Ekigambo eky’Okunnyonnyola

Mu nnaku eziyise katono twatandika okuteekateeka okuwandiika mu bujjuvu “Emmeeza Bbiri eza Kaabakuuku” zisobole okuvvuunulwa mu nnimi ez’enjawulo ezikiikiriddwa ku mukutu gwaffe. Omulimu gw’okukyusa okwogera okwategekebwa okufuuka ekiwandiiko gusinga nnyo obuzibu bwe omuntu ayinza okutegeera singa taba mumanyi wa mitendera gyonna egirina okuyitibwamu okusobola okukyusa okwogera okwo okufuuka ekiwandiiko, awamu n’okusoomoozebwa okwetaagisa okw’oluvannyuma okwokuvvuunula ebirimu mu nnimi ez’enjawulo eziri ku mukutu ogwo. Tuvudde butereevu okutandika okulongoosa ekiwandiiko kyaffe eky’olubereberye ku mboozi esooka ku ziri kyenda mu ttaano, ne ndaba nti waliwo nate omutendera omulala gwe tulina okuyitamu. Gukwatagana n’enkulaakulana egenda mu maaso ey’obubaka buno okuva mu 1989 okutuuka ku byafaayo byaffe ebya kaakano.

Mu nnyanjula ezaaweebwa emyaka nga kkumi n’etaano egiyise, waaliwo amazima agaali mu mbeera ey’obutono mu kutegeerwa kwago. Ekisooka ku mazima ago kye nnina okunnyonnyola kwe kujja kwa malayika ow’okubiri mu byafaayo bya Millerite. Mu kiseera ekyo nategeera nti malayika ow’okubiri yajja ekiseera amakanisa g’Abapolotesitante bwe baatandika okuggala enzigi zaago eri enjigiriza ya Miller ey’obubaka bwa malayika ow’olubereberye, nga kino kigattiddwa ku nkomerero y’omwaka 1843. William Miller yakolera ku kubala kw’ebiseera kwe yakkiriza nti kwalaga nti omwaka 1843 gwatandika nga 22 March, 1843 era ne gugwaako nga 22 March, 1844. Yali alowooza nti obunnabbi obusatu obwateekebwa oluvannyuma ku bipande bibiri ebitukuvu bwali bugenda kukoma mu mwaka 1843, era yakkiriza nti omwaka ogwo gwaggwaako nga 22 March, 1844. Yali mukyamu mu bintu bibiri.

Obunnabbi obusatu obw’ennaku 1335 obw’omu Danyeri essuula kkumi na bbiri, n’emyaka 2520 egy’“ebiseera musanvu” eby’omu Eby’Abaleevi essuula amakumi abiri mu mukaaga, n’ennaku 2300 ez’omu Danyeri essuula munaana, Miller yazitegeera ng’eziggwaako mu mwezi gwa Maaci 1844. Oluvannyuma Mukama yakulembera Samuel Snow obutegeera buvuge nti obunnabbi tebwaggwa mu 1843, wabula mu 1844. Snow yakozesa okubala ebiseera okw’Abakaraite, so si kwe kukozesa ebiseera Miller kwe yali amaze okukozesa. Miller yali akozesa okubala ebiseera okw’Abalabbi/okwesigamiziddwa ku kwenkana kw’emisana n’ekiro, okwassinziiranga omwaka ku kasooka ka ttoggo okutuuka ku kasooka ka ttoggo.

Bwe twali nga twanjula Emmeeza Ebbiri eza Kabakuuku, twali tetunnategeera mazima gano ag’ebyafaayo, era twali tukozesa obumanyirivu bwa Miller okulaga nga Maaki 22, 1844 lwe kugguka kw’omumalayika owookubiri era n’entandikwa y’ekiseera eky’okulindirira. Nategeera, era n’okutuusa kati nkyategeera, nti okujja kw’omumalayika oyo kwakwatagana n’ekiseera Abapolotesitanti lwe baagaana obubaka bwa Miller obw’omumalayika ow’olubereberye, era ekitundu ekiddako kye kyali ekifo kyange eky’okwesigamako.

“Mu mwezi gwa Mukaaga, 1842, Bwana Miller yaawa omutendera gwe ogwokubiri ogw’eby’okuyigiriza mu kkanisa ya Casco Street e Portland. Nnawulira nga gwa nkizo nnene nnyo okwetaba mu by’okuyigiriza bino; kubanga nnali ngudde mu kuwereddwa amaanyi, era nga siyetegekedde kusisinkana Mulokozi wange. Omutendera guno ogwokubiri gwareeta okusanyuka n’okwewuunya kungi nnyo mu kibuga okusinga ogwasooka. Ng’oggyeeko batono, ebibiina by’amadiini eby’enjawulo byaggala enzigi z’amakanisa gaabyo eri Bwana Miller. Enjiri nnyingi okuva ku bituuti eby’enjawulo zaagezaako okulaga ensobi ezivunaanibwa nti za bwannampisa ez’omuyigiriza; naye ebibiina by’abawuliriza abeeraliikirivu ne beetaba mu nkuŋŋaana ze, era bangi tebaasobola kuyingira mu nnyumba. Ebibiina by’abantu byali biteefu mu ngeri etali ya bulijjo era nga biwuliriza nnyo.” Life Sketches, 27.

Nnategeera nti okuggalawo enzigi eri obubaka bwa Miller kwalaga okutandika kw’okugaana malayika ow’olubereberye, era nga nkolagana n’okutegeera kwa Miller okw’okubalirira ebiseera okw’Abalabbi/okwesigamiziddwa ku equinox, nalowooza nti Maaki 22, 1844 yalaga enkomerero ya 1843. Okwanjula kwa Miller e Portland mu Juuni wa 1842 mu mazima kabonero ak’amakubo akalaga okugaana okwagenda nga kweyongera okwatuuka ku nkomerero ku Apuli 18, 1844, naye mu kiseera ky’ebyanjulwa ebyo tetwabanga tukunaamanya kukozesa kwa Samuel Snow okw’okubalirira ebiseera okw’Abakaraite.

Mu kwanjula okw’olubereberye kwe twatandika okulongoosa mu buwandiike, natandika okulaba nga ebyawandiikibwa mu kiseera ekyo birabika ng’ebikontana n’ebyo bye tuyigiriza kaakano. Bwekityo era si bwekityo. Kiri bukyusa ku kuggyayo empola n’empola okw’omubaka ow’okubiri, era nate kyakulabirako eky’okubikkulwa empola n’empola okw’obubaka buno, nga bwe kyali ne mu byafaayo by’AbaMillerite. Ekiwandiiko kino eky’okunnyonnyola kisaana okukola ku abo abeesittadde olw’okwogera kwaffe ku April 19, 1844 ng’okwesittala okw’olubereberye okw’AbaMillerite n’ebyo ebyayigirizibwanga mu biro eby’emabega.

“Obubaka obw’olubereberye n’obwokubiri bwaweebwa mu 1843 ne mu 1844, era kaakano tuli wansi w’okulangirira okw’okusatu; naye obubaka bwonna obusatu bukyali bwa kulangirirwa. Kikulu nnyo kaakano nga bwe kyali bulijjo nti biddibwemu eri abo abanoonya amazima. Mu mpapula ne mu ddoboozi tulina okuwuubira okulangirira kuno, nga tulaga ennyiriri yabwo, n’okukozesebwa kw’obunnabbi obututwala eri obubaka bwa malayika ow’okusatu. Tewayinza kubaawo bwa kusatu awatali obw’olubereberye n’obwokubiri. Obubaka buno tulina okubuwa ensi mu bitabo eby’empandiike, mu njigiriza, nga tulaga mu lunyiriri lw’ebyafaayo by’obunnabbi ebintu ebyayita n’ebyo ebinaabaawo.” Selected Messages, ekitabo 2, 104.

Ebipande Bibiri ebya Kaabakuuku 1 ku 95

Enyanjula ku Bipande Bibiri ebya Kaabakuuki n’Okukaaba okw’Ekiro eky’Ekikati

Mu lunyiriri luno, tujja kuba nga twekenneenya emmeeza bbiri eza Kabakuuku—Chaati eya 1843 ne Chaati eya 1850—mu bbanga eggwanvu. Tujja kutandika nga tuteekawo Okukaaba okw’Ekiro ekya wakati mu kifo kyakwo. Nga bwe kyogeddwa, ebisinga ku nnyanjula ezisooka bijja kuba bya kwejjukanya eri abo abamanyi bulungi obubaka buno, naye kubanga tulongoosa olunyiriri oluyinza okusomesebwa abantu abapya ku bubaka buno, kitugwanira okubateekerawo ebimu ku birowoozo eby’omusingi. Tujja kutandika n’Okukaaba okw’Ekiro ekya wakati, nga tussa essira ku kitundu ekisangibwa mu kwolesebwa kwa Ellen White okw’olubereberye. Ka tusome akatundu akasooka okuva mu Christian Experience and Teachings, omuko 57.

Tewaali ddene nnyo oluvannyuma lw’ekiseera ekyayita mu 1844 lwe nnaweebwa okwolesebwa kwange okw’olubereberye mu lwatu. Nnali ndi mu kutambula kwa kulambula Maama Haines mu Portland, Maine, mwannyinaze omwagalwa mu Kristo, omutima gwe gwali gwegasse n’ogwange. Ffe bataano, bonna abakazi, twali tufukamidde mu bukkakkamu ku kyoto ky’omu maka. Bwe twali tusaba, amaanyi ga Katonda ne ganssukako mu ngeri gye ssali nnamulabaako emabega.

Abakazi bano etaano, emitima gyabwe nga giyungiddwa ne Mwannyinaffe White, tebaali bawakanya kulabisibwa kwonna okw’amaanyi ga Katonda. Ekisinga okulabika, bonna baali bakazi, nga bakiikirira ekkanisa, era baali bataano, ekisobola okulabibwa ng’abawala etaano abagezi. Kino kyokka kwe kwetegereza.

Nalabika nga nneetooloddwa ekitangaala era nga nnyimuka waggulu okuva ku nsi, nga nneeyongera okugenda waggulu. Ne nkyuka okulaba abantu b’Abadiventi mu nsi, naye ne ssaabasanga, awo eddoboozi ne lingamba nti, “Ddamu otunule, era otunuleko waggulu katono.” Awo ne nnyimusa amaaso gange ne ndaba ekkubo eggolokofu era erifunda nga lisituddwa waggulu ennyo okusinga ensi. Ku kkubo lino, abantu b’Abadiventi baali batambula nga bagenda mu kibuga, ekyali ku nkomerero y’ekkubo eri ewala. Baalina ekitangaala ekyaka emabega waabwe ku ntandikwa y’ekkubo, malayika kye yambuulira nti kyali Kukaaba kwa ttumbi. Ekitangaala kino kyayakira ku kkubo lyonna era ne kiwa ebigere byabwe ekitangaala baleme okusittala. Bwe baakuumanga amaaso gaabwe nga gagumira ku Yesu, eyali mu maaso gaabwe katono, ng’abakulembera okugenda mu kibuga, baali balamu. Naye mangu ddala abamu ne bakoowa ne bagamba nti ekibuga kyali kikyali wala nnyo, era baali basuubira okuba nga baali bakiyingidde dda. Awo Yesu n’abagumyanga omwoyo ng’ayimusa omukono gwe ogwa ddyo ogw’ekitiibwa, era okuva mu mukono gwe ne muva ekitangaala ekyawanikanga ku kibiina ky’Abadiventi, ne boogerera waggulu nti, “Alleluia!” Abalala ne bagaana mu butabanguko ekitangaala ekyali emabega waabwe ne bagamba nti si Katonda eyabaleeta wala bwe batyo. Ekitangaala ekyali emabega waabwe ne kizikira, ne kireka ebigere byabwe mu kizikiza ekituukiridde, ne basittala ne babulwa akabonero ne Yesu, ne bagwa okuva ku kkubo ne badda mu nsi eri wansi ey’ekizikiza era embi.

William Miller n’Okukaaba okw’Ekiro wakati

Mu kwaniriza kuno okw’olubereberye, oluvannyuma lw’okuteekawo ensonga ntono, tugenda kwogera ku Lukiiko lwa Low Hampton olw’Abadiventi mu mwezi gwa December 1844. Mu lukiiko luno, Abamillerite abamu baakuŋŋaana, era William Miller n’agaana okutegeera kw’Okukaaba okw’Ekiro eky’omu ttumbi. Ensonga eri wano eri nti okwolesebwa kuno, newaakubadde nga kwaffe fenna, naddala kwali kwa William Miller.

Mu mwezi ogwo gwe gumu, William Miller yegaana omusana ogwali emabega waabwe—Okukaaba okw’Ekiro mu ttumbi—ekyandimuleetedde okugwa okuva ku kkubo n’adda mu nsi embi eri wansi. Tunaanoonyereza ku makulu g’ekyo. Obujulizi obw’ebyafaayo bulaga nti aba-Miller bonna baali bakkiriza nti baali batuukiriza olugero lw’abawala ekkumi; ekyo kyali kimanyiddwa nnyo mu bo. Tunaalaga nti William Miller yalina okutegeera ku ekyo Okukaaba okw’Ekiro mu ttumbi kye kwali. Miller yakkiriza nti Okukaaba okw’Ekiro mu ttumbi bwe bubaka obw’essaawa ey’omusango obuli mu Daniel 8:14 ne Okubikkulirwa 14:6-9. Yakkiriza nti obubaka bwe yatandika okulangirira mu ntandikwa y’emyaka gya 1830 bwe bwali Okukaaba okw’Ekiro mu ttumbi, “Laba, awasa ajja,” era nti Yesu yali ajja eri ensi nga awasa.

Mu biseera ebisinga obungi eby’ebyafaayo by’Aba-Millerite, baakkiriza nti baali batuukiriza olugero olw’abawala ekkumi, naye ne balowooza nti Okukaaba okw’Ekiro wakati kwannyonnyola obubaka bwe baali bamaze ebbanga nga babuulira. Naye mu kyeya kya 1844, ne wavaamu okutegeera okupya era okutuufu: nti Okukaaba okw’Ekiro wakati kwali kye kyali Omukululo gw’Omwezi ogw’Omusanvu, nga Yesu asuubirwa okujja ku lunaku olw’ekkumi olw’omwezi ogw’omusanvu. Ekyo kye kyali ddala Okukaaba okw’Ekiro wakati. Miller bwe yagaana Okukaaba okw’Ekiro wakati okwa nnamaddala mu Desemba 1844, yali agaana ebyafaayo eby’ekyeya kya 1844 era n’addayo ku kifo kye eky’olubereberye nti bwali bubaka bwa bulijjo obwava mu myaka gya 1830. Okutegeera engeri Okukaaba okw’Ekiro wakati gye kwakolamu kikulu nnyo. Bw’ototegeera 2520 nga Aba-Millerite bwe baagitegeera, toyinza kutegeera Okukaaba okw’Ekiro wakati. Era bw’otoyinza kutegeera Okukaaba okw’Ekiro wakati nga Aba-Millerite bwe baakutegeera, oggwa ku kkubo n’ogwa mu nsi embi eri wansi.

Mu kunnyonnyola kuno, tugenda kutandika n’amazima agamu ku kipande kya ssuuka agagaanye mu lwatu mu Adventism leero. Ekitongole kya Biblical Research Institute ekya Kkanisa ya Seventh-day Adventist, awamu n’abasinga obungi ku baateologiya b’Abadiventi, bagaana ekya 2520. Kino tugenda kukikola ku lw’Ebyawandiikibwa nga bwe tunaagenda mu maaso, naye okusooka, tugenda kulaga nti Ellen White awagira ddala ddala 2520. Ekitongole kino n’abateologiya abasinga obungi era bagaana okutegeera okw’abapayonieri ku Daily. Tugenda kulaga nti okugaana okutegeera okw’abapayonieri nti Daily bwe Bupagaani, kuba kugaana Mwoyo gwa Bunnabbi. Ekitongole kino era mu lwatu kigaana okutegeera okw’abapayonieri ku makondeere—Ekondeere ery’Okutaano n’ery’Omukaaga. Tugenda kutandika nga tulaga nti okugaana okutegeera okw’abapayonieri ku makondeere kuba kugaana Mwoyo gwa Bunnabbi.

Leero, olunaku luno, Abadiventi abasinga tebalina kunyonyola kujjuvu ku bikwata ku 1290 ne 1335. Awatali ntegeera ya bapayoniya ku 1335, tewali kusiimibwa kwa Bayibuli okusinziirako okutegeera ekiseera eky’okulindirira ekyatandika nga 22 March, 1844. Awatali kutegeera ekiseera eky’okulindirira, omuntu tayinza kukwata ngeri Okukaaba okw’Ekiro ekya wakati gye kwakolamu. Awatali kutegeera Okukaaba okw’Ekiro ekya wakati, omuntu ava ku kkubo n’agwa eri ensi embi eri wansi. Tugenda kulaga amazima gano ku kipande nga tusinziira ku kukakasa okw’olwatu okw’Omwoyo gw’Obunnabbi, era oluvannyuma tugenda kugasomosa okuva mu Kigambo kya Katonda. Naye okusooka, twetaaga okulaba ebyazingiza ebyafaayo by’AbaMillerite n’ebyo ebyaleeta Okukaaba okw’Ekiro ekya wakati.

Ebyafaayo eby’AbaMillerite n’Okutuuka kw’Malayika Ow’Olubereberye

Tutandika ne Uuriya Smiisi okuva mu *Thoughts on Daniel and Revelation*, omuko 521, okulaga ebyafaayo by’AbaMillerite n’okwogera ku mwaka 1798. Uuriya Smiisi awandiika nti, “Ennambika y’ebiseera eby’ebigambo ebiri mu Kubikkulirwa 10 eyongera okutegeerekeka okuva ku nsonga nti malayika ono y’omu ne malayika ow’olubereberye ow’omu Kubikkulirwa 14.” Mu Kubikkulirwa 10, malayika ow’amaanyi akka okuva mu ggulu ng’alina mu mukono gwe akatabo akatono akaggule. Ellen White atutegeeza nti malayika ono ow’amaanyi ye Yesu Kristo, era akatabo akatono ke Kitabo kya Danyeri. Ku nkomerero y’essuula ey’ekkumi, Yokaana agambibwa okulya akatabo ako akatono, akaliba akawoomerera mu kamwa ke naye ne kaba kalulu mu lubuto lwe. Yokaana akiikirira ebyafaayo by’AbaMillerite, awali obubaka bwa Danyeri nga buwooma naye ne buvaako okuswazibwa okw’obululu. Malayika ow’amaanyi ow’omu Kubikkulirwa 10, ng’abasooka bwe baayigiriza, ye malayika ow’olubereberye ow’omu Kubikkulirwa 14 — bombi malayika y’omu.

Emirundi tetumala budde nga tumala nnyo nga tuba nga tunnyonnyola mu butongole ebikwata ku bamalayika bano abali mu Okubikkulirwa, naye kigwanidde okukola bwe kityo. Malayika ow’amaanyi ali mu Okubikkulirwa 10 era ye malayika oyo William Miller gwe yakkiriza nti yali atuukiriza Okukaaba okw’Ekiro ekya wakati ng’atuukiriza omulimu gwa malayika ow’olubereberye ow’omu Okubikkulirwa 14 nti: “Mutye Katonda, mumuwe ekitiibwa; kubanga essaawa ey’omusango gwe etuuse.” Essaawa ey’omusango gwe eraga Danieli 8:14. Bamalayika bano booleka eby’enjawulo eby’omulimu ogwatuukirizibwa.

Nga tuddamu eri Uriah Smith: “Enteekateeka y’ebiseera eby’ebintu ebiri mu Okubikkulirwa 10 eyongera okutegeerekeka okuva ku nsonga nti malayika ono ye mulala gumu n’oyo malayika ow’olubereberye owa mu Okubikkulirwa 14.” Annyonnyola ekibagatta bw’ati: bombi balina obubaka obw’enjawulo obw’okulangirira, bombi boogera okulangirira kwabwe n’eddoboozi ddene, bombi bakozesa ebigambo ebifaanagana nga byogera ku Mutonzi, era bombi balangirira ekiseera—omu ng’alayira nti ekiseera tekiribaawo nate, n’omulala ng’alangirira nti essaawa y’omusango gwa Katonda etuuse. Obubaka obuli mu Okubikkulirwa 14:6 buli ku ludda luno olw’okutandika kw’ekiseera eky’enkomerero.

Uriah Smith agamba nti ekiseera eky’enkomerero ye 1798, era n’obubaka bwa Okubikkulirwa 14 bujja oluvannyuma lw’ekyo. Awaandiika nti, “Naye obubaka bwa Okubikkulirwa 14:6 buli ku ludda luno olw’okutandika kw’ekiseera eky’enkomerero. Bwe bumu ku kulangirira ng’essaawa ey’omusango gwa Katonda etuuse, era kyekiva busaanira okukozesebwa ku mulembe ogusembayo. Pawulo te yabulira ku ssaawa ey’omusango etuuse. Luther ne banne te baagibulira. Pawulo yannyonnyola ku musango ogugenda okujja, ogwali mu biseera eby’omu maaso ebitategeerekeka bulungi, era Luther yaguteeka waakiri emyaka ebikumi bisatu okuva ku mulembe gwe. Era nate, Pawulo alabula ekkanisa obutakkiriza kubuulirwa kwonna okw’engeri eyo nti essaawa ey’omusango gwa Katonda etuuse okutuusa ekiseera ekimu bwe kirituuka.” Mu 2 Abasesalonika 2:1-3, Pawulo agamba nti olunaku lwa Kristo teruli kumpi okutuusa okugwa okuva ku mazima lwe kulisooka okujja era n’omuntu ow’ekibi n’alabisibwa. Pawulo ayingizaamu omuntu ow’ekibi, ejjembe ettone, obwapapa, era n’assa ku kiseera kyonna eky’obuyinza bwe okulabula, ekyagenda mu maaso emyaka 1260, ne kikoma mu 1798.

Mu mwaka gwa 1798, okuziyiza okuulangira nti olunaku lwa Kristo luli kumpi kwaggwawo. Ebiseera eby’enkomerero byatandika, era akabonero ne kaggibwako ku katabo akatono. Okuva mu kiseera ekyo, malayika ow’Okubikkulirwa 14 yavaayo. Uriah Smith agamba nti, “Bwe munaakiraba, okuva mu 1798, obubaka bwa malayika ow’olubereberye bwavaayo. Mu 1798, malayika ow’olubereberye ow’Okubikkulirwa 14 atuuka mu byafaayo”—kino kwe kutegeera okw’abasooka. “Okuva mu kiseera ekyo, malayika ow’Okubikkulirwa 14 alangiridde nti essaawa ey’omusango gwa Katonda etuuse, era malayika ow’essuula ey’ekkumi ayimiridde ku nnyanja ne ku ttaka, ng’alayira nti ebiseera tebikyaliwo nate. Obwannannyini bwabwe tebuliimu kubuusabuusa. Ensonga zonna eziteeka omu ziba n’amaanyi ne ku mulala. Omulembe oguliwo kaakano gulaba okutuukirira kw’obunnabbi buno obubiri. Mu kubuulira okujja kwa Kristo, naddala okuva mu 1840 okutuuka mu 1844, kwe kwatandikamu okutuukirira kwabwo okwajjuvu era okw’omutindo gwonna.”

Smith alaga emyaka 1840 ne 1844 ng’akwataganya n’omuggya ogw’olubereberye ogwa Okubikkulirwa 14 okutuuka mu 1798, naye era alaga n’omuggya ogw’olubereberye mu 1840, obubaka lwe bwafuna amaanyi. Mu kubuulira okw’okujja kwa Kristo, naddala okuva mu 1840 okutuuka mu 1844, okutuukirira kwabwo okwajjula kwe kwatandika. Ekyifo ky’omuggya ng’alina ekigere kimu ku nnyanja n’ekirala ku ttaka kiraga obugazi bw’okulangirira kwe. Obubaka bwali bugenda kusomoka ennyanja ne butuuka mu mawanga ag’enjawulo, era okulangirira okw’okujja kwa Kristo ddala kwatuuka ku buli kifo eky’obuminsani mu nsi. Okuva mu 1840, obubaka bw’omuggya ogw’olubereberye, nga Ellen White bw’agamba, bwatwalibwa ku buli kifo eky’obuminsani mu nsi. Kino kyatuukirizibwa omusingi gw’omwaka-olunaku ogw’obunnabbi bwa Bayibuli bwe gwakakasibwa n’okugwa kw’Obwakabaka bwa Ottoman. Mu kiseera kino tetukwata ku bujjuvu bw’ensonga zino, wabula tuteekateeka musingi gwa byafaayo by’Aba-Millerite n’enkola y’Okukaaba okw’Ekiro eky’omu ttumbi.

Ebyafaayo Eikulu eby’Olubiri: 1833 n’Okugwa kw’Emmunyeenye

Mu mwaka gwa 1833, okugwa kw’emmunyeenye kwaliwo. Ellen White agamba mu *The Great Controversy*, olupapula 333 nti: “Mu mwaka gwa 1833, emyaka ebiri nga giyiseewo okuva Miller lwe yatandika okwanjula mu lujjudde obukakafu bw’okujja kwa Kristo okw’oku mangu, akabonero akasembayo ne kalabika akaali kaasubizibwa Omulokozi ng’obubonero bw’okujja kwe okw’okubiri. Yesu yagamba nti: ‘Emmunyeenye zirigwa okuva mu ggulu.’ Matayo 24:29. Era Yokaana mu Kubikkulirwa n’ategeeza, bwe yalaba mu kwolesebwa ebyali birina okukulembera olunaku lwa Katonda nti: ‘Emmunyeenye ez’omu ggulu ne zigwa ku nsi, ng’omutiini bwe gukunkumuka n’usuula ettiini zaagwo ezitarinnaba kwengera, bwe gukankanyizibwa embuyaga ey’amaanyi.’ Okubikkulirwa 6:13. Obunnabbi buno bwatuukirira mu ngeri eyewuunyisa era ey’amaanyi nnyo mu nkuba y’emmunyeenye ennene eya Novemba 13, 1833.”

Obujulizi bwa William Miller bwanjula nti:

“Ku Lwomukaaga oluvannyuma lw’emmere y’enkya—mu kyeya kya 1833, natuula ku mmeeza yange okwekenneenya ensonga emu, era bwe nnayimirira okufuluma okugenda ku mulimu, ne kinyingira mu mutima gwange n’amaanyi agasinga ku buli lwe kyali kibaddewo nti, ‘Genda obibuulire ensi.’ Okukwatibwako okwo kwajja mangu nnyo era n’amaanyi mangi nnyo, ne nzika nate mu ntebe yange nga njogera nti, ‘Sisobola kugenda, Mukama.’ ‘Lwaki nedda?’ ne kifaanana ng’ekyo kye kiddamu; awo ne wafuluma ensonga zange zonna ez’okwewolereza, obutaba na busobozi bwange. Naye ennaku yange ne yeeyongera nnyo, ne nnyingira mu ndagaano entukuvu ne Katonda nti bw’anaaggulawo ekkubo, ndigenda ne nkola obuvunaanyizibwa bwange eri ensi. ‘Kki ky’otegeeza ng’oyogera ku kuggulawo ekkubo?’ ne kifaanana ng’ekyo kye kijja gye ndi. Kale ne njogera nti, bwe nnaafuna okuyitibwa okwogera mu lujjudde mu kifo kyonna, ndigenda ne mbategeeza bye ndaba mu Bayibuli ebikwata ku kujja kwa Mukama. Mu bwangu ddala omugugu gwange gwonna ne guggwaawo. Ne nsanyuka kubanga nnali ndowooza nti kiyinzika butabeera nti nditiibwako bwe ntyo; kubanga saali nnafuna kuyitibwa kwa ngeri eyo, ebizibu byange tebyali bimanyiddwa, era nnali sirina ssuubi lingi ery’okuyitibwa mu kifo kyonna eky’omulimu. Mu bbanga ng’ekitundu ky’essaawa okuva ku kiseera ekyo, nga sinnava mu kisenge, omwana wa Bwana Guilford ow’e Dresden, nga waliwo mayiro nga kkumi na mukaaga okuva we nnabeeranga, n’ayingira n’aŋŋamba nti kitaawe yantumidde era ayagala ŋŋende naye eka, nga ndowooza nti ayinza okubeera ng’ayagala kundaba ku nsonga emu egy’obusuubuzi. Ne mmubuuza ky’ayagala. N’anziramu nti enkeera waali tewajja kuba kubuulira mu kkanisa yaabwe, era kitaawe ayagala njije njogere n’abantu ku nsonga y’okujja kwa Mukama. Amangu ago ne nneesunguwalira olw’okuba nnakola endagaano gye nnakola. Mangu ago ne njeemera Mukama ne nsalawo obutagenda. Ne ndeka omulenzi nga sirina kyamuddamu, ne nneeyawula mu nnimiro y’emiti eyali okumpi nga ndi mu nnaku nnyingi. Awo ne mpakana ne Mukama okumala ng’essaawa emu nga ngezaako okwefuula ow’eddembe okuva mu ndagaano gye nnali nkoze naye, naye saafuna kuwummula kwonna. Ne kikakasibwa ku mutima gwange nti, ‘Onookola endagaano ne Katonda ate ogimenye mangu bwe gutyo?’ era obubi obusukkiridde obw’okukola ekyo ne bunzisaamu nnyo. Ku nkomerero ne ngondera ne nsuubiza Mukama nti bw’anaannyamba okunywerera, ndigenda, nga nneesiga ye okumpa ekisa n’obusobozi okukola byonna by’anaaneetaagisa. Ne nzirayo mu nnyumba ne nsanga omulenzi ng’akyali alindiridde. Yasigala okutuusa oluvannyuma lw’emmere ey’emisana, ne nkomawo naye e Dresden.”

Bwe yali Miller bwe yatandika, mu kyeya kya 1833, okwolesa mu lujjudde obubaka obwo. Mu Desemba 1833, okugwa kw’emmunyeenye kwongera obuzito obw’ekitiibwa ku bubaka bwe.

1840: Okutuukirira kw’Obunnabbi n’Obwakabaka bwa Ottoman

Mu mwaka gwa 1840, Ellen White ayogera ku kutuukirira okw’ekitalo okw’obunnabbi. Ekitundu kino emirundi mingi kiwakanyizibwa mu Mwoyo gw’Obunnabbi, nga waliwo abawakana nga bagamba nti Uriah Smith ye yakiyingiza mu The Great Controversy, naye ensonga ezo tezirina musingi. Ayogera ku mirandira gy’okutuukirira kw’obunnabbi okwalyokozesa okutuuka ku 1840, nga mwemuli okugwa kw’emmunyeenye ne Lunaku olw’Ekizikiza. Awandiika nti, “Mu mwaka gwa 1840, okutuukirira okulala okw’ekitalo okw’obunnabbi kwaleeta okufaayo okwasaasaanira wonna.”

Atye tye lok me cike ma i Baibuli, pe bedo ka peko pa dano keken ma Josiah Litch okwanyo.

Emyaka ebiri nga tebinnayita, Josiah Litch, omuweereza omukulu eyabuulira okujja kwa Kristo okw’okubiri, yafulumya okunnyonnyola kw’Okubikkulirwa 9, ng’alagula okugwa kw’Obwakabaka bw’Abottoman. Okusinziira ku kubala kwe, amaanyi gano gaali ga kuwambibwa ku nga 11 Agusito, 1840. Mu kiseera ekyalagibwa, Turkey, ng’eyita mu baamabassada baayo, yakkiriza okukuumibwa Amawanga Agamasse awamu aga Bulaaya, bwe kityo ne yeeteeka wansi w’obuyinza bw’amawanga g’Ekikristaayo. Ekyo kyatuukiriza ddala obunnabbi obwo. Bwe kyategeerekeka, bangi nnyo baakakasa obutuufu bw’emisingi gy’okunnyonnyola obunnabbi Miller ne banne gye baali batutte, era ne kiwa ensikirano ey’ekitalo eri omulimu gw’abo abalindirira okujja kwa Mukama. Abasajja ab’amagezi n’ab’ekitiibwa beegatta ku Miller mu kubuulira ne mu kufulumya endowooza ze, era okuva mu 1840 okutuuka mu 1844, omulimu ne gweyongera mangu nnyo.

Uriah Smith yatugamba nti malayika ow’olubereberye ow’omu Okubikkulirwa 14 yajja mu 1798, naye ye malayika y’omu Okubikkulirwa 10 y’omu omu. Mu Okubikkulirwa 10, Yokaana agambibwa okutoola akatabo akatono mu mukono gwa malayika n’akalya, era kanaafuuka kawooma mu kamwa ke. Obubaka bwa ba-Millerite bwafuuka obuwooma nga nga 11 Agusito 1840, oluvannyuma lw’emyaka ebiri nga balagula okugwa kw’Obwakabaka bwa Ottoman nga basinziira ku musingi gw’omwaka okukiikirira olunaku mu bunnabbi bwa Bayibuli. Ekyo bwe kyatuukirira ddala nga bwe kyali kiraguddwa, obubaka bwe baali babuulira bwafuuka obuwooma mu kamwa kaabwe.

Nga nga 11 Agusito 1840, obubaka bwafuuka obuwoomu mu kamwa kaabwe. Yokaana agambibwa okutoola akatabo akatono mu mukono gwa malayika oyo asse. Malayika oyo akka nga 11 Agusito 1840, era malayika ono ow’Okubikkulirwa 10 y’omu ne malayika ow’olubereberye ow’Okubikkulirwa 14. Malayika ow’Okubikkulirwa 14 atuuka mu 1798 mu kiseera eky’enkomerero, naye obubaka bwe buweebwa amaanyi mu 1840. Ellen White agamba nti ekintu kino bwe kyamanyibwa, bangi nnyo baakkirizibwa obutuufu bw’emisingi gy’okuvvuunula obunnabbi Miller ne banne gye baatwala. Okuva mu myaka gya 1930, nga kitandikira mu 1919 naye naddala mu myaka gya 1930, Obwadiventi bugaanye amateeka g’okuvvuunula obunnabbi Miller ne banne ge baatwala—amateeka ago nga ge nkola ey’okukozesa ebiwandiiko eby’obukakafu mu kusoma Bayibuli.

Ekipande kya 1843 n’Ekiseera eky’Okulindirira okw’Ekiseera Ekiyitiriddeko

Akalabo akaddako ak’ebyafaayo akaddako ge kipande kya 1843, ekyakolebwa mu mwezi gwa May 1842. Ellen White agamba nti, “Nalaba nga ekipande kya 1843 kyali kiragiddwa omukono gwa Mukama era nga tekisaana kukyusibwa, nti ennamba zaali nga bw’Ayagala, era nti omukono gwe gwali ku kyo era ne gukweka ensobi mu zimu ku nnamba, waleme kubaawo n’omu agiraba okutuusa omukono gwe lwe gwaggyibwawo.” Ekipande kino kabonero ka nnabbi ak’akaddako, ekyakolebwa mu mwezi gwa May 1842. Mu mwezi gwa June 1842, amakanisa g’Abapulotesitante ne gatandika okuggalawo enzigi zaago, ne malayika ow’okubiri n’atuuka.

Okuva mu *Testimonies*, ekitabo ekisooka, olupapula 21: “Mu mwezi gwa June, 1842, Omw. Miller yawa olunyiriri lwe olwokubiri olw’enjigiriza mu Kkanisa ya Casco Street e Portland, Maine. Okujjako emitono, ebibiina by’amadiini eby’enjawulo byaggalira Omw. Miller enzigi z’amakanisa gaabwe.” Ellen White atutegeeza nti ng’Abakristaayo b’Abadiventiisi b’olunaku olw’omusanvu, tusaanidde okuyiga okulowooza okuva ku nsonga okutuuka ku bibala byayo. Ensonga eyaleetera amakanisa g’Abapolotesitante okuggala enzigi zaago kwe kuleetebwa kw’akakadde kano. Akakadde bwe kaaleetebwa mu mwezi gwa May, amakanisa g’Abapolotesitante gasalawo nti Abamillerite baali bafaanaanyirizibwa, abafanatik ababuliddwa.

Okuswazaamu okusooka kwe kuddako. Okuva mu *Olutalo Olunene*, lupapula 393:

Edda emabega mu 1842, obulagirizi obwaweebwa mu bunnabbi buno okuwandiika okwolesebwa n’okukufuula okw’emveera ku bipande, alyoke adduke akusoma, bwali busenze Charles Fitch okuteekateeka ekipande eky’obunnabbi okulaga okwolesebwa kwa Danyeri n’Okubikkulirwa. Charles Fitch, eyafa katono nnyo nga Ennaku z’Okusuubira Okukulu eza October 22, 1844 tezinnatuuka, yakozesebwa Mukama mu byafaayo bino. Yateekateeka ekipande ekyo, era ne kifulibwa mu mwezi gwa May 1842.

Okufulumya kw’omupango guno kwatwalibwa ng’okutuukirizibwa kw’ekiragiro kya Kabakkuku. Naye tewali eyalaba okulabika ng’okulwawo mu kutuukirira kw’okwolesebwa. Ekiseera eky’okulindiriza kiragibwa mu bunnabbi obwo bwennyini. Oluvannyuma lw’okuggwaamu essuubi, Ekyawandiikibwa kino ne kirabika ng’ekikulu: “Kubanga okwolesebwa kukyali kwa kiseera ekiragiddwa, naye ku nkomerero kuliyogera so tekulimba; newaakubadde nga kulwawo, kukirindirire, kubanga tekujja kulemwa kujja, tekulwawo. Omutuukirivu alibeerawo lwa kukkiriza.”

Ekiseera eky’okulindirira kwe kuswazibwa okw’olubereberye, okubaawo nga March 22, 1844. AbaMillerite baali balanga enkomerero y’ensi mu 1843, nga bakozesa okubala ebiseera okw’omu Bayibuli. Mukama bwe yali tannajja okutuusa mu kiseera ekyo, okuswazibwa okw’olubereberye ne kutandika nga March 22, 1844. Ekyo kye kiseera eky’okulindirira.

Kino kye kiseera eky’okulindirira mu lugero olw’abawala ekkumi, mu Kabbakkuki 2, ne mu Danyeri 12. Danyeri 12:11 egamba nti, “Era okuva mu kiseera ssaddaaka eya buli lunaku lwe eriggibwawo...” Abakulembeze abaasooka baategeera nti obupagaani bwateekebwako ekkomo mu 508, Kirovisi bwe yawangula Aba-Visigoth. Okuva mu kiseera obupagaani lwe buggibwawo era obwapapa lwe buteekebwawo (emyaka amakumi asatu oluvannyuma mu 538), walibaawo ennaku 1290. Olunyiriri oluddako lugamba nti, “Alina omukisa oyo alindirirawo n’atuuka ku nnaku lukumi mu ebikumi bisatu mu amakumi asatu mu ttaano.” 508 okugattako 1335 bivaamu 1843. “Alina omukisa oyo atuuka ku 1843.” Ennaku 1335 zitegeeza ekiseera eky’okulindirira, nga zigamba nti, “Alina omukisa oyo alindirirawo n’atuuka ku 1843.” Bw’onyweza okutegeera kw’abakulembeze abaasooka ku ssaddaaka eya buli lunaku, nga Ellen White bw’akola, kino kyeyoleka bulungi.

Okwongera okunnyonnyola, Isaaya 30:18 egamba nti, “Era kyanaava alinda Mukama.” Wano, Mukama ye mugole omusajja mu ngero y’abawala ekkumi, era alwawo. “Era kyanaava alwawo omugole omusajja alyoke abakwatirwe ekisa, era kyanaava agulumizibwa alyoke abakwatirwe ekisa, kubanga Mukama ye Katonda ow’omusango. Balina omukisa bonna abamulindirira.” Kino kikwatagana ne Danyeri 12:12 nti, “Alina omukisa oyo alindirira n’atuuka ku 1335.” Omugole omusajja alwawo nga March 22, 1844. Waliwo omukisa ogukwatagana n’okutuuka ku kusuulibwa essuubi okusooka, era oluvannyuma n’olinda. Bw’otuuka wano, olina okulinda. Olindirira ki? Kakukko 2:3 egamba nti, “Kubanga okwolesebwa kukyali kwa kiseera ekiragiddwa, naye ku nkomerero kuliyogera so tekulirimba; newaakubadde nga kulwawo, kulindire.” Omukisa ogw’okutuuka ku 1335 gwe mukisa ogw’okutuuka ku byafaayo bino, Mukama mw’anatuukiriza Okukaaba okw’Ekiro eky’omu Ttumbi.

Si bonna abalikkirizibwa okwetaba mu Kukaaba okw’Ekiro Ttumbi. Abamu baatambulira wamu n’Abaamillerite si lwa kubanga baalina obumanyirivu bwabwe ku bwabwe ne Yesu Kristo oba olw’okwekenneenya bo ku bwabwe Ekigambo kya Katonda, wabula olw’okutya. Nga Kukaaba okw’Ekiro Ttumbi tekunnatuuka, Mukama ayawula ab’oluganda bano okuva mu ntambula eno. Okusoberwa okusooka kitundu ku nkola ey’okuteekateeka Kukaaba okw’Ekiro Ttumbi. Nga Ellen White bw’agamba, bwe tutategeera kino, tugwa okuva ku kkubo ne tugenda mu nsi embi eri wansi.

Amaanyi g’Obubaka bw’Malayika Owookubiri

Okuva mu *Early Writings*, omuko 238: “Okumpi n’enkomerero y’obubaka bwa malayika ow’okubiri, nalaba omusana mungi nga guva mu ggulu nga gwakira ku bantu ba Katonda. Emimuli gy’omusana guno gyalabika nga gyaka nnyo ng’enjuba, era nawulira amaloboozi ga bamalayika nga boogera nti, ‘Laba, awasizza ajja.’” Guno gwe gwali Okukaaba okw’Ekiro ekya wakati, okwali kuwa amaanyi obubaka bwa malayika ow’okubiri. Abasooka baategeera nti obubaka bwa malayika ow’olubereberye bwatuuka mu 1798, naye ne buweebwa amaanyi olw’okugwa kw’Obwakabaka bwa Ottoman mu 1840. Obubaka bwonna butuuka ku kifo mu biseera, era oluvannyuma ne buweebwa amaanyi. Obubaka bwa malayika ow’okubiri butuuka nga 22 March, 1844, amakanisa g’Abapolotesitante bwe gaaggalawo enzigi zaago eri obubaka bw’Abamireya. Okukaaba okw’Ekiro ekya wakati kuweesa amaanyi obubaka bwa malayika ow’okubiri. Obubaka bwa malayika ow’okusatu butuuka nga 22 October, 1844, era buweebwa amaanyi malayika ow’amaanyi ow’omu Okubikkulirwa 18 bw’agwegattako. Buli bubaka butuuka mu byafaayo, era oluvannyuma ne buweebwa amaanyi. Kino kikulu okutegeera.

Okukaaba okw’Ekitala ky’ekiro kwawa amaanyi eri obubaka bwa malayika owookubiri. Bamalayika baatumibwa okuva mu ggulu okuzuukusa abatukuvu abaali baddemu amaanyi, era okubalongoosa olw’omulimu omukulu ogwali mu maaso gaabwe. Abasajja abasinga obusobozi ne talanta si be baasooka okukkiriza obubaka buno. William Miller si ye yasooka okubukkiriza; wabula ddala, ye yasembayo okubukkiriza. Ye yali asingira ddala obusobozi mu kutegeera obubaka obwo, ate Samuel Snow ye yasooka. Abo abaali edda bakulembera mu mulimu be baasembayo okubukkiriza era n’okuyamba okwongera amaanyi mu kukaaba okwo. Mu byafaayo, omuntu eyasembayo okukkiriza obubaka bw’Okukaaba okw’Ekitala ky’ekiro yali William Miller.

Okuva mu *The Great Controversy*, 376:

Mu kiseera ky’amaanyi g’Okukaaba okw’Ekiro wakati, abantu nga 50,000 baava mu makanisa. Kubanga omulimu gwa Miller gwasinganga okuzimba amakanisa, mu kusooka gwakkirizibwa n’okusiimibwa; naye abaweereza n’abakulembeze b’eddiini bwe baasalawo okuwakanya enjigiriza ey’Okudda kwa Kristo era ne beegomba okuziyiza ddala okusasamaza kwonna ku nsonga eyo, baaguwakanya nga bali ku kituuti era ne bagaana ababaka baabwe omukisa gw’okwetaba mu kubuulira ku kujja okw’okubiri oba n’okwogera ku ssuubi lyabwe mu nkuŋŋaana ez’ekibiina.

Abakulembeze mu Kkanisa y’Abadiventi leero abagaana okuyigiriza obubaka buno mu kkanisa era ne mu maka g’obuntu, balagulwa wano mu nkola y’Abamiireri.

Abakkiriza beesanga mu kukemebwa okunene ne mu kusoberwa. Baayagala amakanisa gaabwe era baali tebaagala kwewawula ku go, naye bwe baalaba obujulirwa bw’Ekigambo kya Katonda nga buziyizibwa era n’obuyinza bwabwe obw’okunoonyereza ku bunnabbi nga bugaanyibwa, baawulira nga obwesigwa eri Katonda bubagaana okwewaayo eri ebyo. Abo abaagezaako okuggala ebbanga obujulirwa bw’Ekigambo kya Katonda tebaayinza kutwalibwa ng’abakola ekkanisa ya Kristo. Kyebaava bawulira nga batuukiridde okwawula ku nkolagana yaabwe eyasooka. Mu kyeya kya 1844, nga abantu nga 50,000 baava mu makanisa.

Okutegeera kwa Miller n’Okukaaba okw’Ekitalo okw’Ekiro Kimu ttakaatiika William Miller ne banne baali tebannaba kubona bulungi makulu ga byawandiikibwa ebyo ebyalina okukulembera ekubirizibwa kw’ensonga ey’okulabula. Wadde nga baali bamaze ebbanga nga boogera nti Kristo yali ajja kujja mu 1844, naye oluvannyuma lw’okuyitamu mu kiseera eky’okugezesebwa, baalabirira ennaku ezaali zikyali mu maaso gaabwe, era ne banyweza okukkiriza kwabwe okw’okuba Obubaka bw’Ekikaabo ky’Ekiro Kimu ttakaatiika bwali butuufu. Naye tebannaba kunnyonnyolebwa bulungi ku nsobi yaabwe. Mu mbeera eyo ekizikiza ne kyafuga ekiseera ekyo, so nga bbo abaali baagala amazima n’omutima gwabwe gwonna baali bakyali mu kkubo lya Katonda. Mukama yali abakulembera mu kulangirira Obubaka bwa Malayika ow’Okubiri. Mu buyinza bwe, abantu baakubibwa amangu ddala; era ng’akozesa ekubiriza kuno, ensala y’emitima gy’abatuukirivu n’abatali batuukirivu n’eteekebwawo mu maaso g’abantu. Abakkiriza baali bakakasa nti baali bagezeseddwa Omwoyo wa Katonda mu kwekuumira kwabwe ku boogera nti, “Laba, Omugole ajja; mu musisinkane.” Bangi ku abo abaali beeyita mikwano gyabwe baalaga nti baali tebakyagala kulambula nabo mu kkubo ery’omusaalaba, era nti bwe baagezesebwa ku nsonga y’amazima ga Katonda, baali tebakkiriza. Bw’atyo embeera z’emyoyo gyabwe ne ziteekebwa mu lwatu eri bo n’eri ensi. Omuliro gw’eby’omwoyo ne gwaka mu mitima gy’abo abaali, ng’abatume, bagamba nti, “Tusobola kuleka ku byaffe ebyo bye tulabye ne bye tuwulidde? Pawulo yagamba nti, “Kubanga Katonda waffe gwe muliro ogulya.” Abo bonna abaafuna obubaka obw’okujja kwa Mukama n’essanyu baali balindiridde era nga basaba mu bwetoowaze olunaku mwe baali basuubira okulaba Mukama waabwe. Buli makya nga bwe baagolokokanga, essanyu lyabwe eryasooka lyali kwekakasa nti Katonda abasiimye. Emitima gyabwe gyali giyungiddwa nnyo awamu, era ne basaba nnyo wamu ne buli omu ku munne. Baasisinkananga nnyo okusabira awatali kuwuguka, naye emirundi mingi ne beeyawula ne bagenda mu bifo eby’ekyama okwegayirira Katonda; era eddoboozi ly’okwegayirira ne lyambukanga eggulu okuva mu nnimiro n’ebibira. Okukakasa nti Omulokozi abasiimye kyali kyetaagisa gye baali okusinga emmere yaabwe eya buli lunaku; era singa ekire kyonna kyebikkanga ebirowoozo byabwe, tebaawummulanga okutuusa lwe kyaggibwawo. Bwe baafunanga obujulizi obw’okukkiriza okusonyiyibwa, baalangiriranga okulaba Oyo emmeeme zaabwe gwe zaagalanga. Naye baali bakyali baakuyita mu kulongoosebwa okw’okusembayo. Enjuyi y’okulokolebwa kwabwe yali tennaba kutuukirira, era baali bakyali baafuna okwolesebwa kw’okulabula ku biseera eby’omu maaso. Nabbi agamba nti, “Ayi ani ayinza okugumira olunaku olw’okujja kwe? era ani aliyimirira bw’alabika? kubanga afaanana ng’omuliro gw’omusujja, era ng’ensaano y’omwozi: era alituula ng’omusaanusi era omulongoosezi wa ffeeza: era alirongoosa abaana ba Leevi, n’abayawula ng’ezaabu ne ffeeza, balyoke baweeyo eri Mukama ekiweebwayo mu butuukirivu.” Abo abali abalamu ku nsi Katonda bw’alimaliriza omulimu gwe ogw’okuyimirira mu watukuvu waggulu, balina okuyimirira mu maaso ga Katonda omutukuvu awatali muwozi. Ebyambalo byabwe birina okuba ebitaliiko bbala, engeri zaabwe zirina okulongoosebwa okuva ku kibi n’omusaayi ogufukumulwa. Olw’ekisa kya Katonda n’amaanyi gaabwe ag’obunyiikivu bo bokka, balina okuba abawangula mu lutalo n’obubi. Nga omulimu gw’okukebera gwonna gugenda mu maaso mu ggulu, nga ebibi by’abakkiriza abeenenya biggibwa mu watukuvu, walina okubaawo omulimu ogw’enjawulo ogw’okulongoosebwa, ogw’okuggibwawo kw’ekibi, mu bantu ba Katonda ku nsi. Omulimu guno gwayogerwako mu butangaavu mu bubaka obw’omu Kubikkulirwa 14. Omulimu guno bwe gulimala, abagoberezi ba Kristo banaaba bategekeddwa okulabika kwe. “Awo ekiweebwayo kya Yuda ne Yerusaalemi kirisiimibwa eri Mukama, ng’ennaku ez’edda, era ng’emyaka egy’edda.” Awo ekkanisa Mukama waffe gy’alifuna gy’ali, eriba “ekkanisa ey’ekitiibwa, eteriiko bbala, oba olukunya, oba ekintu kyonna ekifaanana bwe kityo.” Awo alijja “ng’ayolekera nga enjuba, alina obulungi ng’omwezi, era ow’entiisa ng’eggye eririna bendera.” Ng’oggyeeko okujja kwa Mukama mu yeekaalu ye, Malaki era alagula okujja kwe okw’okubiri, okujja kwe olw’okukola omusango, mu bigambo bino: “Era ndijja gyammwe olw’omusango; era ndiba mujulirwa ow’amangu okulumba abalogo, n’abenzi, n’abalayira eby’obulimba, n’abo abanyigiriza omukozi mu mpeera ze, ne nnamwandu, ne mulekwa, n’abo abakuba omugenyi ku luuyi lwe, so ne batantya nze, bw’ayogera Mukama ow’eggye.” Yuda ayogera ku kifaananyi kye kimu bw’agamba nti, “Laba, Mukama ajja n’obukumi n’obukumi obw’abatukuvu be, okukola omusango ku bonna, n’okukakasa bonna ku bikolwa byabwe byonna eby’obutatya Katonda bye baakola mu butatya Katonda.” Okujja kuno, n’okujja kwa Mukama mu yeekaalu ye, bye bintu eby’enjawulo era ebyawukana ddala. Okujja kwa Kristo ng’Omukulu Kabona mu Watukuvu wa Watukuvu, olw’okunaaza awatukuvu, nga bwe kulagiddwa mu Danyeri 8:14; okujja kw’Omwana w’omuntu eri Oyo ey’ennaku ennyingi, nga bwe kwanjulwa mu Danyeri 7:13; n’okujja kwa Mukama mu yeekaalu ye, nga bwe kwalagulibwa Malaki, byonna byogera ku kintu kye kimu; era kino era kiikirira okujja kw’omugole mu bufumbo, okwategekebwa Kristo mu lugero olw’abawala ekkumi, mu Matayo 25. Mu kaseera k’omu summer wa 1844, Miller n’abo abaali bwegasseko baazuula ensobi mu kubala kwaabwe okw’olubereberye olw’ebiseera eby’obunnabbi, era ne batuuka ku kifo ekituufu. Ennaku 2300 eza Danyeri 8:14, ezaali zonna zisuubirwa okutuuka ku lunaku lw’okujja kwa Kristo, zaali zibaliddwa nga zituuka ku nnaku amakumi abiri mu biri n’omu October, 1844. Okutwala olunaku olwo ng’ekiseera ekikomerero eky’ennaku 2300 kyawanirira obujulizi obw’amaanyi obulaga nti ennaku ezo zaali zaggwaako mu autumn y’omwaka 1844. Ennyonnyola ya Danyeri 8:14 yali ekyali teriiko kuzzaawo: “Okutuusa ennaku enkumi bbiri mu busatu; awo awatukuvu alina okunaazibwa.” Miller, nga bwe twalabye, yasuubiriza nti okunaaza awatukuvu kwali kuzzaawo ensi n’omuliro ku lunaku lw’omusango omukulu. N’olwekyo yamaliriza nti enkomerero y’ennaku 2300 yandibadde eraga lunaku olw’okujja kwa Kristo. Ensobi ye yavudde ku kukkiriza endowooza eyali emanyiddwa ennyo mu bantu ku ekyo ekiyitibwa awatukuvu. Mu nkola ey’ekifaananyi, eyali ekisiikirize eky’obwakabona ne ssaddaaka bya Kristo, okunaaza awatukuvu kwali mulimu ogw’asembayo ogwaweerezebwa Omukulu Kabona mu nkola ey’omwaka. Gwali mulimu ogw’okusembayo ogw’okutangaza, omwaka oggwako. Pawulo agamba nti okuyona kwa Yesu “kwatwalibwa mu bifo ebitukuvu” “okufuna obulokozi obutaggwaawo.” Pawulo akijuliza nti “teyayingira mu watukuvu eyakolebwa n’emikono, ekifaananyi eky’ey’amazima; naye mu ggulu lyennyini, kaakano okulabikako mu maaso ga Katonda ku lwaffe.” Omulimu guno, nga bwe twalabye, gwasooka n’omulimu gwa Kristo mu kisenge eky’asooka eky’awatukuvu ow’omu ggulu, era oluvannyuma omusango ne gujja ng’atuuka ku mulimu gwe ogw’oluvannyuma mu kisenge eky’omunda ennyo, Ekifo Ekitukuvu ennyo. Pawulo era agamba nti “kye kyali kyetaagisa ebifaananyi by’ebintu eby’omu ggulu okunaazibwa n’ebyo; naye ebintu eby’omu ggulu byennyini n’ebiweebwayo ebisinga ebyo obulungi.” Pawulo awatali kubuusabuusa yali ategeeza nti okukolebwa kwa Kristo mu ggulu ng’Omukulu Kabona ku lwaffe, okw’okuggibwawo ddala ebibi by’abantu be okuva mu watukuvu ow’omu ggulu, byali byeesigama ku mulimu gwe ng’omulwadde omutuufu mu kisenge eky’omunda ennyo. Pawulo alaga nti enkola ey’omu Watukuvu ne bingi ebyali byonna byali bibimbira ku buweereza bwa Kristo mu ggulu, naddala omulimu gwe ogw’oluvannyuma, ng’omulimu ogwasembayo eri omuntu, gw’amaze okugumaliriza, alikomawo ku nsi okudda n’abamweyongera.

Mu kitabo kya Omukadde Damsteegt, Foundation of Seventh-day Adventist Message and Mission, Miller yakkiriza nti okulangirira kwa Danyeri 8:14 ne malayika ow’olubereberye ow’Okubikkulirwa 14 kwe kwali Okukaaba okw’Ekiro Ekya Wakati—“Laba, awasa omugole ajja.” Yakkiriza nti obubaka buno bwali bulaga okujja kwa Kristo okw’okubiri. Miller yalowooza nti ebyafaayo byonna bye byali Okukaaba okw’Ekiro Ekya Wakati, naye Ellen White agamba nti Okukaaba okw’Ekiro Ekya Wakati kwatuukirizibwa ku kiseera ekigere. Samuel Snow yatuuma okwolesa kwe nti “Okukaaba okw’Amazima okw’Ekiro Ekya Wakati” okwawulayo ku njigiriza y’Abamillerite eyali egamba nti Okukaaba okw’Ekiro Ekya Wakati bwe bwali obubaka obw’awamu.

Abasinga obw’omwoyo obusinga be baasooka okuweebwa obubaka, era abo abaali basoose okukulembera mu mulimu be baasembayo okubufuna n’okuyamba okwongera amaanyi mu kaaba. William Miller, eyali akulembedde omulimu okuva mu 1833 n’okweyongera, yalemerwa n’obubaka bw’Okukaaba okw’Ekiro wakati bwe bwajja mu Agusito 1844. Teyali mukakafu ku kwawukana n’amakanisa, era yali amaze emyaka mingi ng’ayigiriza okutegeera okulala okw’Okukaaba okw’Ekiro wakati.

William Miller yawandiika nti:

“Saali siri mukakafu nnyo ku lunaku lwonna olw’enjawulo olw’okulabikako kwa Mukama, kubanga nnakkiriza nti tewali muntu ayinza kumanya olunaku newakubadde essaawa. Mu nnyigiriza zange zonna ezafulumizibwa, nga bwe kinaalabikira ku lupapula olw’omutwe, nnalaga nti kyali ku mwaka 1843. Mu nnyigiriza zange zonna ez’akamwa, bulijjo nnabuuliranga abampuliriza nti ebiseera ebyo byandikomye mu 1843 singa nga tewali nsobi mu kubala kwange; naye nga siyinza kugamba nti enkomerero teyandiyinzizza kujja ne mbere y’ekiseera ekyo, era nti baalina okwetegekera obutayosa. Mu 1842, ab’oluganda abamu baabuulira nga bakakafu nnyo ku mwaka gwennyini, era ne banvumirira olw’okussaamu ekigambo ‘singa.’”

Mu mwezi gwa May 1842, emmaapu ya 1843 yafulumizibwa, era abooluganda ne bagamba Miller aggyeemu ekigambo “if” mu nnyanjula ye.

Miller yeeyongera n’agamba nti, “N’ebitabo by’amawulire eby’olukale byali bimaze okufulumya nti nnali ntegedde olunaku olugereke ddala, olwa nga amakumi abiri mu ssatu ogwa Apuli, olw’okujja kwa Mukama. Kale n’olwekyo, mu mwezi gwa Desemba ogw’omwaka ogwo, kubanga nnali siraba nsobi yonna mu kubala kwange, nafulumya okukkiriza kwange nti mu kiseera ekimu wakati wa Maaki 21, 1843, ne Maaki 21, 1844, Mukama yandijja.” Miller yali amaze dda okutuuka ku nkomerero nti olunaku olw’ekkumi olw’omwezi ogw’omusanvu lwe lwalina amakulu ago; era dda nnyo nga Samuel Snow tannaba kukozesa nkomerero eyo okulanga Okukaaba okw’Ekiro wakati, Miller yali amaze okuwandiika ku nsonga eyo. Miller ye Mukama gwe yakozesa okukuŋŋaanya ensonga ez’amagezi Samuel Snow ze yakozesa okuzuula Okitobba 22, 1844.

Miller yawandiika nti, “Mu mwaka 1843, amawulire agasinga obukambwe ag’okunnenya gaansukibwa ku nze ne ku abo abaali bakolagana nange okuva mu mawulire n’okuva ku bimu ku bifulumya enjiri. Ebigendererwa byaffe byalumbibwa, emisingi gyaffe gyakyusibwakyusibwa mu kwanjulwa, n’empisa zaffe ne zitiibwa byonoonebwa.” Obudde ne buyita, era nga March 21, 1844, wayita awatali Mukama kulabikako. Okuswazibwa kwali kunene, era bangi ne batakyatambulira wamu nabo. Nga kino tekinnabaawo, okuva mu 1840, baali balowoozebwa okuba nga ba Millerites 200,000, naye mu kiseera kino, 50,000 bokka be baali basigaddewo.

Miller yeeyongera n’agamba nti, “Olwo nga kino tekinnabaawo, mu ddumbi lya 1843, abamu ku baganda bange baatandika okuyita amakanisa nti Babulooni era ne bakubiriza nti kyali kigwanidde Abadiventi okubavaamu. Kino kyannakuwaza nnyo. Si lwa kuba nti ebivaamu byali bibi nnyo byokka, wabula era nakitwala ng’okukyusa Ekigambo kya Katonda, okwonoona Ebyawandiikibwa.” Miller yafuba nnyo n’obubaka bwa malayika owookubiri, ekintu ekyamuleetera okwongera okuzitoowererwa okukkiriza obubaka obw’amazima obw’Okukaaba okw’Ekiro eky’omu Ttumbi. Empisa eyo ne yeeyongera okubuna, era amakanisa ne gabaggalirwa, ekintu ekyaleeta obulabe n’okwawula Abadiventi abasinga obungi ku makanisa gaabwe ag’enjawulo.

Oluvannyuma olunaku lwe olwali lutangaziddwa bwe lwamala okuyitawo, Miller yakkiriza okuggwaamu amaanyi kwe ku biseera ebituufu, naye n’akuuma okukkiriza kwe. Yeeyongera n’emirimu gye mu Bugwanjuba mu kyeya kya 1844 okutuusa ku ntambula y’Omwezi ogw’Omusanvu. Teyeenyigiramu mu ntambula eno okuggyako ebbaluwa gye yawandiika emyezi kkumi n’omunaana emabegako ku kukuuma kw’amateeka ga Musa nga galaga ku mwezi ogwo. Tasuubiranga nti ensonga ezo zandikozesebbwa bwe zityo oba nti okukkiriza obujulizi obwo kwandifuuse ekigezo ky’obulokozi. Teyabanga na mukwano na ntambula eyo okutuusa wiiki bbiri oba ssatu nga October 22, 1844 tannatuuka. Mu bbaluwa eri Himes nga ya October 6, 1844, Miller yawandiika nti, “Ndaba ekitiibwa mu mwezi ogw’omusanvu kye saalabangaako emabegako... Kaakano, erinnya lya Mukama lyebazibwe, ndaba obulungi, okukwatagana, okukkiriziganya mu Byawandiikibwa, bye mmaze ebbanga ddene nga nsabira naye ne ssibibona okutuusa leero. Weebale Mukama, ggwe emmeeme yange. Ow’oluganda Snow, Ow’oluganda Storrs, n’abalala, mubeerenga ba mukisa olw’okuba ebikozesebwa mu kuzigula amaaso gange. Kumpi ntuuse eka. Ekitiibwa, ekitiibwa, ekitiibwa, ekitiibwa.”

Oluvannyuma, Miller yaddamu okutegeera okuggya kwa “Midnight Cry,” n’akuyita obuwemu obusukkiridde. Damsteegt alaga nti Snow yafuna ensengeka enkulu ey’obubaka bwa “Midnight Cry” okuva mu mulimu gwa Miller ogw’olubereberye.

Okubalirira kwa Snow, okwafulumizibwa mu mwezi gwa March 1844, tekwaasooka kufuna kufibwako nnyo mwoyo okutuusa ku lukuŋŋaana olw’omu nkambi e Exeter, okuva nga August 12–17, 1844. Eyo, olunaku lwe yagereka mu butuufu olw’okudda kwa Kristo lwasikiriza abangi ku baMillerite, ne luleeta omulimu gwabwe ogw’obuminsani ku ntikko. Okuddamu kwabwe kwamanyibwa ng’Enkola y’Omwezi ogw’Omusanvu. Wadde ng’abakulembeze baMillerite baali basooka okubuusabuusa, wiiki ntono nga ekigambo ekyali kisubirwa tekinnatuuka, baagatta ku nkola eyo era ne bakkiriza endowooza za Snow okukubibwa mu bitabo n’okuwagirwa.

Okukaaba okw’Ekiseera kya Ekiro wakati n’Ebyagiddirira

Okwolesebwa kwa Ellen White okwasooka kulaga abantu ba Katonda nga bali ku kkubo erigenda mu ggulu, nga waliwo ekitangaala emabega waabwe ekyayitibwa Okukaaba okw’Ekiro Eky’omu Ttumbi. Obubaka Samuel Snow bwe yaleeta bwetaaga okutegeerwa. Mu mwezi gwa May 1842, chaati 300 zaakubibwa ku babuulizi 300. Nga March 22, 1844 lwe lwatuuka, oluvannyuma lw’okwesittala okw’olubereberye, chaati n’eteekebwa ku bbali, era bangi ne bava mu kitambula. Abo abaasigala baalina okulinda. Mu lukungaana lw’olusiisira e Exeter, Snow yalaga nti Mukama yali ajja kujja nga October 22, 1844, ku Lunaku olw’Okutangirirwako. Kino ne kibawaliriza okulangirira obubaka obwo.

Yusufu Beetiisi yannyonnyola nti oluvannyuma lw’olukuŋŋaana lw’okusiisira olw’e Exeter, bwe yali atambula mu mmotoka za ggaali y’omukka, yawulira amaloboozi nga gayogera enfunda n’enfunda nti, “Laba, omugole ajja!” Enzirukanya eno yasasaana mu Amerika yonna mu myezi ebiri, n’ekulembera ku Kuggwaamu Amaanyi Okunene nga October 22, 1844.

Damsteegt ayogera ku Lukiiko lwa Low Hampton olw’Abadiventi, nga December 28–29, 1844, olwali lwa Himes ne Miller. Himes yakubiriza okusanyusa abatukuvu, okuzuukusa ensi y’Ekikristaayo, n’okulangirira obulokozi eri abalina ebibi. Wiiki ntono oluvannyuma, Advent Press n’eddamu okukola, era Himes n’alangirira nti oluggi olw’obulokozi lwali luggule. Miller mpola mpola yalekawo endowooza ey’ensukkiridde ey’oluggi oluggaddwa n’addayo ku ndowooza ye eyasooka ey’Okukaaba okw’Ekiro eky’omu ttumbi. Mu mwezi gwe gumu, Ellen White yafuna okwolesebwa kwe okwasooka, okw’alaga nti abo abagaana Okukaaba okw’Ekiro eky’omu ttumbi bagwa okuva ku kkubo. Okwolesebwa okwo kwali kwa William Miller nga bwe kwali kwa muntu omulala yenna.

Ekigezo Kya William Miller Eky'Olubereberye n'Obusika Bwe

Okuva mu *Early Writings*, omuko 257:

Awo ne ndyoka eri William Miller. Yalabika ng’atamwaanyiziddwa era ng’avunnamye olw’okweraliikirira n’okubonaabona ku lw’abantu be. Ekibiina ekyali kyegasse era ekyali eky’okwagalana mu 1844 kyali kifiirwa okwagala kwakyo, nga kiwakanya bannaakyo bokka na bokka, era nga kigwa mu mbeera ey’obunnyogovu n’okuddirira ennyuma mu by’omwoyo. Bwe yali atunuulira bino, ennaku yamalawo amaanyi ge. Ne ndaba abasajja abakulembeze nga bamutunuulidde, okusingira ddala Joshua Himes, era nga batya aleme kufuna bubaka bwa malayika ow’okusatu.

Obubaka bwa malayika ow’okusatu mu mbeera eno lwe Ssabbiiti. Miller bwe yayolekera ekitangaala ekyava mu ggulu, abasajja bano baategeka enteekateeka okumuggya ebirowoozo ku kitangaala ekyo. Obuyinza bw’abantu bwamukuumira mu kizikiza era ne bukuumiza amaanyi ge mu abo abaawakanya amazima. Oluvannyuma, Miller yayimusa eddoboozi lye okulwanyisa ekitangaala ekyava mu ggulu—Ssabbiiti. Teyakkiriza kufuna bubaka obwandinnyonnyodde okuswazibwa kwe era ne busaasaanya ekitangaala n’ekitiibwa ku ebyayita. Yeesigama ku magezi g’abantu mu kifo ky’amagezi ga Katonda. Olw’okuba yali amenyese olw’emirimu n’obukulu, teyali wa buvunaanyizibwa nga abo abaamugaana amazima. Ekibi kibasinze bo. Singa Miller yali asobodde okulaba ekitangaala kya malayika ow’okusatu, ebintu bingi byandinyonnyoddwa. Naye baganda be baalabika nga bamwagala nnyo nnyo, n’alyoka alowooza nti tayinza kubavaako n’abeeyawulaako. Katonda yamuleka okugwa wansi w’obuyinza bw’okufa era n’amukweka mu ntaana okuva eri abo abaamuggya ku mazima. Musa yakola ensobi nga tannayingira mu Nsi Ensuubize; bwe kityo ne Miller yakola ensobi bwe yali anaatera okuyingira mu Kanani ey’omu ggulu. Abalala be baamuleetera okukikola; abalala be baliba n’okukiwozaako. Naye bamalayika bakuuma enfuufu ey’omuwendo ey’omuddu ono owa Katonda era alijja kuvaayo ku ddoboozi ery’ekkondeere ery’oluvannyuma.

Okufundikira: Eby’okuyigirako eri leero

Mu kuwumbawumba, William Miller alaga mu kifaananyi Abaadiventi b’Olunaku olw’Omusanvu ku nkomerero y’ensi. Okwolesebwa kwa Ellen White okwasooka kukwata nnyo ku biro byaffe okusinga ku bibye ye. Ku nkomerero y’ensi, Abaadiventi b’Olunaku olw’Omusanvu baligaana omusana gw’Okukaaba okw’Ekiro ekya wakati. Omusana gw’Okukaaba okw’Ekiro ekya wakati guyinza okutegeerwa bokka nga olunyiriri lw’ebyafaayo bino lutegeereddwa. Okuswazibwa okw’olubereberye kwalongoosa omulimu gwa baMillerite, ne kuggyamu abo abaaliyo olw’ensonga ezikyamu, era ne kuteekerateekera abantu obumanyirivu obw’okugezesebwa obwali bugenda okubayingiza mu Watukuvu ennyo. Abo abatuuka ku kuswazibwa okw’olubereberye baweereddwa omukisa bokka singa balindirira October 22, 1844. Ekiseera kino Katonda yakiteekateeka okuvaamu abantu b’anaakuŋŋaanya mu Watukuvu ennyo. Okugaana Okukaaba okw’Ekiro ekya wakati n’okuwa okuva ku kkubo kwe kugaana ebyafaayo bino byonna.

William Miller yakola ensobi ssatu, era bulijjo tukeberwa n’ebikemo bisatu. Ensobi ye eyasooka yali okugaana Okukoowoola okw’Ekiro mu mwezi gwa Desemba 1844. Eyookubiri yali okuwuliriza abantu mu kifo kya Katonda, ekyamuviirako ensobi ye ey’okusatu: okugaana Ssabbiiti. Ku nkomerero y’ensi, Abadiventi b’Olunaku olw’Omusanvu baligaana ebyafaayo by’Okukoowoola okw’Ekiro n’okuyitibwa okudda mu makubo amadala, kubanga bawuliriza abakulembeze baabwe. Bwe bakola bwe batyo, beetegekera obubonero bw’ensolo, nga baddamu enkola ya Miller ey’okugezesebwa mu mitendera esatu, etandikira ku ngeri gye bakwatamu obubaka n’ebyafaayo by’Okukoowoola okw’Ekiro.

Waliwo obunnabbi bubiri bwokka obukwata ku byafaayo okuva ku kusuubira okw’olubereberye okwaggwaamu essuubi okutuuka ku kusuubira okw’okubiri okwaggwaamu essuubi: ennaku 2300 (“Ne bwe kiriba ng’ekyolesebwa kirudde, kikimire”) ne 2520. Okugaana 2520 kwe kugaana Okukaaba okw’Ekiro ekya wakati. Okugaana Okukaaba okw’Ekiro ekya wakati kwe kugwa okuva ku kkubo n’odda eri ensi embi eri wansi.

Tujja kwongera okulaba ku kino mu kwanjula okuddako.