Dîroka Veşartî ya Ayeta Çil - Hejmar Heftdeh

“Ufunguo” unaofungua shimo lisilo na mwisho ni vita vya Ninawi, vilivyotimizwa katika mwaka 627, miaka mitano kabla ya Mohammed kufa mwaka 632. Miaka mitano baadaye, katika mwaka 637, majeshi ya Waislamu yaliteka mji mkuu wa Uajemi, mojawapo ya dola kuu mbili zilizoshiriki katika vita vya Ninawi. Tukio hili lilibadili kwa namna ya kushangaza uwiano wa nguvu katika Mashariki ya Kati. Vita vya Ninawi mwaka 627 vilidhoofisha nguvu za Dola ya Uajemi, na miaka kumi baadaye Dola ya Uajemi ikaisha.

Mohammedi alipokufa mwaka 632, miaka mia moja na hamsini baadaye, katika Kampeni ya Abbasid ya mwaka 782, jeshi la Abbasid (yaripotiwa kuwa na askari wapatao 95,000) lilianzisha uvamizi mkubwa katika eneo la Bizanti huko Asia Ndogo (Uturuki ya kisasa). Walisonga mbele hadi kufika Chrysopolis, moja kwa moja ng’ambo ya Mlango wa Bosporus kutoka Konstantinopoli—wakikaribia sana mji mkuu wa Bizanti. Wabizanti, chini ya Malkia Irene, walipata kushindwa kukubwa. Kwa sababu hiyo, Wabizanti walilazimika kutia sahihi mapatano ya kusitisha vita ya miaka mitatu yenye fedheha, wakikubali kulipa kodi kubwa ya kila mwaka (takriban dinari za dhahabu 70,000–90,000) na kukabidhi mavazi ya hariri pamoja na mateka. Kampeni hii ilikuwa mojawapo ya mashambulio makubwa zaidi na yenye mafanikio zaidi ya Waabbasid katika nchi za Bizanti wakati wa karne ya 8. Ilidhihirisha nguvu iliyokuwa ikiongezeka ya Ukhalifa wa Abbasid na kuendelea kudhoofika kwa Dola ya Bizanti.

Ufumunu wa tano wa Ufunuo tisa una vipindi viwili tofauti vya kinabii vya miaka mia moja na hamsini. Cha kwanza ni tangu kifo cha Mohammed mwaka 632 hadi kufedheheshwa kwa Malkia Irene wa Roma ya Mashariki mwaka 782. Sura ya tisa inatambulisha kuinuka kwa Uislamu kwa namna ya kina sana. Tangu kuunganishwa kwa makabila mwaka 606, hadi vita vya Nineveh mwaka 627, hadi kifo cha Mohammed mwaka 632, kisha hadi kushindwa kwa Uajemi mwaka 637, kuinuka na kuanguka kwa Uislamu kunafuatiliwa kwa uangalifu katika Neno la Mungu la kinabii. Uislamu wa Uarabuni ndio nguvu katika unabii wa kwanza wa miaka mia moja na hamsini wa mateso. Kuunganishwa kwa makabila na Mohammed mwaka 606; kisha vita vya “ufunguo” vya Nineveh mwaka 627, vikifuatiwa na utabiri wa Mohammed wa kutoweka kwa Uajemi na Roma yapata mwaka 628, kisha hadi kifo chake mwaka 632. Tarehe hizi zinawakilisha mfuatano maalumu wa matukio katika mnyororo wa Uislamu.

Moaneza mia na makumi tano baada ya Mohammed kufa mwaka wa 632, kitovu cha nguvu cha Uislamu kilihama kutoka Arabia kwenda Uturuki, ulipourudisha Roma ya Mashariki nyuma hadi Konstantinopoli. Ole wa kwanza uliwakilisha Uislamu wa Arabia, na ole wa pili uliwakilisha Uislamu wa Uturuki. Ndani ya ole wa kwanza, unabii wote wawili wa nyakati wa miaka mia moja na makumi tano hutambulisha tofauti kati ya Uislamu wa Arabia na Uislamu wa Uturuki, kama vile inavyowakilishwa katika tofauti ya ukweli huohuo kati ya ole wa kwanza na wa pili.

ඉදිරි ප්‍රථම අවුරුදු එක්සිය පනහ ආරම්භ වූයේ පර්සියාවේ පතනයෙන් ය, සහ එය අවසන් වූයේ රෝමය කොන්ස්තන්තිනෝපලයේ ප්‍රාකාරයන් අභ්‍යන්තරයේ සිරවී සිටීමෙන් ය. දෙවන අවුරුදු එක්සිය පනහක කාලය ආරම්භ වූයේ ඔස්මාන්ගේ (Ottman ලෙසද හඳුන්වනු ලැබේ) නිකොමීදියාවේ ජයග්‍රහණයෙන් ය. නිකොමීදියාවේ ඔටෝමාන් ජයග්‍රහණය යන්නෙන් අදහස් වන්නේ නිකොමීදියාවේ වටලෑම (වර්තමාන තුර්කියේ İzmit) ය; එය 1333 සිට 1337 දක්වා සිදු වූයේ, ඔටෝමාන් බෙයිලික්හි ආරම්භකයා වූ ඔස්මාන් පළමුවැනියාගේ පුත් සුල්තාන් ඔර්හාන් ගාසි විසින් බයිසන්තියානු වැදගත් නගරයක් වූ නිකොමීදියාව වටලා තැබූ අවස්ථාවේදී ය. නගරය වසර කිහිපයක් තිස්සේ තවදුරටත් තැන්පත්ව සිටියේ ය, නමුත් අවසානයේ 1337 දී බඩගිනි සහ සැපයුම් හිඟය නිසා එය යටත් විය. බයිසන්තියානු ආරක්ෂක සේනාවට කොන්ස්තන්තිනෝපලය වෙත පිටත්ව යාමට අවසර දෙන ලදී. නිකොමීදියාව ආසියා සුළුභූමියේ (Anatolia) බයිසන්තියානුන්ගේ අවසාන ප්‍රධාන බලකොටු අතරින් එකක් විය. එහි පතනය ප්‍රායෝගිකව බස්නාහිර අනාටෝලියාවේ වැඩි කොටසක බයිසන්තියානු පාලනය අවසන් කළේ ය. මෙම ජයග්‍රහණය ඔටෝමාන්වරුන්ට බිතිනියාවේ තම බලය ස්ථිර කරගෙන බොස්පොරස් සමුද්‍රසන්ධිය දෙසට තවදුරටත් ව්‍යාප්ත වීමට ඉඩ සලසා දුන්නේ ය. මෙය අවසානයේ කොන්ස්තන්තිනෝපලයේ ඔටෝමාන් අල්ලාගැනීම කරා ගෙන ගිය ප්‍රධාන පියවරක් විය (එය ශතවර්ෂයකට වඩා පසු 1453 දී සිදුවිය). මෙම වටලෑම බොහෝ විට කුඩා ඔටෝමාන් බෙයිලික් එකක් උදය වෙමින් පැවති ප්‍රාදේශීය බලයක් බවට පරිවර්තනය කළ මුල් කාලීන ප්‍රධාන ජයග්‍රහණයන්ගෙන් එකක් ලෙස සලකනු ලැබේ.

Abatangulizi basobanukiwe kandi bigishije neza ko imvugo igira iti “ahantu h’ubuturo bwe bwera harasenywe” muri Daniyeli umunani umurongo wa cumi n’umwe yasohorejwe kuri Konsitantino.

Li vir “pîrozgeh”ê ku li vir hatî naskirin, perestgeha Pantheonê ya li bajarê Romayê bû, û “cîhê” wê perestgehê jî Roma bû. Roma ji aliyê Constantine ve “hat xwar kirin” dema ku ew di sala 330-an de hilbijart ku paytexta împaratoriya xwe veguhezîne Konstantînopolîsê. Ayeta yanzdehan bi Vahîyê sezdeh, ayeta duyan re tê girêdan û heman bûyerê nas dike.

Ejderha, putperest Roma idi, û putperest Roma di sala 330-an de “texta” desthilatdariya xwe da dêra Romayê, gava ku paytext bar kir rojhilatê; bi vî awayî valahiyeke desthilatê hişt, ku dêra papalî bi kêfxweşî jê sûd wergirt. Gava em xeta Romaya rojhilatê ji sala 330-an heta 1453-an dest pê dikin, em dibînin ku di destpêka pêxemberiya Romaya rojhilatê de, bajarê Roma bi redkirina Romayê ji aliyê Konstantîn ve tê tahqîrkirin. Ew tahqîr di sala 782-an de bi Empratûrîça Îrînê re, di dawiya yekem sed û pêncî salên êşkenceyê de, dîsa hate dubarekirin. Herdu ew tahqîr ji aliyê Konstantînê dawî ve jî hatin dubarekirin.

Embeza rya gatano n’erya gatandatu ryo mu Ibyahishuwe igice cya cyenda ritanga ibisobanuro birambuye by’uguhanuka kwa Roma y’iburasirazuba, kandi nanone rikandika izamuka n’ihanuka rya Isilamu. Guhishurirwa kutumenyesha ko tugomba kwiga “izamuka n’ihanuka” by’ubwami mu bitabo bya Daniyeli n’Ibyahishuwe. Ubwo bwami bufite buri kimwe ibimuranga byabwo byihariye bijyana n’“izamuka n’ihanuka” byabwo byihariye. Ukuwa kwa Yuda kwazanywe n’ibitero bitatu byagabwe kuri Yerusalemu. Abaheburayo bajyanywe i Babuloni kandi bazagaruka hashingiwe ku mateka atatu, ayo na yo yari gutangiza ya myaka 2,300 yaganishije ku bamarayika batatu binjira mu mateka kuva mu 1798 kugeza mu 1844. Babuloni yaguye mu ijoro rimwe. Roma yarasenyutse, kandi muri uko gusenyuka kwayo hagaragajwemo imimerere ibiri ya Roma hashingiwe ku rwego rwa Roma y’iburengerazuba cyangwa Roma y’iburasirazuba. Izamuka n’ihanuka by’ubwami bw’Abatolemeyi n’ubwami bw’Abaselusidi mu gice cya mbere cya gatatu cya Daniyeli 11 bishushanya izamuka n’ihanuka bya Roma ya gipapa. Ubu buhamya ni umwanzuro gusa w’inkuru ya Alekisanderi n’iseswa ry’Ubugiriki. Mu buryo butandukanye na Roma, Ubugiriki bwacitsemo ibice bine byaje kurangira bihindutse bibiri. Roma yacitsemo iburasirazuba n’iburengerazuba, hanyuma nyuma yaho Roma y’iburengerazuba icikamo bitatu mu buryo bw’ubuhanuzi, bigahagararira ubutegetsi bwa Roma bw’impande eshatu. Ku byerekeye Roma y’iburasirazuba, Konsitantino yagabanije ubwami bwe abuhaye abahungu be batatu. Biragaragara ko Roma y’iburengerazuba na Roma y’iburasirazuba ari imirongo ibangikanye ihagarariye itorero ry’Abaroma na leta y’Abaroma. Muri uko kugabanywamo kabiri harimo n’ukundi kugabanywamo gatatu. Ubugiriki bwari bine bihinduka bibiri, Babuloni yari ijoro rimwe, Yuda yari ibitero bitatu. Kuri Isilamu, “izamuka” ryabo rigaragazwa nk’“kurekurwa,” naho “ihanuka” ryabo rikaba “gukumirwa.”

330년부터 476년까지의 서방 로마의 점진적인 몰락은 1798년부터 일요일 법령에 이르기까지의 미국의 점진적인 몰락을 나타낸다. “330년”과 “1798년”은 모두 다니엘서에서 “정한 때” 혹은 “마지막 때”라 불리는 예언적 이정표들이다. 330년은 서방 로마와 동방 로마의 시작을 표시한다. 두 체제의 종말은 모두 로마의 지도자가 굴욕을 당하는 것으로 나타나며, 이는 시작에서 콘스탄티누스가 로마 도시를 굴욕스럽게 한 것과 같다. 476년은 한 예언적 기간의 끝이었는데, 그 기간은 로마의 명망 높은 정치 구조가 세 단계에 걸쳐 붕괴되는 방식을 표시한다. 그 기간은 330년에 그 도시가 배척당함으로 시작되었고, 이어 그들의 전체 정치 구조, 곧 고대 로마의 주된 자랑거리였던 그들의 영광스러운 공화정이 굴욕을 당하며 해체되었고, 마침내 476년에 이르렀는데, 그때 이후로는 실제 로마 혈통에서 난 자가 로마를 다스리는 통치자가 결코 다시는 없게 되었다. 330년에 시작하는 로마의 두 계보와, 그 두 계보가 제시되는 그 구절은 또한 다섯 달의 두 예언적 계보를 포함한다. 서방 로마의 계보는 점진적인 굴욕으로 시작하여 점진적인 굴욕으로 끝난다. 동방 로마의 계보도 점진적인 굴욕으로 시작하여 1449년에 점진적인 굴욕으로 끝나는데, 그때 마지막 콘스탄티누스가 통치할 허락을 구하였다.

Wa ndoshi uŵaali pa ŵene ŵakaŵa ni Mohammed, pakuti wali kusanulika mu vesi 1, ntheura iyo kuti ni munthu munyake wa Chisilamu yayi; ni Mohammed themba, ndipo themba ni ufumu, ndipo Chisilamu ni ufumu wa Mohammed.

Uislamu ni ufunguo uliofungua shimo lisilo na mwisho tarehe 9/11, na unaolifungua shimo lisilo na mwisho katika sheria ya Jumapili. Katikati ya wakati wa kutiwa muhuri, mnyama-joka wa utandawazi naye pia alitoka katika shimo lisilo na mwisho.

Tukukula kwenda mbele zaidi katika makala inayofuata.