Ekitabo kya Danyeri - Ennamba Kikumi mu Abiri mu Ttaano

Olunyiriri olw’amakumi ana mu Danyeri essuula ey’ekkumi n’emu lutandikira ku kiseera eky’enkomerero, naye olunyiriri luno lulaga ebiseera eby’enkomerero bibiri, era bwe lutyo lusobozesa omuyizi w’obunnabbi okukwataganya ekiseera eky’enkomerero ekisooka n’ekiseera eky’enkomerero ekyokubiri. Entegeera eno bw’ekozesebwa, olunyiriri lw’ebyafaayo by’abagoberezi ba Miller olwatandika mu 1798 lukwatagana n’olw’ebyafaayo bya Amerika mu 1989. Ennyiriri zino zombi ziraga olunyiriri lw’ejjembe ly’Obupolotesitanti obw’amazima n’olunyiriri lw’ejjembe ly’obufuzi obwa lipabulika ery’ensolo eva mu nsi eyogerwako mu Kubikkulirwa essuula ey’ekkumi n’essatu. Ennyiriri zombi zitandikira ku kiseera eky’enkomerero mu 1798, era ekiseera eky’enkomerero mu 1989 kikola ng’ekyongereza kyokka era ne kiwa obujulizi obwokubiri obw’obubonero bw’ekkubo obw’amazima obuggyibwako envumbo mu lunyiriri olwo.

Ekisinde kya malayika ow’okusatu kyatuuka nga 22 Okitobba 1844, naye ne kyongerwayo olw’obujeemu obw’emyaka omusanvu obwaliwo okuva mu 1856 okutuuka mu 1863. Okutuuka kwa malayika ow’okusatu kwaddibwamu nga 11 Ssebutemba 2001. Omwaka 1863 gwali gukiikiriddwa mu kifaananyi ky’okusiisira kwa Isiraeri ey’edda omulundi ogwasooka e Kadesi n’obujeemu bw’abakessi ekkumi, ate olunaku lwa nga 11 Ssebutemba 2001 lwali lukiikiriddwa mu kifaananyi ky’okusiisira kwa Isiraeri ey’edda omulundi ogwasembayo e Kadesi n’obujeemu bwa Musa. Obujeemu obwa 1863 bwakiikirira obujeemu obwasooka e Kadesi, obwavaamu okusalirwa omusango gw’okufiira mu ddungu. Obujeemu obwa nga 11 Ssebutemba 2001 bwakiikirira obujeemu obwasembayo e Kadesi, obwavaamu okufa kw’obukulembeze bw’Obuadiventi obw’e Lawodikiya.

Okujja wansi kwa malayika ku 11 Agusito 1840, okwaleeta entambuza ya 1840 okutuuka 1844, kwe Sister White yayita okulabisibwa okw’ekitiibwa kw’amaanyi ga Katonda, kwafaananyiriza Settemba 11, 2001 ne kwamanyisa okulabisibwa okw’ekitiibwa kw’amaanyi ga Katonda.

Okujja okwasooka kwa Malayika ow’okusatu nga 22 Okitobba 1844 (Kadesi eyasooka), kwali kwa kumaliriza omulimu, naye abantu ba Katonda baasalawo okulonda omukulembeze omuggya era okudda e Misiri. Okutuuka mu 1863, baali ‘bazimbye Yeriko nate’, mu kifo ky’okwetaba mu mulimu gwa Katonda ogw’okuzisa wansi ebisenge by’ekibuga Yeriko. Noolwekyo baakolimirwa, ne bafiira mu ddungu.

Nga bwe kyali ku Isirayiri ey’edda ku Kadesi eyasooka, eyagaana obubaka bwa Yoswa ne Kalebu, obujeemu bwa Isirayiri ya leero ku Kadesi eyasooka (1863) bwabaleetera ku bo ekikolimo kya Yoswa. Omulayika ow’okusatu bwe yaddayo ku 11 Settemba 2001 (Kadesi ey’enkomerero), omulimu ogw’enkomerero ogw’okutegekera Katonda okuleeta okugwa wansi kwa Yeriiko n’ebbugwe byayo ne gutandika.

Olunaku lwa nga 22 Okitobba 1844 lulaga okutuuka kwa malayika owokusatu, era bwe lutyo lulaga okutuuka kw’etteeka ly’Olusande erinaatera okujja mu nnaku ez’enkomerero. Omwaka 1863 gulaga enkomerero y’ekiseera ky’okugezesebwa ekya malayika owokusatu ekyatandika nga 22 Okitobba 1844. N’olwekyo, omwaka 1863 kabonero akalaga etteeka ly’Olusande erinaatera okujja, kubanga Yesu bulijjo akozesa entandikwa okukiikirira enkomerero. Mu mwaka 1863, eggwanga lyali lyawuddwamu ebibiina bibiri, era bwe kityo, mu kiseera ky’etteeka ly’Olusande, ebibiina bibiri biryeyoleka.

Ekiseera eky’okugezesebwa ekya malayika ow’okusatu mu byafaayo by’abagoberezi ba Miller kyatandika mu 1844 ne kikoma mu 1863, era entandikwa yaakyo n’enkomerero yaakyo byombi byalaga etteeka lya Ssande ery’ennaku ez’enkomerero. Mu byafaayo ebiri wakati w’entandikwa (1844) n’enkomerero (1863), mulimu obujeemu bw’ekisinde ky’abagoberezi ba Miller (1856). Bwe kityo, ekiseera kino kiriko omukono gw’“Amazima.” Okuddayo e Kadesi omulundi ogw’okubiri nga Ssebutemba 11, 2001, kulaga entandikwa y’enkola y’okugezesebwa eya malayika ow’okusatu, ekomekkerezebwa ku tteeka lya Ssande erinaatera okujja, nga bwe kyalagibwa mu kifaananyi ky’omwaka 1863.

Okuva ku teeka lya Ssande eryo okutuusa ekiseera eky’okugezesebwa kw’abantu lwe kiggwaawo, Yeriko n’enkuta zaalyo bijja kugwa, nga kigoberera omusango oguteekebwa mu nkola ku mukyala omwenzi owa Babulooni ogulagirizibwa mu byafaayo ebyo. Olunyiriri 40 lutandika mu 1798, era luggwa ku teeka lya Ssande erijja mu bbanga ttono mu lunyiriri 41. Ekiseera eky’enkomerero mu 1798 kiyimirira olunyiriri lw’omunda lw’Ekkanisa ya Katonda, nga kitandika n’Abamillerite mu Movimenti gwa Malayika Asooka okutuuka ku Movimenti gwa Malayika Ow’okusatu n’abo 144,000. Byo byonna mu lunyiriri lumu.

Olutalo wakati wa kabaka w’obukiikakkono ne kabaka w’obukiikaddyo, olwatandika kabaka w’obukiikaddyo bwe yatuuka ku ntikko y’obuyinza mu 1798, lwakomekkerezebwa mu 1989, kabaka w’obukiikaddyo bwe yawangulwa omukago gw’obwakabaka obw’okutaano n’obw’omukaaga obwogerwako mu bunnabbi bwa Bayibuli. Abagoberezi ba Miller baategeera olutalo lwa kabaka w’obukiikakkono ne kabaka w’obukiikaddyo olwatandika mu 1798 nga lutalo olw’okulwanyisa Rooma, gye baatwalanga okuba amaanyi abiri gokka agazikiriza, kwe kugamba, obukaafiiri n’obupapa. Olutalo bwe lwaggwa mu 1989, amaanyi gonna asatu agazikiriza gaali galwenyigiddemu, era okuggwa kwalwo ne kulamba entandikwa y’ekifaananyi eky’obunnabbi ekiraga amaanyi ago asatu nga gakulembera ensi okugituusa ku Amagedoni, eragibwa mu ngeri ekwatagana n’ebifo eby’oku nsi mu lunyiriri olw’amakumi ana mu ttaano mu Danyeri essuula ey’ekkumi n’emu.

Ennyiriri okuva ku lw’amakumi ana okutuuka ku lw’amakumi ana mu ttaano ziraga engeri amaanyi asatu gye gakolamu mu bunnabbi nga gatuusa Paapa ku nkomerero ye wakati w’ennyanja n’olusozi olutukuvu olw’ekitiibwa. Bwe bitegeerwa mu ngeri entuufu, ebyafaayo eby’obunnabbi ebiragibwa mu lunyiriri olw’amakumi ana mu lumu bizingiramu ennyiriri okuva ku lw’amakumi ana mu lumu okutuuka ku lw’amakumi ana mu nnya.

N’olwekyo, nga tutandikira ku kiseera eky’enkomerero mu mwaka 1989, awamu n’obujulizi obwokubiri obw’omwaka 1798, nga bino biraga entandikwa n’enkomerero y’olutalo wakati wa kabaka ow’obukiikaddyo ne kabaka ow’obukiikakkono, ennyiriri 41 okutuuka ku 44 ziraga omukago ogw’ebitundu ebisatu ogw’obwapapa obuwonyezeddwa ekiwundu kyabwo eky’okufa, era mu lunyiriri 45 mwe butuukira ku nkomerero yaabwo. Ennyiriri zino, bwe zeetegerezebwa mu ndowooza eno, ziraga ebyafaayo ebiri ebweru w’ekkanisa ya Katonda, nga bwe kiragibwa era n’enkolagana eri wakati w’envumbo omusanvu n’ekkanisa omusanvu mu kitabo ky’Okubikkulirwa.

Olunyiriri lw’ebyafaayo eby’obunnabbi olusimbiddwa ku 1798 lusinga okuteeka essira ku kusala omusango okw’okunoonyereza, ate olunyiriri olutandikira mu kifo kye kimu mu 1989 lusinga okuteeka essira ku kusala omusango okw’okuteekebwa mu nkola. 1798 lusinga okuteeka essira ku mirimu gy’omubaka ateekateeka ekkubo eri Omubaka w’Endagaano, ate 1989 lusinga okuteeka essira ku mirimu gy’omubaka wa Eriya.

Okuva mu mwaka gwa 1798, ekitabo kya Danyeri lwe kyaggyibwako envumbo, tulaba okweyongera kw’okumanya ebyafaayo by’obunnabbi, Kristo mw’akulemberera abantu be okuyingira mu nkolagana ey’endagaano etuukiriza okugattibwa okw’enkalakkalira okw’obwakatonda n’obuntu. Endagaano eyo ey’omu nnaku ez’enkomerero eragibwa enfunda n’enfunda mu Byawandiikibwa.

Bannabi bonna balaga ennaku ez’enkomerero, era ekigambo "ennaku ez’enkomerero", mu bunabbi, kiyimirira ebbanga ly’okusalirwa omusango. Omumalaika asooka yatuuka mu 1798, mu kiseera ky’enkomerero, okulangirira okuggulwawo kw’okusalirwa omusango mu 1844, era nga n’ekyo kye kutuuka kw’ennaku ez’enkomerero. Ennaku ez’enkomerero ze "ennaku" za Yeremiya ezirijja, Katonda lwe "alisonyiwa" "obujeemu" era "tajjakuzijjukira nate" ebyonoono by’abantu be. Omulimu ogwo gutuukirizibwa Kristo, nga Kabona Asinga Obukulu, mu lunaku olwa ddala olw’Okutangirirwako, mu "nnaku ez’enkomerero."

Singa Obwadiventisiti obwa Millerite bwabadde bweyongedde mu kukkiriza okutambulira mu musana ogwongerera mu maaso ogw’omulayika ow’okusatu ogwatuuka nga 22 Okitobba 1844, bandibadde dda mu maka gaabwe ag’olubeerera wamu ne Yesu. Ekyo kye Yeremiya ky’ategeeza bwe yagamba nti, “oluvannyuma lw’ennaku ezo.” “Ennaku ezo” ze bibanga by’obunnabbi ebyaleese okutuuka mu 1844 era ne byaggwawo mu 1844. Ze “nnaku” Danyeri essuula ey’ekkumi n’ebbiri z’eyogerako.

Ku “nkomerero y’ennaku,” oba nga Yeremiya bw’agamba, “oluvannyuma lw’ennaku ezo,” Kristo yagenderera okuteeka etteeka lye mu by’omunda by’abantu be era n’awandiika etteeka lye ku mitima gyabwe. Eby’omunda nga byo obutonde obwansi, nga Pawulo bw’abyita omubiri; ate omutima nga gwe obutonde obw’awaggulu. Endagaano eno esuubiza okuwa abantu be endowooza empya mu kiseera ky’okulokoka, n’omubiri omuggya mu Kudda kwa Kristo okw’okubiri. Omuntu yagwa wamu ne Adamu, eyatondebwa mu kifaananyi kya Katonda, era eyatondebwa n’obutonde obw’awaggulu n’obutonde obwansi. Endagaano ya Kristo gye yateekawo ye okununula abantu, nga balina obutonde obubiri bwabwe, okuva mu muvumo gw’ekibi.

Yeremiya bw’agamba nti “oluvannyuma lw’ennaku ezo,” “ennaku” ezaakulembera omulimu ogukiikirirwa okujja kwa Kristo okw’amangu mu yeekaalu ye okugirongoosa zaali biseera eby’obunnabbi ebyakoma mu 1798 ne mu 1844. Enkomerero y’ennaku ezo ez’obunnabbi (ebiseera) yalamba emyaka amakumi ana mu mukaaga Kristo gye yazimbiramu yeekaalu y’Abamillerite, era bwe yajja amangu nga Okitobba 22, 1844, yali atuukiriza ebyo ebiri mu Malaki essuula ey’okusatu, bye yatuukiriza era bwe yarongoosa yeekaalu ku ntandikwa ne ku nkomerero y’obuweereza bwe.

Era “oluvannyuma lw’ennaku ezo,” Kristo yali agenderera okulongoosa yeekaalu gye yali azimbye, ekyali kikiikirira omulimu gwe ogw’okulongoosa emitima gy’abantu be ng’agiggyamu obugwagwa bw’ekibi, oba, nga Yeremiya bw’agamba, okuwandiika amateeka ge ku mitima gyabwe ne mu bitundu byabwe eby’omunda.

Ebigambo “ennaku ezo” byali “enkomerero y’ennaku” eya Danyeri, ezaakoma mu 1798 ne 1844. Olunyiriri lw’ennyanga eya Abaprotestanti olutandika mu 1798, mu Danyeri essuula 11, olunyiriri 40, lusimbirira ku bukwate bw’endagaano obwateekebwawo n’abo 144,000. Ekigambo ky’Olwebbulaniya “lot” kye kyali ejjinja entono eryakozesebwanga okulondawo omugabo gw’omuntu. Danyeri yagambibwa okugenda awummule (mu kufa), okutuusa ku “nkomerero y’ennaku,” we mu 1844 okusala omusango kwatandikira era omugabo gwe ne gusalibwawo.

“Ennaku” ez’“enkomerero y’ennaku” zitegeeza obunnabbi obukwata ku biseera obwakoma mu 1844, kubanga oluvannyuma lw’ekyo tewandibaddewo nate kiseera kya bunnabbi. Emyaka enkumi bbiri mu bisatu, egyali okwolesebwa kwa mareh, okwali kutegeeza okulabika kwa Kristo okw’ekikutuko mu watukuvu We, gyakoma olwo, era n’emyaka enkumi bbiri mu bitaano mu abiri egy’obusungu obusembayo nagyo gyakoma, ng’ennaku z’obusungu obwasooka bwe zaali zikomye mu kiseera eky’enkomerero mu 1798. Ebigambo bya Yeremiya nti, “Oluvannyuma lw’ennaku ezo,” oluvannyuma Pawulo yabyogerako. Pawulo ajuliza ebigambo bya Yeremiya nti, “oluvannyuma lw’ennaku ezo,” emirundi ebiri, kubanga Pawulo takoma ku kwogera ku ndagaano eyali egenda okuteekebwawo “oluvannyuma lw’ennaku ezo,” wabula, ekisinga obukulu, alaga omulimu gwa Kristo nga Kabona Asinga Obukulu.

Emyaka ebikumi bibiri mu abiri egiyunga obunnabbi bw’okwolesebwa kwa mareh okukwata ku kulabika kwa Kristo n’obunnabbi obw’emyaka enkumi bbiri mu bikumi bitaano mu abiri obw’okwolesebwa kwa chazon okukwata ku byafaayo eby’obunnabbi, gisiba wamu, oba giyunga, entandikwa z’ebiseera ebyo ebibiri eby’obunnabbi n’ekiyungo eky’akabonero ekikiikirira okugattibwa kw’obuntu n’obwakatonda, nga guno gwe mulimu Kristo gw’atuukiriza mu kulongoosebwa okubaawo mu kiseera ky’ekisinde kya malayika ow’okusatu, era oguvaamu endagaano gy’akola n’abo emitwalo kkumi n’ena mu enkumi nnya.

Okwolesebwa kwa chazon, okulaga okulinnyirirwa kwa yeekaalu, kwe kwolesebwa kw’olulyo lw’omuntu olulinnyiriddwa ekibi okuva Adamu lwe yajeema mu Lusuku lw’e Edeni; era okwolesebwa okwo n’okwolesebwa kwa marah, okulaga omulimu gwa Kristo ogw’okuzzaawo n’okulongoosa yeekaalu, byombi byatuukirira nga 22 Okitobba 1844. Waliwo obunnabbi bubiri obw’emyaka enkumi bbiri mu bitaano mu abiri obukwata ku busungu bwa Katonda era obukiikirira okulinnyirirwa kw’eggye n’ekifo ekitukuvu.

Obubaka obw’obunnabbi obwo byombi bukiikirira okukandagirirwa kw’abantu, era abantu abo banaaddizibwa mu nteeko okuyitira mu kubonekerwa kwa marah. Obusungu bwa Katonda obubiri eri abantu be bukiikirira obusungu obuli ku bantu abagudde, abasobola okununulibwa era n’okuzzaawo kyokka okuyitira mu mulimu gwa Kristo ogw’okuzimba nate n’okutukuza yeekaalu eyagwa.

Obusungu obwo obubiri bukiikirira obutonde bw’omuntu obwa waggulu n’obwa wansi. Adamu bwe yagwa, obutonde obwa wansi bwatwala obuyinza ku butonde obwa waggulu, era ekigendererwa kya Kristo eri abantu kyali nti obutonde obwa waggulu bwe buba bufuga obutonde obwa wansi. Adamu bwe yagwa, obutonde obwa waggulu bwagwa ne bufugibwa okwegomba kw’obutonde obwa wansi, n’ekigendererwa kya Katonda ne kifuulibwa ekifuulannenge. Kino kye kitegeezebwa “okukyusibwa” okwogerwako mu Bayibuli. Okukyusibwa kitegeeza obutonde obwa waggulu okuzzibwawo mu kifo kyabwo eky’okufuga obutonde obwa wansi. Okukyusa kwe kufuula ekintu, oba okukifuula ekifuulannenge.

Obusungu obwasooka eri obwakabaka obw’omu bukiikakkono bwali busungu eri obutonde obwa wansi obwassa obutonde obwa waggulu mu bufuge mu kiseera ky’okugwa mu kibi. Obusungu obwo bwe bwasooka, kubanga Kristo yatandikira omulimu gw’obununuzi awo wennyini okugwa mu kibi we kwasookera, era kwatandikira ku kwegomba kw’obutonde obwa wansi, nga kuno kwali kwegomba kw’okulya. Kristo yatandika omulimu Gwe n’okusiiba okumala ennaku amakumi ana.

Obusungu obwokubiri bwali bwolekeddwa eri obutonde obwa waggulu, obukiikirirwa obwakabaka obw’obukiikaddyo, Yerusaalemi we kiri, nga kye kibuga Katonda kye yalonda okussaamu erinnya lye. Nga 22 Okitobba 1844, omulimu Kristo gwe yagenderera okukola, n’omulimu gw’atuukiriza kaakano, gikiikirirwa emiggo ebiri egya Ezeekyeri.

Bwe bigattibwa wamu emiggo ebiri gya Ezekyeri ne gifuuka omugo gumu emirembe gyonna, kiraga endagaano mwe Kristo aggyawo ekibi ku bantu be emirembe gyonna, era obutonde obwa waggulu n’obwa wansi ne baddizibwa mu nteekateeka entuufu ey’obukulembeze, ne bantu ne baddamu okuba abatuukiridde. Mu mbeera ey’atanakyuka, obutonde obwa wansi bw’omuntu, obulagirwanga mu busungu obwasooka, bwafuganga obutonde obwa waggulu bw’omuntu obulagirwanga mu busungu obwasembayo. Noolwekyo, obusungu obwasooka bwali ku bwakabaka obwa amambuka, obwali nga mu kifo ‘waggulu’ okusinga obwakabaka obwa maserengeta.

Emyaka ebikumi bibiri mu abiri egiyunga okwolesebwa okubiri okwa marah ne chazon ku bwakatonda n’obuntu, mu ntandikwa zaabyo ez’awamu, gyegatta wamu ne gifuuka omuggo gumu Kristo bw’amaliriza omulimu gwa malayika owokusatu awamu n’abo emitwalo ekkumi n’ena mu enkumi nnya. Obunnabbi obw’obusungu obw’enkomerero eri obwakabaka obw’obukiikaddyo bwe bugattibwa n’obunnabbi obw’okulabika mu 1844, kubanga endagaano ewa omuntu endowooza empya bw’akyuka, naye omubiri omuggya (obwakabaka obw’obukiikakkono) guzzibwawo ku Kujja okw’Omulundi Ogwokubiri kwokka, mu kutemya kw’eriiso.

Olunyiriri olw’amakumi ana mu ssuula ey’ekkumi n’emu eya Danyeri lulaga ebiseera byombi eby’enkomerero, era mu kukola ekyo lussa essira ku mugendo ogw’omunda n’ogw’ebweru ogw’ebyafaayo by’obunnabbi mu byafaayo by’ensolo eyava mu ttaka eyogerwako mu Okubikkulirwa essuula ey’ekkumi n’essatu. Amazima agaggibwako envumbo mu lunyiriri olwo gakiikirira emigendo gyombi egy’amazima, ogw’omunda n’ogw’ebweru, Kristo gye yajja okulaga n’okutuukiriza mu bantu Be. Amazima agali nti obuntu obugattiddwa n’obwakatonda tebwonoona gakiikirirwa mu kitangaala ekikwatagana n’ekiva mu kuggya envumbo ku kumanya, era gakiikirira amazima ag’omunda ag’abantu ba Katonda mu nnaku ez’enkomerero. Ekitangaala ekikiikirirwa okulwanagana wakati w’obuyinza obutwala ensi e Kalumagedoni ge mazima ag’ebweru ag’abantu ba Katonda mu nnaku ez’enkomerero.

Tujja kugenda mu maaso n’okunoonyereza kuno mu kiwandiiko ekiddako.