragaza yuko, mbere gato y’uko igihe c’igeragezwa gifungwa, Ivyahishuwe vya Yesu Kristo bikurwako ikidodo; kandi Ivyahishuwe vya Yesu Kristo birimwo gukurwako ikidodo kw’imiterere y’igitabo ca Daniyeli.

Ukwogera mu ngeri y’ekiseera eky’omu maaso ng’akwogera eri omulembe gwe, Mwannyinaffe White yagamba nti, “nga tunaatera okutuuka ku nkomerero y’ebyafaayo by’ensi eno”, “‘ab’amagezi balitegeera,” nti “obunnabbi obuwandiikiddwa Danyeri busaanidde okufa ku kulowoozebwa kwaffe okw’enjawulo, kubanga bukwatagana n’ekiseera kyennyini mwe tuli abalamu.” “Okubikkulirwa okunji okw’ebyama eby’emyaka egijja. Obunnabbi bwe obwewuunyisa, nga bwe bwawandiikibwa naye mu ssuula musanvu okutuuka ku kkumi n’ebiri ez’ekitabo ekitwala erinnya lye,” “bulisumululwa mu nnaku ez’oluvannyuma.”

Daniel-eh fo buk maŋa kã niŋa, hĩe ta pɔrɔsɛs yẽ saaba-bɔlɔ niŋa, kã mɔ yɛlɛsɛsɛ tɔgɔrɔ yẽ kɛlɛ yẽ bɛɛŋa niŋa la, saŋa kã Judah kabilɛ yẽ Kɔyɔŋa Daniel-eh fo buk maŋa bɔ hɛ mɔɔrɔsɛ hã. Revelation ten-eh ni, Sister White nɛ hã-bɔ yẽ malaika kã sɔɔrɔ hã la “Jesus Christ mã niŋa pɛrɛsɛ bɔrɔ yẽ yẽrɛ tɛrɛ hɛ.” Revelation ten-eh ni, malaika la fo buk yẽ dɔɔrɔŋa fiti-fiti yẽ hɛrɛ niŋa bɛɛrɛ hã, kã John bɔ hɛ yẽ a taŋa kã a ŋmɛ. Buk maŋa la Judah kabilɛ yẽ Kɔyɔŋa dɔɔrɔ hã, mɔ kã Jesus Christ mã niŋa pɛrɛsɛ bɔrɔ yẽ yẽrɛ tɛrɛ hɛ; nɔɔrɔ la, buk maŋa kã John bɔ hɛ yẽ a ŋmɛ la Daniel-eh fo buk fiti-fiti maŋa hɛ.

Kukana ujulisho wa muundo wa kitabu cha Danieli, ambao sasa unaondolewa muhuri, ni kuwa miongoni mwa wale wanaotambuliwa kuwa waovu. Sura sita za kwanza za Danieli zinaweka muundo wa kiunabii unaowakilisha historia ya kiunabii ya Waadventista, mnyama wa nchi kavu, miaka sabini ya kiishara ya Isaya sura ya ishirini na tatu, pembe mbili za Uprotestanti na Urepublicani, historia ya kiunabii ya ujumbe wa malaika wa kwanza na wa pili, na historia ya ujumbe wa malaika watatu. Sura sita za mwisho za Danieli zinatambulisha jumbe za kiunabii zinazofunuliwa katika mwanzo na mwisho wa historia hizi zote zilizotajwa hapo awali.

Kapitulo ya kwanza ya Danieli ni historia ya mwendo wa malaika wa kwanza, katika mwanzo wa historia ya mnyama wa nchi. Kapitulo za kwanza hadi ya tatu ni historia ya mwendo wa malaika wa tatu, katika mwisho wa historia ya mnyama wa nchi. Kapitulo ya nne yapaswa kulinganishwa na kapitulo ya kwanza, kama mwanzo; na kapitulo za tano na sita zapaswa kulinganishwa na kapitulo za kwanza hadi ya tatu, kama mwisho. Ongezeko la maarifa linalowakilishwa katika kapitulo za saba, nane, na tisa lapaswa kulinganishwa na kapitulo ya kwanza kama historia ya mwanzo. Ongezeko la maarifa linalowakilishwa katika kapitulo za kumi, kumi na moja, na kumi na mbili lapaswa kulinganishwa na kapitulo za kwanza hadi ya tatu kama historia ya mwisho.

Omurongo komurongo, okuhikilira oku kuningilila ombepo yoitangira yenyama yomutunda koititio yimwe, yine, heyali, heyali na imwe, na iheyali. Okuhikilira oku kandi kuningilila ombepo yoixulilo yenyama yomutunda koititio yimwe mpaka yitatu, oititio yimwe na itano, itandatu, na okuya koititio ikumi mpaka ikumi na iberi. Onghee, embo lya Daniel otaliturwa koititio yembepo yoitangira nombo yoixulilo yenyama yomutunda.

Niwasho wa mnyama wa duniani basi waweza kutambuliwa kuwa ni Danieli sura ya kwanza, kwa maana sura ya nne inapaswa kuja juu ya sura ya kwanza (mstari juu ya mstari). Sura za saba, nane, na tisa nazo pia zinapaswa kuja juu ya sura ya kwanza. Kwa hiyo, mwanzo wa historia ya mnyama wa duniani unawakilishwa na Danieli sura ya kwanza.

Na vivyo hivyo kuhusu mwisho wa mnyama wa nchi. Mwisho wa historia ya mnyama wa nchi unaonyeshwa na sura ya kwanza hadi ya tatu, na sura ya tano, ya sita, ya kumi, ya kumi na moja, na ya kumi na mbili zinapaswa kujengwa juu ya sura tatu za kwanza (mstari juu ya mstari); hivyo basi, mwisho wa historia ya mnyama wa nchi unaonyeshwa na sura tatu za kwanza za Danieli.

پەڕەی یەکەم دەستنیشانی سەرەتا دەکات، پاشان پەڕەکانی یەکەم تا سێیەم دەستنیشانی کۆتایی دەکەن؛ و ئەو پێکهاتەی «یەک، پاشان سێ» ناساندنی ئەوە دەکات کە پێکهاتەی پێشبینیی پەرتوکی دانیال، هاوشێوەی پێکهاتەی پێشبینیی سێ فریشتەی مکاشفەی چواردەیە. لەوێش وەک لە دانیال، فریشتەی یەکەم مێژوویەکی جیاواز نیشان دەدات، بەڵام هەروەها یەک لە سێ بەشی مێژووی سێ فریشتەکەیە. لە هەمان کاتدا، هەروەها کە ئەم ناسینە ئەو پێکەوەبوونی «سێ و یەک» دەناسێنێت و جەختی لەسەر دەکات، ئەمەش پێکهاتەی وشەی عیبری «ڕاستی»یە، کە تەنها مەسیح و هێزی بەدەستهێنەری خودا نانیشانێت، بەڵکو پرۆسەیەکی تاقیکردنەوە و پاککردنەوەی سێ هەنگاوییش نیشان دەدات، کە هەردووکیان لە بەشی یەکەمی دانیال، و دواتر دیسان لە پەڕەکانی یەکەم تا سێیەمی دانیال نیشان دراون.

Yesu, ambaye ndiye kweli, pia ni wa Kwanza na wa Mwisho; na kwa maana hiyo historia ya mwendo wa malaika wa kwanza inarudiwa kwa herufi ileile kabisa katika historia ya wale malaika watatu. Hivyo, kwa mtazamo wa kinabii, inakubalika kuyaweka juu ya Danieli sura ya kwanza yale masura matatu ya kwanza ya Danieli, kwa maana mwanzo daima huonyesha mwisho. Basi kitabu cha Danieli huwa ndicho “kitabu kidogo” kilicho mkononi mwa yule malaika, kwa kuwa “kitabu kidogo” cha Danieli chaweza kuwakilishwa kikamilifu katika Danieli sura ya kwanza.

Kitaendelea na funzo letu la kitabu cha Danieli katika makala inayofuata.