Ekitabo kya Danyeri - Ennamba kikumi mu amakumi mukaaga mu nnya

Mu lunyiriri olw’ekkumi mu mukaaga olw’a Danyeri kkumi na emu, okuwangulwa kwa Yuda ne Yerusaalemi Pawulopeyio mu mwaka gwa 63 BC kuteekebwa mu maaso. Kino kikiikirira etteeka lya Ssande erigenda okujja mangu mu United States mu kutuukirizibwa kw’olunyiriri olw’ana mu lumu olw’essuula y’emu. Ebyafaayo ebikwatagana n’olunyiriri olwo biraga olutalo lw’omunda mu ggwanga olubaawo ekibuga bwe kiwambiddwa, bwe kityo ne biraga okuddamu kw’Olutalo lw’Omunda mu United States oluli kati lugenda mu maaso mu United States. Ka babe nga bakubye amasasi oba nedda, kati waliwo ebika bibiri ebiri mu kulwana olw’okufuna obuyinza ku United States. Pawulopeyio bwe yawangula Yerusaalemi, kyategeeza nti Yerusaalemi yandisigadde wansi w’obuyinza bwa Rooma okutuusa lwe yazikirizibwa mu mwaka gwa 70 AD. N’olwekyo, kyali kifaananyi ky’etteeka lya Ssande erigenda okujja mangu, eriraga enkomerero y’obwakabaka obw’omukaaga obw’obunnabbi bwa Bayibuli.

Pompey ye y’asoose ku maanyi ana ag’Abaruumi agategeerekeddwa mu kitundu ekyo. Marc Antony, eyali Omuruumi, naye ategeerekeddwa; naye ku maanyi gano ana agakiikirira abakulembeze b’Abaruumi, Antony akiikirira obukulembeze bw’Abaruumi obwajeema ne bukola endagaano ne Misiri okulwanyisa Rooma. Pompey, Julius Caesar, Augustus Caesar ne Tiberius Caesar be Baruumi abana abakozesebwa mu buryo obw’obunnabbi okukiikirira emirembe ena egy’ejjembe ery’Obwakabaka bwa repubulika ery’ensolo ey’omu nsi.

Pompey, nga akiikirira obujeemu obw’Olutalo olw’Abaganda mu Amerika mu mulembe gwa 1863, era alaga n’omulembe ogusembayo n’“olutalo olw’omunda” oluliwo kaakano era olutandise dda. Julius Caesar akiikirira omulembe ogwokubiri, Amerika lwe yanywezebwa nnyo ng’eggwanga erisookerwako mu mawanga gonna, naye n’attibwa mu 1913, obuyinza bw’enkola y’ebyensimbi lwe bwaweebwa enkola ya bbanka ez’obwannanyini ez’ensi yonna, era omulimu gw’okuteekawo gavumenti emu ey’ensi yonna lwe gwatandika. Caesar Augustus akiikirira emyaka egy’ekitiibwa egy’entalo z’ensi yonna ebbiri ezasooka, Amerika bwe yafuuka eky’envuujjo eri ensi yonna wadde ng’okuyiwa omusaayi kwaliwo. Awo mu mulembe ogusembayo Tiberius Caesar, amanyiddwa olw’obutamiivu bwe n’okukomererwa kwa Kristo, akiikirira ebbanga eryatandika mu bukulu n’okulondebwa kwa John F. Kennedy, pulezidenti eyasooka Omukatuliki, bwe gutyo n’alaga omulembe ogwandikotamidde Rooma.

Ensonga zino ez’obunnabbi ezikwatana ne Pompey za mugaso, naye mu kiseera kino tussa amagezi ku byafaayo eby’obunnabbi ebyaaliwo nga tebunnatuuka ku Pompey ne vesi kkumi na mukaaga, ebyafaayo ebyatandikira mu vesi bbiri ezisooka ez’omutwe, nga birambulula 1989 ng’ekiseera eky’enkomerero, oluvannyuma ne biraga Pulezidenti omugagga ow’omukaaga okuva ku Reagan, atabula abalwanirira enkola y’ensi yonna, nga Trump abituukirizza ddala.

Trump alabikibwa mu mufaananyi nga mukulembeze ow’okuna eyaddirira Cyrus, ayitibwa Xerxes, kabaka w’Abaperusi omugagga, era amanyibwa nga Ahasuerus mu emboozi ya Esther. Mu nnyiriri ezo, kabaka eyaddirira Xerxes ye Alexander Omukulu mu linyiriri olw’okusatu. Mu byafaayo, waliwo abakulembeze munaana wakati wa Xerxes ne Alexander Omukulu. Okuva ku Trump okutuuka ku gavumenti emu ey’ensi yonna ekiyimiririddwa Alexander Omukulu, bakabaka kkumi bayimiriziddwa; Trump ng’owasooka, ne Alexander ng’owasembayo.

Ennyiriri z’obunnabbi ziraga nti bakabaka bonna ab’ensi balyenda obwenzi n’obwa paapa ku nkomerero y’ensi, era bakabaka abo bakiikirirwa ng’“bakabaka kkumi.” Akabu, eyali omutwe gw’obwakabaka obw’emirundi kkumi, era eyafumbirwa Yezebeeri, akiikirira amazima nti newaakubadde nga bakabaka abo kkumi bonna benda obwenzi n’obwa paapa, waliwo kabaka omukulu omu ye asooka okukola ekyo. Omulundi ogwasooka obwa paapa lwe bwawaebwa entebe y’obwakabaka bw’ensi, kabaka omukulu yali Kuloovi, kabaka w’Abafalanka (Bufaransa) mu mwaka gwa AD 496. Kino kikwatagana n’obwa paapa okuwa Bufaransa erinnya ery’omubereberye w’Ekkanisa Katolika, n’omuwala omukulu ow’Ekkanisa Katolika.

Omulimu ogw’obunnabbi ogwatukirizibwa Bufalansa mu kuteeka Roma ku ntebe y’obwakulembeze bw’ensi ey’obugunjufu, guyimirira ng’ekifaananyi ky’omulimu ogw’obunnabbi ogwa Amerika. Eteeka lya Sande eryogerwako mu bunnabbi bwa Baibuli litandikira mu Amerika, ate oluvannyuma amawanga gonna ag’ensi yonna gagoberera ekyokulabirako ekyo. Ebigambo by’obunnabbi ebiddirigananya biraga nti kabaka asinga obukulu mu bakabaka ekkumi, oyo asooka era n’asukkirira okukola bwenzi n’omusajja ow’ekibi mu nnaku ez’enkomerero, ye Amerika. Newaakubadde nga tewali bakabaka abalambikiddwa wakati wa Xerxes, kabaka asooka era omugagga, ne Aleksanda Omukulu, kabaka ow’enkomerero, mu olunyiriri olwabiri n’olw’asatu, ebyafaayo biraga nti waliwo bakabaka ekkumi. Omuwendo ogw’ekkumi guyimirira ekigezo, era guyimirira n’omukago.

Okuggezebwa ensi lye esisinkanye nalo kwe kutekawo sisitimu ey’ensi yonna, eyeyimirizibwa ng’ekifaananyi ky’ensolo. Okuggezebwa okwo kutandikira mu United States ku tteeka lya Sande erijja mu bwangu era kuggwaawo nga buli ggwanga ku nsi yonna ligoberedde ekyokulabirako ekyo. Yesu bulijjo alaga enkomerero y’ekintu ng’akozesa ntandikwa yaakyo, kale ne bwe kiba nti tewali bakabaka b’alondoolwa wakati wa kabaka omugagga ne Alekisanda mu bitundu eby’okubiri n’eby’okusatu, ebyafaayo biraga nti waliwo entambula y’okuggezebwa etandikira ku pulezidenti omusinga obugagga, eyali mugagga olw’emirimu gye gy’ebyobusuubuzi, si lwa kukola obugagga mu kwetaba mu sisitimu ya poliitiki eyononefu.

Erinnya Amerika livudde mu ngeri ey’Olulatini ey’erinnya “Amerigo”, eriva ku Munna-Italiya Amerigo Vespucci, eyali omunoonya n’omukulembeze w’entambula z’ennyanja eyakola entambula nnyingi okugenda mu Nsi Empya ku nkomerero y’ekyasa eky’ekkumi n’ettaano n’entandikwa y’ekyasa eky’ekkumi n’omukaaga. Mu byonna, okunoonya kwa Vespucci kwasobozebwa obuwagizi bw’ensimbi n’okuteekaamu kapitaalo okuva eri abaawagira n’abakungu abawanika ensimbi, abaali balaba emikisa egyasoboka egy’amagoba, okugaziya, n’ekitiibwa mu kunoonya Nsi Empya. Erinnya “Amerika” kye kabonero k’enteekateeka y’okukolera amagoba.

Yesu bulijjo alaga enkomerero y’ekintu ng’agiyunga ku ntandikwa yaakyo; era entandikwa ya bakabaka ekkumi abakiikirira oluguudo oluva mu bwakabaka obw’amayembe abiri obwa Medo-Buperusi okutuuka ku gavumenti emu ey’ensi yonna ekiikirirwa Alekizanda Omukulu, etandikira ku kabaka omugagga, nga ye pulezidenti w’obwakabaka obufaananyizibwa Bufalansa ne Akabu, era naye alifuuka omutwe ogukiikirirwa Alekizanda Omukulu, ensi yonna bw’eriba eyolekedde eby’enfuna ebikwatagana n’amaanyi ga Amerika, ng’ewaliriza ensi yonna okuvunnamira Eklezia Katolika, bwe baba baagala okusobola okugula n’okutunda.

Obwakabaka obw’omusanvu mu Okubikkulirwa omutwe 17, bwe buba bakabaka kkumi; era ekimu ku bifa mu bunnabbi ebikwata ku bakabaka abo kkumi kwe kuba nti beeyongerayo okumala "ekiseera kitono," nga tebannakkiriziganya ku kuwa obwakabaka bwabwe obw’omusanvu eri mukazi omwenzi owa Babulooni, atagumira wamu wabula okumala "ssaawa emu" yokka. Ensonga ey’obunnabbi lw’ekkiriza endagaano eyo, ye kuba nti batamiddwa wayini wa Babulooni. Mu byafaayo, Alekisanda Omukulu yafuga ekiseera kitono, kubanga obulamu bwe bwaggwa mangu nga bwe butandika okuteekebwawo obwakabaka bwe, kubanga yanywa omwenge ennyo n’afiira; ne kiba akabonero akalaga ekiseera kitono n’okutamiirwa kw’abakabaka kkumi ab’United Nations. Nga mangu ddala bwe yayimirira, Alekisanda Omukulu n’amenyeka, era obwakabaka bwe ne bugabanibwa eri empewo ennya, nga bino biraga okulwana okwaddirira okw’okuddamu okuzzaawo obwakabaka bwe obw’edda.

Obwakabaka bwa Aleksanda bwayatika mangu nga bwe bwagattibwa wamu, kubanga bukiikirira ennaku ez’enkomerero, mu zo obunnabbi bumanyibwa nti butuukirira mangu.

Obulumi obw’okusatu obwa Isulaamu buzimbiddwa ku mpisa ez’obunnabbi ez’obulumi obw’olubereberye n’obw’okubiri. Mu bulumi obw’olubereberye waaliwo ekiseera ekyatandika n’okutuuka kwa Mohammed ne kigenda mu maaso okutuusa ku kiseera ekiddako, ekimanyiddwa ng’“emyezi etaano” oba emyaka kikumi mu ataano, mwe Isulaamu yali “kulumya” eggye lya Rooma. Enkomerero y’obunnabbi bw’ekiseera eky’emyaka kikumi mu ataano mu kiseera kye kimu eteeka akabonero ku ntandikwa y’obunnabbi bw’emyaka ebikumi bisatu mu kyenda mu gumu n’ennaku kkumi na ttaano, mwe Isulaamu ow’Obulumi obw’Okubiri yali oluvannyuma “kutta” eggye lya Rooma.

Nga 11 Ssebutemba 2001 kwalaga okutuuka kw’ekiseera ekikiikirirwa Mohammed ow’akabi akasooka, era kino kizingiramu nga 7 Okitobba 2023 kye kabonero akalaga okutandika kw’ekiseera Islam lwe yali agenda “okulumya” “eggye lya Rooma” mu “Nsi Ennungi” ey’edda ey’amazima, eno nga kye kifaananyi kya United States; era okuva nga 7 Okitobba 2023, okulumba okwa Islam ku ggye lya Rooma, kweyongera okusembera ku bibiri ku kkumi eby’enkumi mu kiseera eky’okuwandika ekiwandiiko kino nga 17 Febwali 2024.

Mu kiseera ky’etteeka lya Ssande ekiriko okujja mangu, Amerika ey’Obumu ‘ekuttibwa’ ng’obwakabaka obw’omukaaga mu bunnabbi bwa Baibuli, ekyo ekifaanagana n’emyaka 391 n’ennaku 15 egy’obulumbaganyi bw’Abaisiraamu ebyatta amajje ag’edda ag’e Loma, nga olutalo lwa jihad yaabwe ey’okusatu ennene lweyongera okukazibwa. Bw’ayimirira Mikaeri, ekiseera ky’okugezesebwa kw’abantu kiggwaawo, era empewo ennya zirekululwibwa ddala mu kiseera ky’ebikolimo omusanvu eby’enkomerero.

“Empewo ennya” Sister White azikiikirira nga “embalaasi esunguwadde, enoonya okwekomola n’ereeta okufa n’okuzikiriza mu kkubo lyayo,” era zirekebwa ddala mu bujjuvu ekiseera ky’okugezesebwa bwe kiggalwa. Zaali ziragiddwa nga zirekeddwa mu kibonyoobonyo ekyokubiri nga “bamalayika bana,” so si mpewo nnya.

‘Empewo ennya’, oba ‘bamalayika abanne’, byombi bibonero by’Obusiraamu okusinziira ku mbeera mwe kikozesebwa ekibonero. Bwe yayimirira Alekisanda Omukulu, obwakabaka bwe, obuyimirira ng’obwakabaka bwa musanvu, nga ky’ekitundu kimu ku bisatu eky’obwakabaka bwa ddiragoni, bwa nsolo ne bwa nnabbi ow’obulimba; ‘bwe ayimirira, obwakabaka bwe bunaamenyeka, era bunaagabanyizibwa eri empewo ennya ez’eggulu.’ Bwe kiggwaawo ekiseera ky’okugezesebwa kw’abantu, empewo ennya, oba bamalayika abanne, basumululwa, ne bamenya obwakabaka bwe, kubanga obwakabaka bwe ‘bunaamenyeka.’ Abo bakabaka ekkumi n’abannaabwe, abasuubuzi ba ggaalobaali, balyimirira wala ne beekungubaga era ne bakaaba.

Enteekateeka y’eby’enfuna ey’abakabaka kkumi emenyebwa olw’"omuyaga ogw’obuvanjuba" ogw’Obusiraamu.

Empewo y'obuvanjuba ey'Obusiraamu emenya obwakabaka bw'abakabaka ekkumi mu "olunaku lw'okuzikirira kwabwe," nga bwe kiragibwa mu ngeri obwakabaka bwa Alekisanda Omukulu bwe "bwamennyebwa" ne buweebwa eri empewo ennya. Ebitundu bingi ebyafaayo ebiri mu mutwe ogw'ekkumi n'emu ogwa Danyeri bijja kuddamu nga omutwe ogwo gutuuka ku kutuukirira kwagwo okusembayo. Okutegeera wa w'okugabanira ebyafaayo ebyo mu ngeri entuufu kye mulimu gw'obunnabbi gw'abo abayitibwa okuba abayizi b'obunnabbi. Ennyiriri mukaaga ez'enkomerero ez'omutwe ogw'ekkumi n'emu ogwa Danyeri zikkomekkera ku kuggalawo kw'ekiseera ky'ekisa ky'abantu, Mikaeri bw'ayimirira. Obwakabaka bwa Alekisanda Omukulu bwe bugabanyizibwa eri empewo ennya, bukiikirira okuggalawo kw'ekiseera ky'ekisa, era bukakasa nti ebyafaayo eby'obunnabbi ebigoberera okuva ku lunyiriri olutaano okweyongerayo biteekwa okulabibwa ng'omulongo omuggya gw'obunnabbi.

Olunyiriri okuva ku lunnyiriri olwokutaano okutuuka ku lwa kkumi na mukaaga lulaga ebyafaayo okuva mu 538 okutuuka ku tteeka lya Ssande erigenda okujja mangu. Ennyiriri okuva ku ttaano okutuuka ku mwenda zikiikirira ebyafaayo eby’emyaka lukumi mu bibiri mu nkaaga egy’obufuzi bwa Papa obwatandika mu mwaka 538 ne bukomekkerezebwa mu kiseera eky’enkomerero mu 1798. Olunyiriri olw’ekkumi lulaga ebyafaayo ebifaanana n’olunyiriri olw’amakumi ana, obwaPapa bwe bwakunkumula ne butwala Soviet Union mu kiseera eky’enkomerero mu 1989. Ennyiriri ez’ekkumi n’emu n’ekkumi na bbiri ziraga olutalo olw’omukago oluliwo kati mu Ukraine, Putin ne Russia lwe bagenda okuwangula, naye ebyaddirira obuwanguzi bwa Putin bijja kufaanana ne “olutalo lwa Nineveh,” era ne “okugwa kwa Chosroes,” ekyali “ekisumuluzo ekyaggulawo obunnya obutalina wansi” ekyata Islam mu byafaayo by’ekibonyoobonyo ekisooka.

Oluvannyuma lwa Putin olw’ekiseera ekimpi, Amerika, mu nnyiriri kkumi na ssatu okutuuka ku kkumi na ttaano, eriwangula olutalo olw’omu kiseera olw’abantu abalala okulwana mu kifo kyabwe; kwe kugamba, eyo ye nkomerero y’olutalo olwo olw’abantu abalala okulwana mu kifo kyabwe olwali lubaddewo okuva ku Lutalo lw’Ensi yonna olw’Okubiri. Ekitundu kino kiraga entalo ssatu: olutalo olusooka lwakoma mu 1989, mu kutuukirizibwa kw’ennyiriri kkumi ne amakumi ana; olw’okubiri lwe lutalo oluliwo kati mu Ukraine, era lukiikirira ennyiriri kkumi n’emu ne kkumi na bbiri; ate olutalo olw’okusatu olw’abantu abalala okulwana mu kifo kyabwe, olukiikirira obuwanguzi obusembayo obwa Amerika, lukiikirirwa mu nnyiri kkumi na ssatu okutuuka ku kkumi na ttaano.

Ekyetaagisa okumanyibwa ku biseera bino ebina ebikiikiriddwa okuva ku lunyiriri olw’okutaano okutuuka ku olw’ekkumi n’ettano, kwe kuba nti ebiseera ebibiri eby’oluvannyuma, ebikiikirira olutalo oluliwo kaakano mu Ukraine, n’oluvannyuma okuwalanamu kwa Amerika, bibawo mu kiseera eky’okuteekebwako akabonero. Olunyiriri olw’ekkumi na mukaaga lulaga etteeka lya Ssande erigenda okujja mangu mu Amerika. Ennyiriri okuva ku ttaano okutuuka ku kkumi zikiikirira ebyafaayo okuva mu 538 okutuuka ku kiseera eky’enkomerero mu 1798, era ne bigenda mu maaso okutuuka ku kiseera eky’enkomerero mu 1989. N’olwekyo entalo ebbiri ez’olutalo olusembayo olw’abalala okulwanira mu kifo kyabwe, ezikiikiriddwa mu nnyiriri okuva ku kkumi n’emu okutuuka ku kkumi n’ettaano, zituukirizibwa mu kiseera Ezeekyeri essuula ey’ekkumi n’ebiri we eraga nti ekiva mu kwolesebwa kwonna kituukirizibwa.

Ebyo ebyolesebwa byaalabisibwa eri Ezekyeri nga "ebigaali mu ebigaali", nga Sister White abyategeeza nga "okukolaganamu okuzibu kw'ebintu eby'abantu." Ebyafaayo by'olutalo mu Yukureini, obuwanguzi bwa Putin, era oluvannyuma n'okufiirawo kwe ne kugobererwa obuwanguzi bwa Amerika ey'Obumu, kye kimu ku by'okubikkulirwa ebizibu ennyo eby "olunyiriri ku linyiriri" mu Kigambo kya Katonda.

Ng’annyonnyola ku “wheels within wheels” eza Ezekiel, Sister White agamba nti bwe Ezekiel yasooka okulaba ezo “wheels” byamulabikira ng’akavuyo, naye oluvannyuma yategeera nti waliwo ennteekateeka etuukiridde mu “wheels” ezo, nga zitegeeza “okukolagana okuzibu okw’ebintu ebyafaayo by’abantu”. Okusobola okugabanya mu butuufu ebyafaayo ebiragiddwa mu nnyiriri 11 okutuuka ku 15, obukwataganye wakati w’Ekkanisa Katolika ne Bugirimaani bwa Nazi bulina okutegeerwa bulungi, kubanga abakulembeze ba Nazi mu Yukureini be bakikikirira obukwataganye obwo.

Kyetagisa era okutegeera omugaso gw’okulabika kwa Maliya eyitibwa nti omuwala e Fatima, e Potugaali mu 1918, nga kuliko n’ebyama bisatu bye yalekera abaana basatu abajjukirwa mu byafaayo ebyo. Ensingiro y’obubaka obusatu obwo, obulondoola okulwanagana wakati w’Ekkanisa Katolika ne Lasha etakkiriza Katonda, n’Olutalo Olw’ensi Yonna Olw’okubiri, eri mu bubaka bwa Fatima obulabikira mu lutalo oluli mu Yukureini.

Okuvumbaganya kw’Abafalansa, n’enkolagana yaakwo ey’obunnabbi ne kkanisa ya Kalisoliiki, era ku nkomerero ne Napoleon Bonaparte, akiikirira Putin, nakyo kye kimu ku “namuziga” ezikiikiririddwa mu lutalo oluli mu Ukraine. Enkolagana ey’obunnabbi ey’Okvumbaganya kw’Abafalansa ne Amerika nayo ekiikirirwa mu byafaayo, kubanga nga Putin bw’akiikirirwa Napoleon mu kiseera nga Bufalansa bugwa, bwe kityo n’omuzannyi ow’edda Ronald Reagan, ng’omukulembeze w’eggye lya Kalisoliiki mu lutalo lwa 1989, alaga mu kifaananyi omuzannyi ow’edda Zelenskyy nga Ukraine egwa. Mu namuziga ezo ezisalangana era ne zikwatagana mu nnyiriri zino, ekisembayo okumenya omugongo gw’eŋŋamira eri bannabyabufuzi ba Democrat mu Amerika, abadde era abakyalambulula Zelenskyy, kijja kubikkulibwa Putin bw’aliwangula.

Tujja kugenda mu maaso n’okunoonyereza kuno mu kiwandiiko ekiddako.