جەوهەری پەیامی ئاگادارکردنەوەی کتێبی حەزقیێل لەو گەمارۆدانەدا بەرجەستە دەبێت کە لە ساڵی ٥٨٧ پێش زایین دەستی پێکرد. ئەو گەمارۆدانە یەک ساڵ و نیو دواتر، لە ساڵی ٥٨٦ پێش زایین، بووە هۆی وێرانبوونی ئۆرشەلیم. ئەو گەمارۆدانەی کە لە ساڵی ٥٨٧ پێش زایین دەستی پێکرد، هێمای پێشوەختەی گەمارۆدانی سێستیۆس لە ساڵی ٦٦ بوو. وێرانبوونی ئۆرشەلیم لە ساڵی ٥٨٦ پێش زایین، هێمای پێشوەختەی گەمارۆدان و وێرانبوونی ئۆرشەلیم لە ساڵی ٧٠ بوو.

ساڵی ٥٨٧ی پێش زایین و ساڵی ٦٦ هەردووکیان نیشانە بوون. مردنی هاوسەری حەزقیێل ئاماژەی بە وێرانبوونی داهاتووی ئۆرشەلیم دەدا، و دانانی ئاڵاکانی دەسەڵاتی ڕۆما لە حەریمی پیرۆزی پەرستگادا نەک تەنها نیشانەی هەڵاتن بوو، بەڵکو هەروەها هێمای نیشانەی دڕندەکەش بوو کە لە کاتی یاسای ڕۆژی یەکشەممەدا دێت. هەم هاوسەری حەزقیێل و هەم ساڵی ٦٦ ئاماژەیان بە وێرانبوونی داهاتووی ئۆرشەلیم دەدا، کە بریتییە لە یاسای ڕۆژی یەکشەممە—نیشانەی دڕندەکە.

گەمارۆکەی حەزقیێل هێمای بەدیلچوونی گەلی خودا لە کاتی یاسای یەکشەممەدا بوو و ساڵی ٦٦ هێمای دەربازبوون لە نیشانەی دڕندەکە بوو. ژنی حەزقیێل هێمای بەدیلکەوتنی کچە پاکیزە نەزانەکانی ئەدڤێنتیزم بوو، و ئەوانەی لە ساڵی ٦٦دا دەرباز بوون، لە هەمان ئەو قەیرانەدا هێمای کچە پاکیزە داناکان بوون. ئەو کچە پاکیزە دانایانەی لە ساڵی ٦٦دا دەرباز بوون، پێش دانانی ئاڵای ڕۆمانی لە نیشانەکە تێگەیشتبوون.

ئاڵای ڕۆمانی نوێنەرایەتیی نیشانەی دڕندەکە دەکات، و لە مەتەڵی دە کچە پاکیزەکەدا، هەر لەوێدا دەرگاکە دادەخرێت. وێرانبوونی ئۆرشەلیم لە ساڵی ٧٠دا هەروەها نوێنەرایەتیی یاسای یەکشەممە دەکات. ساڵی ٦٦ نوێنەرایەتیی هۆشداریی فریشتەی سێیەم دەکات. ئەو هۆشدارییە لە ساڵی ٦٦دا دەست دەکات بە پەرەسەندن و گۆڕان بۆ هاوارە بەرزەکە. ماوەی نێوان ساڵانی ٦٦ و ٧٠ هاوتەریبە لەگەڵ ماوەی پێکهێنانی وێنەی دڕندەکە، و ئەو ماوەیە بە یاسای یەکشەممە دەست پێ دەکات و بە یاسای یەکشەممەش کۆتایی دێت. ساڵی ٦٦ ئەلفای ئەو ماوەیەیە و لەبەر ئەوە پێشنموونەکەیە، و ساڵی ٧٠یش، کە ئۆمێگایە، یاسای یەکشەممەیە وەک بەدیهاتنی ئەو پێشنموونەیە. ساڵی ٦٦ سێبەرەکەیە و ساڵی ٧٠ حەقیقەتەکەیە. دەرگاکە لە نیشانەی ڕێگای ئەلفای ساڵی ٦٦دا بە ڕووی کڵێسادا دادەخرێت، و لە نیشانەی ڕێگای ئۆمێگای ساڵی ٧٠دا بە ڕووی نەتەوەکەدا دادەخرێت.

نیشانەی ئاگادارکەرەوەی ساڵی ٦٦ دەستپێکی گەمارۆدانەکە و ئەو خاڵە دیاری دەکات کە تێیدا بۆ ئەدڤێنتیستەکان زۆر درەنگە خۆیان بۆ سەپاندنی داهاتووی یاسای یەکشەممە لە کاتی وێرانبوونی ئۆرشەلیم لە ساڵی ٧٠دا ئامادە بکەن. گەمارۆدانەکە ئەو قۆناغەیە کە مۆرەکە تێیدا لێ دەدرێت، بەڵام تەنها لەلایەن فریشتەکانەوە دەبینرێت، و وێرانکردنی ئۆرشەلیم بریتییە لە یاسای یەکشەممە کە تێیدا مۆرەکە بە ئاشکرا لەلایەن جیهانەوە دەبینرێت.

مۆرەکە لە کاتی گەمارۆدانەکەدا لێ دەدرێت، بەڵام لەو کاتەدا تەنها فریشتەکان دەتوانن بیبینن.

«ئەو مۆرەی خودای زیندوو چییە کە لەسەر ناوچەوانی گەلەکەی دادەنرێت؟ نیشانەیەکە کە فریشتەکان، نەک چاوەکانی مرۆڤ، دەتوانن بیخوێننەوە؛ چونکە فریشتەی وێرانکەر دەبێت ئەم نیشانەی کڕینەوەیە ببینێت. عەقڵی تێگەیشتوو نیشانەی خاچی کالڤاریی لە کوڕ و کچە بە منداڵی وەرگیراوەکانی پەروەردگاردا بینیوە. گوناهی پێشێلکردنی شەریعەتی خودا لابراوە. ئەوان جلی زەماوەندیان لەبەردایە و گوێڕایەڵ و وەفادارن بە هەموو فەرمانەکانی خودا.» پەیامنێری ئینجیل، ١١ی حوزەیرانی ١٩٠٢.

لە کاتی دەرچوونی یاسای یەکشەممەدا، ئاڵاکە بەرز دەکرێتەوە و پاشان هەموو جیهان ئەوانە دەبینێت کە مۆریان لێ دراوە.

“کاری ڕۆحی پیرۆز ئەوەیە جیهان لەبارەی گوناه و ڕاستودروستی و حوکمدان قایل بکات. جیهان تەنها کاتێک دەتوانێت ئاگادار بکرێتەوە کە ببینێت ئەوانەی باوەڕ بە ڕاستی دەهێنن، بەهۆی ڕاستییەوە پیرۆز کراون، بە پێی بنەما بەرز و پیرۆزەکان هەڵسوکەوت دەکەن و بە شێوەیەکی بەرز و شکۆدار، هێڵی جیاکەرەوەی نێوان ئەوانەی فەرمانەکانی خودا دەپارێزن و ئەوانەی ئەو فەرمانانە لەژێر پێیاندا پێشێل دەکەن، نیشان دەدەن. پیرۆزکردن بەهۆی ڕۆحەوە جیاوازیی نێوان ئەوانەی مۆری خودایان هەیە و ئەوانەی ڕۆژێکی پشووی ساختە دەپارێزن، بەڕوونی دەردەخات. کاتێک تاقیکردنەوەکە دێتە پێش، بەڕوونی دەردەکەوێت کە نیشانەی دڕندەکە چییە. ئەوە پاراستنی ڕۆژی یەکشەممەیە. ئەوانەی دوای بیستنی ڕاستی، هەر بەردەوامن لەوەی ئەم ڕۆژە بە پیرۆز بزانن، واژۆی پیاوی گوناه هەڵدەگرن، کە نیازی بوو کاتەکان و یاساکان بگۆڕێت.” قوتابخانەی ڕاهێنانی کتێبی پیرۆز، ١ی کانوونی یەکەم، ١٩٠٣.

لە کاتی وێرانبوونی ئۆرشەلیمدا، کە بریتییە لە یاسای ڕۆژی یەکشەممە، ئەوسا ئاڵاکە هەڵدەکرێت و جیاوازیی نێوان ئەوانەی لە ڕۆژی حەوتەمدا پەرستش دەکەن و ئەوانەی لە ڕۆژی یەکەمدا پەرستش دەکەن، دەبێتە جێگەی سەرنجی هەموو مرۆڤایەتی. نیشانەی سێستیۆس هێمایە بۆ ئەو وێرانکارییەی کە لە کاتی یاسای ڕۆژی یەکشەممەدا دێت و هەروەها ئاگاداریش لەو وێرانکارییە دەداتەوە. ساڵی ٦٦ نوێنەرایەتیی ماوەیەک دەکات کە دەگاتە یاسای ڕۆژی یەکشەممە؛ وێرانبوونی ئۆرشەلیمیش نوێنەرایەتیی ئەو یاسایە دەکات. پێکهاتەی گەمارۆدانەکە تا گەیشتن بە یاسای ڕۆژی یەکشەممە، هەمان پێکهاتەی ئەو سێ شایەتەیە کە مێژووی کڵێسای پەرگامۆس نوێنەرایەتییان دەکات.

نیشانەیەک دەستپێکی ئەو گەمارۆدانە دەستنیشان دەکات کە بۆ ماوەیەک، تا وێرانبوونی ئۆرشەلیم، بەردەوام دەبێت. ساڵەکانی 321 و 538 لەگەڵ ساڵی 586 پێش زایین و ساڵی 70 هاوتەریبن. هەر چوار بەروارەکە نوێنەرایەتی ئەو یاسایەی ڕۆژی یەکشەممە دەکەن کە بەم نزیکانە دێت. پێش یاسای ڕۆژی یەکشەممەی ساڵی 321، فەرمانی میلان لە ساڵی 313 دەرچووبوو، و پێش یاسای ڕۆژی یەکشەممەی ساڵی 538، بڕیارنامەی ساڵی 533 دەرچووبوو. ساڵەکانی 313 و 533 لەگەڵ ساڵی 66 و ساڵی 587 پێش زایین هاوتەریبن.

“‘پەیکەر بۆ دڕندەکە’ نوێنەرایەتیی ئەو شێوەیە لە پرۆتستانتیزمی لە ئایین هەڵگەڕاو دەکات کە لەو کاتەدا پەرە دەستێنێت کە کڵێسا پرۆتستانتەکان بۆ سەپاندنی عەقیدە ئایینییەکانیان داوای یارمەتی لە دەسەڵاتی مەدەنی بکەن. ‘نیشانەی دڕندەکە’ هێشتا ماوە پێناسە بکرێت.” ململانێی گەورە، ٤٤٥.

ماوەیەک و خاڵێک

وێنەی دڕندەکە و نیشانەی دڕندەکە دوو هێمای پەیوەندیدار بە یەکترن، بەڵام لە یەکتر جیاوازن. پێکهاتنی وێنەی دڕندەکە نوێنەرایەتیی ماوەیەک لە کاتدا دەکات، و نیشانەی دڕندەکە نوێنەرایەتیی خاڵێک لە کاتدا دەکات. گەمارۆدانەکە نوێنەرایەتیی ماوەیەک لە کاتدا دەکات، و وێرانبوونی ئۆرشەلیم نوێنەرایەتیی خاڵێک لە کاتدا دەکات. سرووش بەوە جەختی لەسەر ئەم جیاوازییە کردەوە کە بە ڕێکخستنی خودایی، ئۆرشەلیمی لە ساڵی ٧٠ و لە ساڵی ٥٨٦ی پێش زایین، لە هەمان مانگ و هەمان ڕۆژی هەر یەک لەو دوو ساڵەدا، وێران کرد. وێرانبوونی ئۆرشەلیم، کە بریتییە لە یاسای یەکشەممە و نیشانەی دڕندەکە، خاڵێکە لە کاتدا. گەمارۆدانەکە ماوەیەکە لە کاتدا کە بە نیشانەیەک دەست پێ دەکات. ئەو نیشانەیە هێمای یاسای یەکشەممەیە.

مردنی ژنی حەزقیێل، «دڵخوازی چاوەکانی»، و ئاگادارکردنەوەی عیسا سەبارەت بەو قێزەونییە وێرانکەرەی کە دانیالی پێغەمبەر باسی کردووە، دوو شایەتیی کتێبی پیرۆز پێشکەش دەکەن. فەرماننامەی میلان و بڕیارنامەی یوستینیانیش بە هەمان شێوە نیشانەی مێژوویین، چونکە هەردووکیان دەستپێکی هەمان ماوەی پێغەمبەرانە دیاری دەکەن کە دەگاتە یاسای ڕۆژی یەکشەممە.

ئەو نیشانەیەی عیسا لە مەتا ٢٤دا خستییە ڕوو، وای دەخواست کە ئەوانەی دەیانویست دەرباز بن، پێش بەدیهاتنی ئاگادارکردنەوەکە لێی تێبگەن.

کەواتە، کاتێک دەبینن قێزەونیی وێرانکاری، کە دانیالی پێغەمبەر باسی کردووە، لە شوێنی پیرۆزدا ڕاوەستاوە، (ئەوەی دەیخوێنێتەوە، با تێبگات:) ئەوسا ئەوانەی لە یەهودیان، با بەرەو چیاکان هەڵبێن: ئەوەی لە سەربانە، با نەیەتە خوارەوە بۆ ئەوەی هیچ شتێک لە ماڵەکەی بباتە دەرەوە: هەروەها ئەوەی لە کێڵگەیە، با نەگەڕێتەوە بۆ ئەوەی جلەکانی ببات. مەتا ٢٤:١٥–١٨.

نوح

لە پەیامی ئاگادارکردنەوەی مەتا ٢٤دا، عیسا وێرانبوونی ئۆرشەلیمی وەک وێنەیەک بۆ کۆتایی جیهان ناساند. هەروەها بارودۆخی پێش هاتنەوەی دووەمی خۆی بە ڕۆژگاری نوح بەراورد کرد. بەم شێوەیە، هەم وێرانبوونی ئۆرشەلیم و هەم تۆفانەکەی سەردەمی نوح، وێنەی پێغەمبەرانەن بۆ ئەو ڕووداوانەی کە بە کۆتایی جیهانەوە پەیوەستن.

بەڵام هەروەک لە ڕۆژانی نوحدا بوو، هاتنی کوڕی مرۆڤیش هەروا دەبێت. چونکە هەروەک لە ڕۆژانی پێش لافاوەکەدا خەریکی خواردن و خواردنەوە و ژنهێنان و بەشوودان بوون، تا ئەو ڕۆژەی نوح چووە ناو کەشتییەکە، و ئاگادار نەبوون تا لافاوەکە هات و هەموویانی برد؛ هاتنی کوڕی مرۆڤیش هەروا دەبێت. مەتا 24:37–39.

پێکهاتەی گەمارۆدانەکە لە ڕۆژگاری نوحدا بە مردنی هەردوو پیاوە ڕاستودروستەکە، لامەک و مەتوشەلەح، نیشان دەدرێت. لامەک پێنج ساڵ پێش لافاوەکە مرد و مەتوشەلەح لە ساڵی لافاوەکەدا، حەوت ڕۆژ پێش ئەوەی دەرگاکە دابخرێت، مرد. لامەک لە کاتی مردنیدا تەمەنی ٧٧٧ ساڵ بوو، بۆیە نوێنەرایەتیی نیشانەی حەوت دەکات لە سەرەتای پێنج ساڵی کۆتایی پێش لافاوەکەدا. هێماگەریی ٧٧٧ لە سەرەتادا نوێنەرایەتیی ئەو نیشانەیە دەکات کە دەستپێکی گەمارۆدانەکە دیاری دەکات. ژمارەی ئۆمێگای “٧”ی ماوەی گەمارۆدانەکە بریتییە لەو حەوت ڕۆژەی دوای مردنی مەتوشەلەح، کە ئاژەڵەکان لەو ماوەیەدا دەچوونە ناو کەشتییەکەوە. ماوەی گەمارۆدانەکە ئەو ماوەیەیە کە وێنەی دڕندەکە تێیدا پێک دەهێنرێت، ئەو ماوەیەی کە بە نیشانەی دڕندەکە دەگاتە لووتکەی خۆی. دەرگا داخراوەکەی کەشتییەکە هێمایە بۆ دەرگای داخراو لە کاتی یاسای یەکشەممەدا.

ماوەی پێنج ساڵی نێوان مردنی لامەکی ڕاستودروست و مردنی مەتوشالەح، هاوتەریبە لەگەڵ ماوە پێنج‌ساڵییەکەی نێوان ساڵی ١٤٤٨، کە یۆحەننا پالایۆلۆگۆس مرد، و ساڵی ١٤٥٣، کە براکەی لە گەمارۆ پەنجاوسێ‌ڕۆژییەکەی قۆستەنتینیەدا مرد. هەردوو ماوەکە بە مردنی باوکێک و کوڕەکەی، یان دوو برا، دەست پێ دەکەن و کۆتایی دێن. هەردوو ماوەکە پێنج ساڵن، و کاتێک کۆنستانتینی دوایین لەسەر دیوارەکانی قۆستەنتینیە مرد، ئەو لەگەڵ دەرگای داخراوی کەشتییەکە هاوتەریب بوو، چونکە کاتێک دیواری هێمایی جیابوونەوەی ناو دەستوور دەڕووخێنن، ماوەی مۆڵەتی تۆبە بۆ ویلایەتە یەکگرتووەکان کۆتایی دێت. ڕاستی بە شایەتیی دوو یان سێ شایەت دەچەسپێت، و لە ناو ئەم دوو هێڵەدا، سەرەتا و کۆتاییەکانی هەردووکیان هاوتەریبن، کە ئەمە واژۆی ئەلفا و ئۆمێگایە. ماوەی هەردووکیان پێنج ساڵە. هەردووکیان بە جەختکردنەوە لەسەر یاسای ڕۆژی یەکشەممە کۆتایی دێن.

مێژووی پێنج‌ساڵەی کۆنستانتینۆپڵ بە مردنی یۆحەنای هەشتەمی پالایۆلۆگۆس لە ساڵی ١٤٤٨ دەستی پێکرد و بە کەوتنی شارەکە لە ساڵی ١٤٥٣ کۆتایی هات. دوای مردنی براکەی، کۆنستانتینی یازدەهەم لە ساڵی ١٤٤٩ بوو بە جێنشینی ئەو لەسەر تەختی بیزەنتی، و لە لێکدانەوەی میلەرییەکان بۆ پێشگۆییەکاندا، بە تەخت‌گەیشتنی ئەو بە شێوەیەکی نەریتی بە دانپێدانان بە باڵادەستیی عوسمانییەکانەوە بەستراوەتەوە. ماوەی پێشگۆییەکە، کە سێسەد و نەوەد و یەک ساڵ و پازدە ڕۆژ بوو، لە ٢٧ی تەمووزی ١٤٤٩ دەستی پێکرد و لە ١١ی ئابی ١٨٤٠ کۆتایی هات. لە کۆتایی ئەو مێژووە پێنج‌ساڵەیەدا، کۆنستانتینۆپڵ دوای گەمارۆیەکی پەنجا و سێ ڕۆژە کەوت، و کۆنستانتینی یازدەهەم لە کاتی بەرگریکردن لە شارەکەدا کوژرا. کەوتنی کۆنستانتینۆپڵ نیشانەی کۆتاییهاتنی ئیمپراتۆریی ڕۆمی ڕۆژهەڵات بوو، کە هێزەکانی لە ساڵی ٦٢٧ لە شەڕی نەینەوادا شکستیان بە فارس هێنابوو؛ بەمەش پەیوەندییە مێژووییەکە لەگەڵ پێشبینیی محەممەد سەبارەت بە ڕۆمییەکان تەواو بوو.

یۆحەنای هەشتەمی پالیۆلۆگۆس هەوڵی بەدەستهێنانی یارمەتیی سەربازی لە ڕۆژئاوا دا بۆ بەرەنگاربوونەوەی تورکە عوسمانییەکان کە لە پێشڕەویدا بوون. بۆ بەدەستهێنانی ئەو یارمەتییە، وەک سەرۆکی شاندێکی بیزەنتی چووە کۆنسێلی فلۆرەنس (1438–1439)، کە لەوێ بە فەرمی یەکگرتنی کڵێساکانی ڕۆژهەڵات و ڕۆژئاوای پەسەند کرد. ئەو ڕێککەوتنە پەسەندکردنی بیروباوەڕە ئایینییەکانی ڕۆژئاوای لەخۆ دەگرت (بەتایبەتی فیلیۆکە و پێشینەیەتیی پاپا)، کە کڵێسای ڕۆژهەڵات ماوەیەکی درێژ بوو ڕەتی دەکردنەوە.

کاتێک گەڕایەوە بۆ قسطنطنیە، ڕوحانییەکان، ڕاهیبەکان و خەڵکی بیزەنتی بە شێوەیەکی بەرفراوان دژایەتیی یەکگرتنەکەیان کرد. ئەو یەکگرتنە هەرگیز بە شێوەیەکی کاریگەر جێبەجێ نەکرا، و ئەو یارمەتییە سەربازییەی ڕۆژئاواش کە ئومێدی پێ بەسترابوو، نەهاتە دی. ڕەتکردنەوەی یەکگرتنی فلۆرەنس تا ڕووخانی شارەکە لە ساڵی ١٤٥٣دا، هەر سەرچاوەیەکی سەرەکیی دووبەرەکی مایەوە.

هەموو پێغەمبەران، لە چاو ئەو ڕۆژانەی خۆیان تێیاندا ژیاون، بە وردییەکی زیاتر باس لە ڕۆژانی کۆتایی دەکەن، و هەموو ئەو شتانەش کە لە نووسراوەکانیاندا تۆمار کراون، بۆ پەندگرتنی ئەو کەسانەن کە لە هەمان ئەو ڕۆژە کۆتاییانەدا دەژین. خوشک وایت ئاماژە بە “سەرهەڵدان و ڕووخانی شانشینەکان” دەکات وەک خاڵێکی سەرەکیی لێکۆڵینەوە لە پێشبینییە پێغەمبەرانەکان. ئەم بنەمایانە ڕووخانەکانی شانشینە کۆنەکان بە هێماکانی ڕووخانی شانشینەکان لە ڕۆژانی کۆتاییدا دەناسێنن. لە ئاستێکی تێگەیشتندا، پێش ئەو ماوە پێنج‌ساڵییەی کە سەرەتای ئەو پێشبینییە پێغەمبەرانە کات‌دیاریکراوەیە نیشان دەدات کە لە ١١ی ئابی ١٨٤٠ کۆتایی هات، و کە هۆکار و دەرئەنجامی دەستپێکی ئەو پێشبینییەی وەسف کرد و هەروەها لە ساڵی ١٤٥٣دا بە گەمارۆیەکی پەنجاوسێ‌ڕۆژە کۆتایی هات، ڕابەری شانشینەکە لە ڕێگەی هاوپەیمانییەکەوە داوای یارمەتی لە کڵێسای کاتۆلیکیی ڕۆمی کردبوو؛ ئەو هاوپەیمانییە لەسەر بنەمای قبوڵکردنی ئەو دوو عەقیدە سەرەکییە دامەزرابوو کە کڵێسای ئۆرتۆدۆکس و کڵێسای کاتۆلیکیی ڕۆژئاوا لە یەکتر جیا دەکردەوە. ئەو ئەنجومەنە هاوتەریبە لەگەڵ یەکەمین ئەنجومەنی نیقیەی ساڵی ٣٢٥ کە کۆنستانتینی مەزن کۆی کردبووەوە.

فراکتاڵەکە لە سەرەتای ئەو پێنج ساڵەدا هاوپەیمانییەک لەنێوان ڕابەری سیاسیی ئەو شانشینەی کە ڕووخانەکەی نزیکە و کڵێسای کاتۆلیکدا دەستنیشان دەکات. بەمەش، لەگەڵ کۆنستانتینی مەزن هاوتەریب دەبێت، کە لە ساڵی ٣٢٥دا بانگەوازی بۆ بەستنی یەکەم ئەنجومەن کرد بۆ بەرەنگاربوونەوەی ئایینی نادروستی ئاریۆسییەت، هەروەک پالایۆلۆگۆس بۆ بەرەنگاربوونەوەی ئایینی نادروستی ئیسلام وای کرد. لە فراکتاڵی ئەلفای ئەو پێنج ساڵەدا، سێیەمین پێشبینیی پەیوەست بە کات لە بەشی نۆیەمی ئاشکراکردندا دەستی پێ کرد. پاشان، لە فراکتاڵی کۆتاییدا، گەمارۆدانی پەنجاوسێ ڕۆژە نیشانە دەکرێت. لە سەرەتای ئەو پێنج ساڵەدا، لە کاتی مردنی لامەک، مێژوویەکی دیاریکراو بۆ دەستپێکی ئەو ماوەیە هەیە، چونکە لە ڕووی پێشبینییەوە، مردنی هەردوو لامەکەکە لە هەمان نیشانەی ڕێگادا جێگیر کراوە.

لامەخ لە ڕەچەڵەکی قاییندا، بە نەفرەتی حەفتا جار حەوتی خۆی، کە یەکسانە بە چوارسەد و نەوەد ساڵ، جەخت لە کۆتاییهاتنی ماوەی تاقیکردنەوە دەکاتەوە. لە پاڵ ئەو ڕاستییەدا کە لە مێژووی پاشایەتیی دابەشبوودا سێ ماوەی چوارسەد و نەوەد ساڵەی تاقیکردنەوە بۆ پێغەمبەران و کاهینان و پاشایان هەن، مردنی لامەخی ڕاستودروست لە تەمەنی ٧٧٧ ساڵیدا، نیشاندەری پێکهاتەی سێگانەی کڵێسای سەرکەوتووە. پێغەمبەر و کاهین و پاشا، هەریەکەیان مۆر کراوە. مۆرکردن و نیشانەکردنی کۆتایی ماوەی تاقیکردنەوە بە هەردوو لامەخەکە، پێشنموونەی دەرگای داخراوی کەشتییەکەیە. فراکتاڵەکە لە کۆتاییدا بریتییە لەو حەوت ڕۆژەی کە ئاژەڵەکان تێیاندا سەردەکەونە کەشتییەکە. دەستپێکی گەمارۆدانەکە نیشانەیەکە، بۆیە فراکتاڵی حەوت ڕۆژە لە کۆتایی پێنج ساڵەکەی نوحدا بە نیشانەیەک دەست پێ دەکات.

“ماوەی تاقیکردنەوەیان لە کۆتایی خۆی نزیک دەبووەوە. دەبوو نیشانەیەکی تایبەتی هێزی ئیلاهیی خودا بە دانیشتووانە بێباوەڕ و گاڵتەجاڕەکانی جیهان پیشان بدرێت. نوح بە وەفادارییەوە پەیڕەوی ئەو ڕێنماییانەی کردبوو کە خودا پێی دابوون. کەشتییەکە ڕێک بەپێی ڕێنماییەکانی خودا تەواو کرابوو. بڕێکی پێجگار زۆری خۆراکی بۆ مرۆڤ و ئاژەڵ ئەمبار کردبوو. دوای تەواوبوونی ئەم کارەش، خودا فەرمانی بە نوحی وەفادار دا: ‘تۆ و هەموو ماڵباتەکەت وەرنە ناو کەشتییەکە، چونکە لەبەردەم خۆمدا تۆم بە ڕاستودروست بینیوە.’ فریشتەکان نێردران بۆ ئەوەی لە دارستان و کێڵگەوە ئەو ئاژەڵانە کۆ بکەنەوە کە خودا بەدی هێنابوون. فریشتەکان لەپێش ئەم ئاژەڵانەوە دەڕۆیشتن و ئەوانیش دوو بە دوو، نێر و مێ، و ئاژەڵە پاکەکانیش حەوت بە حەوت، بەدوایاندا دەڕۆیشتن. ئەم ئاژەڵانە، لە دڕندەترینەوە تا نەرم‌ونیانترین و بێزیانترین، بە ئارامی و وەقارەوە هەنگاویان دەنایە ناو کەشتییەکە. وا دەردەکەوت باڵندەی هەموو جۆرێک وەک هەور ئاسمانیان داپۆشیبێت. دوو بە دوو، نێر و مێ، بە فڕین دەهاتنە لای کەشتییەکە، و باڵندە پاکەکانیش حەوت بە حەوت. خەڵکی جیهان بە سەرسوڕمانەوە تەماشایان دەکرد—هەندێکیان بە ترسەوە، بەڵام بەهۆی یاخیبوونەوە ئەوەندە دڵڕەق ببوون کە ئەم دەرکەوتنە هەرە بەرچاوەی هێزی خودا تەنها کاریگەرییەکی ساتەوەختی لەسەریان هەبوو. بۆ ماوەی حەوت ڕۆژ ئەم ئاژەڵانە دەهاتنە ناو کەشتییەکە و نوحیش لەو شوێنانەدا جێگیری دەکردن کە بۆیان ئامادە کرابوون.” ڕۆحی پێغەمبەرایەتی، بەرگی ١، ٧١.

هەشت کەس لە کەشتییەکەدا بوون کە لە جیهانی کۆنەوە چوونە جیهانی نوێ، بەم شێوەیە بوونە هێمای سەد و چل و چوار هەزار کەسەکە کە بەبێ ئەوەی تامی مردن بکەن، لەم زەوییەوە دەچنە زەوییە نوێکراوەکە. نوح، وەک هێمای سەد و چل و چوار هەزار کەسەکە، هەروەها نوێنەرایەتیی پەیامی فریشتەی سێیەمی دەکرد. حەنۆخ، کە سێ سەد ساڵ لەگەڵ خودا ڕۆیشت و پاشان بردرا، نوێنەرایەتیی هەمان ئەو خەڵکەی ڕۆژانی کۆتایی دەکات کە هەشت کەسەکەی نوح نوێنەرایەتییان دەکەن. هەشت کەسەکە هێمای ئەوانەن کە نامرن، حەنۆخیش، کە نوێنەرایەتیی هەر ئەو کەسانەی دەکرد، نەمرد. حەنۆخ ئەو فریشتەی یەکەم بوو کە هێمای ویلیام میلەر بوو، کە ئەویش هاتنەوەی دووەمی مەسیح و دادوەریی ڕاگەیاند.

حەنۆخیش، کە لە ئادەمەوە حەوتەمین بوو، سەبارەت بە ئەمانە پێغەمبەرایەتی کرد و گوتی: ئەوەتا، پەروەردگار لەگەڵ دەیان هەزار لە پیرۆزەکانی خۆی دێت، بۆ ئەوەی حوکم بەسەر هەموواندا بدات و هەموو خودانەناسەکانی نێوانیان، بەهۆی هەموو کردارە خودانەناسانەکانیان کە بە خودانەناسی ئەنجامیان داون، و بەهۆی هەموو قسە توندەکانیان کە گوناهبارە خودانەناسەکان لە دژی ئەو گوتوویانە، تاوانبار بناسێنێت. یەهوزا ١:١٤، ١٥.

حەنۆخ، وەک فریشتەی یەکەم، هێمای نوح بوو، کە فریشتەی سێیەم بوو. حەنۆخ، وەک فریشتەی یەکەم، نوێنەرایەتیی کاتی کۆتایی دەکات، کە فریشتەی یەکەم تێیدا دەگات. بۆ میلەرییەکان ئەو کاتە ساڵی ١٧٩٨ بوو؛ بۆ ئەو سەد و چل و چوار هەزار کەسەش ساڵی ١٩٨٩ بوو. کاتی کۆتایی لە ساڵی ١٧٩٨دا لە کۆتایی حەوت سەردەمەکەی بەشی بیست و شەشی لێڤییەکاندا هات، و کاتی کۆتایی لە ساڵی ١٩٨٩دا لە کۆتایی ئەو سەد و بیست و شەش ساڵەدا هات کە لە یاخیبوونی ساڵی ١٨٦٣ەوە تا ڕووخانی یەکێتیی سۆڤیەت لە ساڵی ١٩٨٩ درێژەی کێشا. حەوت سەردەمەکە، کە نوێنەرایەتیی دوو هەزار و پێنج سەد و بیست ساڵ دەکات لە ساڵی ٧٢٣ی پێش زایینەوە تا ساڵی ١٧٩٨، بەسەر دوو ماوەی یەکسانی هەزار و دوو سەد و شەست ساڵیدا دابەش دەکرێت. هەزار و دوو سەد و شەست ساڵ هێمای حەوت سەردەمەکەیە، و سەد و بیست و شەشیش دەیەکی هەزار و دوو سەد و شەست ساڵە؛ بۆیە هەردوو کاتی کۆتاییەکەی ساڵانی ١٧٩٨ و ١٩٨٩ لە کۆتایی ماوەیەکدا هاتن کە بە حەوت سەردەمەکەی بەشی بیست و شەشی لێڤییەکان نوێنەرایەتی دەکرێت. حەنۆخ، وەک هێمای فریشتەی یەکەم و گەیشتنی فریشتەکە لە کاتی کۆتاییدا، لە ئادەمەوە حەوتەم بوو.

حەنۆک فریشتەی یەکەم بوو؛ لامەک فریشتەی دووەم بوو، چونکە فریشتەی دووەم هەمیشە تایبەتمەندیی دووانەبوونی هەیە، و لامەکی ڕەچەڵەکی شێت بەرامبەر بە لامەکی ڕەچەڵەکی قایین دادەنرێت. مەتوشەلەح نوێنەرایەتی پەیامی هاواری نیوەشەو دەکات کە بە فریشتەی دووەمی لامەکەوە پەیوەست دەبێت و هێزی پێ دەبەخشێت. مردنی لامەک نیشانەی گەمارۆدان دیاری دەکات، چونکە مردنی لامەک لەگەڵ مردنی ژنەکەی حەزقیێل هاوتەریبە. نیشانەی ژنەکەی حەزقیێل ئاماژەی بۆ یاسای داهاتووی ڕۆژی یەکشەممە و ئەو دیلییە دەکرد کە بەدوایدا دێت. نیشانەی لامەک تەمەنی ٧٧٧ ساڵەی بوو. نیشانەکەی لەگەڵ ژنەکەی حەزقیێل و سێستیۆس لە ساڵی ٦٦دا هاوتەریبە. ئەو نیشانانە لەگەڵ نیشانەی فەرماننامەی میلان لە ساڵی ٣١٣دا هاوتەریبن. هەروەک چۆن حەزقیێل لە کاتی مردنی ژنەکەیدا جیا کرایەوە، ئاواش نیشانەی فەرماننامەکە لە ساڵی ٣١٣دا کڵێسای ڕاستودروستی سمیرنای لە کڵێسای ناڕاستودروستی پەرگامۆس جیا کردەوە.

جیاکردنەوەی دوو دەستەکە لە نیشانەی گەمارۆداندا دیاری دەکرێت. هەروەها ئەو جیاکردنەوەیە بەو دوو کۆمەڵەیە ڕوون دەکرێتەوە کە چادری واتەرتاون و ئەو چادرەی ساموێل سنۆ لە ماوەی شەش ڕۆژەکەی کۆبوونەوەی کەمپی ئێکسیتەردا پەیامی ڕاستەقینەی هاواری نیوەشەوی تێدا پێشکەش کرد، نوێنەرایەتییان دەکەن. بەدوای شەش ڕۆژەکەی کۆبوونەوەی کەمپی ئێکسیتەردا، شەست و شەش ڕۆژ تێپەڕین کە بە داخرانی دەرگا لە ٢٢ی ئۆکتۆبەری ١٨٤٤ کۆتاییان هات. ئەو لامەخەی لە ڕەچەڵەکی شێتە، نیشانەی گەمارۆدان بە ٧٧٧ دیاری دەکات، و هاوتاکەی، ئەو لامەخەی لە ڕەچەڵەکی قایینە، نیشانەکەی خۆی بە ماوەیەکی تاقیکردنەوەی چوار سەد و نەوەد ساڵە دیاری دەکات. ساڵی ٦٦ نوێنەرایەتیی نیشانەی گەمارۆدان دەکات کە پێش ئەو وێرانکارییە دێت کە بە یاسای یەکشەممەوە پەیوەستە، هەروەک لە وێرانبوونی ئۆرشەلیم لە ساڵی ٧٠دا بە شێوەی نموونەیەکی هێمایی نیشان دراوە. شەش ڕۆژەکەی ئێکسیتەر لەگەڵ ساڵی ٦٦ هاوتەریبن، لە کاتێکدا ئەو شەست و شەش ڕۆژەی بە داخرانی دەرگا کۆتایی دێن، لەگەڵ ماوەی نێوان نیشانەی گەمارۆدان و وێرانبوونەکەی ساڵی ٧٠ هاوتەریبن و نوێنەرایەتیی ئەو ماوەی تاقیکردنەوەیە دەکەن کە بە داخرانی دەرگا کۆتایی دێت.

لە نیشانەی گەمارۆدانەکەدا، ژمارەی 666 لەم دێڕانەدا بە هێما دەنوێنرێت، لە بەرامبەر 777ـی لامەخدا. گەمارۆدانەکە ماوەیەکی پێغەمبەرانەیە، عیساش هەمیشە کۆتایی بە سەرەتا ڕوون دەکاتەوە؛ بۆیە مۆری لامەخی ڕاستودروست، لەگەڵ نیشانەی لامەخی ناڕاستودروست، لەناوچووان و ڕزگاربووان دەناسێنێت کە لە سەرەتای گەمارۆدانەکەدا نیشانەیان لێ دەدرێت، هەروەها ئەو دوو چینەش دەناسێنێت کە لە کۆتایی گەمارۆدانەکەدا دەردەکەون. هەموو گەمارۆدانەکان لەگەڵ پێکهاتنی وێنەی دڕندەکەدا هاوتەریبن، کە بەرەو نیشانەی دڕندەکە دەبات و لە نیشانەی دڕندەکەدا کۆتایی دێت.

لە وتاری داهاتوودا درێژە بەم بابەتانە دەدەین.