Kitabu cha Danieli - Namba Thelathini na Tano

“Wakati wa mwisho,” mwaka wa 1798, kitabu cha Danieli, na hasa zaidi njozi iliyowakilishwa na Mto Ulai, kilifunuliwa. Njozi hiyo ilitangaza kuanza kwa hukumu ya uchunguzi mnamo Oktoba 22, 1844. Aya iliyokuwa msingi wa ukweli huo ni Danieli sura ya nane, na aya ya kumi na nne. William Miller, mjumbe aliyechaguliwa kutambua kufunuliwa kwa ujumbe huo, hakuwahi kuelewa kikamilifu kweli zote zinazohusiana na njozi hiyo, lakini alitimiza kazi aliyopewa.

ဟုဝီလျံ မီလာသည် ပရောဖက်ပြုနှုတ်ကပတ်တော်ကို စတင်လေ့လာစဉ်၊ သမ္မာကျမ်းစာအတွင်း၌ သတ်မှတ်ဖော်ထုတ်၍ တည်ထောင်ထားသော ပရောဖက်ပြုအနက်ဖော်ခြင်းဆိုင်ရာ စည်းမျဉ်းအချို့ကို သူ နားလည်သဘောပေါက်လာခဲ့သည်။ ထိုစည်းမျဉ်းများသည် “ဝီလျံ မီလာ၏ အနက်ဖော်ခြင်း စည်းမျဉ်းများ” ဟူ၍ ကုဒ်ပြုသတ်မှတ်ခံရပြီး ဖော်ထုတ်သိရှိခံရလေသည်။ ထိုစည်းမျဉ်းများကို မှုတ်သွင်းတော်မူခြင်းက အတည်ပြုထားပြီး၊ တနင်္ဂနွေနေ့ဥပဒေကာလ၌ အမှုဆောင်တရားစီရင်ခြင်း စတင်ကြောင်း ကြေညာမည့်သူများ အသုံးပြုမည့် စည်းမျဉ်းများအဖြစ်လည်း ဖော်ထုတ်ထားသည်။ မီလာက မိမိသည် သမ္မာကျမ်းစာကို သမ္မာကျမ်းစာ၏ အစမှ စတင်လေ့လာခဲ့ပြီး၊ ထိုအချိန်၌ မိမိ စဉ်းစားဆင်ခြင်နေသည့် အရာကို နားလည်လာသည်နှင့်အမျှသာ ရှေ့သို့ ဆက်လက်တိုးတက်ခဲ့ကြောင်း သက်သေခံခဲ့သည်။ ဤနည်းလမ်းတော်အရ ကြည့်လျှင်၊ မီလာ ပထမဆုံး သဘောပေါက်အသိအမှတ်ပြုခဲ့သော ကာလပရောဖက်ပြုချက်မှာ—၁၈၄၄ ခုနှစ်တွင် ပြည့်စုံနေသည်ဟု မိမိ ဖော်ထုတ်ရမည့် သတင်းစကားနှင့် ဆက်နွှယ်သော—ဝတ်ပြုရာကျမ်း နှစ်ဆယ့်ခြောက်ပါ “ခုနစ်ကြိမ်” ဖြစ်ခဲ့သည်ကို လွယ်ကူစွာ မြင်နိုင်သည်။

Uhamasisho hutuarifu kwamba malaika Gabrieli, pamoja na malaika wengine watakatifu, aliuelekeza moyo wa Miller, kama vile Gabrieli alivyokuwa amezielekeza nia za Danieli, Yohana mfunuzi, na manabii wote wa Biblia; kwa maana Gabrieli alikuwa amepewa kazi ile ambayo Shetani aliipoteza. Kazi ya Gabrieli iliwakilishwa katika jina la kwanza la Shetani, Lusifa, ambalo maana yake ni mleta nuru. Gabrieli alimletea Miller nuru ya unabii, naye kwa kuitii nuru hiyo aliutangaza ujumbe uliotangaza kufunguliwa kwa hukumu ya uchunguzi mnamo Oktoba 22, 1844.

Kutazama kwa nyuma kunawawezesha wale wanaotaka kuelewa kazi ya William Miller kutambua kwamba alipewa ufahamu fulani wa neno la unabii, uliokuja kuwa funguo za kazi yake ya kukusanya ujumbe wa hukumu inayokaribia. Mojawapo ya funguo hizo ilikuwa utambuzi wake kwamba siku moja iliwakilisha mwaka mmoja katika matumizi ya kinabii. Nyingine ilikuwa muundo wa kinabii alioutumia kuweka na kulinganisha mistari ya unabii aliyoigundua. Muundo huo ulikuwa umejengwa juu ya nguvu mbili za kishetani zilizoleta uharibifu kwa watu wa Mungu na kwa patakatifu pa Mungu. Ugunduzi wote wa Miller uliwekwa juu ya muundo wa kinabii uliowakilisha historia ya upagani ikifuatiwa na upapa, ambazo kwa mfululizo zilikanyaga chini patakatifu pa Mungu na watu wa Mungu tangu wakati wa Israeli ya kale hadi Kuja kwa Pili kwa Kristo.

ꞌAneka lele to pe totolo fakapolofita naꞌa ne maꞌu ai kiate ia ha mafai ke ne fakahaaʻi totonu ʻa e moʻoni kotoa pē naʻe fie maʻu ke fokotuʻu ʻa ʻOkatopa 22, 1844, ko e kamataʻanga ʻo e fakamaau. Ka naʻe fakangatangata ʻa e moʻoni ko ia, he naʻe ʻikai te ne lava ʻo mamata ki he mālohi fakatanga hono tolu naʻe muimui mai ʻi he talafaʻahisitōlia fakapolofita hili ʻa e fakapāganí mo e fakapāpalí. Naʻe ʻikai fiemaʻu ke ne mamata ki he moʻoni ko ia, he ko ʻene ngāué ke fanongonongo ʻa ʻOkatopa 22, 1844, pea ko e maama ʻo e mālohi fakatanga hono tolu ʻe toʻo ʻa hono sila hili ʻa e ʻaho ko ia.

ana abandi muhuuza ibyo yasobanukiwe mu buhanuzi ku miterere y’ububasha bubiri bushyiraho umusaka, ni ukuvuga Roma ya gipagani ikurikiwe na Roma ya kipapa, ni ko kandi yasobanukiwe ko ijambo ryahinduwemo ngo “ibya buri gihe,” mu gitabo cya Daniyeli, ryari ikimenyetso cy’ubupagani, kandi cyangwa se Roma ya gipagani. Ijambo “tamid” ryahinduwemo ngo “ibya buri gihe” rikoreshwa na Daniyeli incuro eshanu. Buri gihe rikoreshwa rifatanije n’ikimenyetso Miller yasobanukiwe neza ko gihagarariye ubupapa. Ikimenyetso cy’ubupapa gihora kigaragara gifitanye isano na “ibya buri gihe,” gihagararirwa n’ibimenyetso bibiri. Uko byagenda kose, ibyo bimenyetso byombi by’ububasha bwa gipapa byose biranga ubupapa; nyamara ariko, igihe Daniyeli yakoreshaga ijambo “tamid” ryahinduwemo ngo “ibya buri gihe,” buri gihe ryakoreshwaga hamwe n’ikimenyetso cy’ubupapa kandi mbere yacyo. Uko Miller yasobanukiwe “ibya buri gihe,” mu gitabo cya Daniyeli, byabaye urufatiro rw’imiterere yabonye ishingiye ku bubasha bubiri bushyiraho umusaka, ni ukuvuga ubupagani bukurikiwe n’ubupapa. Kugaragaza kwa Miller ko “ibya buri gihe,” mu gitabo cya Daniyeli, ari ubupagani byari bigenewe kuzaba impaka zikomeye cyane mu Itorero ry’Abadiventisiti, bitangiriye mu gisekuru cya kabiri cy’Abadiventisiti, cyatangiye mu mwaka wa 1888.

Miller alikumbula ukine wa buprofeti wa kwanza uliokuwa sehemu ya ufahamu wa Oktoba 22, 1844, kuwa ni “nyakati saba” za Mambo ya Walawi ishirini na sita, nao ulikuwa wa kwanza miongoni mwa kweli za Miller zilizowekwa imara kukataliwa mwaka 1863. Kukataliwa huko kulianza kizazi cha kwanza cha Uadventista, walipoanza kutangatanga katika jangwa la Laodikia. Kizazi cha pili kilianza kwenye Mkutano Mkuu wa Minneapolis mwaka 1888, na katika matokeo ya uasi uliotokea huko, kazi ya kishetani ya kukataa utambulisho wa Miller wa “sadaka ya daima” kuwa ni upagani ilianza mwaka 1901. Ufahamu sahihi wa “sadaka ya daima” haukuwekwa kando kikamilifu mpaka baada ya kifo cha nabii wa kike, ambaye alikuwa ametambua kwamba mtazamo uliokuwa ukihubiriwa kwa kupingana na mtazamo sahihi wa Miller kuhusu “sadaka ya daima” ulikuwa umetolewa na “malaika waliofukuzwa kutoka mbinguni.” Kukataliwa kamili kulitokea katika kizazi cha tatu yapata mwaka 1931. Kizazi cha tatu kilikuwa kimeanza kwa kuchapishwa kwa kitabu cha W. W. Prescott, kiitwacho, The Doctrine of Christ, mara tu baada ya Mkutano wa Biblia wa mwaka 1919. Mwaka 1919, kizazi cha tatu kilianza na kiliendelea mpaka kuchapishwa kwa kitabu, Questions on Doctrine, mwaka 1957.

Miller-en obraren oinarriak ezarriak izan eta Habakuken bi tauletan argi azaldu ondoren (1843ko eta 1850eko aitzindarien taulak), Jauna orduan egia hau zabaltzen hasi zen: bazela beste bat, hirugarren botere suntsitzaile bat, paganismoaren eta aitasantutzaren ondoren etorriko zena eta Jainkoaren herria ere jazarriko zuena.

Miller hwa na kaona nguvu ya tatu ya udhiŋi, na kwa sababu hiyo muundo wake hwa haujakamilika, ijapo ulifaa kikamilifu kutimiza kazi yake. Sister White anatambua ya kwamba Miller alikuwa mjumbe mteule wa Mungu, ya kwamba katika kazi yake alikuwa ameonyeshwa kwa mfano na Eliya na Yohana Mbatizaji, na katika kuitwa kwake kwa kazi yake na Elisha, na katika kifo chake na Musa. Ni wachache katika historia takatifu waliotia moyo maelezo yanayoonyesha ya kwamba malaika wanasubiri kando ya kaburi ili kuwafufua, lakini haya ndiyo maelezo kuhusu Miller. Ukweli ya kwamba kazi yake ilikuwa na mipaka kwa historia ambayo ndani yake aliinuliwa si kauli ya kumdharau Miller, bali ni jambo la lazima kutambua, ikiwa kazi yake itazingatiwa katika nuru ya kweli ya Neno la Mungu la unabii.

මිලර්ට දේවදූතික, නිශ්චිත මඟපෙන්වීමක් ලැබුණේ, අනුව ඔහු මුල් වශයෙන් අනාගමිකත්වයත්, අනතුරුව පාප්වාදයත් යන විනාශකාරී බලයන් දෙක මත පදනම් වූ භවिष्यවාණිමය රාමුවක් ගොඩනැගීමට හැකි වන පිණිසය. මේ හේතුව නිසා, එම බලයන් දෙක ඉටු කළ විනාශයෙන් ඔබ්බට ඉතිහාසය හඳුන්වා දුන් භවिष्यවාණි මිලර් විසින් වැරදි ලෙස අවබෝධ කරගනු ලැබීය. එහෙත් එම වැරදි අවබෝධවල කිසිවක්, මිලර්ගේ කාර්යය මඟින් ගොඩනැගූ මූලධර්ම රූපමය ලෙස නිරූපිත වූ හබක්කුක්ගේ ශුද්ධ පුවරු දෙකට ඇතුළත් නොවීය. එබැවින්, 1843 සටහන පිළිබඳව එය ස්වාමීන්වහන්සේගේ හස්තය මඟින් මඟපෙන්වනු ලැබූ බව ප්‍රේරණාව විසින් සටහන් කළ හැකි විය.

Miller aŋelaaŋo kaŋ tiisanni kuɲuŋo la, Alaa de a jɛlɛma la, ani 1843 sɛbɛn-jɛgɛnin kaŋ dɔɔnin dɛmɛna la, wahiyu ye fana Miller ka faamuya dɔɔnin na ko “the daily” bɛ se ka fɔ paganisimu ye, o ye tiɲɛ ye. Sani heburu kuma “tamid,” min bɛ baara ka bamanankan na i ko “the daily,” bɛ se ka sɔrɔ Daniel ka buku la loolu dɔrɔn duuru, ani a bɛ wagati bɛɛ jira la, a bɛ se ka fɔ halaki-sebennin fanga fila la ka ɲɔgɔnna jira: paganisimu kɔfɛ papalisimu.

Uelewa wa Miller kuhusu “cha kila siku,” kama ishara ya upagani, ulikuwa wa lazima kabisa katika mfumo wa unabii alioutumia, kwa maana uhusiano wa mfululizo wa upagani ukifuatiwa na upapa ukawa ndicho kipimo chake cha marejeo katika kupanga kwa upatano unabii wote alioongozwa kuuelewa.

“mboka ya nsuka” ntangu ekomaki, na mobu 1798, buku ya Danyele efungwamaki; mpe eteni ya liboso oyo ezalaki yango nde oyo Ndeko Mwasi White ayebisaki lokola “likonzi ya katikati” mpe “moboko” ya mouvement ya advente, ezalaki Danyele mokapo mwa mwambe, molongo mwa zomi na minei.

Umulongo gwa ikumi na buna ni wo mwikulo ku mulongo gwa ikumi na butatu, kabili uwo mwikulo tawakwata ubupilibulo ukwabula umusango wa cipusho.

Tindi ibili i iŋisanji ya kwongezheka kwa kumanya uko kwafuminepo apo buku lya Daniele lyafungwike pa “inshita ya mpela,” mu 1798. Vesi ya ikumi na fitatu, yalangisha amafumu yabili ayaonaula ayo Miller ashimikilepo imibele yakwe ya bupolofita. Miller alondolwele “ica lyonse cila cila,” muli vesi ya ikumi na fitatu, ukuti bupagani, kabili “ulubembu lwa konaula” ukuti bupapa. Cili ca mushilo ukumona ukuti imibele ya bupolofita iyo bamalayika baletele Miller ukumanya, yalondololwa muli tindi tubili utwo twiminina kwongezheka kwa kumanya uko kwafikile mu matebeto ya bantu mu 1798. Nomba Miller tabepelwe ukumona amaka yakonkapo ayo yali no kwisa pa cibansa ca bupolofita no kucusha abantu ba kwa Lesa.

Miller atanun ya na pawa ya katatu, akamukye kukwata myinukiro ya bupya iye yali yakasobi chabe. Miller alingile chilombo cha kunyanja cha mu Kusokolola chapitala 13 nga ni Roma ya bupagani, ne chilombo cha pa ntanda nga ni Roma ya bupapa. Ukubikapo kwake kwa Kusokolola chapitala 17 nakwene kwali kwa kusebana panuma ya kulemwa kwake ukumona amateka ya buprofeti ayalendela ukuchila pa pawa ya bubili ya kusakaza iya bupapa. Pa mulandu uyu, apo Miller alelinga amapawa ya Roma mu buprofeti bwa kwa Danieli, aleayasunga nga pawa limo ilyaishile mu bipindi fibili. Ico cali, kandi cili, kubikapo kwakololoka, lelo camulepwishishe ukumfwa ama bufumu ya buprofeti bwa Baibolo nga cintu conse icingafika ukucila pa bufumu bwa bune ubwaimininwa na Roma. Alimwene no kulinga ukutila ubufumu bwa bune bwa Roma bwali ne bipindi fibili, ifyaimininwe nga Roma ya bupagani na Roma ya bupapa, lelo talemwenye ukutila Roma ya bupapa nayo yali ni bufumu bwa butaanu ubwakulingilwa ukulondololwa na bufumu bwa butanda.

Danyeli sura ya kabiri, Abamillerite bahuje ibice by’ubwami bwa gatanu bwo mu buhanuzi bwa Bibiliya n’ubwami bwa kane. Ku rwego rw’ibanze, uko kubishyira mu bikorwa kwabo kwari ukuri, ariko kutuzuye, kuko ukuvugwa kwa mbere kw’ubwami bwo mu buhanuzi bwa Bibiliya kugomba guhura n’ukuvugwa kwa nyuma kw’ubwami bwo mu buhanuzi bwa Bibiliya, kuko Yesu, nk’Alufa na Omega, ahora yerekana iherezo akoresheje intangiriro. Kubura kubona itandukaniro ry’ubwami bubiri bukurikirana byatumye bidashoboka ko Miller amenya ko Ibyahishuwe sura ya cumi n’ebyiri, hagaragaza ubupagani (ikiyoka), kandi inyamaswa iva mu nyanja yo mu Ibyahishuwe sura ya cumi n’itatu, nk’ubupapa (inyamaswa), n’inyamaswa iva mu isi yo mu Ibyahishuwe sura ya cumi n’itatu nk’Ubuporotesitanti bwahakanye ukwizera (umuhanuzi w’ibinyoma).

Miller nekarî di beşên diwanzdeh û sêzdehan ên Vahiyê de ejderha, heywan û pêxemberê derewîn wekî sê padîşahiyên li pey hev bibîne; û ji ber vê yekê, bi mantiqa xwe ya pêxemberî, mecbûr ma ku bihesibîne ku ew du beş ne nîşandanek li pey hev a wan sê hêzan in ku cîhanê ber bi Armagedonê ve dibin. Ronahiya ku ji Miller re hate dayîn, ji bo nifşa wî ronahiya bêkêmasî bû, û nifşa wî bi wê ronahiyê hate ceribandin.

Vunene wa mikolo yitatu ya ku ononga (ndrago, xiharhi ni muprofeta wa mavunwa), byi nyikiwile Future for America hi “nkarhi wa makumu,” hi 1989. Xiphemu xa Daniel lexi pfuriweke muhri hi ku wa ka Soviet Union, eku hetisekeni ka Daniel ndzima ya khume na yin’we, ni ndzimana ya makume mune, a ku ri vunene bya ntsumi ya vunharhu, kasi Miller yena a nyikiwile vunene bya ntsumi yo sungula. Tindzimana ta tsevu to hetelela ta Daniel 11, ti voniwile tanihi masungulo ni phuphu lerikulu ra xikarhi ra nyimiso wa Future for America, naswona ndzimana ya makume mune ya Daniel ndzima ya khume na yin’we yi katsakanya vunene byebyo, hilaha tindzimana ta khume na nharhu ni khume na mune ta Daniel ndzima ya nhungu ti nga katsakanyiseka hakona vunene lebyi pfuriweke muhri eka nyimiso wa vaMillerite.

1798年の「終わりの時」に始まった、南の王と北の王との戦いが、この節に示されている。南の王は無神論的フランスを表し、そのフランスはまさにその年に教皇権に致命的な傷を与えた。北の王として表されているのは教皇権である。預言上、1798年のフランスは、ダニエル書第7章の十の王国の十分の一であった。その十の王国は異教ローマを表し、異教ローマは竜を表す。教皇権（北の王）は獣を表す。この節は、節の冒頭で致命的な傷を受けた北の王（教皇権）が、ついには南の王（無神論の王）に報復することを示している。そして教皇権が実際に報復したとき、無神論の王はフランスという国家から、ソビエト連邦の連邦体へと移っていた。フランスは一つの国家であったが、この節において教皇権が南の王に報復した時には、南の王は、かつてのソビエト連邦がそうであったように、「国々」として示されている。

Apwitikira mulemfumu wa kumpoto (upapa), uku kubwezera kunadza na “magaleta,” “okwera pa mahachi,” na “ngalawa zambiri.” Magaleta na okwera pa mahachi ni vimanyikwiro vya nkhongono za nkhondo, ndipo ngalawa ni vimanyikwiro vya nkhongono za chuma. Ulamuliro uwo ukapanga ubwenzi wambura utuŵa na upapa na chilato cha kuwiskira pasi Soviet Union ukaŵa United States, ndipo nkhongono ziŵiri za United States mu Chivumbuzi chaputala 13, zikulongosoreka kuti ni luso lake la kukakamizga charu kuti chipokere cimanyikwiro ca mazaza gha upapa kwizira mu nkhongono za nkhondo na za chuma. Ŵanthu ŵazamukanizgika kugura panji kuguliska kwambura cimanyikwiro ici, ndipo kusazgirapo apo, kwambura cimanyikwiro ici, ŵanthu ŵazamukomeka.

Verse forty ibatambulira lwatu zoka inyoka (omwami ow’omu bukiika obwa bugwanjuba), ensolo (obwapapa) n’omulanzi ow’obulimba (Amerika eya Bungereza). Olunyiriri olusinga obukulu olw’“ekiseera eky’enkomerero” mu 1989, lulumiriza amaanyi asatu agazikiriza agakulembera ensi okugenda mu Armagedoni, nga bwe kiri nti ennyiriri ez’ensibuko ez’olugendo lwa baMillerite zaalumiriza amaanyi abiri agazikiriza ag’obupagaani ne gaddibwako obwapapa.

Umurongo utangirana n’intambara hagati y’umwami w’ikusi n’umwami w’ikyaruguru. Mu ntangiriro y’uwo murongo (1798), umwami w’ikusi ni we utsinda, ariko muri uwo murongo umwami w’ikyaruguru arihorera kandi akanesha umwami w’ikusi. Intangiriro y’uwo murongo igaragaza intambara hagati y’umwami w’ikyaruguru n’umwami w’ikusi, kandi ku iherezo ry’ubutumwa bukubiye muri uwo murongo ya ntambara nyine hagati y’abami b’ikyaruguru n’ikusi yongeye kugaragazwa, ariko ibisubizo bikaba bihabanye. Intangiriro yarangaga “igihe cy’imperuka” mu 1798, kandi intambara y’iherezo ikaranga “igihe cy’imperuka” mu 1989. Uwo murongo ukubiyemo mu buhamya bwawo bwanditswe umukono wa Alufa na Omega, intangiriro n’iherezo.

Olunyiriri olwo olwennyini olw’olunyiriri lugenda mu maaso okusukka okugwa kw’Obwakabaka bwa Soviet Union mu 1989, okutuuka ku Sunday law ey’olunyiriri amakumi ana mu gumu. Mu Sunday law, obumu obw’emirundi esatu obwa Babulooni ow’omulembe guno butuukirizibwa okuyita mu mitendera gy’ebintu eby’amangu. N’olwekyo olunyiriri amakumi ana lutandika ng’ekiwundu ekitta kiweebwa mu 1798, era omwenzi wa Ttuulo ne yeerabirwa. Ebyafaayo ebikiikirirwa olunyiriri bino bimalirizibwa ddala ku Sunday law ey’olunyiriri amakumi ana mu gumu, we kiwundu ekitta kiwonyezebwa era omwenzi wa Ttuulo n’ajjukirwa. Omukono ogulaga entandikwa n’enkomerero guwandiikiddwa si ku biwandiiko ebisangibwa mu lunyiriri lwokka, wabula ne ku byafaayo byonna ebijjuvu ebikiikirirwa olunyiriri olwo. Olunyiriri luno lunnyonnyola omutendera ogw’obunnabbi ogwesigamiziddwa si ku bukafiiri bwokka (ogusota) ne ku bwapaapa bwokka (ensolo), wabula lulaga enteekateeka y’amaanyi asatu agazikiriza agakulembera ensi okugenda ku Alimaggedoni.

Maonekedwe aulosi a Miller analengeza kubwera kwa chiweruzo chofufuza cha Mulungu, ndipo maonekedwe aulosi a Future for America analengeza kubwera kwa chiweruzo chopereka chilango cha Mulungu. Pa “nthawi ya mapeto” mu 1989, njira ya mayeso ndi kuyeretsedwa ya magawo atatu inayamba pamene mavesi asanu ndi limodzi otsiriza a Danieli 11 anatsegulidwa pa kugwa kwa Soviet Union. Kusiyana kwakuti Miller anaona chikunja ndi upapa wokha, ndipo sanaone Chiprotestanti chopanduka, kuyenera kumvedwa kuti munthu amvetse molondola masomphenya a Mtsinje wa Ulai amene anatsegulidwa mu 1798.

Tukulililila lufwelelo lulu mu kisoneka kya kulonda.