Ekitabo kya Danyeri - Ennamba Ennya

Tukyogerako ku "ebiseera musanvu" ebyogerwako mu Leviitiko 26, nga bwe biyimiriziddwa mu kitabo kya Danyeri. Tukikola kubanga ekimu ku bika eby’obunnabbi ebyo "ebiseera musanvu" bye birina kwe kuba nti biyimirira "ejjinja ery’okukubwatuka" abazimbi lwe baagaana. Ntegeeza ejjinja ery’okukubwatuka eriyimiririddwa mu Byawandiikibwa ng’amazima agasobola okulabibwa, naye nga tegagulabibwa. Eri abaliraba, kye ky’omuwendo omungi; naye eri abatakiraba, si kyokka kye bakubwatukiramu, wabula kye kijjinja ekibamenyamenyamu ne kibafuula ng’efuufu.

Bwe Kristo yalaga ejjinja abazimbi lye baagaana, yategeeza nti ejjinja ery’ensonda lyandifuuka “omutwe gw’eggombole.” Obubaka bw’ejjinja lye baagaana mu Byawandiikibwa bulijjo bubeera ku kino: Katonda ayitirira abantu abaasooka okuba mu ndagaano naye, ate mu kiseera kye kimu ayingira mu ndagaano n’abantu abataali bantu ba Katonda edda.

Obunnabbi bw’ebiseera obwasooka, William Miller mwe yatuusibwa n’abamalayika abatukuvu, bwali “emirundi musanvu” egyogerwa mu Levitiko 26. Obwadiventisi obw’e Laodikeya bwatandika omutendera ogw’okumenya amazima g’esinziiro Mukama ge yakuŋŋaanya okuyita mu buweereza bwa Miller, nga bagaana ekisooka ddala ku byazuulibwa bya Miller. Kale, buli kifaananyi ky’obunnabbi ekikwata ku nsinziro entukuvu kye kifaananyi kya Kristo, ey’eri “Ejjinja”; bw’atyo okugaana “emirundi musanvu” mu 1863 tekulaga ntandikwa yokka y’omutendera ogw’okugaana amazima g’esinziiro, naye kiraga n’okugaana Kristo. Nga bwe kiri mu bujulizi bwa Kristo ku ejjinja eryagaanyizibwa, Peetero naye alaga nti omu ku bunnabbi obukwatagana n’ejjinja ery’ensinziro bwe buno: mu nkomerero linafuuka “omutwe gw’ensonda”.

Ejjinja ery’ensingi mu ntandikwa y’Obwadiventi lifuuka omutwe gw’ekikondo. Isaaya akkiriziganya ne Kristo ne Peetero, era akoza ejjinja ery’ensingi okulaga abantu b’endagaano abali okuyisibwa ku bbali mu kifo ky’abantu b’endagaano empya. Mu bujulizi bwe ayimirira ekibiina ekikoze endagaano n’okufa, era ekyafunye eky’obulimba. Obulimba bwe baafuna bwe bumu Paulo bw’alambulula nti buleta okulimbibwamu okw’amaanyi eri abo abakola endagaano n’okufa, kubanga tebaafuna okwagala kw’amazima.

“Emirundi musanvu” kibikkiddwa wansi w’obulimba, era nga Katonda bw’ayita ku bantu be ab’endagaano ab’edda n’ayingira endagaano ne 144,000, ejjinja ery’ensengejja eryaali ligaaniddwa lijja kulinnya okubeera “olutwe” lw’ensengejja. Eri abo abategeera amazima gano, gya muwendo omungi, ate eri abatategeera, ejjinja erifuuka olutwe lw’ensengejja, sso ssi libamenyaamenya bokka, wabula mu kifaananyi lifuukirawo ejjinja ly’ekiggya kyabwe.

Mu kitabo kya Dannyeri, essuula munaana olunyiriri 19, tusangamu "enkomerero ey’olusembayo" ey’obusungu; kino kiraga nti kirina okubeerawo ne "nkomerero ey’olwasooka" ey’obusungu. Ebbanga okuva mu 677 BC okutuuka nga October 22, 1844 liraga ebbanga awatukuvu (n’eggye) birikukandagiririrwa. Naye obwa Papa bwali bulina okufuna obuwanguzi okutuusa obusungu lwe bwatuukirizibwa, ng’okugamba kwa Dannyeri essuula 11, olunyiriri 36. Bwe kiba nti enkomerero y’obusungu mu essuula 8 eraga enkomerero y’ebbanga ly’ebbiseera, kale ne enkomerero y’obusungu mu essuula 11 nayo eraga enkomerero y’ebbanga ly’ebbiseera. Kino kye Bayibuli eyigiriza mu lwatu, newankubadde amazima g’ano gakyabikkiddwa n’obulimba olw’abo abaakoze endagaano n’okufa.

Enkomerero y’obusungu byombi eraga enkomerero y’ebbanga lye limu, kubanga byombi byali okutuukirizibwa kw’ekikolimo kye kimu eky’emyaka 2,520 egy’okusasaanyizibwa, okutwalibwa mu busibe n’obuddu. Obwakabaka obw’amambuka bw’asoose okubonabona okusasaanyizibwa, okutwalibwa mu busibe n’obuddu okw’ ‘emirundi musanvu,’ mu mwaka gwa 723 BC, kabaka w’Asiriya bwe yabatwala mu busibe. Obwakabaka obw’amaserengeta nabwo bwatuukirwa ekyo kye kimu mu mwaka gwa 677 BC. Yeremiya akakasa kino.

Yeremiya alambulula omusango ogutambulira mu ngeri ey’okweyongera. Abaasirya basaanyaawo obwakabaka obw’amambuka mu 723 BC, ne batwala Manase e Babulooni, ekibuga kyabwe ekikulu, mu 677 BC. Oluvannyuma Nebukaddunezzaali atwala Yekoyakimu, n’ekyo ne kitegeeza nti emyaka nsanvu egy’obuwaŋŋanguse gitandika mu 606 BC. Oluvannyuma Nebukaddunezzaali atwala Zeddekiya era n’azikiriza Yerusaalemi mu 586 BC.

Obwakabaka obw’amaserengeta baali balabuddwa nti bajja kutuukirirwako kye kimu ng’ekyatuukako obwakabaka obw’amambuka singa beeyongera mu bujeemu bwabwe. Ekibonerezo ekyatuukako ku bwakabaka obw’amambuka kinaatuukirira ne ku bwakabaka obw’amaserengeta, era akabonero k’ekibonerezo ekyo kaali omuguwa ogw’okugolola ku Yuda. Mu bujulizi bwa Isaaya, kyayogerwako nga “omuguwa” kyokka, naye mu bigambo ebigoberera, “omuguwa” gwe “omuguwa gwa Samaliya.”

Waliwo ebigambo bibiri eby’obunnabbi mu mirongo gyo gennyini egyayogeddwako giteekwa okwekenneenya. Ekisooka kwe kukankana kw’amatwi, ekirala kwe omuguwa ogw’obutereevu. Mu mirongo gino, omugera gwa Samaliya gulambikibwa nga omuguwa ogw’obutereevu ogw’ennyumba ya Akabu. Omugera n’omuguwa ogw’obutereevu bye bikozesebwa eby’okusalawo omusango, era bikozesebwa mu mulimu gw’okuzimba. Mu mirongo gino, biraga nti omusango gumu ogwakoleddwa ku bwakabaka obwa mu bukiikakkono, obuyimiriziddwa Samaliya n’enyumba ya Akabu, gajja kuleetebwa ku Yuda ne Yerusaalemi. Bwe baateekaayo okulabula, obwakabaka obwa mu bukiikakkono bwa Isirayiri bwali bumaze okuyingirirwamu, okuwangulwa, okuzikirizibwa era ne batwalibwa mu buwaŋwa. Obubaka bw’omusango gwa Katonda buviirako kukankana kw’amatwi eri abo abawulira okulabula. Byombi, omuguwa ogw’obutereevu n’okukankana kw’amatwi, bisangibwa buli kimu emirundi esatu mu Byawandiikibwa. Mu buli mbeera, bikiikirira obusungu bwa Katonda ku bantu be bennyini.

Okuzikirizibwa kw’ennyumba ya Eeri kwe obubaka bw’obunnabbi obwali obuleetera buli anakiwulira amatwi ge gombi okukankana. Okukankana kw’amatwi mu mulembe gwa Samwiri kwali kabonero akalaga nti ennyumba ya Eeri yakulekebwa ebbali. Okutuukirizibwa kw’obubaka obwaweebwa Samwiri kwali okuzikirizibwa kw’ennyumba ya Eeri n’okuteekebwawo kwa Samwiri ng’annabi. Samwiri ayimirira abantu, nga Peetero bw’agamba, edda abaatali bantu ba Katonda naye kaakano bali; kubanga Samwiri bwe yateekebwawo ng’annabi, ennyumba ya Eeri ne yazikirizibwa. Yeremiya naye alangirira omusango ku bukulembeze bwa Yerusaalemi oguleetera amatwi gombi okukankana.

Okwoogerwako okusatu okw’amatuli agakankana kukwatagana n’abantu ab’endagaano abaakoze endagaano n’okufa, oluvannyuma ne balumbibwa, ne bawangulwa, ne bazikirizibwa, ne basaasanyizibwa, ne batwalibwa mu buddu. Okukankana kw’amatuli kubeera kabonero k’okusalirwa omusango olw’obusuungu bwa Katonda, era akabonero k’omusango ogwo kalabikawo mu Byawandiikibwa emirundi esatu, nga kalagirwa n’ekigambo “plummet.” Tukakisomye dda mu 2 Bassekabaka ne mu Isaaya, naye waliwo endala emu ey’okwogerwako ku “plummet” mu Byawandiikibwa, era mu yo ekigambo “plummet” kivvuunulwa okuva ku kigambo kya Olwebbulaniya ekirala, eky’awukana ku ebyokulabirako ebibiri ebyasooka.

Ekigambo ekyahindulwamu “plummet” mu Abakabaka Ab’okubiri ne Isaaya 28, kye “mishqâl,” era kitegeeza ekipimo ky’obuzito. Mu bitundu byombi ekipimo ky’obuzito (plummet) kyali kigenda okwongerwako ku linyiriri. Ekipimo ky’obuzito kye kikozesebwa ku bipima, era kiwakanya okusala omusango. Olunyiriri olw’ekipimo ky’obuzito luba olunyiriri olw’omusango. Olunyiriri lwa Samaliya lwali ekiseera ky’“emirundi musanvu,” oba emyaka 2,520. Ekiseera kye kimu kyali kigenda okuteekebwa ku bwakabaka obwa bukiikaddyo nga bwe kyali kyateekebwako ku bwa bukiikakkono. Okukomekkerezebwa kw’olunyiriri lulimu kwe kumanyibwa mu kitabo kya Danyeri nga oba enkomerero y’obusungu obusembayo oba enkomerero y’obusungu obusooka. Ekiseera kino kiragibwa mu Danyeri nga ekiseera we Yerusaalemi n’eggye byali bigenda okulinnyirirwa wansi w’obuyinza obuzikiriza obubiri: obupagani n’Obupapa. Obudde bwombi bwanditandise nga bibuga byabwe ebinene biyingirirwa n’amagye, biwangulwa, bizikirizibwa, era abatuuze babitwalibwa mu buddu.

Naye mu Zekaliya, ekigambo "plummet" kikolebwa mu kuyunga wamu amagambo abiri ag’Olwebbulaniya. Ekigambo ekyasooka kye "'eben", ekitegeeza "okuzimba", era kitegeeza ne "ejjinja". Kitegeeza "ejjinja ery'okuzimbirako". Ekyo kyongerwako ne kigambo ky’Olwebbulaniya "bedı̂yl", ekitegeeza "okwawula oba okwawulamu". "Plummet" mu Zekaliya kye ejjinja ery'okuzimbirako erireeta okweyawula n'okwawukana. Okutandukana kuli wakati w’ebibinja bibiri by’abasinza; ekibinja ekimu kisanyuka bwe kiraba ejjinja, ne bakifuula omutwe gw’ensonda yaabwe, ne bazimbirako, n’ekirala ekitasobola kulaba ejjinja, ne bakigaanira, ne bagwako, era oluvannyuma ne kibamenya, ne kiba ejjinja ly’oku mutwe gw’entaana yaabwe oba ejjinja ly’entaana yaabwe. Ekibinja kimu kikola endagaano ey’obulamu, ekirala endagaano ey’okufa.

Mu byafaayo bya Zekaliya, Isirayiri ey’edda yali yaakamala okuva mu Babulooni, nga bagenda kuddamu okuzimba n’okuddaabiriza Yerusaalemi. Zerubbaberi yalondebwa nga gavana, era yali alina okulabirira omulimu. Yateeka ejjinja ery’omusingi ku ntandikwa y’omulimu, era n’ateeka ejjinja ery’omutwe, oba ery’awaggulu, ku nkomerero y’omulimu. Zerubbaberi kitegeeza “ezzadde erya Babulooni.” Obunnabbi bwonna bulaga ennaku ez’enkomerero, era erinnya lya Zerubbaberi liyimirira ng’akabonero k’ebyafaayo by’obubaka bwa malaika asooka, bwe baateekawo ejjinja ery’omusingi; era erinnya lye liyimirira nga n’akabonero k’obubaka bwa malaika ow’okusatu, lwe bateekawo ejjinja ery’omutwe, oba ery’awaggulu. Okweeyoleka okw’okwiyiwa kw’Omwoyo Omutukuvu mu lutambuza olusooka oba olw’okubiri kulagirwa mu linnya lya Zerubbaberi (ezzadde erya Babulooni), kubanga kiraga obubaka obuyita omulembe ogw’enkomerero ogw’‘ezzadde erya Babulooni’ okuvaayo. Kiraga obubaka bw’Okukaaba kw’essaawa ya ttungulu okwabeerawo mu lutambuza olusooka, era okuli kumpi okubeerawo mu lutambuza olw’enkomerero olw’Okukaaba okw’amaanyi.

Emiti gy’omuzeyituuni ebbiri, amatabi ag’omuzeyituuni abiri, n’abasiigibwa amafuta ababiri abakiikirira ebibya mwe paipu za zaabu ebbiri ziyiwaamu amafuta:

Zekaliya yali abuuzanga emirundi mingi baani emiti ebiri gy’omuzeyituuni, bw’atyo n’assa obwegendereza ku bifaananyi eby’enjawulo eby’abajulizi babiri. Sister White ategeeza nti emiti ebiri gy’omuzeyituuni be abajulizi babiri ab’Okubikkulirwa essuula kkumi n’emu.

Zekaliya yali ayagala okutegeera baani bano bajulizi babiri. Mu Nkyukakyuka ey’e Bufalansa baali Endagaano Enkadde n’Endagaano Empya. Baayimiririzibwa ng’a Musa ne Eriya, era ensolo eyayimuka okuva mu kinnya ekitakomerera ye yabatta mu luguudo. Bakiimira obuweereza bwa Future for America obwattibwa nga July 18, 2020.

Ku ntandikwa y’omutwe guno, nga Zekaliya amaze okuzuukusibwa, amagumba amakalu ag’abafu bwe gakuŋŋaanyizibwa wamu naye nga tebunnaba kufunamu bulamu, Gabulieri abuuza nti, "Kiki ky’olaba?" Zekaliya n’annyonnyola kye yalabye, n’alyoka abuuza nti, "Bino by’ki, mukama wange?" Gabulieri n’asimbira ku nsonga y’ekibuuzo, ng’addamu ekibuuzo kya Zekaliya n’ekibuuzo. N’abuuza Zekaliya nti, "Tomanyi bino by’ki?" Oluvannyuma Gabulieri n’addamu nti, "Lino ye kigambo kya Mukama eri Zerubbaberi, nti, Si lwa maanyi, newaakubadde obuyinza, naye lwa Mwoyo gwange, bw’ayogera Mukama ow’eggye."

Ekigambo kya Mukama ekyawaweebwa Zerubbaberi kyali nti, “Si kwa maanyi, newankubadde obuyinza, wabula lwa Mwoyo gwange. Ggwe lusozi olunene, oli ani? Mu maaso ga Zerubbaberi ojja kusasanyizibwa wansi; era alireeta ejjinja ery’omutwe ng’abayimba, nga boogera nti, ‘Ekisa, ekisa libeere ku lyo.’”

Zerubaberi, omugavana, akiikirira omubaka ategekera ekkubo mu ntandikwa n’enkomerero y’ebyafaayo, mu maaso ge olusozi lufuuka nga ettale. Isaya alaga omulimu gw’omubaka oyo n’agamba nti ajja “kutereeza mu ddungu oluguudo olukulu olw’Katonda waffe,” era nti “buli kiwonvu” “kijja kutumbulwa.” Era “buli lusozi n’akasozi” “bijja kukkendeezebwa,” kubanga “olusozi olukulu” mu maaso ga gavana Zerubaberi “lujja kufuuka ettale.”

Obubaka bwa William Miller obw'emirundi musanvu bwamuweebwa Katonda. Zerubbabel akiikirira William Miller eyateeka ejjinja ery'omusingi erya "emirundi musanvu," era akiikirira n'emikono egigenda okuletawo "ejjinja ery'omutwe" nga waliwo "okuwowoggana, okukaaba, nti, Ekisa, Ekisa eri kyo." Okuddamu ekigambo "ekisa" emirundi ebiri kikiikirira obubaka bw'Okukaaba okw'ettumbi ly'ekiro. "Okuwowoggana" kikiikirira obubaka bumu nga bwe kikiikirirwa okukaaba okw'amaanyi kw'omulayika ow'okusatu, ate "okukaaba" kikiikirira Okukaaba okw'ettumbi ly'ekiro. Ekyawandiikibwa kino kyonna kyogerako ku bubaka bw'Okukaaba okw'ettumbi ly'ekiro. Kyogerako ku abawala abaabadde beebase mu kufa ku nguudo eza Kubikkulirwa essuula kkumi n'emu, eziyita mu kiwonvu ky'amagumba agafu amakalu. Kyogerako ku kuzuukira kw'amagumba agafu amakalu, era kyogerako ku mulimu gw'obunnabbi ogwa "plummet" ogulabibwa abawala ab'amagezi ne gubaleetera kujaguza.

Awo Zeekaliya n’agamba nti, “ate era.” Ate era kitegeeza okussa ekitundu ekiddako waggulu ku kitundu ekyasooka. Kino kikwata ku ngeri y’obunnabbi ey’olunyiriri ku lunyiriri. Emboozi eyasooka yalambulula okuzuukuka ku ttumbi ly’ekiro kw’abantu ba Katonda, nga kiyimiririddwa Zeekaliya. Emboozi eyasooka yaddamu emirundi mingi okunyweza okwegomba kw’abantu ba Katonda mu nnaku ez’enkomerero okutegeera be baani abajulizi ababiri b’Okubikkulirwa kkumi n’emu. Emboozi eyasooka yalaga nti Zerubbabele ayimirira omulimu mu lugendo olwasooka era n’omulimu mu lugendo olw’enkomerero. Yalaga nti “emikono” gya Zerubbabele (ng’akiikirira amaanyi g’abantu) gyali giteekwa okuteeka ejjinja ery’ensinziro n’ejjinja ery’oku ntikko, naye omulimu gw’emikono gye gwali era guli gutuukirizibwa kyokka okuyita mu maanyi agatukuvu g’Omubeezi.

Olukubaganya ebirowoozo olugoberera, olugenda okuteekebwa waggulu w’olukubaganya ebirowoozo olwasooka, lutegeeza nti bwe "emikono gya Zerubbaberi" giba nga gyamaliriza omulimu, abantu ba Katonda mu nnaku ez’enkomerero bajja "kumanya nti Mukama" "yatuma" Gabulieri, omutwala ekitangaala, "eri" abantu ba Katonda. Bajja kutegeera enkola y’okutegeezagana ey’eggulu, ey’amazima agasooka, egiragirirwa mu kwatagana n’Okubikkulirwa kwa Yesu Kristo. Okugaana obubaka n’omulimu gwa Zerubbaberi, kwe kugaana obubaka obuva eri Gabulieri, gwe yabufuna okuva eri Kristo, era Kristo naye n’agubufuna okuva eri Kitaawe.

Awo ebika bibiri by’abasinza biteekebwawo bulungi. Ekibinja kimu "kigayaalira olunaku lw’ebintu ebitono?" Ekirala "kalisanyuka" bwe "kaliraba plummet mu mukono gwa Zerubbabel n’abo musanvu" aba "be maaso ga Mukama, agendagenda okuyita mu nsi yonna." Abo abagayaalira olunaku lw’ebintu ebitono, banyooma omulimu ow’ebyafaayo ogwa William Miller nga guyimiririrwa "plummet." Bassaawo enjawulo ne abo abasisanyuka bwe balaba "plummet" mu mikono gya Zerubbabel. "Plummet" ya Zekaliya ye jjinja ery’okuzimba erireeta okweyawula. Abo ab’omu kibinja ekimu banyooma "plummet," kubanga bagaana okulaba nti "plummet" eri mu mukono gwa Zerubbabel eri wamu n’ "abo musanvu." Ekigambo "musanvu" ekiri wamu ne "plummet," kye kimu mu Olwebbulaniya ekivvunulwa nga "emirundi musanvu" mu Leviitiko amakumi abiri mu mukaaga.

Awo Zekaliya n’addamu okutegeeza nti bwe yeewuuka, aba tamanyi baani abajulizi ababiri. N’olwekyo n’addamu okubuuza nti, “Bino biki, emiti gy’omuzeyituuni ebiri?” Era n’addamu nate ng’abuuza nti, “Bino biki, amatabi g’omuzeyituuni abiri ag’ayita mu mipayipu egy’eggolide ebbiri ne gasuka amafuta ag’eggolide okuva mu go?” Ate Gabuliyeri n’amuddamu n’ekibuuzo nti, “Tomanyi bino biki?” Zekaliya n’addamu nti, “Nedda.” Awo Gabuliyeri n’agamba nti, “Bano be bafukibwako amafuta ababiri, abayimirira awali Mukama w’ensi yonna.”

Essuula etandika nga Gabulayiri azuukusa Zekaliya okuva mu tulo. Zekaliya n’aba akiikirira abawala abatamanyi basajja abazuukusibwa mu ttumbi lw’ekiro; era abo abawala bwe bazuukusibwa, balagibwa nga balina omugugu omunene ennyo ogw’okutegeera abajulizi ababiri ab’Okubikkulirwa essuula ey’ekkumi n’emu bakkiikirira ki. Ebitabo byonna eby’omu Bayibuli bisisinkana era bimalira mu kitabo ky’Okubikkulirwa. Bannabbi bonna bakaanya wamu, kubanga Katonda si nsibuko y’obutabanguko. Bannabbi bonna boogera bingi nnyo ku nnaku ez’enkomerero okusinga ku nnaku mwe baabeerangamu.

Gabuliyeri ako zesa enkola ya Alufa ne Omega bw’alaga nti Zerubabele y’anaatandika era y’anaamaliriza omulimu ogw’okuzimba yeekaalu. Omulimu gwe gulagibwa ng’okuteeka ejjinja ery’ensinzi ku ntandikwa n’okuteeka ejjinja ery’omutwe ku nkomerero. Zerubabele akiikirira ekibiina ky’Abamilleraiti n’ekibiina kya Future for America.

Kyo Gabuliyeri ky’awanjulira Zekaliya kwe nti omulimu gw’Okukoowoola kw’omu ttumbi, oba mu entambula y’omulaika ow’olubereberye oba mu entambula y’omulaika ow’okusatu, gukolebwa nga gusobozesebwa amaanyi g’Omwoyo Omutukuvu.

Nga balambuse mu luguudo nga bafu, ensi n’esanyukira ku mirambo gyabwe; naye bwe baazuukuka, ensi n’etiinya, nabo ne basanyuka. Basanyuka kubanga balaba ejjinja ery’omugo gw’okupima entyayi erya ‘emirundi musanvu’ mu mukono gwa Zerubbabel. Ejjinja ery’omugo gw’okupima entyayi lye jjinja erizimbirwako, eribawula ab’amagezi n’abasirusiru.

Zekaliya tayogera “omusanvu,” ayogera nti, “ebyo musanvu.” Biraba emyaka enkumi bbiri mu bikumi bitaano mu amakumi abiri egy’okusaasaanyizibwa. Ekigambo ekivvuunulwa nga “omusanvu” kye kimu kye kivvuunulwa nga “emirundi musanvu” mu Levitiko amakumi abiri mu mukaaga, era kiraga “ekikolimo” ky’obuddu ekyaleetebwa ku bwakabaka byombi by’Isirayiri, obw’amambuka n’obw’amaserengeta. Ekitabo kya Danyeri kitegeeza “ebyo musanvu” ng’obusungu obwasooka era n’obwasembayo.

Ejjinja ery’omusingi William Miller lye yateeka lyali ‘emirundi musanvu,’ ate n’ejjinja ery’omutwe eriteekeddwa entambula y’omulayika ow’okusatu n’eri ‘emirundi musanvu.’ Abo abajaguza bwe balaba ‘abo musanvu’ mu kuzuukuka kw’okukaaba kw’awakati w’ekiro mu nnaku ez’enkomerero, baliraba okwawukana n’okwawulwamu wakati w’ab’omuwendo n’ab’abi. Ab’omuwendo bajja kujaguza bwe banaayingira mu bumu obujjuvu, ate ab’abi banaakizuula nga wayiseeko nnyo nti tebalina mafuta agabadde gakulukuta nga gava waggulu okuyita mu emi-paipu eza zaabu ebbiri. Amazima ag’aleetera ekibiina kimu okusanyuka gajja kuba ejjinja ery’okukoona eri ekibiina ekirala, newaakubadde nga gaali mu lwatu okulabibwa eri bonna abaali baagala okulaba.

Nga “emirundi musanvu” bwe gyafuuka ekigezo ku ntandikwa mu 1856, lwe Obwadiventisti bwa Firadelfiya bwakyusibwa ne bufuuka Obwadiventisti bwa Lawodikiya, “emirundi musanvu” gyaddamu okubeera ekigezo ku nkomerero, gyennyini we Obwadiventisti bwa Lawodikiya bwakyusibwa ne bufuuka Obwadiventisti bwa Firadelfiya. Ekigezo ekyali ku ntandikwa kyalemebwa mu 1863, olw’okugaana enjigiriza ya Bayibuli ey’“emirundi musanvu.” Abo abanaalemwa ekigezo ku nkomerero mu 2023, banaakikola olw’okugaana obuyitamu obusabibwa mu ddagala erirambulwa mu “emirundi musanvu” egyogerwako mu Levitiko amakumi abiri mu mukaaga.

Kibadde kya mugaso okusooka okumanya nti Ekitabo kya Danyeri kikakasa ddala "ebbanga emirundi musanvu", nga tetunnatandika okutunuulira obubaka obunnabbi obuli mu masuula mukaaga agasooka ag’Ekitabo kya Danyeri; kubanga essuula ey’okuna n’eya ttaano zikwata ku "ebbanga emirundi musanvu", era ziraga entandikwa n’enkomerero z’empondo ebbiri ez’ensolo eva mu nsi eyogerwako mu Okubikkulirwa essuula ey’ekkumi n’esatu.

Tujja okutandika okutunuulira essuula mukaaga ezo ezasooka mu kiwandiiko ekiddako.