Ebyafa Ebyekusifu eby’Olunnyiriri Olw’Amakumi Ana mu Ttano - Namba Abiri mu Ttaano

Mbaddenga nzigyayo mu kitundu ekiri mu *Testimonies* ekiraga ennyiriri ez’enjawulo ez’amazima mu nkolagana n’obumanyirivu bwa Ezekyeri, Isaaya ne Yokaana munda mu watukuvu. Yokaana yakyuka okulaba eddoboozi eryali emabega we mu Okubikkulirwa essuula esooka.

Okuva ku kizinga kya Patumo n’oluvannyuma n’ayingira mu watukuvu ow’omu ggulu, gye Yokaana alaba okwolesebwa kwa Kristo Sister White kw’atutegeezaako, kwe kwolesebwa kwe kumu Danyeri kwe yalaba mu ssuula ey’ekkumi ey’ekitabo kye.

Ennyiriri omwenda ezisooka ziraga engeri Okubikkulirwa kwa Yesu Kristo gye kubikkululwamu nga ekkomo ly’omukisa gw’abantu terinnatuuka. Okubikkulirwa kwagabibwa Katonda eri Yesu, naye n’kukwasa Gabiryeri, eyakugabira Yokaana ng’amuwa obuyinza obw’okuweereza obubaka eri amakanisa omusanvu. Isaaya yafuna obuyinza bwe bumu okukola bwe kityo mu ssuula ey’omukaaga, ne Ezeekyeri n’afuna ekiragiro kye kimu mu ssuula ez’okubiri n’ez’okusatu. Yokaana yali musibe bwe yafuna obuyinza bwe, ate Ezeekyeri ne Danyeri baali banyage mu Babulooni, era Isaaya yali abeera mu byafaayo eby’omukama omubi Akazi owa Yuda.

Abajulirwa ba Bayibuli bana bakakasa nti obubaka bw’Okubikkulirwa kwa Yesu Kristo buweebwa abantu abo abakiikirizibwa ebyo ebyatuukako eri bannabbi bano mu watukuvu. Kiba bwe tufuna okuyingira mu watukuvu ow’omu ggulu lwe tuweebwa obubaka bwe twalagirwa okulangirira. “Omuliro gw’ekikoomi” ogugezesa “buli mwoyo” gwe muliro gw’ekikoomi ogwogerwako mu Malaki esuula ey’okusatu.

Omusuubuzi w’effeeza amanya nti effeeza ebadde mu kyoto ekiseesebbwa okumala ekiseera ekituufu, nga efuuse nnongoofu nnyo n’okutuuka okwolekereza amaaso g’omusuubuzi. Ensonga eno ku ngeri effeeza gye yalongoosebwanga mu biro eby’edda, ekwatagana n’ekikolwa ekireetera “marah” Danyeri kye yalaba mu ssuula ey’ekkumi. Mu nnaku zino ez’oluvannyuma Mukama akulembera abantu Be okuyingira mu watukuvu okubagezesa, okubalonza, n’okubaggyamu obucaafu abo abeesimbyewo okuba ekitundu ku bendera ey’abo emitwalo kikumi mu enkumi n’enkumi amakumi ana mu bina. Mu kiseera kino, “Ajja kukolera wamu ne” ffe, “bwe” tuna “ggyawo obutali butuukirivu ne tufuuka abalongoofu mu mutima ne mu bulamu.” Abamu, nga mu Danyeri ekkumi, badduka obumanyirivu obwo; naye abo, abalagibwa Danyeri, abalaba okwolesebwa okw’endabirwamu ekinene okw’okubikkulirwa kwa Yesu Kristo, baliba, nga Isaaya bw’alaga, n’emimwa gyabwe gikwatibweko eryanda eriva ku kyoto, era balongoosebwe ne bategekebwe okuwa obubaka eri ekkanisa eyava ku mazima, era oluvannyuma eri ensi.

Obubaka buno buweebwa emyoyo egyo emeesigwa mu watukuvu. Eby’Abaleevi abiri mu ssatu bwe bitegekebwa okusinziira ku mulembe gwa Pentekooti bigendereddwamu okulaga Essanduuko ey’Endagaano mu Kifo Ekisinga Obutukuvu. Olw’okukkiriza, ensengeka y’obubaka obuli mu ssuula eno eraga obubonero busatu obw’ekkubo mu byafaayo ebitukuvu omugezesa ogw’ekikoomi mw’atuukirizibwa. Mu ngeri ey’obwakatonda era ey’obuziba obw’amaanyi—ensengeka ey’obunnabbi ey’essuula ey’abiri mu ssatu esobozesa omuyizi w’obunnabbi okuzuula Ezeekyeri mu lunyiriri olusooka olw’essuula esooka.

Ng’omukulu wa bakabona mu kiseera eky’okuteekebwako akabonero kw’abo emitwalo kkumi mu enkumi kikumi mu obunaana mu enkumi nnya, Ezeekyeri ali mu mwaka ogw’amakumi asatu ogw’omuzingo ogw’emyaka egy’Obujjubiri ekkumi n’omusanvu, emyaka etaano nga teginnatuuka ku kuzingizibwa okw’okusatu ku ssatu okw’e Yerusaalemi okwakoleddwa Nebukadduneeza mu 587 BC. Omwaka ogw’amakumi asatu oguli mu lunyiriri guli myaka amakumi asatu oluvannyuma lw’okuzuukuka okusinga obukulu mu byafaayo by’Endagaano Enkadde, era guli ku lunaku olw’okutaano olw’omwaka ogw’okutaano, bwe gutyo ne gussa ennamba etaano ku bujulirwa bwa Ezeekyeri. Mu nnyiriri ebbiri ez’okuggulawo tusangamu amakumi asatu nga gategeezeddwa omulundi gumu era ennamba etaano ng’eyogeddwako emirundi esatu. Mu ntegeka ya Ebyabaleevi abiri mu ssatu ng’etunuuliddwa mu kiseera kya Pentekoote, okugezesebwa okw’okubiri okukiikirirwa amakumi asatu kutuuka ku mbaga ey’amakondeere, ennaku etaano ku kulinnya kwa Kristo, ne oluvannyuma ennaku etaano okutuuka ku lunaku olw’okutangirirwa, ne oluvannyuma ennaku etaano okutuuka ku kabonero ak’oku kkubo akakiikirira byombi enkuba ey’olubereberye (Pentekoote) n’enkuba ey’oluvannyuma (Eweema). Entegeka eraga amakumi asatu, nga gaddirirwa emitendera esatu egya etaano. Ezeekyeri ali mu yeekaalu, era entegeka ya Ebyabaleevi abiri mu ssatu ye Ssanduuko.

Ebyafaayo biraga nti Ezeekyeri mu kiseera ekyo yali emyaka etaano nga teginnatuuka ku kuzingizibwa okw’akabonero, okwakomekkereza nga kufaananyiriza etteeka ly’olunaku lwa Ssande erigenda okujja mangu, nga kiragibwa okuzikirizibwa kwa Yerusaalemi. Omuwendo “taano” gwe gumu ku bintu ebikulu eby’ensengeka ya Ebyabaleevi abiri mu ssatu, era bwe guli n’omuwendo amakumi asatu.

Kirowoozeddwa mu bibuuzo bino nti, bwe gikirowoozebwa ng’ennyiriri abiri mu bbiri ez’olubereberye ez’essuula zikwataganyizibwa n’ennyiriri abiri mu bbiri ez’enkomerero, era olwo ennyiriri ezo ebbiri ez’abiri mu bbiri ne zikwataganyizibwa n’omulembe gwa Pentekooti, enkola ey’okugezesa ey’emitendera esatu, gwe muliro gw’ekikoomi ogwa Malaki, eragiddwa bulungi nnyo. Emitendera egyo esatu girina alufa ne omega mu mutendera ogusooka n’ogw’okusatu, ekirimu olulongo lw’obubonero buna obukiikirira omutendera gumu.

Okuyitako okw’Okuyitako, ne kiddirirwa embaga ey’Emigaati Egitaliiko Zabbula, ne kiddirirwa ekiweebwayo eky’ebibala ebisooka eby’e sayiri, awo ne wabaawo ennaku ttaano okutuuka ku nkomerero y’embaga ey’Emigaati Egitaliiko Zabbula. Obubonero obwo buna bukola ekigezo ekisooka, era Yesu bulijjo alaga enkomerero ng’asinziira ku ntandikwa, era n’ekigezo eky’okusatu nakyo kikolebwa obubonero buna. Embaga ey’Amakondeere, awo okulinnya kwa Kristo ne kiddirirwa Olunaku olw’Okutangirirwako, era oluvannyuma lw’ennaku ttaano ne wabaawo okutuuka kwombi okwa Pentekoote ne Weema. Pentekoote kye kabonero k’enkuba ey’olubereberye, era Weema kye kabonero k’enkuba ey’oluvannyuma. Mu nkola ya Ebyabaleevi abiri mu ssatu, Pentekoote ne Weema byombi bikwatagana.

Omulimu ogusembayo ogw’okugezesa n’okutukuza gwatandika nga 31 Desemba 2023. Ekigezo ekyasooka kye kyali ekigezo eky’omusingi ekyalagibwa n’akayanja k’“abanyazi ab’omu bantu bo” akaayawula ekibinja ekyali kyamaze dda okugezesebwa olw’okuggwaamu essuubi okw’ennaku 18 Jjulaayi 2020.

Mu Ebyabaleevi essuula amakumi abiri mu ssatu, okugezesebwa okwasooka kulagibwa olw’okugatta okw’obunnabbi okw’ensonga ssatu, ne kiddirirwa ennaku ttaano oluvannyuma n’enkomerero y’Embaga ey’Emigaati Egitazimbulukuswa. Okuyitako kwa Mukama kwali lunaku olw’olubereberye, Embaga ey’Emigaati Egitazimbulukuswa yali lunaku olw’okubiri, era ekiweebwayo eky’Ebibala Ebisooka kyali lunaku olw’okusatu. Ennaku ttaano oluvannyuma, Embaga ey’Emigaati Egitazimbulukuswa n’eggwaako. Enteekateeka ey’obunnabbi ey’okugezesebwa okwasooka ku bisatu era elagibwa mu kugezesebwa okw’okusatu era okw’enkomerero. Mu kabonero ako ak’okusatu, akakolebwa obubonero busatu obuddiriddwaako kamu, Embaga ey’Amakondeere ye lunaku olw’olubereberye, era okulinnya kwa Kristo mu ggulu kubaawo ennaku ttaano oluvannyuma, awo ne kiddirirwa Olunaku olw’Okutangirira ennaku ttaano oluvannyuma, ate era ennaku ttaano oluvannyuma Pentekoote ne Embaga ey’Ensiisira byombi biraga etteeka lya Ssande erigenda okujja mangu, erikiikirira mu kitabo kya Ezeekyeri ng’okuzikirizibwa kwa Yerusaalemi.

Wakati wakati omukolo gw’emigaati egitazimbulukuswa guweera n’okutuuka ku mukolo gw’amakondeere waliwo ennaku amakumi asatu, ezitakiikirira bukikiriza kabona yekka, naye era n’ekigezo ekyokubiri ku bigezo bisatu ebikiikirirwa munda mu kifaananyi eky’Obwakatonda.

Okubatizibwa kwa Kristo kulaga obubonero obusatu obw’Okuyitako, Omugaati Ogutaliiko Zzimbulukusa, n’Ebibala Ebyasooka, kubanga obubonero obwo obusatu bukiikirira okufa, okuziikibwa, n’okuzuukira kwa Kristo. Emitendera egyo esatu gyiddirirwa ennaku ttaano okutuuka ku mutendera ogw’okuna, ogukiikirirwa enkomerero y’embaga y’Omugaati Ogutaliiko Zzimbulukusa. Okubatizibwa kulaga emitendera egyo esatu mu kaseera akampi nnyo, Yokaana bwe yabatiza Masiya we. Embaga ez’omuggundu gw’omwaka zitandikirwamu emitendera egyo esatu nga gyawulwamu buli gumu olunaku lumu, ate embaga ez’omutaano gw’omwaka zikyawulamu emitendera egyo esatu ennaku ttaano.

Bwe tukozesa ekigezo ekisooka eky’embaga ez’omuggulansigo ng’okwegatta okw’obubonero obusatu obuddirirwa akabonero kamu ennaku ttaano oluvannyuma; era ne tukozesa embaga ez’omu ttoggo ng’obubonero busatu obuddirirwa ennaku ttaano oluvannyuma akabonero kamu, awo ne wateekebwawo ensengeka ey’obunnabbi erimu akabonero ka alufa ak’obusatu akaddirwa ennaku ttaano, oluvannyuma ne kiddirirwa ennaku amakumi asatu, era n’ekigezo eky’okusatu eky’embaga ez’omu ttoggo ng’akabonero ak’obusatu akaddirwa ennaku ttaano—ensengeka eno eraga ekigezo ekisooka ng’ekibikka ennaku ttaano zonna, oluvannyuma ne kiddirirwa ekigezo ekyokubiri eky’ennaku amakumi asatu ezituuka ku kabonero ak’okusatu ak’ennaku ttaano. Ttaano okugattako amakumi asatu, n’okugattako ttaano, biba amakumi ana (5 + 30 + 5 = 40).

Okubatizibwa kwa Kristo kwaddirira mangu ennaku amakumi ana, ezaakomawo ne zikomekkerezebwa n’okukemebwa okusatu. Ebirala bingi nnyo bisobola okulabibwa mu nteekateeka ya Eby’Abaleevi amakumi abiri mu ssatu ng’egattiddwa ku mulembe gwa Pentekoote, naye ku ddaala eddala essuula eno ekiikirira Esanduuko mu Kifo Ekitukuvu Ennyo.

Embaga ez’omu ttoggo n’ez’omu kkubo mu Eby’Abaleevi essuula amakumi abiri mu ssatu ziteekeddwa wakati wa Ssabbiiti bbiri. Ssabbiiti ezo ebbiri zikiikirira bakerubi ababikka ababiri, era obubonero bw’ekkubo obw’omulembe gwa Pentekoote obukwatagana n’Eby’Abaleevi amakumi abiri mu ssatu bukiikirira Essanduuko n’abakerubi ababikka ababiri. Ezeekyeri atwalibwa mu watukuvu mu ssuula esooka, era bwe atwalibwa eyo, aba ali ennaku ttaano nga okuzingiza tekunnatuuka, okwaviirako okuzikirira kwa Yerusaalemi, ekiraga mu ngeri ey’obunnabbi etteeka lya Ssande erigenda okujja amangu. Etteeka lya Ssande likiikirirwa Pentekoote ne Weema mu Eby’Abaleevi amakumi abiri mu ssatu. Ezeekyeri ali mu mwaka ogw’amakumi asatu, era amakumi asatu kye kiseera ky’okugezesebwa okw’okubiri ku kugezesebwa okusatu okukola omuliro gw’ekikoomi ogw’omu Malaki essuula essatu. Okugezesebwa okw’okubiri kukiikirirwa ennaku amakumi asatu, nga bwe kiri nti Ezeekyeri ali mu mwaka ogw’amakumi asatu ogw’omuzingo gwa Yobuuleyo ogw’ekkumi n’omusanvu, ogwatandika ku Okuyitako Okukulu okwa Yosiya, nga bannabyafaayo bwe bakuyita. Ezeekyeri ali emyaka ettaano nga okuzingiza tekunnatuuka, okwawanga emyezi kkumi na munaana, era ali mu yeekaalu, ekiri wakati mu kugezesebwa okusatu okw’enkomerero okulongoosa n’okumalawo ebitali birongoofu mu bantu abaasigalawo. Peetero yali e Kayisaliya-Firipi (Paniumi), era naye nga ali wakati mu kugezesebwa okusatu, nga bwe kikiikirirwa Paniumi (Kayisaliya-Firipi), olusozi olw’Okufuusibwa n’omusaalaba.

Mu mwaka gwa 592 BC, Ezeekyeri akolebwa mu ngeri ey’eby’obwakatonda okuba “kasiru,” era ayogera yokka Katonda bw’amuggulako akamwa. Embeera eyo egenda mu maaso okutuusa Yerusaalemi lwe yagwa mu 585/6 BC. Katonda yali amuleetedde okwogera nga okuzingiza kutandise, ku lunaku “ekyegombebwa” eky’amaaso ge lwe kyafa, naye teyakkirizibwa kwogera mu ddembe okutuusa Yerusaalemi, “ekyegombebwa” eky’amaaso ga Isiraeri, lwe lwagwa. Okugwa kwa Yerusaalemi kikiikirira etteeka lya Ssande erigenda okujja amangu, era awo kitaawe wa Yokaana Omubatiza, kabona ow’olubu olw’omunaana, eyafuulibwa kasiru ng’aweereza mu yeekaalu, era nga Ezeekyeri gye yali (mu kwolesebwa), naye era yafuulibwa kasiru okumala nga emyezi mwenda. Ku lunaku olw’omunaana oluvannyuma lw’okuzaalibwa kwa Yokaana, Yokaana bwe yali ng’akomolebwa, kwe yakkirizibwa okwogera. Bannabbi babiri abaafuulibwa basiru nga bali mu watukuvu. Nnabbi ow’okusatu eyafuulibwa kasiru bwe yali atunuulira Kristo mu watukuvu yali Danyeri. Mu ssuula ey’ekkumi, Danyeri ali mu watukuvu, era nga bw’ali ng’akomibwako omulundi ogw’okubiri ku mirundi esatu, afuulibwa kasiru. Mu makkati, Danyeri afuulibwa kasiru.

Akabonero ka “okwogera” kalabikira ku kiseera eky’amangu ekijja eky’etteeka lya Ssande, Amerika bwe eyogera ng’ogusota; endogoyi ya Balamu eyogera; okwolesebwa kwa Kaabakuuku kwogera era tekulimba. Bannabbi abasatu aba kasiru, abafuulibwa ba kasiru nga bali mu watukuvu, boogera mu kiseera eky’okuzikirira kwa Yerusaalemi. Ne Zakkaaliya, ayogera okulaga nti erinnya epya ery’omwana we lituufu, bwe kityo ng’afuula ekifaananyi ky’Abafiraderufiya abaaweebwa erinnya eppya.

Zakaliya yaweebwa ekipande okuwandiikako erinnya ly’ennyumba erya Yokaana eriggya.

Erinnya lya Yokaana eriggya likwatagana n’ekkanisa y’e Firaderufiya, era erinnya Zakaliya likwatagana ne Lawodikiya nga bwe kiri mu bukiikakkamu bwa Zakaliya eri obubaka bwa malayika ow’okusatu. Bannabbi bonna boogera ku nnaku ez’oluvannyuma, era ennaku ez’oluvannyuma ze byafaayo bya malayika ow’okusatu. Noolwekyo malayika eyaleeta obubaka ateekwa okuba malayika ow’okusatu. Zakaliya yagaana okutegeera nti Mukama yali ayinza okuyita ku kkanisa ya Lawodikiya ey’Abadiventi abasooka ku lunaku olw’omusanvu. Waliwo ebisingawo eby’okwogerwako ku kuzzibwawo kw’eddoboozi mu bannabbi bano, naye tugenda kweyongera okutambulira okutuuka ku kutegeera olunyiriri lwa Yosiya olw’obunnabbi.

Twakuttewo ku mulembe gwa Yubireyo ogw’ekkumi n’omusanvu ogwatandika ku Kuyitako kwa Yosiya mu 622 BC, naye olunyiriri lwa Yosiya lutandika dda nnyo nga 622 BC tannatuuka. Obujeemu bwa Isiraeri obwaleeta Sawulo ku ntebe nga kabaka wa Isiraeri asooka bwateeka akabonero ku myaka amakumi ana kabaka Sawulo gye yafuga, ne buddirirwa emyaka amakumi ana kabaka Dawudi gye yafuga, era ne buddirirwa emyaka amakumi ana Sulemaani gye yafuga. Okugaana Katonda okwanyiiza nnyo nnabbi Samwiri kwabaawo mu 1097 BC, era kutandika olunyiriri olw’obunnabbi olw’obujeemu olwaggwera ku musaalaba Abayudaaya bwe baalangirira nti tebalina kabaka mulala wabula Kayisaali.

Mu 1097, bakabaka basatu baali bafuga buli omu emyaka amakumi ana okutuusa ku kufa kwa Sulemaani mu 977 BC, awo obwakabaka ne bweyawulwamu obukiikakkono n’obukiikaddyo.

Obwakabaka bwa Sulemaani bwatandika mu mwaka gwa 971 BC; omusingi gwa Yeekaalu gwateekebwa mu mwaka ogwokuna ogwa Sulemaani (967 BC). Okuzimba kwamala emyaka musanvu (1 Bassekabaka 6:37–38), era Yeekaalu n’emalirizibwa mu mwezi ogw’omunaana ogw’omwaka ogw’ekkumi n’ogumu ogwa Sulemaani. Okuwaayo okw’emikolo kwaliwo mu mwezi ogw’omusanvu (omwezi gwa Esanimu), mu kiseera ky’Embaga ey’Ensiisira (1 Bassekabaka 8; 2 Ebyomumirembe 5–7). Bassekabaka, Yeekaalu, n’eggwanga buli kimu kikiikiririrwa mu byafaayo n’ekiseera eky’emyaka ebikumi bina mu kyenda, ekiraga mu ngeri ey’enjawulo ekiseera kya nnabbi mu nkolagana yaakyo ne basssekabaka, oba ne Yeekaalu, oba n’eggwanga.

Danyeri yatwalibwa mu busibe mu mwaka 607 BC, wadde nga abasinga obungi mu babazi b’ebiseera bya Bayibuli balaga 605 BC. Ebyafaayo ebyawandiikibwa birina okukwatagana n’obujulirwa obwa nnabbi, era obubonero obw’ebyaliwo obuteekeddwa mu byafaayo ku lunyiriri lw’ebyafaayo olutandika n’okwegomba kabaka mu 1097 BC bwetaagisa ku bajulirwa ba nnabbi ab’enjawulo nti 607 BC kwe kukozesebwa okutuufu, so si 605 BC. Omwaka 607 BC gulaga enkomerero y’emyaka ebikumi bina mu kyenda ku lunyiriri lwa bakabaka, naye era gutandika ekimu ku biragiro ebikulu bisatu eby’emyaka nsanvu ebiri ku lunyiriri olwo. Omwaka 607 BC gulaga enkomerero y’emyaka nsanvu egyatandika n’obusibe bwa Manase mu 677 BC. Okukiikirira okusooka okw’obubonero bw’emyaka ebikumi bina mu kyenda (okulina abajulirwa basatu ku lunyiriri), kukomekkerezebwa awo omu ku bajulirwa basatu ab’emyaka nsanvu we gukoma era omujulirwa omulala ow’emyaka nsanvu we gutandikira; ensengekera y’okubala ewa obujulirwa eri 607 BC, newaakubadde ekiteeso nti Danyeri yatwalibwa mu busibe mu 605 BC.

Mu lunyiriri olulina ebbanga ery’emyaka 490 erikwatagana n’abakama okuva mu 1097 BC okutuuka mu 607 BC, era mulimu n’emyaka 490 okuva ku kutukuza Yeekaalu ya Sulemaani okutuuka ku kutukuza Yeekaalu eyaddamu okuzimbibwa oluvannyuma lw’obuwanganguse, Zerubbaberi gwe yakulembera, mu 516 BC. Emyaka egyo 490 giva ku myaka 420 okuva ku kutukuza kwa Sulemaani mu mwaka gwe ogw’ekkumi n’ogumu, nga gattibwako emyaka 70 Yeekaalu gye yasigalamu ng’ezikadde mu kiseera eky’obuwambe, ne kiba emyaka 490. Ekiragiro eky’okusatu ekya Alutagizerugizi kyajja emyaka 59 oluvannyuma mu 457 BC, era kye kitegeeza okutandika kw’emyaka 490 egya “lagirwa” (gyasalibwako, Danyeri 9:24) eri abantu ba Katonda, egyaggwa mu mwaka 34 mu kukubibwa amayinja kwa Siteefano. Mazima ddala, waliwo obujulirwa obulala bungi obw’amaanyi obw’eby’ebiseera mu lunyiriri olw’obunnabbi olutandikira ku bujeemu obw’omusingi obw’okugaana Katonda n’Omwoyo gw’Obunnabbi mu 1097 BC era ne bukoma Siteefano bwe yalaba Kristo ng’ayimiridde ku mukono ogwa ddyo ogwa Katonda. Mu bujulirwa buno mwe tusanga namuziga ow’obunnabbi owa Yosiya.

Ŋŋamba nti “obujeemu obw’oku musingi,” kubanga entandikwa y’olunyiriri eraga ekiseera Isiraeri lwe baagaanira Katonda okuba Kabaka waabwe, olw’okwegomba kwabwe okufuna kabaka ow’ensi; bwe kityo ne bateeka omusingi gw’obwakabaka obw’abantu mu Isiraeri. Era kino nkiwandiika ku lw’enziga ya Yosiya, amakulu gaayo nga “omusingi gwa Katonda,” kubanga kabonero ka byombi, omusingi n’obujeemu obw’oku musingi obw’abantu ba Katonda.

夷掃羅門死後，十二支派分裂為南北兩國，耶羅波安對那偽造敬拜制度的奉獻，受了那悖逆先知的責備；而他的責備中，包含了關於一位將來要興起、名叫約西亞之王的預言。在耶羅波安與北方十支派那奠基性的背道之時，關於約西亞及其復興的預言——其標記乃是主前622年的大逾越節——已被預告。那次復興乃因發現摩西的書卷，並宣告上帝的子民因其持續不斷的背道而要受審判所促成。當摩西書卷中的話被誦讀給約西亞王聽時，便帶來了舊約歷史中最偉大的復興。那關於將來有一個孩子出生、名叫約西亞的預言，也包含了那悖逆先知向耶羅波安王所發出的、針對那奠基性背道的先知性定罪。

Ekikolimo kya Musa, nga Danyeri bw’akiyita, ye “emirundi musanvu” egy’omu Ebyabaleevi abiri mu mukaaga, era ne kiba okuzuula okw’omusingi kwa William Miller, oyo kabonero k’amazima ag’omusingi aga Adventism. Okuyingizibwa amaanyi mu bubaka bwa Miller nga August 11, 1840 kyaleetebwa omulimu gwa “Yosiya” Litch mu 1838 ne 1840. Mu 1863 emisingi egyo gyateekebwawo ku bbali, era “emirundi musanvu” ne bifuuka akabonero si ka mazima ag’omusingi gokka aga baMillerite b’e Philadelphia, naye era n’akabonero k’obujeemu bwa baMillerism ab’e Laodikiya obulwanyisa emisingi. Ebyafaayo bya baMillerite ab’eri malayika ey’olubereberye n’eyokubiri birimu obubonero bwa “Yosiya,” obuliddwamu nate ddala mu buli nukuta mu byafaayo by’abo akasiriivu mu enkumi nnya mu enkumi nnya. Nnamuziga wa Yosiya addayo emabega okutuuka ku bulogo bwa kabaka Sawulo, era ne gugenda okutuuka ddala ku kusesebwa ebweru okw’ekkanisa ya Seventh-day Adventist ey’e Laodikiya ku Sunday law. Nnamuziga wa Yosiya mu Ezeekyeri kaakano ali mu kuggulwako envumbo ng’entikko y’okuteekebwako envumbo okw’abo akasiriivu mu enkumi nnya mu enkumi nnya.

Tujja kweyongera ku bintu bino mu kiwandiiko ekiddako.