Kitabu cha Danieli - Namba Arobaini na Saba

Daŋyɛl kaptaŋ kɛciɛl dɛlɛ tɔgɔl naanna gɛntu akɛr kɛ cɛtɛl akɛr kɛ tɔbɔgɔt Rom aku cɔkɔrɔt, ka kaarɨm nɛrɛt, amʉt ka kaarɨm nyi transvestitism, agan ka nyiŋɛt kaŋaŋ kɛrɛt akɛr nɛrɛt akɛr nyana, aŋaŋit akati kɛrɛt na nyana. Eyaŋaŋat kɛ Millerite kɔlɛ tɔrɔt Rom aku cɔkɔrɔt kɛ kɔlɔŋ riɛl, kɔlɔŋ kɛcɨt ka nyi Roman statecraft, kɔlɔŋ kɛnyin ka nyi Roman churchcraft; amʉt kɛ aŋaŋit kɛ kɛrɛt na nyana kɛ tɔgɔl dɛlɛ, tɔbɔgɔt akɛr kɛ cɛtɛl akɛr kɛ tɔɔr kɛ cɛrɨt kɛ akɔk na kɛ tɔrɔt kɛ nabi (kaarɨm nɛrɛt). Nɛɛt, gɛntu akɛr kɛ ɔtɔdɔŋ naanna dɛlɛ kɛ cɔkɔrɔt tɔrɔt kɛ aŋaŋit tɔɔr ka eyaŋ Roman statecraft akɛr Roman churchcraft. Pagan Rome acam acɔkɔrɔt tɔrɔt kɛ kɔrɔk kɔlɔtɨn bɛlɛŋ kɛ ayɛr kɛ imperial authority kaŋan; amʉt kɛ acam kɛ papal Rome (nyi nyana) kɛ gɛntu akɛr kɛ tɔmɔn, eyaŋaŋat kɛrɛt bʉl bɔrɔt kɛ kʉrʉk.

Mu maiteganyirizo y’Abamillerite y’uko Roma yari ubwami bwa kane kandi bwa nyuma, guhindagurika kuva kuri leta kujya ku itorero hanyuma gusubira kuri leta no kongera kujya ku itorero ntikwari ikintu cyabahangayikishije. Bari barabonye uruvange rw’icyuma n’ibumba mu birenge byo muri Daniyeli igice cya kabiri, maze barwumva gusa nk’ibyiciro bibiri bya Roma, batitaye ku gusobanura urukurikirane rwihariye rw’amateka rw’ubwami bwa kane n’ubwa gatanu. Ni ko kandi basobanukiwe igice cya karindwi, aho ihembe ryavugaga ibintu bikomeye rirwanya Isumbabyose, ryari ryararanduwe amahembe atatu mu mahembe icumi y’umwimerere y’inyamaswa ya Roma. N’iyo Miller yaba koko yarabonye uko uburinganire bw’amagambo buhindagurika kuva ku murongo wa cyenda kugeza ku wa cumi n’ibiri, ntibyagombaga kugira icyo bihindura ku gusobanukirwa kwe ko ubwami bwa kane bwari Roma. Mu myumvire y’Abamillerite, ubwami bwa kane bwarangiraga mu 1798, kandi igikurikira mu bintu by’ubuhanuzi cyari Ukuza kwa Kabiri kwa Kristo.

Shinga ya kike inamtambulisha mwanamke atendaye uasherati wa kiroho pamoja na shinga ya kiume, naye ameonyeshwa katika mistari ya kumi na kumi na mbili.

Ukuteswa kw’ububasha bwa gipapa kwari kwerekezwe ku Bukristo (ingabo zo mu ijuru), kandi mu murongo wa cumi na kabiri, Roma ya gipapa (igitsina gore) ihabwa ubushobozi bwo gusohoza umurimo wayo w’ubwicanyi binyuze mu cyaha cyo gusambana n’abami b’u Burayi.

Verse hiyo neno “host” linawakilisha nguvu za kijeshi ambazo upapa ulipewa “against the daily.” Neno “against” humaanisha “from.” Kutoka kwa wafalme wapagani wa Ulaya (Roma ya kipagani), wanaowakilishwa na “the daily,” msaada wa kijeshi (an host) ulipewa upapa “by reason of transgression.” Muungano wa kanisa na dola, huku kanisa likidhibiti uhusiano huo, ndio “transgression.” Divai ya transgression hiyo ni damu ya Wakristo. Mara tu upapa ulipokuwa na udhibiti juu ya majeshi ya Roma ya kipagani, Roma ya kipapa (“it”) “cast down the truth to the ground; and it practiced, and prospered.”

Kisungu ki Danieli, musiku wa kumi na umwe, mulongo wa makumi tatu na umwe, kupanwa kwa majeshi kwa Roma ya kipapa nako pia kumeonyeshwa:

Aeversi yiku tamubikisa ihinduka ry’amateka riva kuri Roma y’abapagani rijya kuri Roma y’ubupapa. Muri uwo murongo, “amaboko” ni abami b’u Burayi batangiye guhagurukira ubupapa, uhereye kuri Clovis, umwami w’Abafuranki (Ubufaransa), mu mwaka wa 496. Kandi “amaboko” yononnye “aheranda h’imbaraga” (umujyi wa Roma), binyuze mu ntambara zidacogora zakomeje uhereye mu kinyejana cya kane kugeza mu mwaka wa 538. Kandi “amaboko” yanakuyemo ukurwanya kwa gipagani kurwanyaga izamuka ry’ubupapa, maze mu mwaka wa 508, uko kurwanya kwa gipagani kwari kurangiye.

ئەو وشەیەی کە بە «لابردن» وەرگێڕدراوە، وشەی عیبری «sur» ـە و واتای «لابردن» دەگەیەنێت. «بازووەکان» ئەو «قێزەونی وێرانکەر»ە (پاپایەتی)یان لە ساڵی 538 لەسەر تەختی زەوی دانا. کاتێک دانیال، بەشی هەشت، ئایەتی دوانزە ناساندن دەکات کە «سوپایەک» بە شاخۆڵە بچووکە مێیینەکە درا، ئەوا لەگەڵ شایەتی ئایەتی سی و یەکی بەشی یانزە یەکدەنگ دەبێت. پەرتووکی ئاشکراکردنەوەش هەمان ڕاستی شایەتی بۆ دەدات لە بەشی سێزدەدا.

Munyin White adirectamente alongolola kibulu cha vesi ya mbili kuti ni upapa, ne kuti chizoka mu vesi iyo ni Roma ya kipagani. Roma ya kipagani yapelese ku upapa vinthu vitatu: “nguvu zake, na kiti chake cha ufumu, na mamlaka makulu.”

Amandla ezempi anikelwa yiRoma yobuhedeni, eqala ngoClovis ngonyaka ka-496. “Isihlalo” sokubusa kuso sanikelwa ebuphepheni ngonyaka ka-330, lapho umbusi uConstantine ehambisa inhloko-dolobha yakhe eya eConstantinople, eshiya idolobha lakhe langaphambili lenhloko-dolobha, iRoma, ngaphansi kokulawulwa yibandla lobupapa. Ngonyaka ka-533, umbusi uJustinian wamisa ngomthetho ukuthi upapa wayeyinhloko yebandla nomqondisi wabahlubuki, enikela kuupapa waseRoma “igunya lakhe elikhulu.” Ivesi leshumi nambili lesahluko sesishiyagalombili sikaDaniyeli likhomba isikhathi lapho kwanikelwa khona “ibutho,” futhi lelo qiniso lesiprofetho lifakazelwa ngofakazi abaningi. Kusukela kuleso sikhathi (kuqala ngonyaka ka-496), ubupapa “bachuma.”

Itendelea “kutenda” na “kufanikiwa” hata mwisho wa ghadhabu dhidi ya ufalme wa kaskazini wa Israeli ulipofikia kikomo mwaka 1798, na upapa ukapokea jeraha lake la mauti.

Kapitulo ya nane, fungu la tisa, linaeleza Roma ya kiume (Roma ya kipagani), nalo linaonyesha mchakato wa ushindi wa hatua tatu ambao Roma ya kipagani iliutimiza, na ambao uliwakilisha maeneo matatu ya kijiografia ambayo yangeshindwa ili Roma ya kipapa isimamishwe juu ya kiti cha enzi cha dunia, kama inavyowakilishwa na zile pembe tatu zilizong’olewa katika kapitulo ya saba. Hiyo michakato miwili ya ushindi wa hatua tatu ya Roma ya kipagani na ya kipapa, iliwasilisha vizuizi vitatu vya kijiografia vya Roma ya kisasa, katika mafungu ya arobaini hadi arobaini na tatu ya Danieli kumi na moja. Kisha katika kapitulo ya nane, fungu la kumi na moja, ile pembe ndogo ya kiume (Roma ya kipagani) inawakilishwa tena. Katika fungu hilo, mantiki iliyotakaswa ni thabiti sana, hata watu wale wa dharau wanaoitawala Yerusalemu walilazimika kuanzisha uongo kadhaa wa kiteolojia ili kusimamisha msingi wao bandia.

Likè anu kemé kutandika kusambilila ndalama za chinyengo ne mavi a mtengo wapatali a chinyengo amene alingijibwe mu Adventism kufuma mu 1863, cikengela kumanyikwa ukuti kuli myango ibili ya kutendekwa ukuti ni ucenjeshi bwa theologia, iyo Adventism yitumbila nayo nganshi, nge cisinka cabo ca kukakatisya masambililo a apostate Protestantism ne Catholicism. Cilangililo ico abatheologian ba lelo ba mu Adventism bapanga ni cakuti bali aba ucenjeshi mu mateka a mu Biblia, nangwa aba ucenjeshi mu ndimi sya mu Biblia. Kushintilila kwabo pa vesi iyo, kusokolola ukuti icebo ca buprofeti cafisama kuli bene nge buku lya kukingwa, kabili kusokolola no kuti cilangililo cabo ca kuti ni ba ucenjeshi mu ndimi sya mu Biblia caba fye kulangilila kwa ciFarisi kwa lelo.

Tha ya kwanza ni kupuuza kubadilika-badilika kwa jinsia kuhusiana na pembe ndogo katika aya ya tisa hadi ya kumi na mbili. Kama kweli wangekuwa wataalamu wa lugha ya Kiebrania, wasingekana, wala kupunguza uzito wa, ukweli kwamba Danieli alitumia kwa kusudi kubadilika kwa jinsia katika aya hizo. Pembe ndogo inawakilishwa katika jinsia zote mbili, na jinsia hizo hubadilishana kutoka aya hadi aya. Wanatheolojia hujaribu kufunika ukweli huu kwa takataka na sarafu bandia, kwa maana unatambulisha wazi kwamba aya ya kumi na moja inaitaja Roma ya kipagani, si Roma ya kipapa. Bila shaka wao husisitiza kwamba pembe ndogo ya aya ya kumi na moja ni papa, ilhali kwa kweli ni Roma ya kipagani.

Bwe bimanyiddwa nti ebbiri ku nnyiriri nnya ez’ejjembe ettono ziri mu buzaale obusajja, ate ebbiri ziri mu buzaale obukazi, olwo kiba kyangu okuyingiza mu nsonga amazima ag’omu Bayibuli nti omukazi mu bunnabbi bwa Bayibuli akiikirira ekkanisa, era omusajja akiikirira eggwanga. Okumanya kino kisobozesa bonna abaagala okulaba, nti ejjembe ettono ery’olunyiriri olw’ekkumi n’emu, ye Rooma ow’obusajja (Rooma ey’obupagaani), so si Rooma ow’obukazi (Rooma eya paapa).

Namo evesi yi, ngele ci pwane me emweneine elongo ni Loma me pagen (iye) a mwocheni ekiek ngeni ewe Pwinsin ewe mwichen, usun Loma me pagen a föri ika epwe awora ewe Pwinsin ewe mwichen won ewe korosun Kalvari. Sap fan iten chok ni Loma me pagen a mwocheni ekiek ngeni Kraist lon ewe koros, nge evesi yi a sopwono fän iten ni asineita me pwal ni, ren iye (Loma me pagen) “ewe sakrifaisen fansoun meinisin a katala.”

Danyeri kitabunda, lä Ibranî du pîv hebin ku herdu jî wekî “rakirin” tên wergerandin. Ew pîv “sur” û “rum” in. Herdu pîv di xizmeta perestgehê de tên bikaranîn. “Sur” maneya rakirin an jêbirinê dide; û dema ku xwelîyên ser banîya gorîgehê di perestgehê de hatin rakirin, ew gotina ku ji bo danasîna rakirina wan xwelîyan hate bikaranîn “sur” bû. Gotina “rum” maneya bilind kirin û bilindgirtinê dide; û dema ku kahîn di perestgehê de diviyabû qurbaniya hejandinê bilind bike, wî diviyabû qurbaniyê “rum” bike (bilind bike). Di ayeta yazdehan de, Roma paganan (“rojane”) dê paganîzmê “rum” bike (“rake”) bi vê yekê ku ola paganîzmê bilind dike û wê bilind digire.

Roma ya kipagani ingeuinua na kuitukuza dini ya upagani. Wana-theolojia Waadventista wanaodai ustadi wa lugha za kibiblia huchagua kushughulikia kila kutokea kwa “ondoa” katika kitabu cha Danieli kama “ondoa kabisa”. Wanashindwa kutambua uandishi mahsusi na sahihi wa Danieli, na hivyo hujiweka juu ya nabii Danieli.

Abasomi ba teoloji abiyemerera ko batahuye indimi za Bibiliya batanga impaka zo gushyigikira impamvu Daniyeli yashakaga kuvuga ikintu kimwe, igihe yakoresheje amagambo abiri atandukanye. Batanga inyigisho ndende kandi zirambiranye z’amagambo kugira ngo bashimangire ibyo bavuga by’ibinyoma. Abasomi ba teoloji abiyemerera ko batahuye amateka ya Bibiliya bavuga ko iyo mikoreshereze y’ibinyoma ishingiye ku kwemera ko mu bihe bitandukanye by’amateka ijambo rimwe rishobora gusobanura ikintu gitandukanye, bityo rero, igihe Daniyeli yakoresheje amagambo abiri atandukanye, umuhanga mu mateka wenyine ni we ushobora kumenya icyo Daniyeli yashakaga kuvuga koko. Ni ngombwa kumenya neza ubu buryo bubiri bw’ibinyoma, kuko bukoreshwa kenshi n’abasomi ba teoloji bashaka kwihisha uburyo bwa “umurongo ku wundi murongo.”

Nḓila ye ya ṱalutshedzwa sa “u bviswa” kha ndimana i amba “u takulwa na u huliswa”. A i ambi u ṱusa. Hetshi tshokwadi tshi bveledza u kanganyisa na u hanedzana kha vho-theologiani vha Adventist, ngauri zwiṱaluli zwavho a zwi imeli musi ndimana i tshi sedzwa nga nḓila yo leluwaho, musi ṱhalutshedzo ya vhukuma ya ipfi ḽe Daniele a ḽi shumisa i tshi shumiswa kha ndimana. Vha amba uri lunanga luṱuku lwa ndimana ndi Roma ya papal, ngauralo ndimana i nga vhala uri “ngae” (Roma ya papal) “tsha misi yoṱhe tsho takulwa.”

Bano, bila shaka, hawana tatizo kujumuisha neno hilo lililoongezwa ambalo Dada White anasema moja kwa moja kwamba liliongezwa kwa hekima ya kibinadamu na halihusiki na andiko hilo.

Bamanyisi muno “buli lunaku” ng’obuweereza bwa Kristo mu watukuvu we, bwe kityo “ssaddaaka eya buli lunaku” ewanirira endowooza nti “buli lunaku” gwe mulimu gwa Kristo ogw’okusaddaaka mu watukuvu ow’omu ggulu. Naye okuweebwa okw’obuyinza okuva eri Katonda kulaga nti ekigambo “ssaddaaka” “tekiri mu biwandiiko byennyini”.

Efraimu ya bakanywa-vinyo pindi wanapoitambulisha “ya kila siku” kuwa ni kazi ya Kristo katika patakatifu pake, basi aya hiyo ingesomeka, “na yeye” (Rumi ya kipapa) “ya kila siku iliondolewa,” au ingesomeka, “kwa mamlaka ya kipapa, huduma ya Kristo katika patakatifu iliondolewa.” Kwa hakika wao hufundisha uongo huu. Husisitiza kwamba kwa njia ya giza la utawala wa kipapa, uelewa wa kweli wa huduma ya Kristo katika patakatifu uliondolewa katika akili za wanadamu.

Nanshi da shi daakhashiiʼígíí bee “take away” hólǫ́ǫgo biniiyé yáhootʼéego doo haditʼį́į́ł da yee hólǫ́; áádóó hooshʼaahgo, hodílnihgo, dóó hodíłʼį́į́ʼgo yee hólǫ́. Tʼáá íiyisíí bibel bizaadígíí yáhootʼééłígíí átʼéego daʼákʼehgo haneʼígíí bizaad Hebrí “rum” bichʼįʼ yáhootʼéego kʼejiʼ dah siʼą́ągo, biniiyé yáhootʼééłígíí tʼáá ajiłiiłgo díí yíníłtiʼ dooleeł: “páápal power biyiʼdi Christ biyázhí yáhoodlį́́į̨́ʼígíí hódoolnihgo dóó hódoolʼį́į́ʼgo áyiiłʼaah.” Háádáą́ʼ papacy tʼáá łahgo Christ hódoolnihgo dóó hódoolʼį́į́ʼgo áyiiłʼaah?

Bō bametwʉeka kubika pweelo kya iizi lya Chihebrania “sur” pa iizi lya Chihebrania “rum.” Daniela waambila iizi lya “sur,” ilya lya kumonya, mu lupungu na “ca lyonse” mu mavelesi yabili yambi, lelo mu vesi ya ikumi na imo, Daniela waasalile iizi lya “rum” ilya lya kutumbula no kukwezya. Te kuti buyo isaka lya ngano sha bufi pa vesi iyi buwelewele pa mulandu wa kupindulula ubupandwa bwa iizi ilya lyatafyalulwa nga “kumonya,” lelo takwaba nansha inshita imo apo ubupyani bwa Kristo mu ncende yakwe iyasanta bwamonwiile ku bantu mu nshila ili yonse.

Kuunga, nga valaŵi va vumbangi va Adventist vo vavulananga, hi kugezga kuzwisa mbilu ndzhavuko ya vona ya kuhoxeka ya ku tirhisa ndzimana leyi, leswaku ku tshama ku ri ni nkarhi lowu upapa wu nga tirhisa matimba yo karhi ku susa ku khongelela ka Kriste ekhandziyweni ka Ndhawu yakwe yo Kwetsima, i vuphukuphuku!

Nansé bakatekesi ba theolojia bíkoná te ete vɛrsɛ yango elakisi ete bopápa etombolaki mpe eteyisaki mosala ya Kristo kati na esika na ye mosantu. Bazali koboya ndimbola ya maloba ya Daniele, mpe litambwisi elongo na mpemá ya Eli White, mpo na koteya oyo bango baponi koteya atako matatoli ya maloba ya Daniele ezali bongo.

Abahanga ba tewolojiya bigisha ko uwo murongo usobanura ngo “kubw’ububasha bwa papa, umurimo wa Kristo ukorerwa mu buturo bwera wavanyweho,” kandi ko ukuvanwaho k’umurimo wa Kristo ukorerwa mu buturo bwera mu mitima y’abantu gushyigikirwa n’uko, bifatanyije n’uko kuvanwaho, ahantu h’“ubuturo bwe bwera” ha Kristo “hajugunywe hasi.” Nta n’umurongo n’umwe mu Ijambo ry’Imana ugaragaza ko ubuturo bwera bwo mu ijuru, ari ho Kristo akorera umurimo we wo kutuvuganira, bwigeze bujugunywa hasi. Kandi nta n’ahandi na hamwe muri Bibiliya hagaragaza ko ijuru ubwaryo, ari ryo “ahantu h’ubuturo bwe bwera”, ryigeze rijugunywa hasi. Na none, abo bahanga ba tewolojiya bishyira hejuru y’umuhanuzi Daniyeli, kuko bashimangira ko “ahantu h’ubuturo bwe bwera” muri uwo murongo havuga ubuturo bwera bw’Imana, n’ubwo Daniyeli ubwe yigisha mu buryo butaziguye ibihabanye rwose n’icyo gitekerezo.

Waanditsi ba lugha ya Kiebrania wanaojiita wataalamu husisitiza kwamba katika aya hiyo neno la Kiebrania “rum” lapaswa kufahamika kwa maana ya neno la Kiebrania “sur.” Tena husisitiza kwamba neno la Kiebrania “miqdash” lapaswa kufahamika kama neno la Kiebrania “qodesh.” “Miqdash” na “qodash” yote mawili hutafsiriwa kwa urahisi tu kuwa “patakatifu” katika kitabu cha Danieli, hata hivyo yana maana tofauti. “Miqdash” huwakilisha patakatifu lolote, liwe ni patakatifu pa Mungu au patakatifu pa kipagani. Hilo ndilo neno la jumla kwa patakatifu, lakini “qodesh” hutumiwa katika Biblia kuwakilisha patakatifu pa Mungu pekee.

دانیێل جیاوازیی نێوان پەرستگایەکی بت‌پەرستانە و پەرستگای خودا دەزانی. ئەگەر دانیێل دەیویست پەرستگایەکی بت‌پەرستانە ناساندن بکات، وشەی «miqdash» بەکاردەهێنا. لەلام سەرسوڕهێنەرە کە ئەو کەسانەی بە شارەزایانی زمانە عیبرییەکە دادەنرێن، هەرگیز ئەو ڕاستییە باس ناکەن کە لە چوار ئایەتێکی یەک لە دوای یەکدا، دانیێل هەردوو وشەکە سێ جار بەکارهێناون. بەکارهێنانی دانیێل بۆ ئەو دوو وشەیەی عیبری، کە هەردووکیان وەک «پەرستگا» وەرگێڕدراون، ئەو مانایە دیاری دەکات کە دانیێل مەبەستی بوو تێبگەیەنرێت.

Mu kifungu nyene kirimo urufatiro rw’Abadivantisime, Daniyeli akoresha amajambo abiri atandukanye y’Igiheburayo, yompi yahinduwe ngo “aheranda.” Mu mirongo ya cumi na gatatu n’iya cumi na kane, Daniyeli yahisemwo gukoresha ijambo ry’Igiheburayo risobanura “aheranda,” iryo Bibiliya ikoresha gusa mu kwerekana aheranda h’Imana; ariko mu murongo wa cumi na rimwe, Daniyeli yakoresheje ijambo ry’Igiheburayo risanzwe canke rusangi, rishobora gusobanura aheranda h’Imana canke na ho rikaba aheranda h’abapagani.

Kange Daniel angeyéla kusonena “mukanda wa bulelela” mu vesi ya dikumi na mosi yina, mutindu mukanda wa Nzambi, mbele wafwaninanga kusadila kaka liloba lya Kiebele yina yandi sadilaka mbala ibidi mu baverse tatu yina bilandaka. Bulemfu nyonso buzabana polele nde Daniel vandaka kusala luswaswanu hagati ya mukanda wa bapakani mu vesi ya dikumi na mosi, mpe mukanda wa Nzambi mu baverse ya dikumi na tatu mpe ya dikumi na yiya! Kansi balawu ba Efraimi ba kulawuka malafu batelemaka na kutuba nde “kisika kya mukanda wayandi” yina “babulukaka na ntoto,” mu vesi ya dikumi na mosi, vandaka kisika kya mukanda wa Nzambi, atako bazolaka kukima liloba “kisika.”

Wan didin dikin ku papatî dest ji xizmeta navbêjiyê ya Mesîhê rakir û rastiya pîrozgeha ezmanî xwar kir. Lê Daniel bi eşkereyî got ku “pîrozgeh”a di ayeta yanzdehan de ne pîrozgeha Xwedê bû, lê pîrozgehek pagan bû. Daniel her wiha bi heman rêjeyê eşkere kir ku ne “pîrozgeh” bû ku hate xwar kirin, lê “cîh”ê pîrozgeha wî bû.

Avesi 9 yiti 12 kuashelikha lyia ukhabanga kwa makusudi kwa kijinsia muli mavesi ago, abanyalasofi ba kisasa bakhupokea ubusobololi bwa “the daily” obwaasibwa munda mu Uprotestanti obwakhukhadima, ne batandika okhumba omusingi he musenji gwa okhufingirira khwa abantu, amamenyero nende emichikho. Ne bafikha ku vesi 11, nikhubakho balemanga n’ebikha by’Obuyanjisi ebyo bya Sister White ebyakhumanyisa mbu okhusobolola kwa Miller kwa “the daily” nga obupagani kwali kwa khanani, ne batandika okhukoreshia obukhala bwo okhuyabya ameso nende okhufingirira khwabwe okhwelera okhuyingisia obwiyongeli bwabwe ku theology ya Kikatoliki nende ya Kiprotestanti.

Bagu matik Roma kipagano kukhala Roma kipapa mu mvesi uja, ne bagikazya ku lilowe ilyo lipilibula “kwinula no kutumbika” ubupilibulo bwa “kufumyapo.” Bagapilibula cimanyikwilo ca kwa Satana ca “ca lyonse-lyonse” ukuti cimanyikwilo ca bulesa, elyo panuma baumilizya ukuti itempile lya kipagano e tempile lya kwa Lesa, apo baleepuka ukulongosola kwa mbangusho ukwa “pa ncende” ya cifulo ca mushilo. Kabili “abashasambilila” (nga umo Esaya abeta), abo bakamfwa fye nga “abashasambilila bwino” babeba ukuti efyo cili, basumina ululya lwa nfumo ku kubonongeka kwabo bene.

Tukakwendelea na mazingatio yetu ya kuongezeka kwa maarifa kunakowakilishwa kama vito katika ndoto ya Miller katika makala inayofuata.