Ekigezo ekikulu eri abantu ba Katonda kye balina okuyitaako nga tebannaba kuteekebwako akabonero ka Katonda, kwe kutondebwa kw’ekifaananyi ky’ekisolo. Okutondebwa okwo kubaawo okuva nga 11 Septemba 2001 okutuuka ku tteeka lya Sande mu United States y’Amerika. Ekiseera ekyo eky’obunnabbi kiyimirira ekiseera eky’okuteekebwako akabonero kw’abantu emitwalo kkumi n’ena n’enkumi nnya, era kye kiseera we buli kwolesebwa okw’omu Bayibuli kufunira okutuukirizibwa kwako okutukirivu ddala. Mu kiseera ekyo ennyanga ya Protestant ey’amazima eneetukuzibwa era olw’olubeerera eriraga ekifaananyi kya Kristo, kubanga Kristo Muprotestanti.
Kristo yali Omuprotestanti. Yawakanya okusinza okw’enkola kw’eggwanga ery’Abayudaaya, abaagaana amagezi ga Katonda ku bwabwe bo bennyini. Yabagamba nti bye bayigirizanga ng’enjigiriza bye byalagiro by’abantu, era nti baali abeeyisa nga kye batali n’ab’ekikumpanya. Nga ntaana ezibikkiddwa ebyeru, baalabika bulungi ebweru, naye munda mujjudde obutali butukuvu n’obukukujju. Abarefooma batandikira eri Kristo n’abatume. Baavaamu ne beeyawulamu ku ddini ey’enkola n’emikolo. Maatiini Luteri n’abo abamugoberera tebaatonda ddini ey’okuddamu okuzzaamu; baagikkiriza nga bwe yayolesebwa Kristo n’abatume. Baibuli etuweereddwa ng’omukulembera omumalirivu; naye Papa n’abaweereza be bagiggya mu mikono gy’abantu ng’ekivume, kubanga ebikkula okwekulisa kwabwe era n’enenya okusinza kwabwe ebifaananyi. Review and Herald, June 1, 1886.
Mu kiseera eky’okuteekebwako akabonero, enkoona ya Abaprotestanti etukuzibwa era n’eggyibwamu obutali butukuvu. Mu kiseera kye kimu, enkoona eya Republican ey’obujeemu eyungana n’Abaprotestanti abajeemu, ne fookawo enkoona ey’obuyinza ey’akwataganye kkanisa ne gavumenti. Enkoona ebbiri z’ensolo eyava mu nsi ziba olwo: emu ye kifaananyi ky’ensolo, era endala ye kifaananyi kya Kristo. Enkoona y’obujeemu ye enkolagana ey’obubili wakati wa kkanisa eyonoonese ne gavumenti eyonoonese, ate enkoona y’obutuukirivu ye enkolagana ey’obubili wakati w’Obwakatonda n’obuntu.
Oluvannyuma ekifaananyi ky’ensolo ne kiteekebwawo mu nsi, era kiba nsolo ey’ebbiri mu kimu, egiragirwa ng’e Sitaate (Amawanga Amagatte), ekyakkirizza ObuProtesitanti obw’obujeemu bw’ensolo ey’ensi ng’omutwe ogusookerwako ku mitwe gy’ekumi. Ku nsolo eyo, omukazi, nnyina w’abamalaya, afugira ku nsolo ey’abakabaka kkumi. Ensolo gy’avuga kye kugattika kwa Ekkanisa ne Gavumenti, nga kiragirwa mu bwenzi bw’omwoyo obw’okwegatta kw’ab’oluganda bwa Herod n’omuwala wa Herodias, Salome. Era enkolagana ey’omukazi afugira ku nsolo nayo kye kugattika kwa Ekkanisa ne Gavumenti, nga omwenzi w’e Loma alina enkolagana etali mu mateeka n’abakabaka abakuŋaanyiza okufuula nsolo ey’ensi yonna, egiraga Amawanga Amagatte. Mu kifaananyi ky’ensolo ekisindikibwa ku nsi yonna, buli ggwanga lijja kwetabamu, obuyinza bwonna obwononese bujja kugattika wamu.
Okubikkulirwa 17:13-14 bigambiddwa. “Bano balina omwoyo gumu.” Walibaawo obumu obw’ensi yonna, okutuukagana okunene, omukago gw’amagye ga Setaani. “Era baligabira ensolo obuyinza bwabwe n’amaanyi gaabwe.” Mu ngeri eno weeyoleka obuyinza obutali bwenkanya era obunyigiriza obulwanyisa eddembe ery’eddiini, eddembe ly’okusinza Katonda ng’ebiragiro by’omutima bwe bimulagira, nga bwe kyeyoleka mu Obwapapa, mu biseera ebyayita bwe baabonyaabonya abo abalina obuvumu okugaana okugoberera emikolo n’emiragiro gy’eddiini ey’Oburoma.
Mu lutalo olugenda okulwanyibwa mu nnaku ez’oluvannyuma, amaanyi gonna agakyamu agaaleekera ddala obwesigwa eri etteeka lya Yakuwa galiggattibwa wamu okulwanyisa abantu ba Katonda. Mu lutalo luno, Ssabbiiti ey’ekiragiro eky’okuna ejja kubeera ensonga enkulu ey’okuwakanirwa; kubanga mu kiragiro kya Ssabbiiti Omuwa Amateeka Omukulu yeekakasa nti ye Omutonzi w’eggulu n’ensi. The Seventh-day Adventist Bible Commentary, Voliyumu 8, omuko 983.
Okuba nti obujeemu obuyungiddwa ku kifaananyi ky’ensolo eky’ensi yonna bwa “bw’ensi yonna,” era nga kiyimirira “amaanyi gonna agayononefu agagudde okuva mu bwesigwa eri mateeka ga Yehova,” kutegeeza nti okutondawo ekifaananyi ky’ensolo mu Amerika kwe kugatta wamu amaanyi gonna agayononefu agagudde okuva mu bwesigwa. Abaprotestanti b’Amerika baagwa okuva mu kukkiriza bwe baagaana obubaka bwa malayika asooka mu 1844, era Obu-Adiventisiti obwa Lawodikiya bwagwa okuva mu kukkiriza mu 1863. Obu-Protestanti obwaggwa okuva mu kukkiriza n’Obu-Adiventisiti obwa Lawodikiya bijja okutondawo “omukwattiro gw’okwegatta,” wamu n’ebibinja bya poliitiki ebiri mu eryembe ly’Oburepabulika, ebyesendasendebwa nnabbi ow’obulimba, okuwaayo ekitundu ekya kimu ku biri ky’obwakabaka bwabwe.
Mu kifaananyi ky’ensi eky’ekisolo, nnabbi w’amalimba ye alimba ensi. Mu kifaananyi ky’ekisolo ekiri mu United States, nnabbi w’amalimba aleeta olwegatte olutali lutukuvu naye olugattiddwa, “olwegatte lw’amaanyi ga Ssatani,” era alina okubeera “nnabbi w’amalimba.” Ekifaananyi ky’ensi eky’ekisolo kya bubiri, naye era kye kwegatta okutatu. Okwegatta okwo okutatu, okugatta eddogolima, ekisolo n’ennabbi w’amalimba, kukulembera ensi okutuuka e Alumagedoni. Mu kifaananyi ky’ekisolo ekisookera ddala okuteekebwawo mu United States, mubaawo okwegatta okutatu, era nga kye kisolo kya bubiri. Mu bifaananyi byombi by’ekisolo, obubiri obwo bwe kuba okuggattibwa kwa Ekkanisa ne Gavumenti, nga Ekkanisa ye efuga enkolagana eyo.
Obumu obw’ensatu kiteekwa okulagibwa mu bifaananyi by’ensolo zombi, naye mu Kitabo ky’Okubikkulirwa waliwo engeri ebbiri mwe byeyolekera: ekiyoka, ensolo, n’onnabbi w’obulimba. Entegeka ey’ensatu ey’ekifaananyi ky’ensolo eky’ensi yonna eriragibwa nga: omwoyo gw’emizimu (ekiyoka), Obukatoliki (ensolo), n’ObuProtestanti obuvudde ku mazima (nnabbi w’obulimba). Buli emu ku bino bisatu si kya ddiini kyokka (omwoyo gw’emizimu, Obukatoliki, n’ObuProtestanti obuvudde ku mazima), wabula kirina n’ekitundu eky’obufuzi. Ekiyoka (Obusosiyalizimu mu ngeri zaakyo ez’enjawulo), ensolo (obufuzi bw’obwakabaka), n’onnabbi w’obulimba (atandika nga lipabulika, n’aggwa nga demokulaasi).
Obumu obusatu obujja wamu mu Amerika buyunguddwa awamu (nga bulimbiddwa) ennabbi w’amalimba, nga bwe kiri n’ekifaananyi ky’ensolo eky’ensi yonna. Mu kitabo ky’Okubikkulirwa waliwo n’obumu obusatu obulala obumanyibwa olw’obuyinza busatu obwajeemu obuva mu ekinnya ekitakomerero. Obukatoliki buvudde mu ekinnya ekitakomerero mu ssuula ey’ekkumi n’omusanvu, era ye ensolo ey’obumu obusatu eyava mu ekinnya ekitakomerero.
Ekisolo ky’oolabye kyaliwo, era tekiriwo; era kijja okulinnya okuva mu kinnya ekitazika, ne kigenda mu kuzikirira; n’abo abatuula ku nsi balyewuunya, abo amannya gaabwe tegaawandiikibwa mu kitabo ky’obulamu okuva ku ntandikwa y’ensi, bwe baliraba ekisolo ekyaliwo, nga tekiriwo, kyokka nga kiriwo. Okubikkulirwa 17:8.
Obuyinza bw’omusota obw’obutakkiriza mu Katonda busituka okuva mu omwobo ogutalina wansi mu essuula ey’ekkumin’emu.
Awo bwe banaabanga bawedde okuwa obujulizi bwabwe, ekisolo ekiyambuka okuva mu kinnya ekitalina nkomerero kirirwana nabo, kiribawangula, era kiribatta. Okubikkulirwa 11:7.
Nnabbi w’obulimba ow’Obusiraamu ava mu ekinnya ekitalina wansi mu ssuula ey’omwenda.
Ne malayika ow’okutaano n’afuuyira ekkondeere, ne ndaba emmunyeenye ng’egudde okuva mu ggulu okutuuka ku nsi; era yaweebwa ekisumuluzo ky’ekidiba ekitazika. N’aggula ekidiba ekitazika; ne muvaamu omukka ng’omukka gw’ekyoto ekinene; enjuba n’omukka ne bizikizibwa olw’omukka ogw’ekidiba. Era mu mukka ne muvaamu enzigye ne zijja ku nsi; era ne ziweebwa obuyinza, nga ensikopiyoni z’ensi bwe ziba n’obuyinza. Okubikkulirwa 9:1-3.
Emmunyeenye eyagwa okuva mu ggulu n’aggula ekinnya ekitatuukika wansi ye nnabbi ow’obulimba Muhamadi; era bwe yagguula ekinnya, yaleeta abasirikale b’Obuyisiramu, abakiikirirwa ng’ “enzige”, mu bigambo by’obunnabbi eby’ebiseera eby’enkomerero. Olugatte olusatu olw’ekinnya ekitatuukika wansi lulimu omusota (obutakkiriza Katonda), n’ensolo (Obukatoliki), n’omunabbi ow’obulimba (Obuyisiramu). Mu kifaananyi ky’ensolo eky’ensi yonna, omunabbi ow’obulimba ye ObuPulotestanti obuvudde mu mazima. Omunabbi ow’obulimba oyo alimba ensi yonna, ng’ayita mu kuzina okusendasenda kwa Saloomi, oba mu kuzina kw’abannabbi ba Baali ku Lusozi Kalemeri. Mu Kubikkulirwa essuula ey’ekkumi n’asatu, alimba ensi olw’eby’amagero by’akola mu maaso g’ensolo. Obubonero obwo obw’efaananyirizi bw’obulimba, buimirira amaanyi g’okukamula mu by’enfuna n’amaanyi g’amagye.
Era akola ebyamagero ebikulu, okutuusa n’okuleeta omuliro okuva mu ggulu okugwa ku nsi mu maaso g’abantu, era alimba abo abatuula ku nsi ng’ayitira mu byamagero ebyo bye yalina obuyinza okukola mu maaso g’ekisolo; ng’agamba abo abatuula ku nsi nti bakole ekifaananyi eky’ekisolo ekyalina ekiwundu eky’ekitala ne kyawonya. Era yalina obuyinza okuwa obulamu ekifaananyi ky’ekisolo, ekifaananyi ky’ekisolo ne kiyogera, era n’aleetera buli ataasinza ekifaananyi ky’ekisolo okuttibwa. Era aleetera bonna, abato n’abakulu, abagagga n’abaavu, ab’eddembe n’abaddu, okuteekebwako akabonero ku mukono gwabwe ogwa ddyo oba ku mitwe gyabwe; era tewali asobola kugula newaakubadde okutunda wabula oyo alina akabonero, oba erinnya ly’ekisolo, oba omuwendo gw’erinnya lyakyo. Okubikkulirwa 13:13-17.
Obulimba n’ebyamagero ebigattibwa ku nnabbi w’obulimba mu mazima bikiikirira amaanyi agava mu by’enfuna (tewali muntu ayinza kugula oba okutunda), n’amaanyi g’eggye (ateekwa okuttibwa). Nnabbi w’obulimba owa Islamu mu Baibuli akiikirira omulimu gwa Islamu ogw’okusunguwaza n’okubanyigirizza amawanga. Batuukiriza omulimu gwabwe ogw’okusunguwaza n’okubanyigirizza okuyita mu ntalo, era Baibuli eraga nti entalo zaabwe zireeta okuzikirira mu by’enfuna. Entalo za Islamu n’obuzibu mu by’enfuna obugoberera bye nsonga ezireeta wamu "obuyinza bwonna obuyononefu obuvudde ku bwesigwa eri amateeka ga Yakuwa" mu United States.
Ku musaalaba, Abasadukayo n’Abafalisaayo baava ddala mu bugondera amateeka ga Yehova, bwe beegatta okkubamba ku musaalaba eryembe erya Pulotesitanti ery’amazima. Mu kwegaana kwaabwe Kristo, baalonda Balaba, ayimirira Kristo ow’obulimba. “Bar” kitegeeza “mwana,” ate “Abba” kitegeeza “taata.” Balaba kitegeeza “Omwana wa Taata”. Kristo ye yali asinga obukulu mu bannabbi bonna, ate Balaba yali akafaananyi ka nnabbi ow’obulimba.
Mu kiseera eky’okuteekebwako akabonero kw’abo 144,000, empondo bbiri z’ekisolo ekyava mu nsi zituuka ku ntikko y’okulabikira kwazo okusembayo mu by’obunnabbi. Emu eyimirira ekifaananyi kya Kristo, endala eyimirira ekifaananyi ky’ekisolo. Mu byafaayo mwe zino empondo ebbiri weezirabikira, ObuProtestanti obuvuddemu bwatandika olugendo olw’okutuuka ku tteeka lya Sande erijja amangu, nga bwatandikira ku Patriot Act mu 2001. Akabonero ako kakwatagana ne Okulangirirwa kw’Obwetwaze, era mu kutandikira kwakyo kyayogera ng’endiga, kubanga kaalaga okwekalakaasa kw’ObuProtestanti okulwanyisa obuyinza bwa bakabaka n’obufuzi obwa Papa. Akabonero k’ekkubo ke kakwataganako ku nkomerero yakyo, Patriot Act, kalaga okunyigirizibwa kw’ObuProtestanti.
Akabonero ak'okubiri ak'ekkubo mu lugendo lw’emiwa ebiri mu kiseera eky’okusiibwa akabonero, ku ntandikwa kaayimiririzibwa Ssemateeka, eyateeka mu mateeka okwanjawulo kw’obuyinza obubiri; engeri eyo ye maanyi g’ekisolo eky’ettaka. Akabonero ako kaatuuka ku kifaananyi kyakyo ku nkomerero, mu "Kangaroo Court" ey’ebiwulirizibwa bya nga 6, January 2021, mwe amaddembe ag’omu nsonda aga Ssemateeka gaateekebwawo ebbali olw’okuganyulwa kw’ebyobufuzi.
Akabonero akaasembayo mu lugendo olw’enkomerero lw’entwe bbiri ke etteeka lya Sande erijja mangu, ekyafaananyizibwa mu ntandikwa yaakyo ng’amateeka agayitibwa Alien and Sedition Acts. Noolwekyo, obubonero busatu obw’ebyafaayo eby’olutandikwa bwalambulula okukyuka okuva mu bwetwaze n’eddembe ebyayimirirwamu Omwana gw’Endiga (1776), ekiri ekkubo yekka erireeta eddembe ery’amazima, okutuuka mu buddu bw’ennyoka ennene (1798).
Obubonero busatu obw’okulaga ekkubo mu kiseera eky’okuteekako empawu bulaga olugendo olusembayo lw’ensolo eva mu nsi, ey’ali mulaguzi w’obulimba. Olugendo olwo luggwa e Yerusaalemi, nga ekibendera kitongozeddwa waggulu, era bangi banaagamba nti, "Mujje, tugende ku Lusozi lwa Mukama, mu Nnyumba ya Katonda wa Yakobo; era anaatusomesa amakubo ge, naffe tunaatambuliranga mu ngeri ze: kubanga mu Sayuuni muva etteeka, n’ekigambo kya Mukama mu Yerusaalemi."
Olugendo olusembayo olw’emitendera esatu lw’ensolo eyava ku nsi, lwe lugendo lw’omunnabbi ow’obulimba ng’ali mu kkubo okugenda e Yerusaalemi. Bwe yajja Omunnabbi Omutuufu n’ayingira Yerusaalemi, yakikola ng’atudde ku ndogoyi. Era n’ensolo eyava ku nsi ayingira Yerusaalemi ng’atudde ku ndogoyi, kubanga ng’omunnabbi ow’obulimba (ensolo eyava ku nsi), ayimiririrwa Balamu. Balamu, mu kunoonya ettutumu n’obugagga, yakyuka okuva ku okuyitibwa okuba omunnabbi omutuufu, era “ne yeva mu kugondera etteeka lya Yakuwa.” Yasalawo okwetaba mu kukolimira abantu ba Katonda, nga bwe kirikolebwa Amerika ku etteeka lya Sande eriri kumpi okuteekebwa mu nkola.
Balamu yatambula olugendo lwe ku ndogoyi, era mu lugendo luno kyalabika emirundi esatu nti endogoyi ya Balamu yamuleetera ennaku. Omulundi ogwasooka, endogoyi yava mu kkubo.
Ne endogoyi n’eraba Malayika wa Mukama ng’ayimiridde mu kkubo, nga mu mukono gwe mulimu ekitala lye nga kigguddwa; ne endogoyi n’eva mu kkubo n’eyingira mu nnimiro; ne Balamu n’akuba endogoyi, agizza mu kkubo. Okubala 22:23.
Ku lwa 11 Settemba 2001, Islamu ey’akabi akasatu, endogoyi ey’omu nsiko ey’Abarabu ey’obunnabbi bwa Baibuli, yamuggya Balaam mu kkubo; kubanga bwe byagwa ebizimbe ebinene eby’ekibuga New York City, kyali ekiseera eky’enkyukakyuka ekikulu mu byafaayo by’amawanga n’ekkanisa. Omalayika eyali ayimiridde mu kkubo yali omalayika ow’amaanyi eyakka mu kiseera ekyo, n’ensi n’etangala olw’ekitiibwa kye. Ate endogoyi yandiddemu okuleetera Balaam ennaku.
Naye malayika wa Mukama n’alyoka ayimirira mu kkubo mu nnimiro z’emizabbibu; ekkomera nga kiri ku ludda luno, n’ekkomera ku ludda olulala. Awo endogoyi bwe yalaba malayika wa Mukama, n’eyesenda ku ekkomera, n’akunyiga ekigere kya Balaamu ku ekkomera; naye n’amukuba nate. Okubala 22:24, 25.
Oluvannyuma lwa September 11, 2001 abantu ba Katonda baali balina okuyimba obubaka bw’oluyimba lw’ennimiro y’emizabbibu (Isaaya essuula 27), nga bwe kiri kaakano we Balaamu ali, nga waliwo ‘kikomera’ ku ludda luno, n’ ‘kikomera’ ku ludda olulala. Ekikomera ekiri ku nsalo ey’omu bukiika ddya bwa Amerika kye kisonga ekikulembera okugwa kwa ‘kikomera eky’okuwatula Ekkanisa ne Gavumenti’ ku kabonero akasatu era ak’enkomerero. Ensonga ey‘kikomera’ ku nsalo ey’omu bukiika ddya gye kinyigizibwa ‘ekigere’ kya Balaamu, kubanga olutalo lw’omu munda ku nsonga z’okuyingira mu ggwanga lutandika okugabanya ensolo eva mu nsi mu bibinja bibiri ebirwanyagana, nga lukulembera okuddamu kwa Lutalo lw’Abatuuze.
Ebyafaayo ebiri wakati w’amakuta bbiri biragibwa mu kabonero akalaga ekkubo aka Ssemateeka okuva mu 1789 okutuuka mu 1798, akaafaananyiriza ebyafaayo eby’omwaka gwa 2015, lwe Trump yategeeza entandikwa ya kampeyini ye ey’okuvuganya ku kifo ky’Obwapulezidenti nga yassa obuzito ku “okuzimba olukuta”, okutuusa lwe etteeka lya Sande erigenda okujja mangu lijja okuggyawo olukuta olw’okwawula Ekkanisa ne Gavumenti.
Oluvannyuma lwa Sebuttemba 11, 2001, ekisolo eky’ensi, ekiyimiririddwa Balaamu, kyatandika okwawukamu. Okwawukana kw’enkuta ebbiri za Balaamu kuyimirira okwaawukanamu kw’ebika bibiri munda mu mpondo zombi z’ekisolo eky’ensi, era okwaawukanamu okwo kwe kuyimirirwa okulondebwa kwa Trump mu 2016, okufa kw’abajulirwa ababiri mu 2020, emisango gya Pelosi egy’e Janwaliyo 6, 2021, okuzuukizibwa kw’abajulirwa ababiri mu 2023, n’endogoyi eyalemaza Balaamu ku Okitobba 7, 2023.
Akabonero akaasembayo ku lugendo lwa Balaamu kye kiseera endogoyi lwe “eyogera”, era kiba ku tteeka lya Ssande erijja mangu, we Amerika eyogera ng’ejjoka, we malayika w’Okubikkulirwa ekkumi n’omunaana ayogera omulundi ogw’okubiri, era we okwolesebwa kwa Abakkuki okwatutte ekiseera kuyogera. Okwolesebwa okwatutte ekiseera kwali okw’Obusiraamu olw’ennaku ey’okusatu, era kuyogera ng’endogoyi ey’omu nsiko mu bikolwa byakwo eby’ensiko ku tteeka lya Ssande erijja mangu.
Malayika wa Mukama n'agenda mu maaso, n'ayimirira mu kifo ekinyikivu, nga tewali kkubo ly'okukyukira ku ddyo newaakubadde ku kkono. Awo endogoyi bwe yalaba malayika wa Mukama, n'egwa wansi nga Balamu amutuulako; obusungu bwa Balamu ne busituka, n'akuba endogoyi n'omuggo. Mukama n'aggulawo akamwa k'endogoyi, n'egamba Balamu nti, Nkukoleredde ki okunkuba emirundi esatu gino? Balamu n'agamba endogoyi nti, Kubanga onnyoomye; sing'abadde n'ekitala mu mukono gwange, kaakano nandyikusse. Endogoyi n'egamba Balamu nti, Sii nze endogoyi yo, gy'ovuga okuva bwe nnabeera yo okutuusa leero? Waliwo lwe nkola bwe ntyo eri ggwe? N'addamu nti, Nedda. Awo Mukama n'aggulawo amaaso ga Balamu, n'alaba malayika wa Mukama ng'ayimiridde mu kkubo, n'ekitala kye nga kiguddwamu nga akikutte mu mukono gwe; n'avuunama n'agwa amaaso wansi. Okubala 22:26-31.
Amerika ye nnabbi w’obulimba alimba ensi okuteekawo ekifaananyi ky’ensolo mu nsi yonna. Mu kiseera ekyo eky’okutondebwa kw’ekifaananyi ky’ensolo mu Amerika, Amerika etwalibwa nnabbi w’obulimba, akiimirirwa mu kifaananyi ky’endogoyi ya Balamu. Nnabbi w’obulimba mu kiseera eky’okuteekebwako akabonero kw’abantu 144,000, awaliriza obuyinza obwo bwonna obwononese mu Amerika okujja wamu mu bwegatta bwa ekkanisa ne gavumenti, ye Obuisiraamu obw’ennaku ey’okusatu.
Kituukiriza omulimu gwakyo okuyita mu ntalo, ne mu kuzikirira kw’eby’enfuna okuleetebwa olw’entalo ezo. Ebiranga ebyo bibiri bye bimu n’amaanyi ago gennyini nnabbi w’obulimba ow’Amerika g’akozesa okukaka ensi yonna okuddamu okukola omulimu ogwali gwakolebwa mu Amerika nnabbi w’obulimba ow’ekinnya ekitazika.
Amerika kati eri wakati w’ensonga y’ekisenge (okuyingira kw’abanyamahanga) eyali omutima gw’Amateeka ga Alien ne Sedition aga 1798, n’ekisenge eky’okutandukanya ekkanisa ne gavumenti ekigenda okuggyibwawo ddala ku tteeka lya Sande erina okutuuka mu kiseera kitono. Amerika emaze dda okufunamu obulemu mu by’ensimbi, kubanga obanjja bw’eggwanga buyiseeko ddala okuddamu kutereezebwa. Amaanyi ga ddragoni mu kiseera kino gagyamu amaanyi okusuubira okw’obulimba ku by’ensimbi eby’omumaaso, naye kino ky’obulimba ekiyogera nti obugagga bukolebwa na masini y’okupulinta; naye mu nkomerero, ddragoni ye mulimba w’obunnabbi bwa Baibuli. Asasaanya obulimba bwe mu ngeri ey’omu kiseera kino ng’ayitira mu kifaananyi kya masini ya puloganda ya Hitler eyamanyibwa ennyo, bwe kityo n’awa ensonga ez’okuddamu okuteeka mu nkola ekitundu eky’okuna ku Mateeka ga Alien ne Sedition, ekyawa Pulezidenti obuyinza okuggala ekitongole kyonna ky’amawulire ekiwakanya endowooza ze.
Yesu bulijjo alaga enkomerero y’ekintu ng’akozesa entandikwa yakyo. Ekifaananyi ky’ensolo mu Amerika kiteekwa okubeera n’obubonero bw’obunnabbi obumu nga bwe buli mu kifaananyi ky’ensolo eky’ensi yonna, era bwe kityo bwe kiri, naye obulimba obuleeta omukago ogwonnonye mu nnabbi ow’obulimba w’ensolo ey’ensi ye nnabbi w’obulimba ow’Obusiraamu. Balaamu n’endogoi byombi bifaananyi by’abannabbi b’obulimba. Ebyafaayo by’okuteekebwako akabonero kw’abo 144,000 bye byafaayo by’amaanyi asatu ag’ava mu kituli ekitazika. Obusiraamu obuva mu kituli ekitazika kye kabonero akasooka aka September 11, 2001. Obutakkiriza Katonda obuva mu kituli ekitazika buvumbuka okutta abajulizi babiri mu 2020, era Obukatoliki obuva mu kituli ekitazika buzukira okuva mu kufa kwabwo ku tteeka lya Ssande erijja mangu.
Tujja kugenda mu maaso n’okunoonyereza kuno mu kiwandiiko ekiddako.
Ensi teyeeyongera kuba nnungi. Abantu ababi n’abalimbisa banaayongezebwa mu bubi, balimba era ne balimbibwa. Bwe bagaana Omwana wa Katonda, eyayimiriranga Katonda omu yekka ow’amazima, eyalina obulungi, okusaasira, n’okwagala okutagwamu, ng’omutima gwe gwakwatibwanga ennaku z’abantu bulijjo, ne balonda omutti mu kifo kye, Abayudaaya baalaga ekyo obuntu bw’omuntu kye buyinza era kye bujakola, amaanyi ag’okuziyiza aga Mwoyo wa Katonda bwe gaggibwawo, era abantu bwe baba wansi w’obufuzi bw’omujeemu. Abalonda Sitaani okubeera omufuzi wabwe baliraga omwoyo gw’omwami gwe balondedde.
Ensi teegenda kubeera nnungi okutuusa Katonda lw’anava mu kifo kye okugibonereza olw’obujeemu bwaayo. Awo ensi eribikkula omusaayi gwaayo, era teeriddayo kubikka abattiddwa bwayo. Kristo yalabula abayigirizwa be nti, ‘Mwekuumenga omuntu yenna aleme okubalimba. Kubanga bangi bajja mu linnya lyange, nga boogera nti, “Ndi Kristo”; ne balimbira bangi. Era munaawulira entalo n’amawulire g’entalo; mulabe muleme okweraliikirira: kubanga ebyo byonna biteekwa okubaawo, naye enkomerero tenaba kutuuka. Kubanga eggwanga linaayimirira okulwanyisa eggwanga, n’obwakabaka okulwanyisa obwakabaka: era walibaawo enjala, n’ebirwadde ebyazikira, n’ebikankano by’ensi mu bifo ebitali bimu. Ebyo byonna by’entandikwa y’obuyinike. Awo balibawaayo mulyoke mubonyobonyebwe, era balibatta: era munaakyibwa amawanga gonna olw’erinnya lyange. Awo bangi banaasittuka, ne bawaayo bannaabwe, ne babyawagana. Era bannabbi ab’obulimba bangi balijja, ne balimbira bangi. Era olw’okweyongera kw’obujeemu, okwagala kw’abangi kunaazikira. Naye anagumiikiriza okutuusa ku nkomerero, oyo alirokoka.’
Kristo bwe yali ku nsi eno, ensi yalonda Balaba. Era ne leero, ensi n’amakanisa balonda kye kimu. Ebyo ebyaliwo eby’okumuwaayo, okumugaana, n’okumubamba ku musaalaba byaddamu okukolebwa, era biriddamu okukolebwa nate mu ngeri ennene ennyo. Abantu bajja kujjuzibwa n’empisa z’omulabe, era wamu nazo obulimba bwe bulifuna amaanyi amangi. Mu mpima mwe bagaanira ekitangaala, we walibaawo okutegeera obubi n’obutamategeera. Abo abagaanira Kristo ne balonda Balaba bakolera wansi w’obulimba obuzikiriza. Okukyamiza n’obujulirwa obw’obulimba bijja kweyongera okutuuka ku bujeemu mu lwatu. Eriiso bwe riba bubi, omubiri gwonna guba mu kizikiza. Abo abawa okwagala kwabwe omukulembeze yenna okuggyako Kristo bajja okwesanga nga bafugibwa, mu mubiri, mu mmeeme, ne mu mwoyo, olw’okwemalirako okubatamiiza, okutyo nti olw’amaanyi gaako emyoyo ne giva ku kuwulira amazima ne gakkiriza eky’obulimba. Bakwatibwa mu mitego ne batwalibwa, era mu buli ekikolwa kyabwe bakaaba nti, Mutusumululire Balaba, naye mubambe Kristo ku musaalaba.
Ne kaakano okusalawo kuno kugenda mu maaso. Ebyaliwo ku musaalaba biri okuddamu okukolebwa. Mu makanisa agavudde ku mazima n’obutuukirivu, kizuulibwa engeri obutonde bw’omuntu bwe busobola okukola era bwe bugenda okukola nga okwagala kwa Katonda tekuli musingi omunywevu ogusigala mu mwoyo. Tetwetaaga kwewuunya kyonna ekisobola okubaawo kaakano. Tetwetaaga kwewuunya ku bikulaakulana byonna eby’entiisa. Abo abayinnyirira etteeka lya Katonda nga bakozesa ebigere byabwe ebitatukuvu balina omwoyo gumu ogwali mu abo abaanyooma n’abaamuguza Yesu. Nga tebalina kuluma kw’omutima n’akatono, bajja okukola ebikolwa bya kitaabwe, Sitaani. Bajja kubuuza ekibuuzo ekyava mu mimwa gya Yuda omukuusa, ‘Mundimpa ki singa mbawaayo Yesu Kristo?’ Ne kaakano Kristo akukuusibwa mu bantu be abatukuvu. Review and Herald, January 30, 1900.