Ekitabo kya Danyeri - Ennamba Emu

“Okusoma Ekitabo ky’Okubikkulirwa kuluŋŋamya amagezi eri obunnabbi bwa Danyeri.” Abantu abamu balaba obunnabbi mu kitabo kya Danyeri bokka. Naye Danyeri alaga emirongo ebiri gy’amazima, era amazima agakiikirira obunnabbi bwe gali mu emitwe mukaaga egy’enkomerero egy’ekitabo kye. Emitwe mukaaga egyasooka galaga obunnabbi obw’okulabirako, era mu bungi bwabwo bukyali butamanyiddwa. Nga tetunnakebera emitwe mukaaga egyasooka egya Danyeri, tunaanyonnyola lwaki mu mazima waliwo obunnabbi bubiri bokka obukiikiriddwa mu emitwe mukaaga egy’enkomerero egya Danyeri. Sister White alaga obunnabbi bubiri ng’ayogerako ku migga emikulu ebiri egy’e Shinar. Bwe tukkiriza obufaananyi bw’ateeka mu maaso, tusanga ekisumuluzo okusobola okulaba obunnabbi bubiri, era bubiri bokka, obuli mu emitwe mukaaga egy’enkomerero egya Danyeri.

Ekyolesebwa eky’omutwe ogw’omunaana kyaweebwa ku lubalama lw’omugga Ulai.

Bwe twaggya akatundu okuva mu Testimonies to Ministers, mwe Sister White yayogerako ku "Ulai ne Hiddekel" n’aziyita "emigga eminene egy’e Shinar", twali tukakisunsulamu, ng’akatundu ako okuva mu lumu ku biwandiiko eby’okunnyonnyola ebisinga obukulu eby’okusoma ebitabo bya Danyeri n’Okubikkulirwa mu byawandiiko bya Sister White. Mu kyawandiikibwa ekyo agamba nti, "Waliwo obwetaavu bw’okwekenneenya Ekigambo kya Katonda ennyo; naddala Danyeri n’Okubikkulirwa biteekwa okuweebwa obwegendereza nga tekinnabaawo mu byafaayo by’omulimu gwaffe."

Bwe tukebera obulungi olunyiriri olusooka n’olw’okubiri lwe twanukula okuva mu kitabo kya Danyeri essuula ey’omunaana, bituwa obujulizi obw’omunda obubiri ku mazima agerabirwa emirundi mingi. Danyeri agamba nti, "mu mwaka ogw’okusatu ogwa" Belshazzar "ekirabirirwa kyandabikira." Awo n’ongerako nti, "oluvannyuma lw’ekkyo ekyandabikira ku lubereberye." Olunyiriri luno lusobola okutegeerekebwa mu ngeri ebbiri, era n’ezombi zivaamu enkomerero emu yeemu.

Malayika Gabuliyeri ye yaleeta ettangaala ly’obunnabbi eri Daniyeri, nga bwe yakola n’abannabbi bonna, kubanga yali addiridde Sitaani mu kifo ky’omutwala w’ettangaala w’eggulu. Kino kitegeeza nti amateeka gonna ag’obunnabbi agali mu Ebyawandiikibwa gaaluŋŋamizibwa Gabuliyeri. Oba Daniyeri yategeera oba nedda, mu luyiriri olusooka lw’omutwe ogw’omunaana, si kyokka nga alambulula ekirabirwako eky’obunnabbi ekikulu, naye era mu luyiriri olwo awa obujulizi bw’abajulizi babiri ku kirabirwako ekyo ekikulu eky’obunnabbi. Kye yawandiika Daniyeri mu luyiriri olusooka kwe nti yali amaze dda okufuna okwolesebwa okulala nga tannaba kufuna okwolesebwa kwe yafunira ku mugga Ulayi. Okwolesebwa okwa ku mugga Ulayi kwajja mu mwaka ogw’okusatu ogwa Belshazzar. Okwolesebwa, ogwasooka nga tekunnaba kubeera okwa ku mugga Ulayi, kwajja mu mwaka ogwasooka ogwa Belshazzar.

Mu lunnnyiriri olusooka olw’omutwe ogw’omunaana, Daniel alaga nti naye yalaba okwolesebwa mu mwaka ogusooka ogwa Belshazzar, kubanga agamba nti, “oluvannyuma lw’ekyannalabikira olwasooka.” Okwolesebwa kw’Ulai kwalabikira nga kiddirira okwolesebwa okw’omu mwaka ogusooka ogwa Belshazzar, oba kwalabikira nga kiddirira ekisooka ku okwolesebwa ababiri abatambulira wamu? Byombi bituufu. Okwolesebwa kw’omugga Ulai kye kimu n’okwolesebwa okw’omutwe ogw’omusanvu. Gabriel akozeesa enkola ey’obunnabbi ey’ “okuddamu n’okulambulula,” era mu kiseera kye kimu etteeka erigamba nti ku bujulizi bw’abajulirwa babiri ekintu kinywezebwa. Okwolesebwa kwombi kwogera ku bwakabaka obwogerwako mu bunnabbi bwa Bayibuli.

Ekyolesebwa ky’essuula ey’omusanvu kifaananyiriza obwakabaka obwo ng’ebisolo eby’omu nsiko eby’okunyaga, bityo ne kyanjulira ne kibiraga mu mbeera ey’obuyinza bwaabwe bw’ebyobufuzi. Ekyolesebwa ky’essuula ey’omunaana kifaananyiriza obwakabaka bwebimu ng’akozesa obubonero obuva mu mpeereza ewa Watukuvu ya Katonda, newaakubadde nga buli kimu ku bubonero obwo bwaawononebwa mu bugenderevu, okulaga okusinza okw’obulimba. Danyeri essuula ey’omunaana, efaananyiriza obwakabaka bwebimu nga mu kyolesebwa ky’essuula ey’omusanvu, naye ebitereeza mu mbeera yaabyo ey’eddiini.

Ekyolesebwa ku mugga Ulayi mu ssuula ey’omunaana mu kitabo kya Danyeri kiddamu era kyongeza ku kyolesebwa eky’omu ssuula ey’omusanvu. Essuula ey’omusanvu erambulula ekitundu eky’ebyobufuzi ky’obwakabaka obwogerwako mu bunnabbi bwa Bayibuli, ate essuula ey’omunaana erambulula ekitundu eky’eddiini ky’obwakabaka obwo. Bwe kino kimanyiddwa, kisoboka okutegeerwa nti essuula ey’omusanvu n’ey’omunaana byogera ku kyolesebwa kye kimu. Essuula ey’omwenda mwe Gabuliyeri ajja okuwa okunnyonnyola ku nsonga ey’ekiseera mu kyolesebwa eky’omu ssuula ey’omunaana. Noolwekyo, ekyolesebwa ku mugga Ulayi kikwata ku ssuula ey’omusanvu, ey’omunaana n’ey’omwenda mu kitabo kya Danyeri. Omugga Hidekeri oluvannyuma ayingizibwa mu ssuula ey’ekkumi.

Okubonekerwa kw’omugga Hiddekel kuleeta mu maaso ebyafaayo eby’obunnabbi ebikwata ku kabaka ow’amambuka. Kutandika n’okumenyekamenyeka kw’obwakabaka bwa Aleksanda Omukulu, ne kulondoola enkyukakyuka mu byafaayo ebyaddirira, era mu nkomerero ne kisigala nga waliwo balabe babiri bokka abaasigalawo okuva mu kumenyekamenyekeka kw’obwakabaka obw’edda bwa Aleksanda Omukulu: kabaka ow’amaserengeta ow’ennamaddala ne kabaka ow’amambuka ow’ennamaddala. Mu nkomerero kituuka ku byafaayo by’obufuzi bwa Papa, era oluvannyuma n’afuuka kabaka ow’amambuka ow’eby’omwoyo; era ku nkomerero y’essuula eky’ekkumin’emu, aggwawo, Mikaeri ayimirira, era ekiseera eky’ekisa ky’abantu ne kiggalwa. Mu bufunze, okubonekerwa kw’omugga Ulai kwe kubonekerwa okw’omunda ku Ewatukuvu lya Katonda n’eggye lye, ate omugga Hiddekel gwe kubonekerwa okw’ebweru okwalaga omulabe wa Katonda n’abantu be mu byafaayo bimu ebyo. Kikozesa ensonga emu ekiri mu Okubikkulirwa mu makanisa musanvu ne mu eminyuguta musanvu.

Ebyafaayo eby’omunda n’eby’ebweru ebyo bimu ebiragiddwa mu kitabo kya Danyeri bitwaliddwa ne mu kitabo ky’Okubikkulirwa. Okusukkirira ku kitangaala ky’obunnabbi ekiva mu ebyolesebwa bino ebibiri, waliwo n’okukakasa ku nkola ey’okutaputa Ebyawandiikibwa eyatwalibwa William Miller, era oluvannyuma ne Future for America. Bw’ekeberebwa mu ngeri entuufu, ekitabo kya Danyeri, wamu n’ekitabo ky’Okubikkulirwa, biri ddala ng’emiggodi gy’azaabu egy’okukakasa emisingi gy’okutaputa obunnabbi Bbaibuli gye eraga mu yo yennyini.

Ulai ye mulamwa gw’omunda, ate Hiddekel ye gw’ebweru; era byombi bikiikirira obunnabbi bubiri ebyateekwa okubikkulirwa mu “ekiseera eky’enkomerero.” Okubikkulwa kwa Ulai kwabaawo mu “ekiseera eky’enkomerero” mu 1798, ate okubikkulwa kwa Hiddekel ne kubaawo mu “ekiseera eky’enkomerero” mu 1989, nga bwe kyalambikibwa mu Danieri essuula kkumi n’emu, olunyiriri amakumi ana, amawanga agakiikirira Obumu bw’eSovyeti obw’edda ne gasangulwawo obwa Papa awamu n’Amerika.

Ensonga zino bwe zitegeerekebwa, kijja kuba kitegeerekeka nti ebyolesebwa ebiri mu mazima ddala ekyolesebwa kimu, nga bwe kiri nti ebyafaayo eby’obunnabbi by’amakkanisa musanvu n’ebisiba musanvu bikiimira ebyafaayo eby’obunnabbi bimu. Awo ebyolesebwa ebyo ebiri bifuuka omukutu Mukama gwe yakozesa mu kutambuza kw’edda kw’omulayika asooka, era kye Mukama ky’anaakozesa mu kutambuza okuliwo kaakano n’okugenda mu maaso okw’omulayika asatu, okuleeta omutendera gw’okukezesa nga bwe kyateekebwawo mu Danyeri essuula kkumi na bbiri, ennyiriri mwenda n’ekkumi.

Nga eky’okulabirako eky’okubikkululwa kwa Hiddekel mu mwaka gwa 1989, tekerezza ku ebyo ebyagambiddwa mu kusikirizibwa.

Byombi Ulai ne Hiddekel bikwata ku nnaku ez’enkomerero, naye Abadiventisiti bakkirizza kyokka nti 1798 ye yali “ekiseera eky’enkomerero” kya Danyeri, mu kiseera mwe ekitabo kye kyandibadde kisumululwa. Naye ekitundu ky’obunnabbi “ekikwata ku nnaku ez’enkomerero” mu butuufu kye nnyiriri mukaaga ezisembayo ez’omu Danyeri essuula kkumi n’emu, kubanga ezo nnyiriri ziggwa ne Mikaeri ayimirira, ekiseera ky’okugezesa abantu bwe kiggalibwa.

Okubonekerwa kw’okusala omusango, nga bwe kyanjulirwa mu kitabo kya Danyeri emitwe musanvu, munaana ne mwenda, kwasibwa okutuusa ku 'nkomerero y’ebiseera' mu 1798. Ekitangaala (ekyaava mu kubikkulibwa kw’okubonekerwa kwa Ulai) kyali okulangirirwa okw’okuggulwawo kw’okusalirwa omusango okw’okunoonyereza, si kuggala kw’okusalirwa omusango. Ekitangaala ekyabikkulibwa wamu n’okubonekerwa kwa Hiddekel kiraga kuggala kw’okusalirwa omusango okw’okunoonyereza, era kye kiwandiko mu kitabo kya Danyeri ekirimu 'ekitundu ky’obunnabbi ekikwata ku nnaku ez’enkomerero.'

Okubikkulwa okw’omu 1798 kwalangirira okuggulwawo kw’okusala omusango ogw’okunoonyereza. Okubikkulwa okw’omu 1989 kwalangirira nti okuggalwawo kw’okusala omusango ogw’okunoonyereza kwali kutuuka okumpi. Omukono gwa Alufa ne Omega gulabika kyangu mu kitabo kya Danyeri, naye bwokka singa omanyi kye kiri era nga weetegefu okugunoonya.

Mu Danyeri essuula ey’ekkumi n’emu, olunyiriri lw’amakumi ana mu ttaano, bwe kiggalibwa ekiseera ky’okusalawo, omukono gwa Alufa ne Omega guwandiikiddwa. Entandikwa ya Danyeri eraga ddala we gimalira. Kitandika n’olutalo olwa ddala wakati wa Babulooni wa ddala ne Isirayiri wa ddala, era Babulooni wa ddala awangula.

Mu Danyeri essuula kkumi n’emu, olunyiriri olw’ana mu ttaano, olutalo olw’eby’omwoyo wakati wa Babulooni ey’omwoyo, efaananyizibwa ng’ “Kabaka w’obukiikakkono”, ne Isiraeri ey’omwoyo, eyayimiririrwa “Olusozi Olutukuvu olw’ekitiibwa”, luggwaawo, era Isiraeri ey’omwoyo ewangula Babulooni ey’omwoyo.

Ebitabo bya Danyeri n’Okubikkulirwa bikola ekitabo kimu:

Ebitabo ebiri, ebyo ebifuuka ekitabo kimu, bye biraga omulimu gw’obukugu ogusinga ogw’okuyigiriza okw’obunnabbi ogwa malayika Gaabriyeeri. Mpandiika bino nga mmanyi bulungi nti ebyo Gaabriyeeri bye yatuusa eri Danyeri ne Yokaana byava eri Yesu, eyabiweebwa okuva eri Kitaawe. Ekigendererwa kyange si kugulumiza Gaabriyeeri, wabula kugulumiza okubikkulirwa okw’amaanyi ennyo kw’obujulizi obuli mu bitabo byombi, okunnyonnyola engeri Alufa ne Omega bwe yateekawo amateeka g’obunnabbi ag’okutaputa Baibuli, agalagibwa mu bitabo ebyo bibiri, singa tuba twetegefu okulaba.

Ka nkukujjukize nti mu kiseera kino, ekigendererwa kyange n’enteekateeka yange si kuwanjula kunnyonnyola kw’obunnabbi bbiri eby’emigga gya Ulai ne Hiddekel. Ekigendererwa kyange n’enteekateeka yange kwe okukola ku obunnabbi obuli mu essuula mukaaga ezasooka ez’ekitabo kya Danyeri. Nneteredde ku kulaga nti ebitabo bya Danyeri n’Okubikkulirwa, oboolyawo, bye bimu ku bitabo ebizimbiddwa mu bujjuvu obuzama ennyo mu Kigambo kya Katonda. Biraga obubaka bw’obunnabbi, era nga ate birambulula ekikula kya Katonda, ate era ne birambulula amateeka ennyini ag’etaagika okukozesebwa omuntu bw’aba ayagala okumanya obunnabbi, era amanye n’oyo eyateekaayo obunnabbi obwo.

Okulabirako okulala okw’obuzito bw’ebitabo kwe okwanjula kwa Danyeri okw’ ‘emirundi musanvu’ egyoogerwako mu Levitiko 26. Obunnabbi bw’ ‘emirundi musanvu’ bwabadde era bukyali ‘ejjinja ery’okwazisa’ eri abantu ba Katonda, mu Isirayiri ey’edda, mu nkwekwatiriza eyitibwa Millerite ey’omalaika asooka, era ne mu nkwekwatiriza eriwo kati n’egy’omu maaso ey’omalaika owasatu. ‘Ejjinja ery’okwazisa’, nga tukyogera mu ngeri eyangu, kye kintu ky’otakulaba newankubadde nga kiriwo bulungi ddala. Noolwekyo, bw’oba omaze okutegeera ‘emirundi musanvu’ mu kitabo kya Danyeri, olaba nti kiriwo bulungi ddala, naye era olaba nti kyekweka eri abo abasalawo obutalaba.

Okukweka ekintu ng’ekirabika mu lwatu mu mateeka g’olulimi kye kituukiriza ekikulu nnyo; era kikintu ekitasobola kuteekebwamu mu kitabo kyonna ky’ebyama ekyawandiikibwa abantu. Kye kikolwa ekisukkiridde, kubanga kiri eyo, kirabika mu lwatu eri buli atayagala kugwa mu nsobi, naye tekisoboka kulabibwa eri abo abasalawo kugwa mu nsobi. Kye “okwekweka mu lwatu”, nga bwe bagamba. Kituukirizibwa olw’okugatta wamu obuntu n’obwakatonda.

Ntegeeza ekyo, kubanga njagala okutujjukiza mu kiseera kino nti waliwo enjigiriza ya Katolika mu Ddiventizimu, wakiri okuva mu 1957 lwe “Questions on Doctrine” yavaayo, era kyeraze omutwe gwakyo ogutali mutukuvu ne mu nkungaana y’amazima ag’omu kiseera eyitibwa Future for America. Endowooza eno egamba nti Kristo, bwe yafuuka omubiri, teyaddira ku mubiri gwe yasikira okuva eri Mariya. Mazima ddala, abo abawagira enjigiriza eno tebakitegeeza bwe kityo, naye kyekyo ddala kye bayigiriza. Nkyita enjigiriza ya Katolika, kubanga enteeso nti omubiri wa Kristo gwali mutukuvu ng’ogwa Adamu nga tannayonoona, ye magezi ga Setaani ge Kkanisa ya Katolika ekozesa mu njigiriza yaabwe eyitibwa “immaculate conception.” Era bwe woba tomanyi enjigiriza ey’obusinzi eyitibwa “immaculate conception,” eyigiriza nti omubiri gwa Kristo gwatondebwa mu ngeri ey’amagero ng’obutonde bw’omubiri bwa Adamu bwe bwali nga ye ne Ewa tebannayonoona; oba, nga bwe bagamba, Kristo yalina obutonde bwa Adamu nga tannagwa, obutaliiko kibi. Eyigiriza nti Mariya yennyini mu by’amagero yawaabwa obutonde bw’omubiri obutagwa bwa Adamu nga tannayonoona, okulaba ng’abeera ekibya ekituukiridde Omwoyo Omutukuvu asobole okuleeta Omwana Yesu okufuuka omubiri mu mubiri gwe ogutuukirivu.

Kale ddala, abo abali mu Adventism abawagira ensalawo emu ddala ku nsonga y’omubiri gwa Yesu tebalaga magero gonna agakwata ku Maliya, naye bakyusa amakulu g’ebyawandiikibwa bya Sister White n’ebya Bayibuli, okuyigiriza endowooza emu ddala eya Katooriki. Lwaki kati nnyini nkyaamye ne nva mu mboozi ku kitabo kya Danyeri? Nja kukiddamu.

Enteekateeka n’entereeza ey’amagero ey’ebitabo bya Daniyeri n’Okubikkulirwa yaatuukirizibwa mu kuyungibwa kw’obuntu n’obwakatonda. Yesu ye Ekigambo kya Katonda, era Baibuli ye Ekigambo kya Katonda. Obutonde bwa Yesu obw’obwakatonda n’obw’obuntu bulagiddwa mu Baibuli mu bujjuvu. Ebigambo ebirimu by’obwakatonda era birimu amaanyi g’obutonzi ag’okukyusa emitima n’amagezi. Ebigambo ebyo byennyini bye bimu n’amaanyi agaaleeta ebintu byonna mu bubeewo. Naye abasajja Katonda be yalonda okubeera ebikozesebwa bye mu kuwandiika Baibuli, bonna baali abanyonoonyi. Ekitundu ky’obuntu mu kuyungibwa kuno kiyimiririddwa abantu abagudde mu kibi. Baibuli ye kuyungibwa kw’obuntu n’obwakatonda, era bannabbi baali abanyonoonyi, nga bwe kiri ku buli mwana wa Adamu. Kristo teyakyonoona mu birowoozo, mu bigambo, newaakubadde mu bikolwa. Naye yatwala omubiri gwa Malyamu oluvannyuma lw’emyaka enkumi ennya egy’okunafuuka kw’abantu. Singa ddala yatwala obutonde bw’omubiri obw’awansi bwa Adamu nga Adamu tannayonoona, kyandisabye nti n’abawandiisi bonna ba Baibuli nabo baandibadde batayonoona.

“Okwekweka mu lwatu” kw’ “emirundi musanvu” mu kitabo kya Danyeri kwatuukirizibwa, si na bigambo Danyeri bye yawandiika byokka, wabula era n’okuyitira mu bantu abagudde mu kibi abavvuunula Bayibuli ya King James. Abantu abagudde mu kibi baakikwatako emirundi ebiri ku kitabo kya Danyeri, ate kye kyatuukirizibwa kyandibadde tekisobeka muntu yenna okukikola nga tewali kulabirirwa kwa Katonda okw’Obutukuvu n’enteekateeka ye ey’okulabirira.

Mu kiwandiiko kyaffe ekiddako tujja okutandika okulaga engeri obwakatonda n’obuntu gye baakweka “ebiseera musanvu” ebiwandiikiddwa mu Leviitiko 26 mu lwatu mu kitabo kya Danyeri, kubanga Katonda yabimanya edda era n’abiteekateeka nti kibeere “ejjinja ery’okwesittalirako” ekigezo eri abali mu lutambuza lwa malaika asooka, era n’eri abali mu lutambuza lwa malaika ow’okusatu.