Ebyafaayo Eyekwese mu Lunnyiriri Olw’Amakumi Ana — Omuwendo Gwa Abiri mu Munaana

Ng’okusinziira ku kubuulirirwa, bwe kituuka ku kubuulirirwa, “buli nsonga erina akakwate kaayo,” era “buli musingi gulina akakwate kaagwo.”

Ensonga yennyini eri nti, emboozi y’Olwebbulaniya “ereb boqer” esangibwa emirundi munaana mu Bayibuli. Buli kiseera evvuunulwa nga “akawungeezi n’enkya,” okuggyako mu Danyeri 8:14 gye kivvuunulwa nga “ennaku.” Okusinziira ku kufumitirizibwa okw’Obwakatonda, olunyiriri olw’ekkumi n’ennya lwe “musingi n’empagi enkulu ey’okukkiriza kw’Abadiventi.”

Noolwekyo bwe kiri nti “ennaku” eziri mu lunyiriri olwo gwe mulundi ogw’omunaana ogwo mu lulimi olwo olw’Olwebbulaniya olw’emirundi omusanvu bwe lukozeesebwa. Era ekintu eky’omu Bayibuli eky’okuba Katonda yalungamya bannakyusa b’Oluganda lwa King James mu ngeri ey’obunnabbi kyagatta mu bugenderevu ekyama eky’omu Bayibuli eky’omunaana okuba ow’omusanvu mu lunyiriri olwo olukiikirira ekimu ku byolesebwa bibiri ebiri mu ssuula ey’omunaana. Ekigambo ekimu ekyavvuunulwa nga “okwolesebwa” mu ssuula ey’omunaana kye kigambo ky’Olwebbulaniya “chazon,” ate ekirala kye “mareh.” “Mareh” kitegeeza okulabika, era okwolesebwa kwa “mareh” kwe kwolesebwa kw’okulabika kwa Kristo mu Kigambo kya Katonda eky’obunnabbi. Okwolesebwa kwa “mareh” okwa Daniyeri 8:14 kulaga nti Kristo yali agenda okulabika era okujja amangu mu yeekaalu ye nga October 22, 1844. Amazima gano gonna ge mazima ddala, era galina akakwate kaago ku lunyiriri olwo oluli empagi ey’omu makkati, era empagi ey’omu makkati si njigiriza wadde obunnabbi obwatuukirira nga October 22, 1844; amazima ge gali nti olunyiriri olwo ye Kristo, empagi ey’omu makkati.

Kaakano tulagezesebwa oba tunaayingira mu yeekaalu, era oluvannyuma ne twatula ebibi byaffe ne tufuna omukisa gw’okutuweebwa obutuukirivu bwe. Okuyitibwa kuno okw’enkomerero okuyingira mu yeekaalu kwetooloddwa ebyesittaza ebigendereddwamu okulemesa buli omu ku ffe okuyingira ku bubwe; naye bwe tunaakowoola kaakano, tunaalekebwawo “ffekka mu ntiisa esirise ey’ekiro.” Naye kino si kye kka kyokka kye njagala okwogerako.

Okussa essira eryateekebwako ku lunyiriri luno olusinga obukulu, nga mw’otwaliddwa enjawulo y’ekigambo “ennaku,” ekitambuza awamu n’ekyama eky’obunnabbi nti omunaana wa mu musanvu, era kino kye kimu ku nnamuziga mu kiseera eky’okuteekako akabonero ku lukumi mu enkumi kikumi mu enkumi nnya mu enkumi nnya. Mu kiseera eky’okuteekako akabonero, ejjembe ery’Abapolotesitante n’ejjembe ery’Abarepubulika ery’obwakabaka obw’omukaaga mu bunnabbi bwa Bayibuli byombi birituukiriza ekyama nti ow’omunaana wa mu musanvu. Ku bapulezidenti omunaana okuva ku kiseera eky’enkomerero mu 1989, Trump yafuuka kabaka ow’omukaaga ow’obwakabaka obw’omukaaga, era bwe yawangula ekisanja kye ekyokubiri, yafuuka ow’omunaana ali wa mu musanvu. Mu kikolwa kya Amerika eky’okuddamu Eteeka lya Milan mu 313, olugendo lwa Lawodikiya olwa lukumi mu enkumi kikumi mu enkumi nnya mu enkumi nnya lujja kufuuka olugendo lwa Firaderufiya olwa lukumi mu enkumi kikumi mu enkumi nnya mu enkumi nnya. Ekiseera eky’okuteekako akabonero kiggwa ku tteeka lya Ssande, aw’ebbwa ery’okufa ery’obwapapa liwonyezebwa, era bw’atyo n’atuukiriza ekyama kya Okubikkulirwa kkumi na musanvu ng’oyo ow’omunaana ali wa mu musanvu. Ensonga emu, ekiikiriddwa mu mboozi emu ey’Olwebbulaniya, ng’ekigambo kimu mu Lungereza; ereeta olunyiriri olutegeeza okutandika kw’omusango mu lunyiriri olutegeeza okuggwa kw’omusango mu kiseera eky’okuteekako akabonero ku lukumi mu enkumi kikumi mu enkumi nnya mu enkumi nnya.

Buli nsonga erina ekifo kyayo, era waliwo okwolesebwa kumu kwokka mu ndagaano empya omuwendo gumu nga gukubisibwa n’omuwendo omulala, era bibiri byokka mu ndagaano enkadde. Alufa y’“okuzimba okw’omuwendo” eri mu Lubereberye.

Okuzimba kwa “namba” okw’omiga kuli mu Matayo.

Ebyawandiiko bino biraga omulundi ogusooka n’omulundi ogusembayo mu Bayibuli lapho ennamba emu eragibwa okukubisibwa n’endala. Waliwo ennamba nnyingi, naye alufa ow’Olubereberye ne omega ow’Enjiri ya Matayo birina ensengeka y’ennamba y’emu ddala, era bikozesa ennamba z’emu ebbiri, “musanvu” ne “nsanvu.”

Wakati wa alfa ne omega; ekifo eky’omu makkati, era ekifo ekirala kyokka awali okuzimba kuno okw’ennamba kusangibwa kiri mu Eby’Abaleevi amakumi abiri mu ttaano. Eyo ennamba zombi si “musanvu” ne “nsanvu,” wabula “emyaka musanvu emirundi musanvu.”

Enzimba ey’omu makkati eya mu mibala eddamu okukozesa namba “musanvu,” naye si namba “nsanvu mu kkumi.” Ekitundu mwe eri kirimu omukisa olw’okugondera, era kirimu n’ekikolimo olw’obutagondera. Emikisa egy’okusumululwa kw’abaddu n’okuzzibwawo kw’ettaka gyawukanyizibwa n’ekikolimo eky’emirundi musanvu, ekigambwako emirundi ena mu ssuula ey’amakumi abiri mu mukaaga eya Eby’Abaleevi. Omukisa gwalimu obuyambi bwa Mukama mu myaka egy’okuwummula kw’ettaka, n’omukisa ogw’emirundi ebiri mu mwaka gwa Yubireewo, era ekikolimo eky’omu ssuula ey’amakumi abiri mu mukaaga kye kifaananyi ekikontana nakyo mu kulabula kw’endagaano okw’essuula zombi.

Enteekateeka ey’omu makkati ey’ennamba erabikira mu Eby’Abaleevi 25:8 (“emyaka musanvu emirundi musanvu”). Mu bwangu ddala egattibwa ku musango ogw’emirundi ena ogwa “emirundi musanvu” oguli mu Eby’Abaleevi 26. N’olwekyo, enteekateeka eyo ey’ennamba ey’omu makkati ekiikirira byombi omukisa n’ekikolimo, ng’ekola obujulirwa obufunye okuddiŋŋana mu kitabo kya Eby’Abaleevi. Enteekateeka ey’ennamba ey’omukisa oba ey’ekikolimo kya Yobuuli eteekebwa wakati mu musango gwa Lameka n’okutegeera kwa Yesu ku nsalo y’ekiseera eky’okugezesebwa. Ebyo byonna bisatu awamu biraga ensalo ey’okugezesebwa, era bwe lunaatuuka ku nkomerero yaakyo kiriraga ekibiina ekimu ekirina omukisa n’ekibiina ekimu ekirina ekikolimo. Alfa ne Omega, ebikiikirira obubaka bwa malayika ow’olubereberye n’ow’okusatu, biraga bina mu kyenda nga akabonero k’ekiseera eky’okugezesebwa. Kino bwe kigattibwa ku kikolimo oba omukisa gwa Yobuuli, amazima gano gafuuka amakulu bwe tusembera okuyiga Ezeekyeri essuula emu olunyiriri olusooka, eriteeka Ezeekyeri mu mwaka ogw’amakumi asatu ogw’enzirukanya eya Yobuuli ey’ekkumi n’omusanvu.

Enzirukanya eyo eya Yobuule yali ekomekkedde nga October 22, 573 BC, era teyalaga October 22, 1844 yokka, wabula n’amateeka ga Ssande agali kumpi okujja. Kati tuli mu 2026, gwe mwaka ogwa amakumi ana mu musanvu ogw’enzirukanya eya Yobuule ey’ensanvu. Enzirukanya eno eya Yobuule ebaliddwa ng’eyafaananyizibwa n’enzirukanya eya Yobuule “ey’ekkumi n’omusanvu,” Ezeekyeri mwe yayimirira mu mwaka ogw’amakumi asatu. Yali ayimiridde mu yeekaalu, ng’akiikirira emitwalo kikumi mu ana mu enkumi nnya, abo abayingidde mu Kifo Ekisinga Obutukuvu olw’okukkiriza ku nkomerero y’omusango, nga bwe kyali eri abeesigwa oluvannyuma lwa October 22, 1844. Obutalaba “ensonga yennyini” ey’awantu Ezeekyeri gy’ali mu byafaayo eby’obunnabbi mu ssuula esooka n’olunyiriri olusooka, kwe kufiirwa “okumanya gy’oli.”

Oluvannyuma lw’okulaba ekitiibwa kya Mukama ekyamuweebwa ku mugga Kebali, Ezeekyeri akakkanyizibwa n’atuuka mu nfuufu nga bwe kyali eri Danyeri, Isaaya ne Yokaana. Awo ebyokulabirako ebyo byonna ebina biwa ebintu ebikola okufukibwako amafuta okw’abo abali okuwa obubaka eri ekkanisa etaliraba wadde okuwulira.

Mu kitabo kya Ezeekyeri mulimu ennaku mukaaga ezikwata ku Yerusaalemi. Twasooka dda okukwata ku nnaku esooka n’esembayo eziri mu ssuula esooka, olunyiriri olusooka n’olwokubiri, ate ne mu ssuula amakumi ana, olunyiriri olusooka. Nakwata ku lunaku olwokubiri oluli mu ssuula munaana n’olunyiriri olusooka, naye nnalukwataako mu ngeri yaalwo ey’obubonero bwokka, so si kuluteeka mu nkwatagana n’okuzingiza n’okuzikirizibwa kwa Yerusaalemi, era ekitabo kyonna kyetooloolera ku mwango ogwo. Yerusaalemi yazikirizibwa ku nkomerero ya 586/585 BC. Era mu Ezeekyeri 33:21 omudduki yatuuka ng’aleese amawulire ag’okugwa kwa Yerusaalemi.

Mu mwaka ogw’ekkumi n’ebiri ekibuga ne kimenyebwa, era olwo Ezeekyeri n’alyoka aba wa ddembe okwogera nga bw’ayagala. Okwolesebwa okwa Ezeekyeri essuula ey’omunaana kwali mu mwaka ogw’omukaaga, kale nga kumpi emyaka mukaaga nga tekinnamenyebwa.

Mu mwaka ogwaddako, gwe gwali omwaka ogw’omusanvu, abakadde baagenda eri Ezeekyeri okubuuza ku Mukama.

Awo mu mwaka ogw’omwenda, okuzingiza okw’amaza emyaka gumu n’ekitundu ne kutandika.

Buli emu ku nnaku zino buukiikirira akabonero akalambika obulamu obw’ennaku ez’oluvannyuma, kubanga Pawulo agamba nti Isirayiri ow’edda kye kyokulabirako eri abo ababeera ku nkomerero y’ensi.

Olunaku lwonna omukaaga olukwata ku Yerusaalemi lubeerawo wakati w’olunaku olusooka oluli mu ssuula emu, olunyiriri olusooka, n’olunaku olusembayo oluli mu ssuula amakumi ana, olunyiriri olusooka. Ennaku ezo ebbiri zitegeeza omwaka ogw’okutaano oguli mu ssuula emu, gwe gwali 592 BC, n’omwaka ogw’amakumi abiri mu etaano oguli mu ssuula amakumi ana, gwe gwali 573 BC. Ku mutendera gw’ennyiriri ku nnyiriri, Ezeekyeri alina olunyiriri lwa Misiri, oluzingiramu n’okwogerwako kwa Ttuulo, era n’olunyiriri lwa Yerusaalemi. Olunyiriri lwa Misiri lulina obubonero musanvu obw’enkomeredde ddala, (nga Ttuulo mweri mubeereddemu), ate Yerusaalemi alina mukaaga. Wamu n’ennyiriri zino kuliko olunyiriri lwa Yosiya n’omutendera ogw’ekkumi n’omusanvu ogwa Yubireyo. Naye olunyiriri olulagibwa awatali lunaku olwogerwako butereevu luba mu ssuula ena, era olunyiriri lwa ssuula ena lulina enzigi z’ebyuma ebiwerako ku nnamuziga Ezeekyeri ze yalaba bwe yatunuulira mu Kifo Ekisinga Obutukuvu. Era era lusitudde amazima ag’akabonero agawerako.

Omuwendo guno ebikumi bina mu asatu gukiikirira endagaano ey’emirembe gyonna, era mu ssuula ey’okuna Ezeekyeri akozesebwa Mukama ng’olugero olulamu, olugero oluzingiramu omuwendo ogw’ebikumi bina mu asatu.

Okuzingizibwa kwa Yerusaalemi, nga bwe kulagibwa Ezeekyeri, “kabonero,” nga bwe kyali n’okuzingizibwa okwakolebwa ku Yerusaalemi Kesutiya mu mwaka gwa 66. Ng’annyonnyola engeri Yesu gye yalaga okuzikirizibwa kwa Yerusaalemi, Mwannyinaffe White atutegeeza nti okutuukirira “okw’obutereevu” okw’okuzikirizibwa kwa Yerusaalemi kuli mu nnaku ez’oluvannyuma. Akabonero ak’okuzikirizibwa okwali ku bajulirwa ababiri, abakiikirirwa Nebukadduneeza ne Kesutiya, kalaga nti akabonero ak’okuzingizibwa, ke kabonero ak’okusembera kw’etteeka lya Ssande.

Mu kitundu kye tulowoozaako, era tulabamu ekijuliziddwa mu Baibuli ekya omega eri etteeka eryasinga obukulu ery’okuvvuunula obunnabbi erya William Miller mu ntambula ey’omusingi ey’obubaka bw’omumalaika ow’olubereberye n’owookubiri. Alpha y’omusingi gw’olunaku olw’emyaka era yali kabonero ka omega, kubanga alpha y’omusingi gw’olunaku olw’emyaka yateekebwawo mu kitabo kya Kubarwa ng’ekikemo eky’ekkumi era eky’enkomerero, Isiraeri kye yaleemwa, ne beeretereza okufa mu ddungu mu myaka amakumi ana egy’okutambulatambula mu ddungu.

Amakulu ag’obunnabbi agali mu kuba ng’omusingi gw’olunaku okuba omwaka gumanyiddwa mu bujeemu obw’enkomerero obw’enkola ey’okukemebwa ey’emitendera kkumi, etandikira ku kusomoka Ennyanja Emmyufu, era ng’omusingi gwe gumu gwongera nate okulangirirwa nga Yerusaalemi eri kumpi okuzingizibwa n’okuzikirizibwa, galina okutegeerwa era okukozesebwa mu kitundu kye tulowoozaako; era n’amakulu agali mu kuba “okuzingiza” kye “kabonero” galina okutwalibwa bwe gatyo.

Olunyiriri lw’ebyafaayo olukung’aanyizibwa nga bakozesa “okuzingiza” Yerusaalemi ng’akabonero lulina okutegeerwa, kubanga lufuuka “ekyuma ekikwataganya” bwe kityo bwe kyogerwa, era mu ngeri ey’akafaananyi, akabonero k’okuzingiza kaliko emiguwa mingi egyekuŋŋaanyako. Akabonero k’okuzingiza mpozzi kye kitundu ekisinga obukulu mu Ezeekyeri, era akabonero kano kasobozesa Empologoma ey’ekika kya Yuda okufulumya obutuukirivu okuva mu ekyo Ezeekyeri kye yasooka okulabika ng’akawunguwungu. “Akabonero” k’okuzingiza, omusingi gw’omwaka okuba olunaku, n’ennyiriri ez’obunnabbi ezikuŋŋaanyizibwa n’okuzingiza, birina okulowoozebwako mu mbeera nti bina mu kikumi mu amakumi asatu biraga endagaano etaggwaawo.

Mukama yayingira mu ndagaano ne Ibulayimu mu nkola ey’emitendera esatu, era ogusooka ku mitendera egyo esatu gwalimu obunnabbi nti ezzadde lya Ibulayimu lyandibadde basibe mu Misiri okumala emyaka ebikumi bina. Mu mutendera ogwokubiri Ibulayimu yaweebwa omukolo ogw’okukomolebwa, era omutendera ogwokusatu gwali ssaddaaka ya Isaaka ku Lusozi Moliya. Emyaka ebikumi bina gyayogerwako mu alfa y’emitendera esatu Mukama gye yatwala mu kuyimusa n’okuyingira mu ndagaano n’abantu abalonde. Abo bantu b’endagaano abalonde baayawulibwa ne Katonda mu kukubibwa amayinja kwa Siteefano mu mwaka 34, era oluvannyuma Pawulo, omutume omulonde eri ab’amawanga, n’alaga emyaka egyo ebikumi bina ng’egiri — emyaka ebikumi bina mu amakumi asatu.

Omuwendo ogukiikirira endagaano gwe bina n’asatu, naye abajulirwa ababiri, Ibulayimu ne Sawulo, bombi abaakyusibwa amannya gaabwe ne bafuuka Ibulayimu ne Pawulo mu buli kimu, balaga ebiseera bibiri eby’enjawulo ebikola omuwendo gwonna ogw’ebina n’asatu. Katonda bw’akyusa erinnya ly’emmeeme, kiba kabonero akalaga enkolagana ey’endagaano wakati w’emmeeme eyo ne Katonda. N’olwekyo emyaka ebina n’asatu gwe mugatte oguva mu kugatta emiwendo ebiri egy’enjawulo, nga bwe kiri ku bina bya Ibulayimu n’okwongerako Pawulo asatu. Ezeekyeri yagalamira ku luuyi lwe olwa kkono okumala ennaku bisatu mu kyenda, n’alyoka ku luuyi lwe olwa ddyo okumala ennaku amakumi ana; nga kino kiraga emiwendo ebiri nga omugatte gwayo gwonna gwe bina n’asatu.

Mu Lubereberye essuula ey’ekkumi n’emu, endagaano ey’okufa eyaleetebwa amangu ddala oluvannyuma lw’amazzi amatabivu olw’obujeemu bwa Nimuloodi eraga enjawulo wakati w’endagaano bbiri. Ebitundu by’omunaala gwa Baaberi bitegeeza abantu ab’endagaano ya Setaani ey’okwerokola bokka, abaali ba kusalirwa omusango era basaasanyizibwe. Mu ssuula y’emu, olulyo lw’Abaebbulaniya luyingizibwa olw’okuzaalibwa kwa Eberi, ekiraga okutandika kw’abantu abalonde okukiikirira endagaano ey’obulamu, ng’ebyawukana ku ndagaano ya Nimuloodi ey’okufa.

Mu essuula ey’ekkumi ey’Olubereberye, Eberi ne Peregi be baasooka okwogerwako.

Peleg kitegeeza okugabanyizibwamu oba okwawukana, era mu mirembe gya Peleg okugabanyizibwamu kw’ebika bibiri eby’abantu ab’endagaano kulagibwa n’ebyafaayo by’omunaala gwa Babeli n’obujeemu bwa Nimrodi. Eberi yamala emyaka ebikumi bina mu nkaaga mu ena, naye oluvannyuma lwa Peleg (okugabanyizibwamu) okuzaalibwa, yamala emyaka ebikumi bina mu asatu. Buli nsonga erina gye yolekera, era ebikumi bina mu asatu gwe muwendo Pawulo gw’atadde ku bunnabbi bw’endagaano ya Ibulayimu. Newaakubadde ng’omuwendo ebikumi bina mu asatu gukwataganyizibwa n’obulamu bwa Eberi oluvannyuma lw’okuzaalibwa kwa Peleg, emyaka amakumi asatu mu ena egy’olubereberye obulamu bwe gyogerwako ng’“ena mu asatu,” ekitegeeza ddala emyaka amakumi asatu mu ena, naye mu kwogera okwangu kw’emyaka egyo amakumi asatu mu ena kisomebwa “ena” ne “asatu” (430). Awo ne wajja ebikumi bina mu asatu, olwo n’okusooka okwogerwako ku bulamu bwa Peleg kwe “asatu.”

Eberi gwe musisi gw’erinnya “Omwebbulaniya,” era kwe kusooka okwogerwako ku Bebbulaniya, abaali bagenda okuba abantu abalonde ab’endagaano. Eberi kitegeeza okusomoka; bwe kityo n’aba kabonero akalaga abantu b’endagaano abasomoka okuva ku nsi eno okutuuka ku nsi empya, nga abaana ba Ibulayimu bwe baakola bwe baasomoka Ennyanja Emmyufu nga bagenda mu Nsi Eyo Easuubizibwa. Okubulubuuta mu ddungu okumala emyaka amakumi ana kwalobera okusomoka okwo, naye ku nkomerero y’emyaka egyo amakumi ana baasomoka Yoludaani ne bayingira mu Nsi Eyo Easuubizibwa, bwe kityo nga bakyoleka okusomoka okw’enkomerero okw’abantu ba Katonda. Pelegi akiikirira ebyafaayo eby’omu kiseera awo okugabanyizibwamu kw’abantu mu bantu babiri ab’endagaano kwe kwasookera ddala okubaawo ku kigo kya Nimuloodi. Akabonero k’endagaano ya Nimuloodi ey’okufa kwe kutabulwatabulwa, ate akabonero k’endagaano y’Obwebbulaniya ey’obulamu kye myaka ebikumi bina mu amakumi asatu egy’obulamu bwa Eberi nga okugabanyizibwamu okukiikirirwa Pelegi tekunnabaawo. Erinnya Pelegi era liteeka akabonero ku mazima ag’ennamba ag’obubonero, kubanga emyaka ebikumi bina mu amakumi asatu egya Eberi yagabanyizibwamu ennamba bbiri, era Pelegi akiikirira okwawula ebikumi bina ku nnamba amakumi asatu.

Bina na amakumi asatu birimu ebitundu bibiri. Emyaka ebina egy’endagaano ya Ibulayimu awamu n’emyaka amakumi asatu egyongerwako Pawulo gye yalaga. Okweyongera kw’okumanya okuleeta okudda obuggya okw’enkomerero okw’abantu ba Katonda kulagibwa mu ssuula ey’ekkumi n’ebiri eya Danyeri, awali akabonero ako ak’ebitundu bibiri ak’endagaano ey’olubeerera kaayogerwako mu ngeri ey’enjawulo, era ne kateekebwawo mu lunyiriri 9/11.

Okuggulwawo okw’enkomerero okuvaamu enkola ey’okugezesebwa ey’emitendera esatu, nga bwe kiragiddwa mu lunyiriri olw’ekkumi ng’“abalongooseddwa, ne bafuulibwa abeeru, ne bagezesebwa,” kukwatagana n’emyaka lukumi mu bibiri mu kyenda. Okutegeera okw’abasooka ku lunyiriri olwo kwe kugamba nti okuggyibwawo kw’okuziyiza okw’obupagaani mu 508 kwatandika enkola ey’emyaka amakumi asatu eyaviirako okuteekebwawo kw’obwa papa ng’obwakabaka obwokutaano obw’obunnabbi bwa Bayibuli mu 538, era ne bufuga ng’obwakabaka obwokutaano obw’obunnabbi bwa Bayibuli okutuusa emyaka lukumi mu bibiri mu nkaaga lwe gyaggwaako mu 1798. Emyaka amakumi asatu okuva mu 508 okutuuka mu 538 era Pawulo agitwala ng’“okusooka okuggwa okuva ku mazima,” mu 2 Abasessalonika.

Mu 2 Abasesalonika ensonga eri ku nkolagana wakati wa Rooma ey’Obupagaani ne Rooma eya Pawulo, nga zino ze bwakabaka obw’okuna n’obw’okutaano obw’obunnabbi, buli emu mu kifo kyayo. Mu ssuula eno ey’Abasesalonika mwe William Miller yazuulira nti “ekya buli lunaku” mu kitabo kya Danyeri kyali kitegeeza Rooma ey’Obupagaani, era Miller yongera n’azuula nti “ekya buli lunaku” mu Danyeri bulijjo kyaleetebwanga nga kiyungiddwa ku eky’omuzizo eky’okuzika oba ku kusobya okw’okuzika. Omuzizo n’okusobya okw’okuzika mu kitabo kya Danyeri bitegeeza ekyo Yokaana ky’ategeeza mu kitabo ky’Okubikkulirwa ng’ekifaananyi ky’ensolo n’akabonero k’ensolo, mu nsengeka eyo.

William Miller yawangirira ku nkola ze ez’obunnabbi ezisinga obungi, oba nga si zonna, ku kutegeera kwe amaanyi abiri agazikiriza, agakiikiririrwa ng’“ekya buli lunaku” (Roma ey’obupagaani), n’amaanyi agookubiri agazikiriza, agayogerwako mu ngeri bbiri, ng’okusobya okw’okuzikiriza (okwegatta kw’ekkanisa n’eggwanga), mu Kubikkulirwa—ng’ekifaananyi ky’ensolo (ensengeka y’obunnabbi eya papacy), era ng’ekivve eky’okuzikiriza (okusinza enjuba) mu Kubikkulirwa—ng’akabonero k’ensolo. Okutegeera Miller kwe yaggya mu Pawulo bwe yayanjula ensonga eno mu 2 Abasesalonika kwali kutegeera kwa musingi nnyo eri Miller, oyo ali akabonero k’emisingi gya Adventism. Pawulo agamba nti abo abatagala mazima agakiikiririrwa mu ssuula eyokubiri eya 2 Abasesalonika beebo abakkiriza obulimba obw’amaanyi.

Mu nnyiriri essatu eza Danyeri (Daniel 12:9–11), okutegeera okw’obubonero mu nnaku ez’oluvannyuma tekuyinza kubangamu kukozesa biseera, kubanga okuva nga October 22, 1844; okukozesa ebiseera eby’obunnabbi tekikyali kikola. Ennyiriri eza 9/11 zikiikirira ebiseera bibiri eby’enjawulo eby’emyaka amakumi asatu n’emyaka lukumi mu bibiri mu nkaaga. Ennamba amakumi ana n’ennamba lukumi mu bibiri mu nkaaga byombi bubonero bwa ddungu ery’obunnabbi, era mu buryo bw’obunnabbi bisobola okukozesebwa nga bikyusiganyizibwa. N’olwekyo, lukumi mu bibiri mu nkaaga esobola okutegeerwa ng’amakumi ana, era amakumi ana kye kitundu eky’ekkumi eky’ebikumi bina. Nnyiriri eza 9/11 zifaananyiriza ennamba y’endagaano ey’olubeerera, nga ekiikirirwa ebikumi bina (Abraham) mu nkolagana n’amakumi asatu (Paul). ‘Ddungu’ eriikiikirirwa ‘lukumi mu bibiri mu nkaaga’ likwatagana ne ‘ddungu’ ery’‘amakumi ana’, era nnya, kye kitundu eky’ekkumi eky’ebikumi bina. Amakumi asatu ge makumi asatu. Ebikumi bina mu amakumi asatu biva mu nnamba ebikumi bina nga egattiddwa ku nnamba amakumi asatu, era mu ssuula ey’okuna eya Ezeekyeri kino kiikiikirirwa nga ebikumi bisatu mu kyenda nga byongeddwako ennamba amakumi ana.

Ennyiriri 9/11 eziri mu ssuula ey’ekkumi n’ebiri zikiikirira wakati mu biseera bisatu eby’obunnabbi ebiri mu ssuula eyo, era ziri kabonero ak’endagaano ey’emirembe n’emirembe ebuliddwa mu nnaku ez’oluvannyuma. Okubikkulwa kw’amakulu ga bina n’asatu mu nnaku ez’oluvannyuma kuleetebwa mu ssuula ey’okuna eya Ezeekyeri.

Empologoma ey’ekika kya Yuda kaakano esumulula obubonero obw’okusembayo obw’okulabula eri abo abayingidde mu Kifo Ekisingayo Obutukuvu olw’okukkiriza wamu ne Ezeekyeri, Yokaana, Danyeri ne Isaaya. Amazima ago gaggulwawo nga gakwatagana n’okuyimusibwa kw’abo abakikirira si ng’abagobebwa ba Isiraeri bokka, wabula era ng’akabonero k’abantu akasiriivu mu enkumi kikumi mu obukumi buna mu bina. Amazima ago gateekebwa mu mbeera y’endagaano ekikirirwa emyaka ena kikumi egya Ibulayimu nga gikolaganira wamu n’endagaano ekikirirwa emyaka amakumi asatu egya Pawulo. Amazima ago gateekebwawo mu Danyeri essuula ey’ekkumi n’ebiri mu lunyiriri 9/11, ezikirira wakati mu biseera bisatu eby’obubonero, ebyategeerwa obulungi Abamilleri. Amazima aga wakati aga 9/11 agasumululwa mu Danyeri essuula ey’ekkumi n’ebiri gakikirirwa ennaku ebisatu mu kinaana n’ekkumi n’ennaku amakumi ana eza Ezeekyeri. Ennaku ezo ziggulwawo eri Ezeekyeri mu mwaka ogw’amakumi asatu ogw’omukululo ogw’ekkumi n’omusanvu ogwa Yobiri, era Ezeekyeri, ng’ali kabona, akikirira obwakabona bw’abantu akasiriivu mu enkumi kikumi mu obukumi buna mu bina abali mu kugeza okw’omumakkati, mu kugeza kusatu.

Ezekieri alambikiddwa munda mu kugezesa kwa yeekaalu ku “lunaku olw’okutaano” olw’“omwezi ogw’okuna,” ekyo mu byafaayo bya Millerite kyategeeza wakati ddala (“wakati mu kkubo”) w’emyezi egy’omusanvu egyatandika ku kuswazibwa okw’olubereberye nga April 19, 1844, ne giggweerera nga October 22 mu mwaka gwe gumu.

Nga nga 21 omwezi gwa Mukaga, 1844 gwali wakati mu myezi omusanvu emitukuvu, era ku lunaku olwo Samuel Snow yali mu Boston Tabernacle ng’ayanjula obubaka bwe obw’Okukaaba okw’Ekiro ekya wakati. Eyo, omulundi ogwasooka mu kwanjula mu lujjudde, “yalangirira mu bigambo byennyini eby’Ebyawandiikibwa nti, ‘Laba, Omugole ajja!’” Kati mu ngeri ey’akabonero tuyimiridde ne Ezeekyeri mu Boston Tabernacle, katono ddala nga tekunnabaawo kusitulwa kw’ababaka b’okukaaba okw’ekiro ekya wakati okugenda mu maaso ng’amayengo amangi ag’amaanyi. Enkola ey’obunnabbi ey’okusitula bendera ekiikirira mu lunyiriri olw’obunnabbi obukwata ku Isiraamu mu Okubikkulirwa essuula ey’omwenda. Ezeekyeri essuula ey’okuna etuwa omujulirwa ow’okubiri n’enkomerero y’obunnabbi obwo obw’emyaka ebikumi bisatu mu kyenda mu gumu n’ennaku kkumi na ttaano, era ekikola mu ssuula ey’okuna.

Tunaagenda mu maaso n’ebigambo bino mu kiwandiiko ekiddako.