Dîroka Veşartî ya Ayeta Çil — Hejmara Sî

Di pirtûka Hezekiel de, ‘dorhêlî’ ya Orşelîmê ew ‘nîşan’ e ku ceribandina bi wê tê kirin û bi wê qedera me ya ebedî dê were biryardan, ji ber ku ew pêkhatina wêneyê heywanê destnîşan dike.

Abakristo bahunze i Yerusalemu ku “kimenyetso” cya Cestius, babigenje batyo kuko bari baraburiwe mbere kandi bamenya icyo “kimenyetso” igihe cyageraga. Kumenya ishyirwaho ry’igishushanyo cy’inyamaswa ni ukumenya “ibyabaye,” “imyiteguro,” n’“ingendo” biganisha ku itegeko ryo ku Cyumweru. Ibice by’ubuhanuzi bigize icyo “kimenyetso” bigomba gusobanuka mbere y’uko icyo kimenyetso kiza. Igihe Cestius yatangizaga kugota, byari byararenze igihe cyo kwiga icyo icyo kimenyetso ari cyo.

«ئامادەکارییەکان»، «جووڵەکان» و «ڕووداوەکان» دەبێت پێش تاقیکردنەوەکە پێشاپێش بناسرێن.

Twebwe “musebe kumanya” “ebintu ebikulu era eby’entiisa nga tuyimiridde ku mulyango gwennyini ogw’okutuukirira kwabyo.” Omulyango guno gulaga obwetaavu bwaffe obw’okutegeera ebintu ebyo nga tebinnatuukirira.

كەوتەسازیی وێنەی ئاژەڵەکە یەکەم جار لە ویلایەتە یەکگرتووەکانى ئەمریکا تەواو دەبێت، و دوای ئەوە لە جیهاندا.

فرمانی میلان در سال ۳۱۳، آغاز شکل‌گیری را نمایندگی می‌کند، و نیز درِ بسته را برای ادونتیستان‌های روز هفتم مشخص می‌سازد. قسطنطینِ غرب و لیسینیوسِ شرق، یک ازدواجِ عهدی را به این فرمان پیوستند، آنگاه که قسطنطین خواهر ناتنیِ خود، قسطنطیه، را به لیسینیوس داد، در چهارمین ازدواجِ عهدی که در یک خط نبوی، از میان شش ازدواجِ عهدی در درون تاریخ نبویِ دانیال یازده، بازنمایی شده است. دو تای نخست با جنگ‌ها میان شمال و جنوب مرتبط بودند، دو تای بعدی جنگ‌های داخلی میان شرق و غرب بودند، و دو تای آخر ازدواج‌های نمادینِ قدرت کلیساییِ پاپی و قدرت دولتی هستند.

ئەنتیۆخۆس دووەم تیۆس لە نزیکەی ساڵی 252 پ.ز. هاوسەرەکەی لاودایکەی یەکەم لە خۆی دوورخست بۆ ئەوەی هاوسەرگیری لەگەڵ بەرەنیکە، شازادەی بەتڵەماوی (کچی بەتڵەمی دووەم)، بکات. هاوسەرگیرییە پەیمانیدارەکانی ئیمپراتۆریەتی سلێوکی لە نێوان پاشای باکوور و پاشای باشوور ئەنجام دران، هەروەها؛ هاوسەرگیرییە پەیمانیدارەکەی ساڵی 313 لە نێوان قیصەری ڕۆژهەڵات و قیصەری ڕۆژئاوا بوو.

پەیوەندیی هاوسەرگیریی پەیماننامەیی ئانتیۆخۆس دووەم ثیۆس لە ساڵی 252 پ.ز، دەستیپێکی ئیمپراتۆریەتی سەلەوکی نیشان دا، ئەو ئیمپراتۆریەتیەی کە وەک ئیمپراتۆریەت لە مێژووی نیشان‌دراو لە ئایەتەکانی دە تا شازدەی دانیال یازدەدا بە کۆتایی گەیشت. لە مێژووی دواهەمینی ئیمپراتۆریەتی سەلەوکی، هاوسەرگیرییەکی تری پەیماننامەیی بە دەستی ئانتیۆخۆس سێیەم گەورە ئەنجام درا، کاتێک کچەکەی خۆی کلێئۆپاترا یەکەمی سیرا، (یەکەمین کلێئۆپاترایی تەنبۆڵیی مێژووی پێغەمبەرانە) بە پەتلەماوەسی پێنجەم دا لە ساڵی 193 پ.ز. لەو کاتەدا پەتلەماوەسی پێنجەم نزیکەی 16 ساڵ تەمەن بوو و کلێئۆپاترا یەکەمی سیرا نزیکەی 10 ساڵ. هاوسەرگیریی ئەوان چارەسەرییەکی دیپلۆماسی بوو دوای جەنگی سووریی پێنجەم. هاوسەرگیریی پەیماننامەیی ئەلفا لەنێوان پاشای باکوور و باشوور لە دانیال یازدەدا کۆتاییی جەنگی دووەمی سووریی نیشان دابوو.

کلئوپاتراى دوايى له مێژووى پێشبینی‌دا، هەردووکی یولیوس قەیسەر و پاشانیش مارک ئانتۆنیی لەگەڵ پەیوەندی هەبوو. دوای کوژرانی یولیوس قەیسەر لە ساڵی 44 پ.ز.، تریومڤیراتی دووەم لە ساڵی 43 پ.ز. پێکهات. سێ پیاو ئەو تریومڤیراتەیان پێکدەهێنا، و دوای ئەوەی یەکێک لەو سێ کەسە، مارکوس لێپیدوس، لەلایەن ئۆکتاڤیانەوە ناچار کرا لەو یەکێتیی سێ‌لایەنە بچێتە دەرەوە، ملمڵانێیەکی دەسەڵات لەنێوان مارک ئانتۆنیی خۆرهەڵات و ئۆکتاڤیانی خۆرئاوا هاتە ئاراوە. لە بروندیزیوم، لە ساڵی 40 پ.ز.، پەیمانێک لەنێوان ئەو دوو ڕکابەرەی خۆرهەڵات و خۆرئاوا بەسترا. ئەو پەیمانە هاوسەرگیریی نێوان ئۆکتاڤیا، خوشکی ئۆکتاڤیان، و مارک ئانتۆنیشی تێدەگرت. پەیمانەکە و ئەو هاوسەرگیرییەی لەگەڵیدا هاتبوو بەردەوام نەبوون، و دوای ئەوەی مارک ئانتۆنیی لەگەڵ کلئوپاترا تێکەڵ بوو، لە ساڵی 32 پ.ز. ئۆکتاڤیای تەڵاق دا. لە شەڕی ئەکتیوم لە ساڵی 31 پ.ز.، ئیمپراتۆرییەکانی خۆرهەڵات و خۆرئاوا لە یەک دەسەڵاتدا یەکخراونەوە، و ئۆکتاڤیان پاشان بوو بە ئاگوستوس قەیسەر، هێمای لوتکەی شکۆ و هێزی ڕۆما.

لە ڕووی پێشبینییەوە، یەکەم هاوسەرگیریی پەیماننامەیی لە دانیال یازدەدا لەنێوان پاشاکانی باکوور و باشووردا بوو، بە هیوای کۆتاییهێنان بە دوژمنایەتییەکان لەنێوان ئەو دوو لایەنی شەڕکەرەی کە هەوڵیان دەدا ئیمپراتۆریەتی ئەسکەندەری گەورە دووبارە دابمەزرێنن. ئەو یەکەم هاوسەرگیریی پەیماننامەییە لەنێوان سێلۆکییەکان و پطۆلەمییەکانی میسردا، هاوسەرگیریی پەیماننامەییی ئەلفای شانشینی سێلۆکی و پطۆلەمایی بوو، کە نمونەی هاوسەرگیریی پەیماننامەییی ئۆمێگا لەنێوان هەمان دوو هێزەدا بوو. لە دوا هاوسەرگیریی پەیماننامەیی، یان ئۆمێگا، یەکەمین یان ئەلفای کلێۆپاترای مێژووی میسر بووە بەستەری پێشبینی بۆ دوا کلێۆپاترا، یان ئۆمێگا؛ کە پەیوەندییەکەی لەگەڵ مارک ئانتۆنی بووە خاڵی سەرەکیی ئاماژە بۆ طەلاقی ئۆکتاڤیا و مارک ئانتۆنی. ئەو طەلاقە نیشانەی نوێبوونەوەی دوژمنایەتییەکان بوو لەنێوان مارک ئانتۆنیی ڕۆژهەڵات و ئۆکتاڤیانی ڕۆژئاوادا، کە لە شەڕی ئاکتیۆم لە ساڵی 31 پێش زایین کۆتایی هات.

پەیوەندیی هاوسەرگیریی پیماننامەییی بروندیسیۆم لە ساڵی 40 پ.ز. ئەلفای هاوسەرگیریی پیماننامەییی ململانێی نێوان ڕۆژهەڵات و ڕۆژئاوا بوو، هەروەک ئەوەی هاوسەرگیریی پیماننامەییی لاودیسی و ئەنتیۆخۆسی دووەمی تیۆس ئەلفای ململانێی نێوان باکوور و باشوور بوو. هاوسەرگیریی پیماننامەییی ساڵی 313 ئۆمێگای ئەو هاوسەرگیریی پیماننامەییەی مارک ئەنتۆنی و ئۆکتاڤیا بوو کە ئەلفا بوو، هەروەک ئەوەی هاوسەرگیریی پیماننامەییی نێوان پەتۆلەمیی پێنجەم و کلیۆپاترا یەکەمی سیرا ئۆمێگای هاوسەرگیریی پیماننامەییی شانشینی باکووری و باشووری بوو. ئەو سێ هاوسەرگیرییە پیماننامەییانەی کە بە هاوسەرگیریی پیماننامەییی ئۆمێگای ساڵی 313 گەیشتن، هەموویان لە یەک هێڵدا ڕیزدەبن، و سێ شایەتی بۆ خەسڵەتە پێغەمبەرانە پەیوەستەکان بە فرمانی میلان دابین دەکەن. لەگەڵ یەکدا، ئەو چوار هاوسەرگیریی پیماننامەییی ڕاستەقینەی ڕۆژهەڵات، ڕۆژئاوا، باکوور و باشوور لەگەڵ دوو هاوسەرگیریی پیماننامەییی هێماییی پاپایەتی ڕیزدەبن.

Di sala 496-an de, Clovis, padîşahê Frankan, bi Clotilda re zewicî bû. Clotilda prenseseke Burgondî bû, keça Padîşah Chilperic II-ê Burgondyayê bû. Piştî ku bav û dayika wê di nav şerê hêz û desthilatdariyê yê malbatî de hatin kuştin, ew di bin parastina xaltîkê xwe de jiya, û paşê di sala 493-an de ji bo zewacê hate dayîn Clovis I, padîşahê Frankan. Ew Katolîk bû, ango ew baweriya Nîkayî/ortodoks a Dêra Romayê digirt. Ev tişt wê ji gelek malbatên padîşahî yên Germanî yên wê serdemê cuda dikir, yên ku Mesîhîyên Aryanî bûn. Dayika wê Caretena Katolîk bû, û Clotilda di wê baweriyê de mezin bû. Ew bi vê yekê tê bîranîn ku bi domdarî Clovis teşwîq dikir ku putperestiyê bihêle û vaftîza Katolîk qebûl bike; û paşê vegera wî di sala 496-an de yek ji bûyerên herî girîng e di dîroka destpêkê ya Fransa û ya Mesîhiyeta Rojavayî ya bi navê wisa de.

Clovis sox da ku di şerê Tolbiac de bi ser bikeve, ew ê vegere îmana Katolîk ya Clotilda û vaftîz bibe. Padîşahê Alemanniyan hate kuştin, artêşa wan belav bû, û Frankan bi ser ketin. Piştî serkeftinê, Clotilda rêxist ku Metran Remigius ê Reimsê Clovis fêr bike, û ew hate vaftîzkirin (li gorî kevneşopiyê di Roja Noelê ya sala 496-an de), ligel çend hezaran ji şervanên xwe.

Clovis padîşahê Frankan bû, ku bi şertên îroyîn tê wateya padîşahê Fransa. Ew bû yekemîn ji padîşahên Ewropayê ku di dawiyê de dê ayîna xwe ya putperestî berdin û vegerin Katolîsîzmê. Ji ber vê yekê, Clovis wekî “kurê mezin ê dêrê Katolîk” tê hesibandin, û Fransa jî “keça mezin a dêrê Katolîk” tê gotin. Di sala 1980-an de, dema Papa John Paul II serdana Fransayê kir, wî pirsî: “Fransa, keça mezin a Dêrê, gelo tu ji vaftîzbûna xwe re dilsoz î?”

وەرگەرانی کلۆڤیس بۆ کاتۆلیکییەتی نیکەیی دەستنیشانکەری دەستپێکی پێشڕەویەکی هاوسەرگیریی هێماییە کە دەگەیاند بە هاوسەرگیریی پەیماننامەیی هێمایی ساڵی 538. ئەو هاوسەرگیریی پەیماننامەیی هێمایییەی نێوان کلۆڤیس و ئەو داوێنپیساوەیی کە لەگەڵ پاشاکانی زەوی داوێنپیسی دەکات، لە دانیال یازدەدا بە چوار هاوسەرگیریی پەیماننامەییی پێشوو نموونەکراو بوو. کلۆڤیس یەکەم پاشای ئەورووپایی بوو کە پاڵپشتیی سەربازی و ئابووری بۆ کڵێسای ڕۆما دابین کرد، و لەبەر ئەوە کلۆڤیس لە ناو ئەو مێژووەیەدا کە لە دانیال یازدە باس کراوە، نیشان دراوە.

كڵۆڤیس لە ساڵی 496دا دەستنیشانی سەرەتای ئەو پێكهاته‌ سیاسییە ئەوروپییانە دەكات كە «هەستنە سەرپێ» بۆ یارمەتیدانی پاپایەتی، لە كاتێكدا كە بەرەو هێزبوون هەڵدەستا. ئەمە دەستنیشانی دەسپێكی ڕێوڕەسمێكی هاوسەرگیرییە بە شێوەیەكی هێمایی. «چەكەكان»ی ئەو ئايەتە هەروەها «پیرۆزگای هێز» پیس دەکەن، كە بۆ هەردوو ڕۆمای بەت‌پەرست و پاپایی، شارى ڕۆمە.

Di pirtûka Daniel de du peyvên Îbranî yên cihê hene ku wekî “pîrozgeh” hatine wergerandin. Peyvên Îbranî ‘miqdash’ û ‘qodesh’ herdu jî wekî “pîrozgeh” têne wergerandin, lê ‘qodesh’ tenê dikare saziyek pîroz nîşan bide, lêbelê ‘miqdash’ dikare, li gorî konteksê ku wê diyar dike, hem pîrozgehek pîroz û hem jî pîrozgehek ne-pîroz nîşan bide.

“Ahandu hantu hakomele” omu vese otatu na imwe ni ‘miqdash,’ kandi kirikumanyisa ahandu hantu obukomezi bwa Rooma bwarikubaho, obwo ahabw’Abarooma b’abapagaani n’ahabw’Abarooma b’obupapa, kandi obwo bukaba buri ekibuga kya Rooma. Kuruga aha rugamba rwa Actium, obu Octavian yaagaitse obukama, Rooma y’abapagaani ekaba etarikusingurwa kumara emyaka magana ashatu na nkaaga (obwire bumwe) nk’okuhikiriza kwa vese makumi abiri na ina eya Daniel ekumi na emwe.

لە کاتێکدا ڕۆمایی بتپەرست لە شارەکەی ڕۆماوە حوکمدەکرد، شکستنەهاتوو بوو؛ بەڵام کاتێک کۆنستانتین لە ساڵی 330 پایتەختی گواستەوە بۆ کۆنستانتینوپۆڵ، ئەو «کاتە»ی ئایەتی بیست‌و‌چوار تەواو بوو. کاتێک دواهەمین لەو سێ شاخەی (گۆتەکان) دانیال حەوت لە شارەکە دەرکرا، ڕۆمایی پاپایەتی بە شێوەی پێشبینیانە لە ساڵی 538 تەختی وەرگرت وەک پێنجەمین شانشینی پێشبینییەکانی کتێبی پیرۆز. گۆتەکان ڕۆمایان گەمارۆ دابوو، بەڵام لە کۆتاییدا پاشەکشەیان کرد کاتێک بێلساریوس، سەرکردەی سوپای یۆستینیان، شارەکەی پاراست. پاشان کڵێسای ڕۆمی بە باڵادەستی تەواو حوکمی کرد بۆ ماوەی هەزار و دوو سەد و شەست ساڵ، هەتا ناپلۆیۆن وا کرد پاپا لە پلەکەی لاببرێت و لە ساڵی 1798 بخرێتە دوورخستنەوە.

رۆما، «پیرۆزگای هێز» «گڵاو کرا»، (گڵاو کرا، واتە ‘بریندار کرا یان هەڵوەشایەوە’)، لە ڕێگەی «بازووەکانەوە» لە دژی شەڕی بەردەوام لەسەر شارەکە، کە سەرەکییەکەی لە چوار کەڕەنای یەکەمی ئاشکراکردنەوە بەشی هەشت نیشان دراوە.

مێژووی ئەوەی کە لە ساڵی 496 ـەوە بەدوادا هات، دەبینێت شارەکەی ڕۆما پیس بکرێت کاتێک لە هێز و شکۆی ئیمپراتۆریەتی ڕۆمانییەوە دەگۆڕێت بۆ هێز و شکۆی ئیمپراتۆریەتی کاتۆلیکیی ڕۆمانی. ئەو باڵانە ئاینی پەڕستنی بتپەرستی لادەبەن، کە لەو دەقەدا بە وشەی «هەمیشەیی» نیشان دراوە، کاتێک ئاینی کاتۆلیکیی نیقیەیی وەردەگرن.

Mu ntambara ya Vouillé, Clovis yatsinze Abavizigoti b’Ariya bayobowe na Alaric II maze afata Aquitaine. Nyuma y’iyo ntsinzi, mu mwaka wa 508, umwami w’abami w’i Burasirazuba Anastasius I (i Constantinople) yahaye Clovis icyubahiro kubera kunesha kwe Abavizigoti. Gregory wa Tours avuga ko Anastasius yoherereje Clovis inyandiko ze zemewe n’ubutegetsi zimugira konsuli. I Tours, mu rusengero rwa Mutagatifu Martin, Clovis yambaye ikanzu y’umutuku n’umwitero, yambika ikamba rya diyadema ku mutwe, arasohoka agendera ku ifarashi, maze anyanyagiza zahabu n’ifeza mu bantu. Gregory avuga ko uhereye kuri uwo munsi yaramukirwaga nk’umukonsuli kandi ko umwami w’abami w’Abaroma yemeye ko Clovis yari umwami wa gikristo wemewe mu buryo bw’amategeko mu burengerazuba. Yahembwe kubera kumena Abavizigoti b’Ariya, abo na Constantinople na yo yarwanyaga. Umwaka wa 508 ni wo mwaka umwami w’abami w’i Burasirazuba yahaye ku mugaragaro icyubahiro umwami w’Abafaranki gatolika—Itorero, insinzi, n’ubwemewe bw’Abaroma bigaragarira mu gikorwa kimwe. Umwaka wa 508 ni wo mwaka ubwami bw’Abafaranki gatolika bwahagaze nk’ububasha gatolika bwiganje muri Galiya nyuma yo kumena ubutegetsi bw’Abavizigoti b’Ariya. Clovis ni we mwami wa mbere ukomeye wo mu banyamahanga warwaniye Gatolika ya Nikea arwanya ubwami bw’Ariya, bityo akaba urugero rwa mbere rw’uruhare rw’Abafaransa nk’“umukobwa w’imfura w’Itorero.” Clovis ahagarariye igihe cyo kuva mu 496 kugeza mu 508 kandi ni ikimenyetso cya alufa cy’amasezerano y’ishyingiranwa y’ikigereranyo. Imyaka mirongo itatu kuva mu 508 kugeza mu 538 igereranywa na Justinian, ari we kimenyetso cya omega cy’urugendo rw’akarasisi.

لە ساڵی 538دا، «بازووەکان» هێزی پاپایان بۆ ماوەی 1260 ساڵ لەسەر تەختی زەوی دانا. لەو کاتەدا بوو کە هاوسەرگیریی پەیمانەی هێمایی لە کۆتایی پڕۆسەی هاوسەرگیرییەکەدا تەواو بوو، ئەو پڕۆسەیەی کە لە 496 دەستی پێکردبوو. لە ساڵی 1798دا، ئەو هاوسەرگیرییەی پەیمانەی کە لەنێوان پاپای ڕۆما و کلۆڤیسی فەڕەنسا دەستی پێکردبوو، هەڵوەشایەوە کاتێک ناپلیۆنی فەڕەنسا هێزی پاپایان تەڵاق دا بەوەی سەربازسالارەکەی نارد تا پاپا بە دیل بگرێت.

ئەو هاوسەرگیریی پەیماننامەیی پاپاییی هێمایی ئەلفا، کە لە ساڵی 496دا پرۆسەی هاوسەرگیریی خۆی دەستی پێکردبوو، لە یاسای ڕۆژی یەکشەممەی ساڵی 538دا تەواو بوو، و دواتر لە ساڵی 1798دا هەڵوەشایەوە، هەروەک چۆن هەر هاوسەرگیرییەکی تری پەیماننامەیی لە دانیال یازدەدا وا بوو. ئاشکراکردن زیادە دەکات لەسەر ئەو پەیوەندیی هاوسەرگیرییەی پاپایەتی نێوان پاشاکانی ئەورووپا و پاپاکانی کاتۆلیک، چونکە ئەژدیهای ئاشکراکردنی دوازدە هەردووکیان شەیتان و پاشاکانی ڕۆمای بت‌پەرستین.

لە ئاشکرابووندا، یۆحەنا ئاگادارمان دەکاتەوە لە سێ شت کە پاشاکان (ئەژدها) بە ئاژەڵی دەریاییی کاتۆلیکایەتی دا.

لە ساڵی 496دا، پاشاکانی ئەورووپا دەستیان کرد بە دابینکردنی «هێز»یان بۆ ئاژەڵی پاپایەتی، وەک لە هێزی سەربازییان و پاڵپشتیی ئابوورییاندا نیشان دەدرا. ئەوان لە ساڵی 330دا پایتەختی ئیمپراتۆریەتیی خۆیان گواستەوە بۆ قستنطنیە، و شارەکەی ڕۆما بەجێهێشت وەک «کورسی»ی دەسەڵاتی پاپایەتی. «بازووەکان» لەوە دواوە لە ساڵی 533دا، بە فەرمانی یوستینیان، کڵێسای پاپایەتیان وەک سەری هەموو کڵێساکان ناساند. ئەو فەرمانە بەکارهێنانی هێزی سەربازییانیشی لەخۆگرت بۆ چەوساندنەوەی ئەوانەی پاپایەتی بە هەڕەتیک ناساندبوون، وەها دەسەڵاتی مەدەنییان خستە دەستی پاپاکان.

ئەو هاوسەرگیریی پەیماننامەی ئەلفا لەنێوان پاپایەتی و پاشاکانی ئەورووپا لەگەڵ کلوڤیس لە ساڵی 496 دەستی پێ کرد. تا ساڵی 508، بەتپەرستی، کە ئاینی یاساییی شانشینەکە بوو، لابرا بۆ ئاینی کاتۆلیکیی نیسیا. لە ساڵی 533دا، یوستینیان پاپایەتی وەک سەرۆکی هەموو کلیساکان ناساند، و دەسەڵاتی یاساییی تەختەکانیان بە جیاوازی رادەستی هێزی پاپایی کرد.

لە ساڵی 330دا، شاری ڕۆما لە دەستی کڵێسای ڕۆمانی جێهێڵدرا، کە لەوێدا دانیشتوو دەبێت هەتا ئەو کاتەی لە هەسارەی ئاگرەکەدا لە هاتنی دووەمی مەسیح تێکدەچێت. لە ساڵی 538دا، ئەوە بە فەرمی دووبارە لەسەر تەختی پاپایەتی دانرایەوە؛ بەم شێوەیە مێژووی 330 تا 538 وەک ماوەیەکی پێغەمبەرانە ناسێنرا کە بە کورسییەکی ئەلفا دەست پێدەکات و بە کورسییەکی ئۆمێگا کۆتایی دێت. ئەم ماوەیە نوێنەرایەتی کۆتایی هاتنی شانشینی چوارەمی پێشبینیی کتێبی پیرۆز دەکات (Pergamos) وەک لەناوچوونێکی پێشکەوتوو کە لە 330دا دەست پێدەکات و لە 538دا بە هاتنی Thyatira کۆتایی دێت. هەردوو ڕۆمای ڕۆژئاوا و ڕۆژهەڵات دوای 538 بەردەوام بوون لە توانەوەی هێواشیان، بەڵام ئەو ماوەیە بە دانانی کورسییەکە دەستی پێکرد، کە نوێنەرایەتی شاری ڕۆما دەکرد بۆ پاپایەتی لە 330دا، هەتا ئەوەی کورسییەکە تەنها تەختێک بەسەر شارەکەوە نەبوو، بەڵکوو بەسەر ئەو شانشینییەوە بوو کە لەلایەن شارەکەوە لە 538دا نوێنەرایەتی دەکرا.

330 heta 538'an demeke pêşbîniyî ya taybet e ku ‘heşt’ nîşaneyên rêyê yên hêzdayîna papatiyê destnîşan dike. Ew heşt gav di saxbûna birîna mirinê ya papatiyê de, di yasa Yekşemê ya nêz-bê de têne dubarekirin.

لە هەشت هەنگاوی یەکەمدا، شارەکەی ڕۆما بە دەسەڵاتی پاپایەتی درا، و هەنگاوی هەشتەمیش دانانی ئەو شارە بوو وەک تەختی پاشایەتیی پێنجەم لە پێشبینیی پەڕتووکی پیرۆزدا. ئەمە ٥٣٨ وەک کۆرسیی دەسەڵات ناساندن دەکات، و وەک «هەنگاوی هەشتەم، کە لەو حەوت هەنگاوەی پێشووە». هەنگاوی یەکەم دانانی کۆرسیی دەسەڵات بوو و هەنگاوی هەشتەمیش دانانی کۆرسیی دەسەڵات بوو؛ بۆیە، هەنگاوی یەکەم لە ٣٣٠ ئەلفا بوو و ٥٣٨ ئۆمێگا. دوو کۆرسیی دەسەڵات، سێ شاخی لابراو، هەمیشەییەکە لابراو، گەڕانەوەی کلۆڤیس و فەرمانی یوستینیان یەکسانن بە هەشت هەنگاوی تەواو کە ڕیزبەندیی هاوسەرگیری ناساندن دەکەن، و لە کۆتاییدا خودی هاوسەرگیری.

Di sala 1798-an de, Fransa, o hêzê ku ew nûneriya deh padîşahên Ewropayê dikir, û ku di sala 538-an de papatî li ser textê danîbû, wê papatî ji heman textê daxist. Zewaca peymanê ya alpha, ku di dîroka ji 538-an heta 1798-an de tê nîşandan, nimûneya zewaca peymanê ya omega ya hêza papatî bi deh padîşahên Vahiyê heftdeh in. Rêwîtiya zewacê ji 496-an heta 538-an de heşt gavên ku bi heşt serokên dawî yên Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê re li hev tên, nimûne dike. Clovis û Fransa sembolên deh padîşahên Ewropayê ne. Ew nûneriya Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê dikin, ku di yasaya Yekşemê ya nêzîk-dahatû de dê bibin padîşahê pêşeng yê deh padîşahên Vahiyê heftdeh.

پێنج هاوسەرگیریی پەیماننامەی پێشووی دانیال یازدە لەگەڵ شەشەمین و کۆتایی ترین هاوسەرگیریی پەیماننامەی ڕۆژگاری دواهاتوو یەکدەگرن. هاوسەرگیرییە پەیماننامەییەکانی ئەلفا و ئۆمێگای باکوور و باشوور، بووکەکە لە باشوور وەک ئەلفا دەناسێنن، و ئۆمێگا بووکێکە لە باکوورەوە. لە هاوسەرگیرییە پەیماننامەییەکانی ڕۆمای بەتپەرستدا، بووکی ئەلفا لە ڕۆژهەڵاتەوە درا بە ڕۆژئاوا، و ئۆمێگای ساڵی 313 بووکێک بوو لە ڕۆژئاواوە. ئەو چوار هاوسەرگیرییە بە شێوەی پێشبینییەوە پێکەوە گرێدراون بە کڵیۆپاتڕای یەکەم و کڵیۆپاتڕای دواهەم. هاوسەرگیریی پەیماننامەییە هێماییەکەی ڕۆمای پاپایی، زاواکەی وەک پاشای سەرەکیی هاوپەیمانییەکی پێشبینیی لە دە پاشا نیشان دەدا کە لەگەڵ بووکەکەیان—ژنە ئاڵەسقەڵای ڕۆما—یەکدەبنەوە. تەڵاقەکە لە ساڵی 1798 بەهۆی پاشای سەرەکیی ئەو دە پاشایە جێبەجێ کرا.

په‌یمانی هاوسه‌رداریی ساڵی 313 نوێنه‌رایه‌تی دوا په‌یمانی هاوسه‌رداریی هێزی پاپایه‌تی له‌گه‌ڵ ویلایه‌ته‌ یه‌کگرتووه‌کان ده‌کات—پاشای سه‌ره‌کیی ده‌ پاشاکه‌ی حه‌ڤده‌ی ئاشکراکردن؛ هێزێکی دوو شاخدار که‌ به‌ هێزه‌ دوو شاخداره‌که‌ی فه‌رانسه‌ نمونه‌ کراوه‌. مێژوویه‌ک که‌ له‌گه‌ڵ کلۆڤیس له‌ 496 ده‌ستی پێکرد و له‌ کۆتاییدا به‌ فرمانی جوستینیان له‌ 533 و دانانی پاپایه‌تی له‌سه‌ر ته‌خت له‌ 538 گه‌یشت، نوێنه‌رایه‌تی مێژووی 1989 هه‌تا یاسای یه‌کشه‌ممه‌ ده‌کات.

Em ê gotara pêş de ev tiştan bidomînin.