Ebyafaayo Ebikwekeddwa eby’Olunyiriri olw’Amakumi Ana mu Mwenda

Peetero ali e Paniumi (Kayisaliya Firipi), era kino kiri ku nnaku mukaaga oba munaana nga tezinnatuuka ku makkati g’ebiseera ebisatu Peetero, Yokaana ne Yakobo bye baagenda bokka ne Yesu. Ekisooka kyali okulaga obuyinza bwe mu kuzuukira kw’omuwala wa Yayiro ow’emyaka kkumi n’ebiri; ekyokubiri kyali okulaga ekitiibwa kye ku lusozi olw’okufuusibwa; era ekyokusatu kyali Gesusemane, okulaga okubonaabona kwe. Mu Paniumi mu ssuula ekkumi n’emu Peetero ateekebwa mu kifo ekiri kumpi nnyo nga tekinnatuuka ku musaalaba ogw’olunyiriri olw’ekkumi n’omukaaga. Olusozi lwali makkati g’endo essatu ez’enjawulo ez’abayigirizwa abasatu. Ku lusozi Kitaawe ow’omu ggulu era yayogera omulundi ogwokubiri ku mirundi esatu; Kitaawe yayogera ku kubatizibwa, ku lusozi, n’oluvannyuma nga tekinnatuuka ku musaalaba. Peetero aba emirundi ebiri ku makkati g’ebintu bisatu eby’enjawulo. Era ye makkati ga ssuula ekkumi n’emu okutuuka ku abiri mu bbiri eza Matayo.

Olusozi lwajja nga okuyingira okw’obuwanguzi tekunnabaawo, era okuyingira okwo kwatandika ng’endogoyi esumululwa okusitula ekiweebwayo okuyingira e Yerusaalemi, nga bw’endogoyi ya Ibulayimu yasitula enku ez’ekiweebwayo ku Moliya, ekibuga eky’edda ekya yeekaalu mu Yerusaalemi. Embaga ey’amakondeere mu lunyiriri lwa Eby’Abaleevi amakumi abiri mu bisatu eraga okusumululwa kw’endogoyi, n’olwekyo obumanyirivu bw’olusozi olw’okufuusibwa enkula bwwakulembera okuyingira okw’obuwanguzi, bwe kityo ne buteeka Peetero mu byafaayo by’ennaku amakumi asatu eza Eby’Abaleevi amakumi abiri mu bisatu nga zikwataganyizibwa n’ekiseera kya Pentekoote. Mu nnaku ezo amakumi asatu yeekaalu (ekikemo eky’omu makkati) eteerwa ku abo abeesimbyewo okubeera mu bakabona ab’amanyi ab’enkaaga mu munaana. Mu bujulizi bw’obujeemu bwa kabaka Uzziya mu kifo ekitukuvu bakabona ab’enkaaga mu munaana bategeerekeka ng’ab’amanyi, bwe kityo ne kireetera okulowooza nti waaliwo bakabona abataabeetabamu.

Bakabona b'amaanyi be bakabona abagoberera Omwana gw’Endiga buli gy’agenda.

Empologoma ey’ekika kya Yuda ekulembera abantu Be okuyingira mu Kifo Ekisinga Obutukuvu, n’ebaleetera okutunuulira essanduuko ey’endagaano, era bategeere Kabona Asinga Obukulu ali eyo ng’aweereza mu mulimu Gwe ogusembayo ogw’okusangula ekibi. Peetero yazuukizibwa nga December 31, 2023, oluvannyuma n’ayolekaganizibwa n’ekigezo eky’omusingi ku mulimu gwa Rooma mu kuteekawo okwolesebwa okw’ebweru okw’obunnabbi. Awo ekigezo eky’okubiri eky’ennyumba entukuvu ne kituuka eri Peetero, era eyo ye nnono ey’okwolesebwa kw’olunyiriri olw’omunda ekiikiririrwa mu kwolesebwa kw’endabirwamu mu Danyeri essuula ey’ekkumi.

Peetero yali yeegaanyi Mukama we nga Julayi 18, 2020, era yakikola emirundi esatu.

Peetero yali akiikirira ebika bibiri eby’abo abasaba.

Omusuulu yaddayo ewuwe ng’aweereddwa obutuukirivu.

Abeeri ne omusolooza ba kabonero akalaga okuweebwa obutuukirivu olw’okukkiriza.

Obubaka bwa 1888 bwawerekerezebwako okukka kw’omumalayika ow’Okubikkulirwa kkumi na munaana.

Peetero omuwooza w’omusolo, akiikirira emmeeme ebalirirwa obutuukirivu olw’okukkiriza, era okubalirirwa obutuukirivu olw’okukkiriza bwe bubaka bwa malayika ow’okusatu, bwe bubaka obw’Abalawodikiya obwatuuka ku 9/11, ebizimbe ebinene eby’e New York bwe byagwa, era Okubikkulirwa 18:1–3 ne kutuukirizibwa. Awo enkuba ey’oluvannyuma n’etanoonyera okutonnya, era okuteekebwako akabonero okw’abantu emitwalo kikumi mu enkumi amakumi ana mu enkumi nnya ne kutandika. Mu nkomerero y’ekiseera ky’okuteekebwako akabonero okw’abantu emitwalo kikumi mu enkumi amakumi ana mu enkumi nnya, malayika ow’omu Okubikkulirwa essuula kkumi na munaana yakkira nga Mikayiri omukulu wa bamalayika, n’azuukiza Peetero ng’ayita mu kugezaako kusatu. Okugezesebwa okw’olubereberye kwatandika nga December 31, 2023, era kwakikirira amazima ag’ensibuko nti Rooma bwe buyinza obuli mu lunyiriri olw’ekkumi nnya olwa Danyeri kkumi n’emu obunyweza okwolesebwa. Okwolesebwa okwo kwe kwolesebwa kwa chazon, okukikirira olunyiriri olw’ebweru olw’obunnabbi, Sulemaani lw’agamba nti bwe bulamu oba kufa.

Ekigezo ekyokubiri kya Peetero kye kigezo kya yeekaalu ekiragiza okuyingira mu Kifo Ekisinga Obutukuvu olw’okukkiriza, nga Mwannyinaffe White bwe yakiraga mu kwolesebwa kwe okw’olubereberye. Eyo yalabayo etteeka ly’Isabbiiti ey’olunaku olw’omusanvu nga lyakaayakana waggulu w’amateeka amalala omwenda. Enjigiriza eyo ku kutandika kw’omusango ekiikirira enjigiriza ey’okwambala omubiri eyakaayakana waggulu w’enjigiriza endala ez’obunnabbi mu nnaku ez’oluvannyuma, mu kuviirira kw’omusango. Okwambala omubiri kwa Kristo Owa Katonda, nga yeetikka ku Ye omubiri ogwawangaalira mu bibi era ogw’ekibi, newakubadde nga teyamanya kibi, kukiikirirwa mu bifaananyi eby’enjawulo. Ekisinga obukulu kwe njigiriza ey’emirembe omusanvu. Enjigiriza ey’emirembe omusanvu ye yali alufa ey’okuzuula kwa Miller okw’obunnabbi, era ye yali enjigiriza mu 1856, eyakiikirira enjigiriza ya omega ey’ebyafaayo by’Aba-Millerite, awo Obwadiventi bwa Philadelphia obw’Aba-Millerite bwe bwajeema okumala emyaka musanvu ne bufuuka Ekkanisa y’Abadiventi ab’Olunaku olw’Omusanvu ey’e Laodikiya mu 1863.

Emiggo ebiri egy’Ezeekyeri essuula amakumi asatu mu musanvu biraga emisango ebiri egy’emyaka 2,520 egyassibwa ku bwakabaka obw’obukiika obwa kkono n’obw’obukiika obwa bukiikaddyo. Obwakabaka obwa kkono bukiikirira omubiri gw’obuntu, era obwakabaka obwa bukiikaddyo bukiikirira ebirowoozo ebyategekebwa okugattibwa n’ebirowoozo bya Kristo; bwe kityo, Obwakatonda bwandibadde bugattiddwa n’obuntu. Eyo ye njigiriza ey’okufuuka omubiri mu kifaananyi ekyanguyiziddwa. Ebiseera omusanvu byali alufa ne omega ey’ebyafaayo by’Aba-Millerite, era kubanga bikiikirira okufuka omubiri, era bye omega ey’ebyafaayo by’Abadiventiisi b’Olunaku olw’Omusanvu mu nkolagana n’enjigiriza ya Ssabbiiti eya alufa mu 1844. Ekimu kye kabonero ka Ssabbiiti ey’olunaku olw’omusanvu, ate ekirala kye kabonero ka Ssabbiiti ey’omwaka ogw’omusanvu.

Erinnya lya Peetero likyusibwa e Paniumu, ekyali eddaala eryokubiri mu kifaananyi kya Ibulayimu eky’endagaano esooka n’abantu abalondeddwa, era Peetero afuuka akiikirira endagaano ey’enkomerero n’abantu abalondeddwa ku ddaala lye eryokubiri. Eryo lye ddaala eryokubiri mu lunyiriri lw’essuula ekkumi n’emu okutuuka ku abiri mu bbiri, era gwe mulundi ogwokubiri ku mirundi esatu Peetero, Yakobo ne Yokaana gye baagenda ne Yesu ebbali okuva ku bayigirizwa abalala, era gwe mulundi ogwokubiri ku mirundi esatu Kitaffe ow’omu ggulu lwe yayogera. Olunyiriri lwa Nero lukoma ku makkati wakati w’entalo za Raphia ne Paniumu, kubanga lukwatagana n’ebiseera ebirala bibiri eby’emyaka 250 ebyatandika mu 457 BC ne 1776. 457 BC yakoma mu 207 BC, era 1776 ekoma mu 2026. Peetero ali ku 207 BC, 2026, 313 n’okugezesebwa kw’Yeekaalu okukulembera okw’okusatu era okw’okukakasa okw’okuteebwa kw’endogoyi, ekikiikirirwa ng’embaga y’amakondeere.

Ekigezo kya Peetero kwe kugoberera Kristo okuyingira mu Kifo Ekisinga Obutukuvu, era omulimu gwe kwe kutereeza, n’oluvannyuma okulangirira, obubaka obutereezeddwa obw’emipira gy’omuliro egya Nashville. Obubaka bwa Peetero obw’emipira gy’omuliro egya Nashville bwe bubaka bwa Pentekooti obwasooka okuleetebwa mu kisenge eky’oku waggulu, era oluvannyuma mu yeekaalu. Ayanjula obubaka bwe ng’akakasa emipira gy’omuliro egya Nashville, n’okutuukirira kw’olutalo lwa Raphia, nga biyungiddwa ku lutalo lwa Panium, olufuuka olutalo lwa Actium ku tteeka lya Ssande ery’olunyiriri olw’ekkumi n’omukaaga. Etteeka lya Ssande ery’olunyiriri olw’ekkumi n’omukaaga era lye tteeka lya Ssande ery’olunyiriri olw’ana mu lumu n’ery’olunyiriri olw’abiri mu bbiri. Ennyiriri ezo essatu nazo zikolagana n’olunyiriri olw’asatu mu lumu, obwapapa lwe bwatwala obuyinza mu 538 ne buyisa etteeka lya Ssande mu Lukiiko olw’okusatu olw’e Orleans. Ennyiriri ezikulembera okutuuka ku lunyiriri olw’asatu mu lumu ziraga obubonero bw’amakubo obwakulembera etteeka lya Ssande erya 538, era zifaananya ebyafaayo ebikulembera etteeka lya Ssande eriri kumpi okujja.

“Ebyombo eby’e Kittimu” byali bikiikirira Aba-Vandali, nabo era abakiikirirwa ng’ekkondeere ery’okubiri mu Okubikkulirwa essuula ey’omunaana. Okuggwaawo kwa Rooma okwagenda kweyongera kwatandika mu mwaka gwa 330, Konstantino bwe yagabanya obwakabaka mu buvanjuba n’obugwanjuba. Oluvannyuma yaligabanya eri batabani be basatu. Obwakabaka bwa Rooma obwali tebuyinza kuwangulwa okuva ku lutalo lwa Actium, olwo ne bugabanyizibwamu ebitundu bibiri, ne biryoka bifuuka ebitundu bisatu; awo ne kkondeere ennya ez’olubereberye ez’omu Okubikkulirwa essuula ey’omunaana ne zikiikirira okulumba kw’abalabe okwaleetera Rooma ey’ebugwanjuba okutuuka ku nkomerero mu 476. Rooma ey’ebuvanjuba eyaali e Konstantinopoli yeeyongera okubaawo okutuusa ku nkomerero y’ekkondeere ery’okutaano n’entandikwa y’ery’omukaaga, nazo era ze zibeera obuzibu obw’olubereberye n’obw’okubiri. Obunnabbi bw’ebiseera obw’emyaka kikumi mu ataano obw’obuzibu obw’olubereberye bwaggwa ku lunaku lwe lumu obunnabbi bw’ebiseera obw’obuzibu obw’okubiri lwe bwatandikira. Olunaku olwo lwe kugwa kwa Konstantinopoli mu mikono gy’Abaturuki ba Ottoman mu 1453.

Babulooni yagwa mu kiro kimu; mpozzi oyinza okuwakanya ng’ogamba nti Kula yakyasooka okukyusisa omugga, era ekyo kyatwala ebbanga, naye okugwa kwa Babulooni kwali kwa kiro kimu; so ng’okugwa kwa Rooma kwabikka emyaka 1123. Emyaka egyo gyalimu obubonero obw’enjawulo obw’obunnabbi obunnyonnyola okuzikirira okw’emitendera kwa Rooma ey’Obwakabaka, era Rooma ey’Obwakabaka ey’obupagaani efaanana Amerika mu mulimu gwayo ogw’okuteeka obwapapa ku ntebe ng’obwakabaka obwokutaano obw’obunnabbi bwa Bayibuli mu mwaka 538. Obwapapa buteekebwa ku ntebe ku tteeka lya Ssande ery’olunyiriri olwa kkumi na mukaaga olwa Danyeri kkumi n’emu. Obubonero obufaananyiriza omulimu gwa Amerika bukiikirirwa mu bubonero bw’okuzikirira okw’emitendera kwa Rooma ey’obupagaani.

Amaato ga Kittimu gaakiikirira Rome akatyabaga k’ebyensimbi, kubanga eggye ly’oku nnyanja ery’Abavandali lyaleeta okuzikirira ku makubo g’ebyombo ag’omu Nnyanja Meditereniyani. Mu nnaku ez’oluvannyuma, Obusiraamu bulagibwa ng’akatyabaga k’ebyensimbi eri bakabaka b’ensi. Abavandali n’amaato gaabwe baali buyinza bwa kkondeere olw’okubiri, era ebizibu ebisatu bye buyinza bwa kkondeere obw’Obusiraamu. Ekisooka kyali Buwalabu, ekyokubiri Butake, era ekyokusatu kya nsi yonna.

Amaato gabeera akabonero k’amaanyi ag’eby’enfuna, era mu Byawandiikibwa amaato ga Kittimu ge kabonero akasinga obukulu ak’amaanyi ag’eby’enfuna. Ago amaato gazikirizibwa embuyaga ey’ebuvanjuba esunguwadde nga giri wakati mu nnyanja, era mu Byawandiikibwa Obusiraamu bwe baana b’ebuvanjuba. Obusiraamu bwe bulagibwa mu lunyiriri olw’ebigambo eby’obunnabbi eby’ebibaawo, buleeta akatabanguko mu by’enfuna. Obusiraamu bukikirizibwa ne Balamu ng’endogoyi, ekigambo ky’Olwebbulaniya ekivvuunulwa nti “omusajja ow’omu nsiko” mu kumanyisa kwa Isimaeri okusooka mu Byawandiikibwa. Ku mutendera gw’obunnabbi Isimaeri ye jjajja wa Obusiraamu, so si kugaana nti Ibulayimu ye kitaawe wa Isimaeri, naye ebika bya Isimaeri ekkumi n’ebibiri mu Byawandiikibwa bimanyiddwa ng’abaana b’ebuvanjuba.

Mu nnaku ez’oluvannyuma Balamu, akabonero ka Amerika nga nnabbi ow’obulimba, akuba endogoyi ye emirundi esatu, nga kikiikirira okukubwa kwa Obusiraamu emirundi esatu. 9/11 kwe kwali okukubwa okw’olubereberye ku ebyo era ne kulamula okujja kwa malayika assa akabonero, ayambuka ng’ava ebuvanjuba mu mpewo ez’amaanyi ez’ebuvanjuba ez’olutalo. Okukubwa okw’okubiri okw’Obusiraamu kuli mu ngeri ebiri, kubanga omutendera ogw’okubiri gulaga okweyongera emirundi ebiri. Nga 7 October 2023 Obusiraamu bwakuba Isiraeri eyennyini mu ngeri etasuubirwa, era Nashville, Tennessee bw’erikubwa mu ngeri etasuubirwa Obusiraamu, Isiraeri ey’omwoyo eriba ekubiddwa. Mu lugero lwa Balamu, akabonero ak’okubiri k’ekkubo kaali wakati mu nnimiro z’emizabbibu ebbiri, era ennimiro z’emizabbibu ebbiri eza Mukama ow’Eggye zaali Isiraeri ey’edda eyennyini ne Amerika, Isiraeri ey’omwoyo ey’omulembe guno. Akabonero ka Balamu ak’ekkubo ak’okusatu kwe kwali endogoyi bwe yayogera; era akabonero ak’okwogera akalaga enkomerero y’ekiseera eky’okussa akabonero ku kikumi mu amakumi ana mu bana, ekyatandika ku 9/11, gwe mateeka ga Ssande, Amerika bw’eyogera ng’ogusota. Okukankana kw’ensi okunene okwa Okubikkulirwa kkumi na emu ge mateeka ga Ssande ago, awali akabi ak’okusatu kajja mangu, Amerika, endogoyi ne Zekkaliya we boogerera.

Kitaawe wa Yokaana Omubatiza yali wa mu kibinja eky’omunaana ku bibinja by’abakabona amakumi abiri mu bina ebyateekebwawo Dawudi okuweereza mu yeekaalu. Zekkaliya kabona yasaanikira obusiru obw’okutayogera olw’obutakkiriza okutuusa ku kuzaalibwa kw’omwana we Yokaana, era ye kabonero akalaga omuwendo munaana, (akabonero k’obwakabona). Mu kiseera ky’etteeka lya Ssande, omulembe ogusembayo ogw’abakabona, ogukiikirirwa Yokaana Omubatiza, guliyogera nga bwe kyakiikirirwa kitaawe Zekkaliya. Kristo yalaga Yokaana nti ye Eriya, era obubaka bwa Eriya obw’ennaku ez’oluvannyuma bukiikirirwa enkolagana ya kitaawe n’omwana, nga bwe kyali ku Zekkaliya ne Yokaana. Yokaana yali akwatagana ne Yeremiya eyali agambiddwa nti bw’anaakomawo, aliba kamwa ka Katonda.

Yeremiya yali akaaba olw’okunyiiga okw’olubereberye okw’awo ku nga 18 Julayi 2020, era singa yakomawo, yandifuuse akamwa ka Katonda mu kiseera ky’etteeka lya Ssande, bwe yayanjula obubaka obw’obunnabbi bwa Kabakkuku, obwali buludde, naye nga bwali bwa “kwogera” ku nkomerero. Yeremiya, era n’olwekyo Yokaana, era n’olwekyo Peetero, yali wa kwogera obubaka bwa Kabakkuku mu kiseera endogoyi ya Obusiraamu lwe yogera, era Amerika lwe yogera ng’ogusota.

Peetero e Kayisaliya Firipo, era eyitibwa Panium, ali mu kiseera ekyakulembera akabonero k’ekkubo ak’“olusozi,” akali ka kugobererwa okuyingira okw’obuwanguzi okwaleeta ku musaalaba, oba etteeka lya Ssande. Ekiseera kino kitegeezebwa olutalo lwa Panium, oluggweerera mu buwanguzi bwa paapa n’obuyinza bwe obw’omukago obwa Amerika. Panium lwe lutalo olw’okusatu ku ntalo ssatu ez’omukago, olusooka ku zo lwaggwera ku bbugwe wa Berlin mu 1989, era olusembayo oba olw’okusatu luggweerera mu kumenya “bbugwe” ow’okwawula ekkanisa n’eggwanga. 1989 yalaga entikko y’olutalo olw’omukago olwayitibwa “olutalo olunnyogovu,” olw’atandika ku nkomerero y’Olutalo olw’Ensi yonna olw’Okubiri, era Panium kikiikirira olutalo olunnyogovu oluggweerera ku Lutalo olw’Ensi yonna olw’Okusatu olukiikirirwa olutalo lwa Actium. Mu makkati g’obubonero bw’ekkubo obusooka n’obw’okusatu obw’entalo ssatu ez’omukago mulimu olutalo olwa ddala mu Ukraine, olukiikirirwa olutalo lwa Raphia mu nnyiriri ekkumi n’emu n’ekkumi na bbiri.

Panium lwe lutalo olunnyogovu oluleeta Olutalo lw’Ensi yonna olw’okusatu, nga bwe kiriikiririddwa olutalo olunnyogovu olwaggwa ku kiseera ky’enkomerero mu 1989, era nga lwali lutandise ku nkomerero y’Olutalo lw’Ensi yonna olw’okubiri. Mu bubonero obw’emitendera obukiikiririddwa olunyiriri olw’ekkumi ne 1989, olunyiriri olw’ekkumi n’emu n’olw’ekkumi na bbiri n’Olutalo lw’e Ukraine olwatandika mu 2014, n’ennyiriri ez’ekkumi n’essatu okutuuka ku ez’ekkumi n’ettaano n’olutalo olunnyogovu oluliwo kati wakati wa MAGA-ism ne globalism, waaliwo abakulembeze basatu abaateeka akabonero ku nkolagana wakati w’obwapapa ne Amerika.

Ronald Reagan yali omukago ogw’ekyama ne Paapa Yokaana Pawulo II, paapa ow’ennono ku bikwata ku bunnabbi bwa Fatima obwa Sitaani, era ayungiddwa ku byafaayo eby’obunnabbi eby’olunyiriri olw’ekkumi. Obwa-pulezidenti bwa Obama bukwatagana n’ebyafaayo eby’olutalo lwa Raphia mu lunyiriri olw’ekkumi n’olumu n’olw’ekkumi n’ebiri. Mu kiseera ky’obwa-pulezidenti bwe waaliwo bapaapa babiri ab’obubonero, kubanga waymark ey’okubiri eraga okuddobooza. Waymark ey’okusatu ey’ennyiriri kkumi na ssatu okutuuka ku kkumi na ttaano, paapa ye paapa asooka okuva mu United States. Mu kusooka twalowooza nti Paapa Leo yali paapa ow’ennono nga bwe yali ayolesebwa mu kifaananyi kya Yokaana Pawulo II, naye bwe kikozesebwa wansi w’okutegeera okw’obunnabbi okw’okukozesebwa okw’emirundi esatu, waymark ey’okusatu erina engeri ez’ennyiriri zombi ezasooka okutuukirizibwa, kale Leo ye Yokaana Pawulo II ow’ennono era ye mwene yali omukulembeze ow’edda ow’Ofiisi y’Okunoonyereza kw’Abakyewaggula, Benedict XVI, eyava ku ntebe olwa paapa Francis ow’eby’ensi omupya mu kiseera kya Obama.

Olutalo olusooka olw’abakola mu kifo ky’abalala lukiikirirwa olunyiriri lumu, olwokubiri n’ennyiriri bbiri, era olwokusatu n’ennyiriri ssatu. Olutalo olunyogovu olwaggwa mu 1989, lwatandika ku nkomerero y’Olutalo lw’Ensi yonna olwokubiri, era Olutalo lw’Ensi yonna olwokusatu, olukiikirirwa entalo y’e Actium, lutandika ku nkomerero y’olutalo olunyogovu olukiikirirwa entalo y’e Panium. Entalo essatu ez’ensi yonna, nga bwe kiri ne ku ntalo essatu ez’abakola mu kifo ky’abalala, zifugibwa emisingi egyekuusa ku nkozesa ey’emirundi esatu egy’obunnabbi. Enkomerero y’Olutalo lw’Ensi yonna olwokubiri yatandikawo olutalo olunyogovu olwaggwa n’omukulembeze ow’omunaana okuva ku Roosevelt mu 1945, eyali Reagan. Reagan mu kiseera eky’enkomerero mu 1989 yatandika olunyiriri lw’abakulembeze munaana olutuuka ku Trump (ali ku musanvu). Olutalo olunyogovu olwa Trump lwatandika mu 2015, bwe yalangirira okuvuganya kwe ku bwa pulezidenti era n’asasamaza abawagizi b’enkola y’ensi yonna, mu kutuukirizibwa kwa Danyeri ekkumi n’emu olunyiriri olwokubiri. Olutalo olwo olunyogovu luggwa ku Sunday law, kwe kulwanagana kw’e Actium, ekiziyiza ekyokusatu ekya Rooma nga tannafuga mu bujjuvu.

Roosevelt yatandika abapulezidenti munaana okutuuka ku Reagan, era Reagan n’atandika abapulezidenti munaana okutuuka ku Trump. Roosevelt alambe ekiseera ky’Olutalo olw’Ensi olw’Okubiri, bwe yafa nga Apuli 12, 1945; oluvannyuma Truman ye yali pulezidenti ng’olutalo olw’e Bulaaya luggwaako nga Maayi 8, era n’olw’e Pacific luggwaako nga Ssebutemba 2. Olutalo olw’e Bulaaya okusinga lwali lwa ku lukalu, ate olw’e Pacific lwali lwa mu nnyanja, nga bwe kiri nti Panium ekiikirira olutalo lwa ku lukalu, ne Actium n’ekiikirira olutalo lwa mu nnyanja. Ekisooka kiraga ekisembayo, era omutendera gw’abapulezidenti munaana guteekebwawo ku bujulizi bwa Danyeri essuula ekkumi n’emu, ennyiriri bbiri n’essatu, era ne ku kyama eky’omunaana okuba ow’omu musanvu. Mu Continental Congresses ebbiri ezasooka, ku ntandikwa y’ebyafaayo by’ensolo ey’ensi eby’Okubikkulirwa essuula kkumi na ssatu, waaliwo ebiseera musanvu eby’obwapulezidenti. Mu byafaayo ebyo George Washington yalondebwa ng’Omuduumizi Omukulu. Nga ye pulezidenti ow’olubereberye mu butongole, okulondebwa kwa Washington mu Second Continental Congress kufaananyiriza Washington ku ntandikwa ddala ng’omunaana ow’omu bapulezidenti musanvu.

Pulezidenti ow’olubereberye yali wa munaana ku ba pulezidenti musanvu abaasooka, era ne pulezidenti ow’enkomerero ye wa munaana ali ow’abo omusanvu. Kabona Zekkaliya ayogera ku kuzaalibwa kwa Yokaana, endogoyi bw’eyogera, era n’ensolo ey’ensi bw’eyogera. Awo era we wali okwolesebwa kwa Kabbakuuku okwogerera. Okuzaalibwa kwa Yokaana, okukiikirira akabonero k’abo emitwalo kikumi mu ana mu enkumi nnya ku Sunday law, gwe mulembe ogusembayo ogwa Zekkaliya kabona. Zekkaliya yali mu mukuubo ogw’omunaana ku mikuubo abiri mu ena egya bakabona. Ku Sunday law Zekkaliya (bakabona) boogera, Islamu (endogoyi) bw’eyogera era Amerika bw’eyogera ng’ekisolo ekya nnaggwa. Ku kabonero ako ekiwundu eky’okufa eky’obwapapa kiwonyezebwa era n’afuuka wa munaana ali ow’abo omusanvu. Trump naye ye wa munaana ali ow’abo omusanvu, era ye oyo akola ekifaananyi ky’ensolo ekituukirizibwa ku Sunday law. Obwakabona bw’abo emitwalo kikumi mu ana mu enkumi nnya olwo ne buba kamwa ka Katonda, ne boogera obubaka mu ddoboozi ery’amaanyi erya malayika ow’okusatu. Obwakabona obwo kye kkanisa ey’omunaana eri ow’abo omusanvu.

Roosevelt atandika pulezidenti munaana abakulembera okutuuka ku kiseera eky’enkomerero mu 1989, era ye assa akabonero ku nkyukakyuka okuva mu Lutalo olw’Ensi Yonna olw’Okubiri okutuuka ku lutalo olw’obunnyogovu olwakoma mu 1989. Pulezidenti Truman yaddirira Roosevelt era yafuga mu kiseera entalo ez’oku ttaka n’ez’oku nnyanja ezaakola Lutalo olw’Ensi Yonna olw’Okubiri wezaakomera. Ng’omukulembeze, Truman yafuga mu kiseera Amawanga Amagatte wegaatandikira nga October 24, 1945. Enkolagana ya Roosevelt ne Truman enywezebwa n’omwaka 1945. Bombi baali bapulezidenti mu mwaka ogwo, era mu mwaka ogwo olutalo olw’emirundi ebiri olwali Lutalo olw’Ensi Yonna olw’Okubiri lwakomera, era Amawanga Amagatte ne gatondebwawo, era n’olutalo olw’obunnyogovu ne lutandika.

Mu 1989 nabwo waaliwo ba pulesidenti babiri, nga bwe kyali mu 1945; Ronald Reagan ne George Bush ow’olubereberye. Reagan yamalawo Olutalo Olunnyogovu, era George Bush ow’olubereberye n’alangirira nti, okusinga ebirala byonna, ye yali wa nsi yonna, bwe yayogera eri Olukiiko Olukulu olwa UN olwa “amakumi ana mu ttaano” nga October 1, 1990, gye yayogerera ku kuzimba “entegeka empya ey’ensi yonna.” Mu kwogera okwo yagamba nti, “Kiri mu mikono gyaffe okulekayo emmawulire zino ez’ekizikiza, mu Mirembe egy’Ekizikiza gye zigwanira, era okusituka okugenda mu maaso okutuukiriza okutambula okw’ebyafaayo okugenda eri entegeka empya ey’ensi yonna n’ekiseera ekigazi eky’emirembe.”

Mu kwogera kuno, Bush yagatta ekigambo ekyo ku nkolagana eyaddawo oluvannyuma lw’Olutalo Olunnyogovu, Enkaayana mu Gulf (Iraq bwe yayingira Kuwait), okunyweza Omukago gw’Amawanga Amagatte, n’obukwatampola obuggya obw’amawanga obwesigamye ku bufuzi bw’amateeka. Bush yasooka okulaga ennyo ekigambo “new world order” wiiki ntono nga zinnayita, mu kwogera kwe okw’ennaku z’omwezi September 11, 1990, eri olukiiko olugatta ebibiina byombi ebya Congress.

Weetegereze ensonga nti Bush yateeka okwogera kwe mu UN mu mbeera mwe yayogereramu ku nkomerero y’olutalo olunnyogovu olwaggwa ng’aluyita “Emirembe gy’Ekizikiza.” Emirembe gy’Ekizikiza gyaggwa mu kiseera eky’enkomerero mu 1798, era Bush yali mu kiseera eky’enkomerero ekya 1989. Weetegereze nti mu kukozesa kwe okusooka okw’ekigambo “new world order,” Obusiraamu bwali busunguwaza amawanga, era okwogera okwo kwatwalibwa nga 9/11. Okuva ku Roosevelt okutuuka ku Carter baali ba pulezidenti munaana, era okuva ku Reagan okutuuka ku Trump baali ba pulezidenti munaana. Trump ye pulezidenti ow’enkomerero era yali alagiddwa mu kifaananyi kya pulezidenti asooka, eyali ow’omunaana ku pulezidenti musanvu abaasooka.

Ekiseera eky’enkomerero mu 1798 kiraga ekiwundu ekitta eky’obwapapa, era obwapapa bwe bwali amaanyi agafuga ku bakabaka b’e Bulaaya mu Biro eby’Enzikiza. Mu Okubikkulirwa essuula ya kkumi na musanvu, enkolagana eyo eragibwa ng’omukazi omwenzi ali ku nsolo, era ng’afuga ku yo. Mu 1798 obuwagizi bwa bakabaka b’e Bulaaya bwaggibwawo, n’ensolo n’efa. Mu 1799 paapa n’afa ng’ali mu buwanganguse. 1798 ne 1799 bikiikirira ekiseera eky’enkomerero mu ngeri yaakyo esingayo okutuukirira, nga bwe kiri nti ekiseera eky’enkomerero mu biro bya Kristo kyalambikibwa okuzaalibwa kwa Yokaana Omubatiza, oluvannyuma lw’emyezi mukaaga ne kubaawo okuzaalibwa kwa Kristo. Ebigambo bya Bush ebya 1990 bikiikirira Bush ng’owookubiri ku ba pulezidenti ababiri abalamba ekiseera eky’enkomerero, era biraga okutambula okudda eri obwegassi obw’ensi yonna, bwe maanyi g’ogusota. Obubonero bwa Bush bulaga ekitundu ekimu eky’okusembera eri etteeka lya Ssande, Amerika bw’ekomya okuba obwakabaka obw’omukaaga obw’obunnabbi bwa Bayibuli olw’okwogera ng’ogusota. Ku tteeka lya Ssande Amerika efuuka eddoboozi ly’Ekitongole ky’Amawanga Amagatte. Mu mbeera eyo yennyini Obusiraamu busunguwaza amawanga, era 9/11 n’erambikibwa. Nga September 11, 1990, Bush ow’olubereberye bwe yayogera eri Kongulo ku nteekateeka ye ey’obwegassi obw’ensi yonna, yali akiikirira ekiseera Obusiraamu lwe bwandiddamu okusunguwaza amawanga ku 9/11 mu 2001, naye mu kiseera ekyo pulezidenti yandibadde Bush ow’enkomerero.

Roosevelt, eyasooka ku ba pulezidenti munaana, yategeeza enkomerero y’Olutalo lw’Ensi yonna olw’Okubiri mu 1945, era n’addirirwa pulezidenti eyaddako eyaleeta Omukago gw’Amawanga Amagatte. Reagan, eyasooka ku ba pulezidenti munaana, yategeeza enkomerero y’olutalo olunnyogovu mu 1989, era n’addirirwa pulezidenti eyaddako eyasitula mu maaso Omukago gw’Amawanga Amagatte. Pulezidenti ow’enkomerero ku ba pulezidenti munaana alikomya olutalo olunnyogovu olwatandika bwe yalangirira ekigendererwa kye okuvuganya mu 2015, era alitandika Olutalo lw’Ensi yonna olw’Okusatu. Alikyusa obwakabaka obw’omukaaga obw’obunnabbi bwa Bayibuli okubufuula omutwe gw’obwakabaka obw’omusanvu obw’obunnabbi bwa Bayibuli (UN), oluvannyuma n’akkiriza okuwa ensoma eyo eri ensolo ku Sunday law.

Nga bwe kyali nti Olutalo olw’Ensi yonna olw’Okubiri lwali lulimu olutalo olw’oku lukalu n’olw’oku nnyanja, bw’atyo pulezidenti ow’enkomerero aliba n’olutalo olunnyogovu, olukiikirira olutalo olw’oku lukalu olw’e Panium oluleeta ku lutalo olw’oku nnyanja olw’e Actium. Ku Sunday law olutalo olunnyogovu olwatandika Trump bwe yasasamaza abagoberezi ba globalism mu 2015, lukyuka ne lufuuka Olutalo olw’Ensi yonna olw’Okusatu nga bwe lukiikirirwa entalo ez’oku lukalu n’ez’oku nnyanja ez’Olutalo olw’Ensi yonna olw’Okubiri. Ku nkomerero y’Olutalo olw’Ensi yonna olw’Okubiri, omutendera ogwaddirira gwali gwa globalism ey’Ekitongole ky’Amawanga Amagatte, nga bwe kyali ne ku nkomerero y’olutalo olunnyogovu ne Reagan ne Bush. Okusooka, Amerika eggwaawo ku Sunday law, oluvannyuma “new world order” ya Bush ereeta obwakabaka obw’omusanvu, obukkiriza amangu ago okuwa obuyinza bwabwo obwakabaka obw’omunaana.

Bush ow’olubereberye ne Bush ow’enkomerero bagattibwa wamu olw’okulangirira kw’ow’olubereberye eri Congress ku “enkola empya ey’ensi yonna” ku 9/11 n’Amateeka ga Patriot Act aga 2001 aga ow’enkomerero. Obubonero bwombi buteekebwa mu mbeera ey’Obusiraamu okusunguwaza amawanga.

Tujja kweyongera ku bintu bino mu kiwandiiko ekiddako.