Mbaddenga nzigyayo mu kitundu ekiri mu *Testimonies* ekiraga ennyiriri ez’enjawulo ez’amazima mu nkolagana n’obumanyirivu bwa Ezekyeri, Isaaya ne Yokaana munda mu watukuvu. Yokaana yakyuka okulaba eddoboozi eryali emabega we mu Okubikkulirwa essuula esooka.
Nnali mu Mwoyo ku lunaku lwa Mukama waffe, ne mpulira eddoboozi ddene emabega wange, ng’eddoboozi ery’ekkondeere, nga lyogera nti, Nze Alufa ne Omega, eyasooka era ow’enkomerero: era nti, By’olaba, biwandiike mu kitabo, obiweereze eri amakanisa omusanvu agali mu Asiya; eri Efeso, ne Simula, ne Perugamo, ne Siyatira, ne Saludi, ne Firaderufiya, ne Lawodikiya. Ne nkyuka okulaba eddoboozi eryali lyogera nange. Awo bwe nakyuka, ne ndaba ebikondo by’ettaala omusanvu ebya zaabu. Okubikkulirwa 1:10–12.
Okuva ku kizinga kya Patumo n’oluvannyuma n’ayingira mu watukuvu ow’omu ggulu, gye Yokaana alaba okwolesebwa kwa Kristo Sister White kw’atutegeezaako, kwe kwolesebwa kwe kumu Danyeri kwe yalaba mu ssuula ey’ekkumi ey’ekitabo kye.
“‘Mu nnaku ezo nze Danyeri nnali nga nkaaba ennaku ssatu enzijuvu. Ssaalyanga mmere nnungi, so n’ennyama teyayingiranga mu kamwa kange, wadde omwenge; so sseefukanga mafuta n’akatono ku mubiri gwange.... Awo ne nnyimusa amaaso gange, ne ndaba, era laba, omusajja omu nga ayambadde bafuta ennungi, nga mu kiwato kye asibiddwa zaabu ennungi ey’e Uphazi. Omubiri gwe gwali ng’ejjinja erya berulo, era amaaso ge nga gatemya ng’okumyansa, n’amaaso ge ng’ettaala ez’omuliro, n’emikono gye n’ebigere bye nga bifaanana ng’ekikomo ekisaanuuse obulungi, n’eddoboozi ly’ebigambo bye nga liri ng’eddoboozi ly’ekibiina ekinene’ (Danyeri 10:2–6).
“Okunnyonnyola kuno kufaanana n’okwo Yokaana kwe yaweebwa bwe yabaliddwa Kristo gy’ali ku Kizinga kya Patumo. Tewali muntu muto okusinga Omwana wa Katonda eyalabikira Danyeri. Mukama waffe ajja wamu n’omubaka omulala ow’omu ggulu okuyigiriza Danyeri ebyalibaawo mu nnaku ez’oluvannyuma.” Sanctified Life, 49.
Ennyiriri omwenda ezisooka ziraga engeri Okubikkulirwa kwa Yesu Kristo gye kubikkululwamu nga ekkomo ly’omukisa gw’abantu terinnatuuka. Okubikkulirwa kwagabibwa Katonda eri Yesu, naye n’kukwasa Gabiryeri, eyakugabira Yokaana ng’amuwa obuyinza obw’okuweereza obubaka eri amakanisa omusanvu. Isaaya yafuna obuyinza bwe bumu okukola bwe kityo mu ssuula ey’omukaaga, ne Ezeekyeri n’afuna ekiragiro kye kimu mu ssuula ez’okubiri n’ez’okusatu. Yokaana yali musibe bwe yafuna obuyinza bwe, ate Ezeekyeri ne Danyeri baali banyage mu Babulooni, era Isaaya yali abeera mu byafaayo eby’omukama omubi Akazi owa Yuda.
“Waaliwo namuziga munda mu namuziga mu nteekateeka enzibu ennyo, era bwe zaali zisooka okulabika, Ezeekyeri yazirabira ddala ng’ensonga zonna zibuzeemu entegeka. Naye bwe zaatandika okutambula, zaatambulanga n’obutuufu obulungi ennyo era mu kukwatagana okujjuvu. Ebitonde eby’omu ggulu bye byali bisindikiriza namuziga ezo, era, waggulu wa byonna, ku ntebe ey’obwakabaka ey’ekitiibwa eya safiro, waaliwo Oyo Ataggwaawo; ate okwetooloola entebe y’obwakabaka waaliwo musoke ogwakyetooloola, akabonero ak’olugendo n’okwagala. Ng’awanguddwa ekitiibwa ekityisa eky’omu kwolesebwa okwo, Ezeekyeri yagwa ku maaso ge, eddoboozi ne limulagira okuyimuka era okuwulira ekigambo kya Mukama. Awo n’alyoka aweebwa obubaka obw’okulabula eri Isiraeri.” Testimonies, 751.
Era ne mpulira eddoboozi lya Mukama nga lyogera nti, Ndituma ani, era ani aligenda ku lwaffe? Awo ne njogera nti, Nze nzuuno; ntuma. Isaaya 6:8.
“Okwolesebwa kuno kwawaebwa Ezeekyeri mu kiseera ng’ebirowoozo bye byali bijjudde okulowooza okw’ennaku n’ebibi ebigenda okujja. Yalaba ensi ya bajjajjaabe ng’ezikiridde...”
“Mu ngeri y’emu, Katonda bwe yali anaatera okubikkulira Yokaana omwagalwa ebyafaayo by’ekkanisa eby’ebyasa eby’omu maaso, yamuwa obukakafu obw’okufaayo n’okulabirira kw’Omulokozi eri abantu Be ng’amubikkulira ‘Eyafaanana ng’Omwana w’omuntu,’ ng’atambulira wakati mu biti by’ettabaaza, ebyali biraga amakanisa omusanvu. …”
“Ebyo eby’okuyiga biri ku lwa mugaso gwaffe. Twetaaga okunyweza okukkiriza kwaffe eri Katonda, kubanga mu maaso gaffe ddala waliwo ekiseera ekinaakema emyoyo gy’abantu. …”
“Tuyimiridde ku mulyango gw’ebigambo ebikulu era eby’entiisa. Obunnabbi bugenda butuukirizibwa mangu. Mukama ali ku mulyango. Mu bbanga si bwereere, waliwo ekiseera ekigenda okutuggulwako eky’ensonga ezisinga obuzibu eri bonna abalamu. Enkaayana ez’edda zigenda kuzuukizibwa nate; era enkaayana empya zijja kujja. Ebyo ebigenda okukolebwa mu nsi yaffe tebinnaba na kulowoozebwako. Sitaani akola ng’ayita mu bantu. Abo abafuba okukyusa Ssemateeka era n’okufuna etteeka eriragira okukuuma Ssande, tebamanyi bulungi naakatono ekinaavaamu. Obuzibu obw’amaanyi buli kumpi nnyo okututuukako.”
“Naye abaweereza ba Katonda tebalina kwesiga bo bennyini mu kiseera kino ekikulu eky’akabi. Mu kwolesebwa okwaaweebwa Isaaya, ne Ezeekyeri, ne Yokaana, tulaba engeri eggulu gye likwatibwamu nnyo n’ebigambo ebigenda mu maaso ku nsi era n’obukulu bw’okufaayo kwa Katonda eri abo abeesigwa gy’Ali. Ensi teriiko bulamu nga terina Mufuzi. Enteekateeka y’ebigenda okujja eri mu mikono gya Mukama. Obukulu bwa Ggulu bukkiriza mu buyinza bwabwo enkomerero y’amawanga, era n’ebigambo by’Ekkanisa ye, mu buyinza bwe yennyini. …”
“Mu kwolesebwa kwa Ezekyeri Katonda yalina omukono gwe wansi w’ebiwaawaatiro bya bakerubi. Kino kitegeeza okuyigiriza abaddu be nti amaanyi ag’obwakatonda ge gabawa obuwanguzi. Ajja kukolera wamu nabo bwe banaalekanga obutali butuukirivu ne bafuuka abalongoofu mu mutima ne mu bulamu.
“Omusana ogwakaayakana ogutambula wakati mu bitonde ebiramu n’obwangu ng’okumyansa kw’eggulu gulaga obwangu omulimu guno bwe gunaatuukirira okumalirizibwa. …”
“Ab’oluganda, kino si kiseera kya kukaaba na kweraliikirira, si kiseera kya kugwa mu kubuusabuusa n’obutakkiriza. Kristo si Mulokozi kati ali mu ntaana empya eya Yusufu, eggaddwako ejjinja eddene era n’eteekebwako akabonero ak’Abaruumi; tulina Omulokozi eyazuukira. Ye Kabaka, Mukama w’eggye; atuula wakati wa bakerubi; era wakati mu kulwana n’oluyoogaano olw’amawanga akuuma abantu be n’okutuusa leero. Oyo afuga mu ggulu ye Mulokozi waffe. Apima buli kukemebwa. Alabirira omuliro gw’ekikoomi ogulina okukebera buli mmeeme. Ebigo bya bakabaka bwe birisuulibwa wansi, obusaale bw’obusungu bwa Katonda bwe bulifumitira emitima gy’abalabe be, abantu be banaabanga balamu bulungi mu mikono gye.” Testimonies, volume 5, 752–754.
Abajulirwa ba Bayibuli bana bakakasa nti obubaka bw’Okubikkulirwa kwa Yesu Kristo buweebwa abantu abo abakiikirizibwa ebyo ebyatuukako eri bannabbi bano mu watukuvu. Kiba bwe tufuna okuyingira mu watukuvu ow’omu ggulu lwe tuweebwa obubaka bwe twalagirwa okulangirira. “Omuliro gw’ekikoomi” ogugezesa “buli mwoyo” gwe muliro gw’ekikoomi ogwogerwako mu Malaki esuula ey’okusatu.
Naye ani ayinza okugumira olunaku olw’okujja kwe? era ani aliyimirira bw’alirabika? kubanga ali ng’omuliro gw’omusaanuusi, era ng’essabbuuni ey’abawozi b’engoye: Era alituula ng’omusaanuusi era omutukuza wa ffeeza: era alitukuza abaana ba Leevi, n’abalongosa ng’ezaabu ne ffeeza, balyoke baweeyo eri Mukama ekiweebwayo mu butuukirivu. Awo ekiweebwayo kya Yuda ne Yerusaalemi kirisanyusa Mukama, nga bwe kyali mu nnaku ez’edda, era nga mu myaka egyasooka. Malaki 3:2–4.
Omulongozi w’okulongoosa effeeza amanya nti effeeza emaze ekiseera ekituufu mu kikoomi, bwe iba nga erongoofu nnyo n’ezzaayo ekifaananyi ky’amaaso g’omulongozi. Ensonga eno ku ngeri effeeza gye yalongoosebwanga mu biseera eby’edda, ekwatagana n’ekikolwa ekivaako “marah” Danyeri kye yalaba mu ssuula ey’ekkumi. Mu nnaku zino ez’enkomerero Mukama akulembera abantu Be okuyingira mu watukuvu okukebera, okulongoosa n’okuggya obucaafu ku abo abeesimbye okuba ekitundu ku kabonero k’abantu kikumi mu amakumi ana mu enkumi nnya. Mu kiseera kino, “Alikola na” ffe, “bwe” tuna “gyawo obutali butuukirivu ne tufuuka abalongoofu mu mutima ne mu bulamu.” Abamu nga mu Danyeri ekkumi badduka okuva mu bulamu obwo, naye abo, abalagibwa Danyeri, abalaba okwolesebwa okw’endabirwamu okunene okw’okubikkulirwa kwa Yesu Kristo, baliba, nga Isaaya bw’alaga, n’emimwa gyabwe nga gikwatiddwaako eryanda okuva ku kyoto era balirongoosebwa ne bategekebwa okuwa obubaka eri ekkanisa eyakyama, era oluvannyuma eri ensi.
Obubaka buno bwerekebwa eri emyoyo egyesigwa mu watukuvu. Ebyabaleevi abiri mu ssatu bwe bitereezebwa n’omulembe gwa Pentekooti bitegekeddwa okulaga Essanduuko ey’Endagaano mu Watukuvu ennyo. Olw’okukkiriza, ennyiriri z’obubaka bw’essuula zitegeeza obubonero busatu obw’emitendera mu byafaayo ebitukuvu omukenge gw’ekikoomi mwe gutuukirizibwa. Obw’obuziba bwa Katonda—entereeza ey’obunnabbi ey’essuula abiri mu ssatu eganya omuyizi w’obunnabbi okuzuula Ezeekyeri mu lunyiriri olusooka olw’essuula esooka.
Awo olwatuuka mu mwaka ogw’asatu, mu mwezi ogw’okuna, ku lunaku olw’okutaano olw’omwezi, bwe nnali mu basibe ku mugga Kebali, eggulu ne libikkuka, ne ndaba okwolesebwa kwa Katonda. Ku lunaku olw’okutaano olw’omwezi, gwe gwali omwaka ogw’okutaano ogw’obusibe bwa kabaka Yekoyakini. Ezeekyeri 1:1, 2.
Nga nga kabona mu kiseera eky’okussaako akabonero kw’abantu obukumi kikumi mu enkumi amakumi ana mu enkumi nnya, Ezeekyeri ali mu mwaka ogw’amakumi asatu ogw’omuzingo ogw’amakumi kkumi na musanvu ogwa Yubireyo, emyaka etaano nga teginnatuuka ku mulundi ogw’okusatu ku mirundi esatu egy’okuzingiza Yerusaalemi Nebukadduneeza bwe yakikola mu 587 BC. Omwaka ogw’amakumi asatu ogwo mu lunyiriri guli emyaka amakumi asatu oluvannyuma lw’okuzza obuggya okusingayo obukulu mu byafaayo eby’Endagaano Enkadde, era guli ku lunaku olw’okutaano olw’omwaka ogw’okutaano, bwe gutyo ne gussa omuwendo etaano ku bujulirwa bwa Ezeekyeri. Mu nnyiriri ebbiri ezisooka tusangamu amakumi asatu nga gayogeddwako omulundi gumu, n’omuwendo etaano nga gwogerwako emirundi esatu. Mu nteekateeka ya Abaleevi essuula amakumi abiri mu ssatu ng’egattiddwa ku kiseera kya Pentekooti, okugezesebwa okwokubiri okukiikirirwa amakumi asatu kutuuka ku mbaga y’amakondeere, olwo ennaku ettaano okutuuka ku kulinnya kwa Kristo, olwo ennaku ettaano okutuuka ku lunaku olw’okutangirira, olwo ennaku ettaano okutuuka ku kabonero ak’ekkubo akakiikirira byombi enkuba ey’olubereberye (Pentekooti) n’ey’oluvannyuma (Weema). Enteekateeka eraga amakumi asatu, ne kiddirirwa emitendera esatu egy’ettaano. Ezeekyeri ali mu yeekaalu era enteekateeka ya Abaleevi essuula amakumi abiri mu ssatu ye Ssanduuko.
Ebyafaayo kiraga nti mu kiseera ekyo Ezeekyeri yali asigaddeyo emyaka etaano nga teginnatuuka ku kuzingizibwa okw’akabonero okwaggwa nga kufaananiriza etteeka lya Sande erigenda okujja amangu, nga bwe kiragiddwa mu kuzikirizibwa kwa Yerusaalemi. Omuwendo “etaano” gumu ku bintu ebikulu eby’ensengeka ya Ebyabaleevi abiri mu ssatu, nga n’omuwendo amakumi asatu bwe guli.
Kimaze okulagiddwa mu biwandiiko bino nti, ennyiriri amakumi abiri mu bbiri ez’olubereberye ez’essuula bwe zigerageranyizibwa n’ennyiriri amakumi abiri mu bbiri ez’oluvannyuma, era olwo awamu ennyiriri ezo ebbiri ez’amakumi abiri mu bbiri bwe zigerageranyizibwa n’ebiro bya Pentekoote, enkola ey’okugezesebwa ey’emitendera esatu, ye muliro gw’ekikoomi ogwa Malaki, eragibwa bulungi nnyo. Emitendera egyo esatu girina alufa ne omega mu mutendera ogw’olubereberye n’ogw’okusatu, ebikolebwa n’olunyiriri lw’obubonero buna obukiika amakulu ag’omutendera gumu.
Okuyitako okw’Okuyitako, ne kiddirirwa embaga ey’Emigaati Egitaliiko Zabbula, ne kiddirirwa ekiweebwayo eky’ebibala ebisooka eby’e sayiri, awo ne wabaawo ennaku ttaano okutuuka ku nkomerero y’embaga ey’Emigaati Egitaliiko Zabbula. Obubonero obwo buna bukola ekigezo ekisooka, era Yesu bulijjo alaga enkomerero ng’asinziira ku ntandikwa, era n’ekigezo eky’okusatu nakyo kikolebwa obubonero buna. Embaga ey’Amakondeere, awo okulinnya kwa Kristo ne kiddirirwa Olunaku olw’Okutangirirwako, era oluvannyuma lw’ennaku ttaano ne wabaawo okutuuka kwombi okwa Pentekoote ne Weema. Pentekoote kye kabonero k’enkuba ey’olubereberye, era Weema kye kabonero k’enkuba ey’oluvannyuma. Mu nkola ya Ebyabaleevi abiri mu ssatu, Pentekoote ne Weema byombi bikwatagana.
Kale musanyuke, mmwe abaana ba Sayuuni, era musanyukire mu Mukama Katonda wammwe: kubanga yabawa enkuba ey’olubereberye mu kigero ekituufu, era alibatonnyesa enkuba, enkuba ey’olubereberye n’enkuba ey’oluvannyuma mu mwezi ogusooka. Yoeri 2:23.
Omulimu ogusembayo ogw’okugezesa n’okutukuza gwatandika nga 31 Desemba 2023. Ekigezo ekyasooka kye kyali ekigezo eky’omusingi ekyalagibwa n’akayanja k’“abanyazi ab’omu bantu bo” akaayawula ekibinja ekyali kyamaze dda okugezesebwa olw’okuggwaamu essuubi okw’ennaku 18 Jjulaayi 2020.
“Mu byafaayo n’obunnabbi, Ekigambo kya Katonda kiraga olutalo olwamaze ebbanga ddene wakati w’amazima n’obulimba. Olutalo olwo lukyagenda mu maaso. Ebyo ebyaliwo bijja kuddamu okubaawo. Enkaayana ez’edda zijja kuzzibwawo, era enjigiriza empya zijja kweyongera okugolokoka obutayosa. Naye abantu ba Katonda, abo mu kukkiriza kwabwe ne mu kutuukiriza obunnabbi bwe baakola omugabo mu kulangirira obubaka bw’abamalayika ow’olubereberye, ow’okubiri, n’ow’okusatu, bamanyi we bayimiridde. Balina obumanyirivu obusinga zzaabu ennungi omuwendo. Basaanidde okuyimirira nga olwazi, nga banyweza entandikwa y’obwesige bwabwe obutakyukakyuka okutuusa ku nkomerero.” Manuscript Releases, volume 1, 47.
Mu Ebyabaleevi essuula abiri mu ssatu, okukemebwa okwasooka kulagibwa omugatte ogw’obunnabbi ogw’ebintu bisatu, oluvannyuma lw’ennaku ttaano ne kuggalwawo kw’Embaga y’Emigaati Egitazimbulukusiddwa. Okuyitako kwali olunaku olw’olubereberye, Embaga y’Emigaati Egitazimbulukusiddwa yali olunaku olw’okubiri, era ekiweebwayo eky’Emabala Asooka kyali olunaku olw’okusatu. Ennaku ttaano oluvannyuma, Embaga y’Emigaati Egitazimbulukusiddwa n’eggwako. Enteekateeka ey’obunnabbi ey’olusooka ku kukemebwa okusatu era elagibwa ne mu kukemebwa okw’okusatu era okw’enkomerero. Mu kabonero ako ak’okusatu, akakolebwa obubonero busatu obw’okuŋŋaanyizibwa ne bus followed by one, Embaga y’Amakondere ye lunaku olw’olubereberye, era okulinnya kwa Kristo mu ggulu kubaawo ennaku ttaano oluvannyuma, olwo olunaku olw’okutangirirwako ebibi ne lulanda ennaku ttaano oluvannyuma, oluvannyuma lw’ennaku ttaano Embaga ya Pentekoote n’Embaga y’Ensiisira byombi ne biraga etteeka lya Ssande eriri kumpi okujja, erikiikiriddwa mu kitabo kya Ezeekyeri ng’okuzikirizibwa kwa Yerusaalemi.
Wakati wakati omukolo gw’emigaati egitazimbulukuswa guweera n’okutuuka ku mukolo gw’amakondeere waliwo ennaku amakumi asatu, ezitakiikirira bukikiriza kabona yekka, naye era n’ekigezo ekyokubiri ku bigezo bisatu ebikiikirirwa munda mu kifaananyi eky’Obwakatonda.
Okubatizibwa kwa Kristo kulaga obubonero obusatu obw’Okuyitako, omugaati ogutazimbulukuswa, n’ebibala eby’olubereberye, kubanga obubonero obwo obusatu bukiikirira okufa kwa Kristo, okuziikibwa kwe, n’okuzuukira kwe. Emitendera egyo esatu giddirirwa ennaku ttaano okutuuka ku mutendera ogw’okuna, ogukiikirirwa enkomerero y’embaga y’omugaati ogutazimbulukuswa. Okubatizibwa kuno kwanjula emitendera egyo esatu mu kaseera akatono ennyo, Yokaana bwe yabatiza Masiya we. Embaga ez’omu kyeya zawula emitendera egyo esatu buli gumu n’olunaku lumu, ate embaga ez’omu ddumbi zawula emitendera egyo esatu n’ennaku ttaano.
Bwe tukozesa ekigezo ekisooka eky’embaga ez’omuggulansigo ng’okwegatta okw’obubonero obusatu obuddirirwa akabonero kamu ennaku ttaano oluvannyuma; era ne tukozesa embaga ez’omu ttoggo ng’obubonero busatu obuddirirwa ennaku ttaano oluvannyuma akabonero kamu, awo ne wateekebwawo ensengeka ey’obunnabbi erimu akabonero ka alufa ak’obusatu akaddirwa ennaku ttaano, oluvannyuma ne kiddirirwa ennaku amakumi asatu, era n’ekigezo eky’okusatu eky’embaga ez’omu ttoggo ng’akabonero ak’obusatu akaddirwa ennaku ttaano—ensengeka eno eraga ekigezo ekisooka ng’ekibikka ennaku ttaano zonna, oluvannyuma ne kiddirirwa ekigezo ekyokubiri eky’ennaku amakumi asatu ezituuka ku kabonero ak’okusatu ak’ennaku ttaano. Ttaano okugattako amakumi asatu, n’okugattako ttaano, biba amakumi ana (5 + 30 + 5 = 40).
Okubatizibwa kwa Kristo kwaddirira mangu ennaku amakumi ana, ezaakomawo ne zikomekkerezebwa n’okukemebwa okusatu. Ebirala bingi nnyo bisobola okulabibwa mu nteekateeka ya Eby’Abaleevi amakumi abiri mu ssatu ng’egattiddwa ku mulembe gwa Pentekoote, naye ku ddaala eddala essuula eno ekiikirira Esanduuko mu Kifo Ekitukuvu Ennyo.
Emikolo egy’omu mwaka mu Leviticus abiri mu ssatu giteekebwa wakati wa Ssabbiiti bbiri. Ssabbiiti ezo ebbiri zikiikirira bakerubi ababikka ababiri, era obubonero bw’ekkubo obw’omulembe gwa Pentekoote obutereezeddwa ne Leviticus abiri mu ssatu bukiikirira Essanduuko n’abakerubi ababikka ababiri. Mu ssuula esooka Ezeekyeri atwalibwa mu watukuvu, era bwe atwalibwa eyo, aba ali ennaku ttaano nga okuzingiza kutannabaawo, ekireeta okuzikirizibwa kwa Yerusaalemi nga kikiikirira etteeka lya Ssande erigenda okujja mangu. Etteeka lya Ssande likiikirirwa Pentekoote n’Embaga ey’Ensiisira mu Leviticus abiri mu ssatu. Ezeekyeri ali mu mwaka ogw’asatu, era asatu kye kiseera eky’okugezesebwa okwokubiri ku kugezesebwa kusatu okukola omuliro gw’ekikoomi ogwa Malaki ssatu. Okugezesebwa okwokubiri kukiikirirwa ennaku amakumi asatu, nga bwe kiri ne ku Ezeekyeri okuba mu mwaka ogw’asatu ogw’omukolo gwa Yubireyo ogw’ekkumi n’omusanvu, ogwatandika ku Kuyitako Kunene okwa Yosiya, nga bannabyafaayo bwe bakuyita. Ezeekyeri ali emyaka ettaano nga okuzingiza okumala emyezi kkumi na munaana kutannabaawo, era ali mu yeekaalu, ekiri wakati mu kugezesebwa okusatu okusembayo okulongoosa n’okumalawo eby’obugwagwa mu balifisseewo.
Mu mwaka gwa 592 BC, Ezeekyeri akolebwa mu ngeri ey’ekitalo okuba “kasiru,” era ayogera bw’aba Katonda y’amuggudde akamwa. Embeera eyo egenda mu maaso okutuusa Yerusaalemi lwe yagwa mu 585 BC. Katonda yali yamuleetera okwogera okuzingizibwa bwe kwatandika, ku lunaku “ekyegombebwa” eky’“amaaso” ge lwe kyafa, naye teyakkirizibwa kwogera mu ddembe okutuusa Yerusaalemi, “ekyegombebwa” eky’“amaaso” ga Isiraeri, lwe kyagwa. Okugwa kwa Yerusaalemi kukiikirira etteeka lya Ssande erigenda okujja mu bwangu, era awo we tusanga kitaawe wa Yokaana Omubatiza, kabona ow’omutendera ogw’omunaana, eyafuulibwa kasiru ng’aweereza mu yeekaalu, era awo era Ezeekyeri we yafuulibwa kasiru okumala ng’emyezi nga mwenda. Ku lunaku olw’omunaana oluvannyuma lw’okuzaalibwa kwa Yokaana, Yokaana bwe yali akomolebwa, lwe yaweebwa okwogera. Bannabbi babiri abaafuulibwa basiru nga bali mu watukuvu. Nnabbi ow’okusatu eyafuulibwa kasiru bwe yali alaba Kristo mu watukuvu yali Danyeri. Mu ssuula ey’ekkumi, Danyeri ali mu watukuvu, era nga bwe bamukwatako omulundi ogwokubiri ku mirundi esatu, afuulibwa kasiru. Mu kifo eky’omumakkati Danyeri afuulibwa kasiru.
Awo bwe yamala okwogera ebigambo ebyo gye ndi, ne nteeka amaaso gange wansi ku ttaka, ne nsirika. Era, laba, eyali ng’afaanana ng’abaana b’abantu yakwata ku mimwa gyange: awo ne njasama akamwa kange, ne njogera, ne mmugamba eyali ayimiridde mu maaso gange nti, Ai mukama wange, olw’okwolesebwa ennaku zange zinkomyewo ku nze, so sikkyasigazza maanyi. Danieli 10:15, 16.
Okwogera
Akabonero ak’“okwogera” kalagibwa ku mateeka ga Ssande agagenda okujja amangu, Amerika bwe eyogera ng’ogusota, endogoyi ya Balamu bwe eyogera, era okwolesebwa kwa Kabakuku bwe kwogera so tekulimba. Bannabbi basatu abasiru abazibibwako okwogera nga bali mu watukuvu, boogera ku kuzikirizibwa kwa Yerusaalemi. Ne Zekkaliya, ayogera okulaga nti erinnya eriggya ery’omwana we ttuufu, bwe kityo ng’afuuka ekifaananyi ky’Abafiraderufiya abaaweebwa erinnya eriggya.
Ajjanga okuwangula ndimuufuula empagi mu yeekaalu ya Katonda wange, era taliddamu kuvaayo nate: era ndimuwandiikako erinnya lya Katonda wange, n’erinnya ery’ekibuga kya Katonda wange, ye Yerusaalemi empya, ekikka okuva mu ggulu eri Katonda wange: era ndimuwandiikako erinnya lyange eppya. Okubikkulirwa 3:12.
Zakaliya yaweebwa ekipande okuwandiikako erinnya ly’ennyumba erya Yokaana eriggya.
Awo olwatuuka, ku lunaku olw’omunaana ne bajja okukomola omwana; ne bamutuuma Zakaliya, nga erinnya lya kitaawe bwe lyali. Naye nnyina naddamu n’agamba nti, Nedda; wabula anaayitibwanga Yokaana. Ne bamugamba nti, Tewali n’omu ku luganda lwo ayitibwa erinnya eryo. Ne bakubira kitaawe obubonero, okumanya kye yali ayagala omwana okuyitibwa. Naye n’asaba akapande ak’okuwandiikako, n’awandiika ng’agamba nti, Erinnya lye Yokaana. Bonna ne beewuunya. Amangu ago akamwa ke ne kaggulwawo, n’olulimi lwe ne lusumululwa, n’ayogera, ng’atendereza Katonda. Lukka 1:59–64.
Erinnya empya eya Yokaana ekwatagana n’ekkanisa ey’e Firaderufiya, era erinnya Zakaliya likwatagana ne Lawodikiya nga bwe kiragibwa mu butakkiriza bwa Zakaliya eri obubaka bwa malayika ow’okusatu. Bannabbi bonna boogera ku nnaku ez’oluvannyuma, era ennaku ez’oluvannyuma ze byafaayo bya malayika ow’okusatu. Kale malayika eyaleeta obubaka ateekwa okuba malayika ow’okusatu. Zakaliya yagaana okutegeera nti Mukama yali agenda okuyita ku kkanisa ya Lawodikiya ey’Abadiventiisi ab’Olunaku olw’Omusanvu. Waliwo ebirala bingi eby’okwogerwako ku kuzzibwawo kw’eddoboozi mu bannabbi bano, naye tujja kweyongerayo nga tugenda okutuuka ku kutegeera olunyiriri lwa Yosiya olw’obunnabbi.
Nnamuziga ya Yosiya
Twakuttewo ku mulembe gwa Yubireyo ogw’ekkumi n’omusanvu ogwatandika ku Kuyitako kwa Yosiya mu 622 BC, naye olunyiriri lwa Yosiya lutandika dda nnyo nga 622 BC tannatuuka. Obujeemu bwa Isiraeri obwaleeta Sawulo ku ntebe nga kabaka wa Isiraeri asooka bwateeka akabonero ku myaka amakumi ana kabaka Sawulo gye yafuga, ne buddirirwa emyaka amakumi ana kabaka Dawudi gye yafuga, era ne buddirirwa emyaka amakumi ana Sulemaani gye yafuga. Okugaana Katonda okwanyiiza nnyo nnabbi Samwiri kwabaawo mu 1097 BC, era kutandika olunyiriri olw’obunnabbi olw’obujeemu olwaggwera ku musaalaba Abayudaaya bwe baalangirira nti tebalina kabaka mulala wabula Kayisaali.
Naye bo ne booga nti, Muggyeewo, muggyeewo, mumukomerere ku musaalaba. Pilato n’abagamba nti, Mpakomerere ku musaalaba Kabaka wammwe? Bakabona abakulu ne baddamu nti, Tetulina kabaka wabula Kayisaali. Yokaana 19:15.
Mu 1097, bakabaka basatu baali bafuga buli omu emyaka amakumi ana okutuusa ku kufa kwa Sulemaani mu 977 BC, awo obwakabaka ne bweyawulwamu obukiikakkono n’obukiikaddyo.
Awo oluvannyuma ne beegomba kabaka: Katonda n’abawa Sawulo mutabani wa Kisu, omusajja ow’omu kika kya Benyamini, okumala emyaka amakumi ana. Ebikolwa by’Abatume 13:21.
Dawudi yali wa myaka amakumi asatu bwe yatandika okufuga, era n’afuga emyaka amakumi ana. Mu Kebbulooni n’afugirayo Yuda emyaka musanvu n’emyezi mukaaga; ate mu Yerusaalemi n’afugirayo emyaka amakumi asatu mu esatu ku Isiraeri yenna ne Yuda. 2 Samwiri 2:4, 5.
Obufuzi bwa Sulemaani bwatandika mu mwaka 1017 BC; omusingi gwa Yeekaalu gwateekebwawo mu mwaka ogwokuna ogw’obufuzi bwa Sulemaani (1013 BC). Okuzimba kwamala emyaka musanvu (1 Bassekabaka 6:37–38), era Yeekaalu n’emalirizibwa mu mwezi ogw’omunaana ogw’omwaka ogw’ekkumi n’ogumu ogw’obufuzi bwa Sulemaani. Okuwongereza okw’emikolo kwakolebwa mu mwezi ogw’omusanvu (omwezi gwa Esanimu), mu kiseera ky’Embaga ey’Ensiisira (1 Bassekabaka 8; 2 Ebyomumirembe 5–7), mu 1006 BC. Bassekabaka, Yeekaalu, n’eggwanga buli kimu kikiikirirwa mu byafaayo n’ekiseera eky’emyaka ebikumi bina mu kyenda, ekiraga mu ngeri ey’enjawulo ekiseera eky’obunnabbi mu nkolagana yaakyo ne Bassekabaka oba ne Yeekaalu oba n’eggwanga.
Danyeri yatwalibwa mu bunyage mu mwaka gwa 607 BC, newaakubadde ng’abasinga obungi ku balambuzi b’ebiseera eby’omu Bayibuli balaga 605 BC. Ebyafaayo ebyawandiikibwa biteekwa okukwatagana n’obujulizi obw’obunnabbi, era akabonero k’ebyabayeewo ebyateekebwa mu byafaayo ku layini y’ebyafaayo etandikira ku kwagala kabaka mu 1097 BC kakakasa mu bajulizi b’obunnabbi ab’enjawulo nti 607 BC kwe kukozesa okutuufu, so si 605 BC. 607 BC kalaga enkomerero y’emyaka ebikumi bina mu kyenda mu layini ya bakabaka, naye era katandika ekimu ku bifaananyi ebisookerwako bisatu eby’emyaka nsanvu ebiri ku layini eyo. 607 BC kalaga enkomerero y’emyaka nsanvu egyatandika n’obunyage bwa Manase mu 677 BC. Ekifaananyi ekisooka eky’akabonero k’emyaka ebikumi bina mu kyenda (kirina abajulizi basatu ku layini), era kikoma awo omu ku bajulizi abasatu ab’emyaka nsanvu we gukoma era omujulizi omulala ow’emyaka nsanvu we gutandikira. Enteekateeka y’okubala ejulira 607 BC, wadde nga waliwo endowooza nti Danyeri yatwalibwa mu bunyage mu 605 BC.
Mu lunyiriri oluliimu ebbanga ery’emyaka 490 erikwatagana n’abakama okuva mu 1097 BC okutuuka mu 607 BC, mwe mulimu era n’emyaka 490 okuva ku kuwonga kwa Yeekaalu ya Sulemaani okutuuka ku kuwonga kwa Yeekaalu eyazzibwaawo oluvannyuma lw’obusibe, Zerubbaberi gye yawaayo mu 515 BC. Emyaka egyo 490 girimu emyaka 420 okuva ku kuwonga kwa Sulemaani mu mwaka gwe ogw’ekkumi n’ogumu, nga gyongezeddwako emyaka 70 Yeekaalu gye yamala ng’esigadde matongo mu biro eby’obusibe, ne gifuuka emyaka 490. Ekiragiro eky’okusatu ekya Alutagisesi kyajja emyaka 59 oluvannyuma mu 457 BC, era kye kiraga entandikwa y’emyaka 490 egya “teekebwawo” (eyasalibwako, Danyeri 9:24) ku lw’abantu ba Katonda, egyaggwa mu mwaka gwa 34 mu kukubibwa amayinja kwa Siteefano. Kya lwatu ddala nti waliwo obujulizi obulala bungi nnyo obw’amaanyi obw’eby’embali y’ebiseera mu lunyiriri olw’obunnabbi olutandika n’okusambajja okw’essasi okw’okugaana Katonda n’Omwoyo ogw’Obunnabbi mu 1097 BC era ne lukoma Siteefano bwe yalaba Kristo ng’ayimiridde ku mukono ogwa ddyo ogwa Katonda. Munda mu bujulizi buno mwe tusangamu nnamuziga ow’obunnabbi owa Yosiya.
Ŋŋamba nti “obujeemu obw’oku musingi,” kubanga entandikwa y’olunyiriri eraga ekiseera Isiraeri lwe baagaanira Katonda okuba Kabaka waabwe, olw’okwegomba kwabwe okufuna kabaka ow’ensi; bwe kityo ne bateeka omusingi gw’obwakabaka obw’abantu mu Isiraeri. Era kino nkiwandiika ku lw’enziga ya Yosiya, amakulu gaayo nga “omusingi gwa Katonda,” kubanga kabonero ka byombi, omusingi n’obujeemu obw’oku musingi obw’abantu ba Katonda.
Awo Sulemaani bwe yafa ne ebika ekkumi n’ebibiri ne byawulwamu mu bukiikakkono n’obukiikaddyo, okuwaayo kwa Yerobowaamu eri enkola ey’okusinza ey’ebbulankanya kwakemebwa nnabbi ataatya, era okukemebwa kwe kwaliimu obunnabbi obw’omukama agenda okujja ayitibwa Yosiya. Mu bujeemu obw’oku ntandikwa bwa Yerobowaamu n’ebika ekkumi eby’omu bukiikakkono, obunnabbi bwa Yosiya n’okuzza obuggya kwe okutegeezebwa Okuyitako Okunene okwa 622 BC bwalagulwa. Okuzza obuggya okwo kwaleetebwa okuzuulibwa kw’ebiwandiiko bya Musa n’okulangirirwa kw’omusango ku bantu ba Katonda olw’obujeemu bwabwe obutaggwaawo. Ebigambo ebyava mu biwandiiko bya Musa bwe byasomerwa kabaka Yosiya, byaleeta okuzza obuggya okusinga obunene mu byafaayo by’Endagaano Enkadde. Obunnabbi obw’omwana agenda okuzaalibwa mu biseera eby’omu maaso ayitibwa Yosiya era bwalimu okusalira omusango okw’obunnabbi ku bujeemu obw’oku ntandikwa obwakwasibwa kabaka Yerobowaamu nnabbi ataatya.
Ekikolimo kya Musa, nga Danyeri bw’akiyita, ye “emirundi musanvu” egy’omu Ebyabaleevi abiri mu mukaaga, era ne kiba okuzuula okw’omusingi kwa William Miller, oyo kabonero k’amazima ag’omusingi aga Adventism. Okuyingizibwa amaanyi mu bubaka bwa Miller nga August 11, 1840 kyaleetebwa omulimu gwa “Yosiya” Litch mu 1838 ne 1840. Mu 1863 emisingi egyo gyateekebwawo ku bbali, era “emirundi musanvu” ne bifuuka akabonero si ka mazima ag’omusingi gokka aga baMillerite b’e Philadelphia, naye era n’akabonero k’obujeemu bwa baMillerism ab’e Laodikiya obulwanyisa emisingi. Ebyafaayo bya baMillerite ab’eri malayika ey’olubereberye n’eyokubiri birimu obubonero bwa “Yosiya,” obuliddwamu nate ddala mu buli nukuta mu byafaayo by’abo akasiriivu mu enkumi nnya mu enkumi nnya. Nnamuziga wa Yosiya addayo emabega okutuuka ku bulogo bwa kabaka Sawulo, era ne gugenda okutuuka ddala ku kusesebwa ebweru okw’ekkanisa ya Seventh-day Adventist ey’e Laodikiya ku Sunday law. Nnamuziga wa Yosiya mu Ezeekyeri kaakano ali mu kuggulwako envumbo ng’entikko y’okuteekebwako envumbo okw’abo akasiriivu mu enkumi nnya mu enkumi nnya.
Tujja kweyongera ku bintu bino mu kiwandiiko ekiddako.