Kitabu cha Danieli - Namba Hamsini na Tano

Gabrieli akamjia Danieli baada ya yeye kufahamu miaka sabini ya uhamisho wa unabii wa Yeremia, na kiapo na laana ya Musa.

Kigambo ambacho Danieli alitumia, kinachotafsiriwa kuwa “kiapo,” ni neno lilo hilo alilotumia Musa, linalotafsiriwa kuwa “mara saba,” katika Mambo ya Walawi ishirini na sita. Dada White anatufahamisha kwamba katika sura ya tisa, Danieli alikuwa akitafuta kuelewa uhusiano kati ya kipindi cha Yeremia cha miaka sabini na kipindi cha miaka elfu mbili na mia tatu. Katika sura ya nane, Gabrieli alikuwa ameagizwa kumfahamisha Danieli maono ya zile siku elfu mbili na mia tatu; naye Gabrieli anakamilisha kazi yake anaporudi katika sura ya tisa, na kumjulisha Danieli atenganishe akilini maono hayo mawili ambayo yamekuwa kiini cha sura za saba, nane, na pia tisa. Maono hayo mawili ndiyo kiini cha “kuongezeka kwa maarifa” kilichofunuliwa mwaka 1798.

Yeremiahin yetmiş ili ilə Musanın “lənəti” hər ikisi də Musanın “andı” ilə təmsil olunan “yeddi vaxt”ın rəmzləridir; lakin Cəbrayıl iki min üç yüz illik dövrün bölgüsünü təqdim edəcəkdir. Bu dövr yalnız tapdalanmanın görüntüsü (“chazon”) ilə zühurun görüntüsü (“mareh”) arasındakı əlaqə düzgün şəkildə bölündükdə doğru olaraq bölünə bilər. Cəbrayıl əvvəlcə yəhudilərə dörd yüz doxsan illik bir möhlət dövrünün verildiyini müəyyənləşdirməklə başladı. Həmin dövr əsarətin yetmiş ilini doğurmuş dörd yüz doxsan illik üsyan dövrü ilə eyni idi.

Vesi ya makumi miviri na mina, izwi rokuti “rakatemerwa” rinoreva nguva inotangira pakubudiswa kwechirevo chechitatu muna 457 BC, kusvikira pakutakurwa namabwe kwaSitefani muna 34 AD; asi muvesi ya makumi miviri na matanhatu neya makumi miviri na nomwe, izwi rokuti “rakatemerwa” riri kuzivisa masimba anoparadza okuganhurirwa kwechihedheni neoupapa.

Gabriel amwambila Danieli kwamba “baada” ya “Masihi” “kukatiliwa mbali,” “watu wa mkuu atakayekuja watauangamiza mji na patakatifu.” Rumi ya kipagani iliuangamiza “mji na patakatifu” katika mazingiwa yaliyodumu kwa muda wa miaka mitatu na nusu sawasawa, tangu mwaka wa 66 hadi 70 BK. Gabriel anatambulisha kwamba “mwisho wa vita” ungekuwa “kwa gharika,” na kwamba vita hivyo vingejumuisha “uharibifu.” Vita vilivyotekelezwa dhidi ya Yerusalemu na patakatifu vilikuwa ni kukanyagwa chini kulikotimizwa na upagani na upapa. Nguvu ya kipagani ambayo ingeuangamiza Yerusalemu hapo mwanzo ilikuwa Babeli, lakini nguvu ya kipagani ambayo ingeuangamiza baada ya Masihi kusulibiwa ilikuwa Rumi ya kipagani. Lakini vita dhidi ya patakatifu na jeshi vilitimizwa na mamlaka mbili za uharibifu, na ya pili kati ya mamlaka hizo mbili za uharibifu katika Maandiko ni upapa.

Upapa ni nguvu inayowakilishwa kama “mjeledi unaofurika,” nayo ndiyo nguvu katika aya ya arobaini ya Danieli kumi na moja, “itakayofurika na kupita.” Kukanyagwa kwa Yerusalemu kulikaanza na Babeli, kisha kukaendelea na taifa la chuma lililonena maneno magumu, kama alivyowakilisha Musa katika Kumbukumbu la Torati, na baadaye likafuatwa na upapa. Hata mwisho wa kukanyagwa huko, “maangamizo” “yalikuwa yameamriwa.” Katika aya ya ishirini na saba, Kristo analithibitisha agano pamoja na wengi kwa juma moja. Katikati ya juma hilo, mfumo wa dhabihu wa duniani ungekomeshwa, Kristo alipoanza huduma yake ya ukuhani mkuu katika patakatifu pa mbinguni. Kwa sababu ya kutotii kwa Wayahudi wakati wa kipindi cha rehema kilichokuwa kimekatwa kwa ajili yao, patakatifu na mji vilipaswa kufanywa ukiwa tena.

Vhesi hiyo husema, “na kwa kuenea kwa machukizo atalifanya kuwa ukiwa, hata kufikia ukamilisho; na lile lililokusudiwa litamiminwa juu ya hilo lililofanywa ukiwa.” Wayahudi walipojaza kikombe cha wakati wao wa majaribio hadi ukingoni, mji na patakatifu palipaswa kuwa ukiwa hata mwisho wa vita. Katika “ukamilisho” wa kukanyagwa huko chini mwaka 1798, ilikuwa “imekusudiwa” kwamba upapa ungepokea jeraha la mauti. Ndipo mji na patakatifu palipaswa kurejeshwa na kujengwa upya, kama ilivyofanishwa wakati Wayahudi walipotoka Babeli halisi chini ya amri zile tatu.

Ufuo wa vita hivyo, Yerusalemu ilikuwa ikanyagiwa chini na mamlaka ya kipapa. Nyakati za kiunabii zinazounda vipindi mahsusi vilivyo ndani ya ile miaka elfu mbili na mia tatu haziwezi kueleweka kwa usahihi isipokuwa uhusiano wa maono ya kukanyagwa chini ya ile miaka sabini ueleweke kwa kuhusishwa na maono ya kurejeshwa kwa patakatifu na jeshi. Kukataa maono ya kutawanywa kwa laana ya Musa ni kukataa maono ya kukusanywa. Maono ya ile miaka sabini ndiyo maono ya kutawanywa. Maono ya ile miaka elfu mbili na mia tatu ndiyo maono ya kukusanywa. Maono ya ile miaka sabini ndiyo maono ya “chazon” ya kutawanywa, na maono ya ile miaka elfu mbili na mia tatu ndiyo maono ya “mareh” ya kukusanywa.

Ibyerekwa byombi byahujwe hamwe mu buhanuzi, kandi kwanga kimwe ni ukwanga byombi. Iyi ngingo igaragaza ko, n’ubwo Abadivantisiti bavuga ko bakomeza ubuhanuzi bw’imyaka ibihumbi bibiri na magana atatu, banze inkingi nkuru ya Adventism, nk’uko rwose banze “ibihe birindwi” mu 1863. Mbese Abayuda ntibavugaga ko bubahiriza amategeko y’Imana? Mbese Isirayeli ya kera ntiyavugaga ko itegereje Mesiya? Ukwiyemerera nta cyo kumaze niba kudashyigikira Ijambo ry’Imana.

Abakurikira inyigisho za Miller amaherezo bamenye ko ku wa 22 Ukwakira 1844 ari ho igihe cy’iminsi ibihumbi bibiri na magana atatu cyarangiriraga, ariko uko kubyumva kwabo kwari kugufi. Nyuma y’igihombo gikomeye ni ho umucyo waje ku byerekeye ubuturo bwera bwo mu ijuru n’uko kuri uwo munsi Kristo yagaragaye Ahera Cyane. Kandi nyuma y’uwo munsi ni bwo babonye ubutumwa bw’umumarayika wa gatatu n’amategeko y’Imana.

Omwene akasungʼila okwongerezya obulenge obwa bunabbi obukwataganyizibwa n’emyaka enkumi ibiri mu ebikumi bisatu, era mu 1856, yaggulawo oluggi olw’omusana ogw’okweyongerayo, naye mu myaka musanvu egyaddirira Obwadiventi bwaggala oluggi olwo. Tekyatuuka okutuusa oluvannyuma lwa Ssebutemba 11, 2001, Omwene lwe yakulembera abayizi ba bunabbi okuddayo eri ebiwandiiko bya Hiram Edson, era omusana ogwa “mirundi musanvu,” nate ne gutandika okwongerayongera.

Miaka yia yia itatu na mia mbili na miaka elfu mbili na mia tano na ishirini. Kwa kukataa kuona uhusiano kati ya unabii wa miaka elfu mbili na mia tatu na unabii wa miaka elfu mbili na mia tano na ishirini, Uadventista ulifika kuielewa tarehe 22 Oktoba 1844 kwa namna iliyopunguka na isiyokamilika.

Na mala S. S. Snow anangikiza itariki y’ukubambwa, ni bwo hamenyekanye itariki ya 22 Ukwakira 1844.

Abakirisitu ba Miller bamenyesheje itariki nyakuri y’ukubambwa ku musaraba, hanyuma imperuka y’igihe cy’imyaka ibihumbi bibiri na magana atatu iramenyekana. “Gukurwaho kwa Mesiya” “mu gice cy’icyumweru” aho Kristo yemeje “isezerano” kubera ko Abayuda bujuje igikombe cy’igihe cyabo cy’igeragezwa kugera ku musozo, nk’uko bigereranywa no “gukwira kw’ibizira”, na byo byaramenyekanye. Umusaraba wabaye ikimenyetso cy’amateka cyari ngombwa mu kumenya ubutumwa bwo Kurarika kwa Saa Sita z’ijoro.

Lelo nng’olo ji i mie ma miyɔ ni ng’ut ng’wech mar teko pa Nyasaye, jomak “Millerites” ok ne gichopo e rieko mar miego miego ma no mane nyiso gi gik manyalo winjo mag Daniel mar adiera mar ng’eyo kido mar riwre e kinde neno ariyo go. Sabato mar wich ma Kristo nene ochopo kuom keto winjo mar singruok nokawore e kinde ariyo, ma Sianda White bange noyiko ka nyiso tich Kristo awuoro ka ng’ama owuon mar higni adek gi nus, bangʼe tichne kaka noonyisore kuom jopuonjre. Ne ginene ni njia mar ndalo ma ng’ang’ mar msalaba obedo lwed mar ng’eyo tarik mar 22 Oktoba, 1844, to ok ne ginene ni bende ne onyiso ka obedo dierere mar kinde ariyo machal gi higni adek gi nus, kendo kuom mano ne onyiso “sabuondiet,” ma Nyasaye kuom Musa nowacho ni en “kedo mar singruokne.”

Kristo alipokuwa akilithibitisha agano pamoja na wengi, ndilo agano ambalo alikuwa nalo ugomvi juu yake na Wayahudi wasiotii. “Ugomvi wa agano lake” ulianza mwaka 723 KK, wakati Waashuru walipouteka ufalme wa kaskazini kwenda utumwani, na kisha kwa siku za kinabii elfu moja mia mbili sitini, upagani uliikanyaga Israeli halisi. Kukanyagwa huko kulifuatiwa tena na siku nyingine elfu moja mia mbili sitini za kinabii, za upapa kuikanyaga Israeli ya kiroho.

Kipindi cha kinabii ambacho ndani yake Kristo aliithibitisha agano, kwa kutimiza ono la miaka elfu mbili na mia tatu, pia kiliwakilisha ono la miaka elfu mbili mia tano na ishirini. Wamillerite walitambua vya kutosha katika unabii wa miaka elfu mbili na mia tatu hata wakatangaza kwa usahihi ujumbe wa Kilio cha Usiku wa Manane, lakini walichagua kukataa sehemu ya nuru ambayo ufafanuzi wa Gabrieli katika sura ya tisa ulikusudiwa kuwasilisha.

Gabriel akaha Daniẹli eatoro akaa nke ọma (n’uche kewaa) ọhụụ abụọ ahụ, ndị e ji “matter” na “vision” nọchie anya ha; ma n’ime mmezu nke ndụmọdụ ahụ, Nwanyị White na-eme ka anyị mara na nke a bụ n’ezie ibu dịrị Daniẹli n’obi ka ọ na-achọ ịghọta mmekọrịta dị n’etiti izu iri asaa ahụ (akara nke “seven times”), na afọ puku abụọ na narị atọ ahụ.

کو ڕێگەیەکی کە ئەدوێنتیزم «حەوت جار» ڕەتکردەوە، خستییانی لەو هەڵوێستەدا کە نەیانتوانی تێبگەن کە یەکەم ماوەی چوار سەد و نەوەد ساڵ، کە لە دوو هەزار و سێ سەد ساڵەکەوە بڕابوو، نوێنەرایەتی یاخیبوونی پەیمانەکە دەکات کە موسا وەک «ناکۆکیی پەیمانەکەی» ناساندوویەتی.

Bona mpe bazangisamaki koyeba ete kobakama na ekulusu na katikati ya poso esalaki koleka kaka komonisa mokolo; pamba te emonisaki mpenza moboko ya kati ya tembe ya Klisto na kozanga botosi ya Yisalaele na makila ya kondimana. Bazalaki bakufi miso na solo ete makila oyo esopanaki mpo na bato mingi na ekulusu, oyo ezalaki kokokisa kondimana na ye, ezalaki mpe kokokisa kondimana oyo etiamaki liboso na Baebele mokapo ya tuku mibale na mitano mpe ya tuku mibale na motoba.

ഇസ്രായേലിന്റെ പൂർവ്വജനങ്ങൾ “യഹോവ അരുളിച്ചെയ്തതൊക്കെയും ഞങ്ങൾ ചെയ്യും” എന്ന അവരുടെ പ്രഖ്യാപനത്തിലൂടെ നിയമത്തെ നിർവചിച്ചുകൊണ്ടുള്ള ഒരു നിയമം സ്വമേൽ ഏറ്റെടുത്തു; എന്നാൽ ക്രിസ്തു വാഗ്ദാനം ചെയ്തുകൊണ്ടിരുന്ന നിയമം അവന്റെ ന്യായപ്രമാണം ഹൃദയത്തിൽ എഴുതപ്പെടേണ്ടതാണെന്ന കാര്യം അവർ പൂർണ്ണമായി അറിഞ്ഞില്ല. നിയമത്തിന്റെ വ്യവസ്ഥകളെക്കുറിച്ചുള്ള അവരുടെ പരീശീയ നിർവചനം സത്യമായ നിയമത്തെ മനസ്സിലാക്കി സ്വീകരിക്കുന്നതിൽ അവരെ തടഞ്ഞു.

Isirayeli ya kisasa imefafanua damu ya msalaba katikati ya juma kwa maneno yanayosababisha upofu uo huo kwa Israeli ya kisasa uliokuwa juu ya Israeli ya kale walipomkataa Masihi na kutangaza kwamba hawakuwa na mfalme ila Kaisari.

इस्राएल आज यस तथ्यप्रति अन्धो छ कि गब्रिएलले दानिएलका लागि रेखाङ्कित गरेको इतिहासमा केवल वाचाको पुष्टि मात्र समावेश छैन, तर त्यस वाचालाई अस्वीकार गर्नेहरूमाथि ल्याइने तितरबितर पारिने न्याय पनि समावेश छ; किनकि ती पदहरूले यसरी चिन्हित गर्छन् कि मूर्तिपूजक रोम (आउनेवाला प्रधान) ले सहर र पवित्रस्थानलाई नष्ट गर्नेछ, र युद्धको अन्त्यसम्म (जसले पवित्रस्थान र सेनालाई कुल्चेर पारेको थियो) “उजाडताहरू,” बहुवचनमा, ठहराइएका थिए।

Mu kihistoria aho Kristo yamennye amaraso ye kugira ngo akomeze isezerano ry’abantu benshi, ububasha bubiri buteza ubuhare bwa Roma y’abapagani na Roma ya gipapa bugaragazwa mu buryo bwihariye. Amaraso yamenwe ku musaraba ni yo Kristo yinjiza mu buturo bwo mu ijuru, kandi ni ikimenyetso cy’umurimo We ugereranywa n’iyerekwa rya “mareh” ry’imyaka ibihumbi bibiri na magana atatu. Iryo hishurirwa rihuzwa n’amateka y’iyerekwa rya “chazon” ry’imyaka ibihumbi bibiri na magana atanu n’amakumyabiri, nk’uko bigaragazwa n’ubwo bubasha bubiri buteza ubuhare bwagombaga gukandagira hasi ubuturo bwera n’ingabo zabwo.

Amaniso aga gaheerezebwe mu nzozi za Miller nk’imitako yarabagiranaga nk’izuba, ariko ntari yuzuye. Mu minsi y’imperuka, ubwo Impundu yo mu Gicuku izasubirwamo uko yakabaye ijambo ku rindi, iyo mitako nyine izashyirwa mu gasanduku gashya, kanini kurushaho, n’“Umuntu wo koza umwanda”, maze irabagirane incuro icumi kurusha uko yabanje. Iba ikigeragezo cy’ubutumwa bwa nyuma bw’Impundu yo mu Gicuku. Iyo mitako yamenyekanishijwe by’umwihariko n’abahamya babiri bahanuwe na Habakuki, nk’ameza. Iyo ameza abiri y’amashusho y’abapayiniya yo mu 1843 no mu 1850 ashyizwe kimwe ku kindi, “umurongo ku murongo”, imitako ya Miller ihita imenyekana by’umwihariko, kandi muri uko kubigenza iyo mitako ihagararira ubutumwa bw’Impundu ya nyuma yo mu Gicuku.

Bintu biingi ebiri ku bipande ebyo bibiri biraga obunnabbi obwatuukirizibwa nga tewannaba mwaka 1844, gamba ng’okutegeera ensolo eziri mu Danyeri essuula ey’omusanvu n’ey’omunaana. Ekifaananyi kya Danyeri essuula ey’okubiri kiragibwa. Empaka ezikwata ku oba Rooma oba Antiyokasi Epifane ze zinyweza okwolesebwa ziri omwo. Okuswazibwa okwasooka n’ekiseera eky’okulindiriramu kya Kabbakuuku n’abawala ekkumi kiri omwo. Okujja kwa malayika ow’okusatu kuli omwo, era n’awatukuvu obw’omu ggulu. “Buli lunaku” ng’akabonero ak’obupagaani kali omwo. Era, mazima ddala, n’ebibonoobono bisatu eby’Obusiraamu biri omwo. Bwe bireetebwa awamu, ebipande ebyo biraga ekifaananyi eky’“okweyongera kw’okumanya” okubeerawo nga Empologoma ey’ekika kya Yuda esumulula amazima ag’obunnabbi.

Eri twawitwako okutaho amaisho ku kworekwa kw’Omugga Ulai nk’akamanyiso k’okumanya okw’obunabbi okwakingwirweho akamanyiso mu biro eby’enkomerero mu 1798, okweyongera ne kukola eby’amayinja ag’omuwendo mu ssanduuko empya, ennene okusinga, ey’ekirowoozo kya William Miller, tulyongera okujjukira amazima ag’Aba-Millerite agaali tegannamalirizibwa mu byafaayo byabwe. Agamu gaalekerwa mu mbeera etannamalirizibwa olw’ekiseera eky’ebyafaayo Aba-Millerite mwe baali babeera, ate amalala gaalekerwa nga tegannamalirizibwa olw’obutawulira bw’abo abaagaananga okugoberera omusana ogweyongera ogw’omumalayika ow’okusatu.

Tukakomeleza mambo haya katika makala inayofuata.