Olugendo okutuuka ku kitabo kya Yoweeri lubadde lwa mpola, nga Peetero ye mujulizi waffe. Peetero ye omu ku bifaananyi ebyewuunyisa ennyo mu Kigambo kya Katonda eky’obunnabbi; naye si bw’otyo n’ebifaananyi byonna? Peetero ali e Kayisaliya Fulipi, era ali ne mu Pentekosite mu kisenge ekyawaggulu ku ssaawa essatu, ne mu Yeekaalu ku ssaawa ennenda olwo lwennyini. Yesu yabambibwa ku musaalaba ku ssaawa essatu era n’afa ku ssaawa ennenda. Peetero ayitibwa e Kayisaliya ku ssaawa ennenda, naye Kayisaliya gy’ayitibwa okugendamu mu lugero lwa Cornelius si Kayisaliya Fulipi ku bigere bya Lusozi Hermon; yali Kayisaliya ku lubalama lw’ennyanja, eyitibwa Kayisaliya Maritima.
Caesarea Maritima kye kibuga eky’omu lubalama lwa Nnyanja eya Meditereniani, nga kiri mayiro nga 30–35 kumpi obukiikakkono bwa Tel Aviv ey’omu kiseera kino (kyazimbibwa Kerode Omukulu ng’ekibuga ekinene eky’ekkomo ly’amato ery’Abaloma). Kiyitibwako emirundi mingi mu kitabo ky’Ebikolwa by’Abatume (kyogerwako emirundi 15), era bwe bagamba “Caesarea” mu Ndagaano Empya, abantu abasinga babeera boogera ku kino. Firiipu Omubuulizi w’Enjiri yabeeranga eyo ne bawala be bana abaalagula (Ebikolwa 8:40; 21:8). Paulo yassibibwa eyo emyaka ebiri, era yayimirira mu maaso g’abagavana Felikisi ne Fesito, ne Kabaka Agiripa (Ebikolwa 23–26). Okusinga obukulu wenda, Petro yabuulira wano Omuduumizi w’ekikumi Omuruumi, Kolineliyo—ekyavaamu okukyukira okusooka okunene okw’Ab’amawanga mu Bukristaayo (Ebikolwa 10), mu 34 AD, bwe yaggwaawo wiiki Kristo gye yakakasa endagaano n’abanji.
Anaanyweza endagaano n’abangi okumala sabiiti emu: era mu wakati wa sabiiti alikomya ssaddaaka n’ekiweebwayo; era olw’okusaasaana kw’emizizo alikifuula ekyazikira, okutuusa ku nkomerero; era ekiteekeddwawo kinafukibwa ku kyazikiriddwa. Danyeri 9:27.
Kayisaliya Maritima yakolanga ng’ekitebe ekikulu ky’obufuzi ky’Abaloma mu Yudaya, era nga kitundu ekikulu eky’Abamawanga. Kayisaliya Firipi ye kibuga kirala, ekiri mu bukiikakkono ennyo, okumpi n’awansi w’Olusozi Kerimoni (nga wali mailo 25–30 obukiikakkono bwa Nnyanja ya Galiraaya), mu kitundu ekimanyiddwa kaakano nga Golan Heights (Banias ya leero). Kyogerwako mu Njiri zokka (Matayo 16:13 ne Makko 8:27), Yesu bwe yatwala abayigirizwa be e Kayisaliya Firipi. Kino kye kifo ekimanyiddwa ennyo awali Peetero gye yayatula nti Yesu ye “Mesiya, Omwana wa Katonda omulamu,” era Yesu we yalangirira nti, “Ku lwazi luno ndizimbira Ekkanisa yange, era emiryango g’Emagombe tegirigimalawo” (Matayo 16:13–20). Kyali kitundu ky’obupagani, nga kirimu yeekaalu ez’abalubaale b’Abagiriki, okusinga ddala Pan, katonda w’embuzi, era empuku ya Pan yayitibwanga “emiryango g’Emagombe,” ekifuula okulangirirwa kwa Yesu eyo okw’amaanyi ennyo.
Ebibuga byombi byawukana ddala mu bifo byabyo ne mu byafaayo—ekimu kye kibuga kya Loma eky’ennyanja, ekinyigirivu mu mirimu, ekiri mu bugwanjuba obukiikaddyo; ekirala kye kifo eky’ekika ky’Obugiriki era eky’obpagani, ekiri mu bukiikakkono, okumpi n’emitwe gy’amazzi g’Omugga Yoludaani. Eky’ennyanja kye kisinga okutwala omutwe mu Kitabo ky’Ebikolwa by’Abatume, ate eky’omu bukiikakkono kye ky’omutima mu kaseera ak’enkyukakyuka mu Enjiri. Kayisaliya ey’ennyanja ye kifaananyi kya Loma—ekisolo, ate Kayisaliya ey’ettaka ye kifaananyi ky’omusota omukulu. Mukyala White alambulula ebbanga okuva ku Musaalaba okutuuka ku Pentekosite, ‘ebbanga erya Pentekosite,’ eriyatandika ku Musaalaba ne rikoma ku Pentekosite.
Nnindirira n’okwegomba okunene ekiseera lwe ebyo ebyabaawo ku Lunaku lwa Pentekooti bijja kuddamu okubaawo n’obuyinza obusinga obwaliwo olwo. Yokaana agamba, ‘Nalaba malayika omulala ng’akka okuva mu ggulu, ng’alina amaanyi amanene; n’ensi ne yaka olw’ekitiibwa kye.’ Awo, nga bwe kyali mu kiseera kya Pentekooti, abantu bajja kuwulira amazima nga gabagambirwa, buli muntu mu lulimi lwe.
Katonda asobola okufuuwa obulamu obuggya mu buli mwoyo ogwagala mu butuufu okumuweereza, era asobola okukoma ku mimwa n’ekkoola eriwaka erivudde ku kyoto, n’abafuula aboogera bulungi mu kumutendereza kwe. Amaloboozi ag’enkumi gunejjuzibwa amaanyi ag’okulangirira amazima ag’ewuniikiriza ag’Ekigambo kya Katonda. Olulimi olusittankana lunaasunulibwa, era abatiitiizi banaanywezebwa okuwa obujulizi obugumu eri amazima. Mukama ayambe abantu be okutukuza yeekaalu y’omwoyo okuva ku buli butali butukuvu, era bakuumenga enkwatagana ey’okusemberera naye ennyo, balyoke babe abeetabamu mu nkuba ey’oluvannyuma bw’eneefukibwa. Review and Herald, Jjulaayi 20, 1886.
Mu ngeri entuufu, ekiseera kya Pentekooti kyanditandikidde ku Mbaga y’Ebibala Ebyasooka, ey’ekwatagana n’okuzuukira kwa Kristo; naye awatali okufa ku musaalaba tewandibaddewo musaayi gw’Omulokozi eyazuukira gw’ayanditwala naye bwe yazuukira. Awatali okufa kwe, Ye, nga Omugaati ogw’Obulamu, teyandibadde yawummudde ku lunaku lw’Embaga y’Emigaati Egitaliimu Envumbo, era Omugaati ogw’Obulamu yalina okuwummula okusooka nga tannazuukira ku Mbaga y’Ebibala Ebyasooka, bwe kityo ne watandika ekiseera ky’ennaku amakumi ataano ekyaleeta okutuuka ku lunaku n’Embaga ya Pentekooti.
Kristo bwe yajja okukakasa endagaano okumala wiiki emu; wiiki eyo yatandika ku kubatizibwa kwe, era mu wakati wa wiiki eyo, oluvannyuma lw’emyaka esatu n’ekitundu, yabambibwa ku musaalaba, n’awummulira mu ntaana ku lunaku lw’embaga y’emigaati egitali mizimbulukutwa, n’azuukira ku Sande ku mbaga y’ebibala eby’olubereberye eby’ekukungula kya sayiri, bwe kityo n’atandika ekiseera kya Pentekooti eky’ennaku amakumi ataano ekyatuuka ku mbaga y’ebibala eby’olubereberye eby’ekukungula kwa ngano. Okuva ku musaalaba okutuuka ku nkomerero ya wiiki, emyaka esatu n’ekitundu oluvannyuma, ebbanga ly’emyaka musanvu lyatuuka ku nkomerero y’alyo ne Koluneliyo ow’e Kesaliya Maritima, eyasooka mu bamawanga okufuuka omukkiriza mu Ekkanisa ya Kristo, mu nkomerero ya wiiki mu mwaka wa 34 A.D.
Essabiiti Kristo gye yajja okukakasa endagaano ebalibwa mu bubaka bw’obunnabbi ng’ennaku 2,520, era omusalaba gubeerawo ‘mu wakati w’essabiiti,’ bwe kityo waabaddewo ennaku 1,260 oluvannyuma lw’okubatizibwa n’ennaku 1,260 nga zisigaddeyo okutuusa Koneeriyo lwe yakyuka okukkiriza. Ku musalaba Kristo yabambibwa mu ssaawa esatu, era yafa mu ssaawa mwenda. Ekyo ky’aba entandikwa y’ekiseera kya Pentekosite; ate ku nkomerero (kubanga Yesu bulijjo alaga enkomerero n’entandikwa), ku lunaku lwa Pentekosite Peetero awa olubiri olusooka okuva mu kitabo kya Yoweeri mu ssaawa esatu mu kisenge ekyawaggulu, mwe Kristo yasisinkana abayigirizwa ku lunaku lw’okuzuukira kwe. Peetero oluvannyuma awa olubiri olwokubiri ku Yoweeri mu yeekaalu mu ssaawa mwenda. Kitegeerekeka bulungi nti ssaawa esatu n’essaawa mwenda biba kabonero ka Alpha ne Omega ak’alaga entandikwa n’enkomerero y’ekiseera kya Pentekosite.
Olunyiriri ku lunyiriri, bwe tussa wamu essaawa esatu n’essaawa mwenda ez’ebyabaawo bibiri bino, tukizuula essaawa mukaaga zino ng’ekiseera eky’obunnabbi, era ebyabaawo bibiri bino bituwa obujulizi bw’okugabanyibwa. Kristo ava mu bulamu n’ayingira mu kufa n’addayo mu bulamu. Ava ku nsi n’ayingira mu ggulu n’akomawo ku nsi. Peetero abeera ebweru wa Yeekaalu, ate oluvannyuma mu munda mu Yeekaalu. Waliwo mazima enkanankana endala ezikwataganya essaawa esatu n’essaawa mwenda, naye okusookera ddala kyeetaagisa okwekenneenya Peetero, Koneeriyo ne Kayisaliya eri ku nnyanja.
Nga bwe kiri n’ebitundu eby’obunnabbi ebifaananyizibwa mu ssaawa ezi mukaaga, malayika bwe yatumibwa eri Koluneliyo okumulagira asindike abantu okugenda okuyita Peetero, kyali ku ssaawa ey’omwenda.
Waliwo omusajja omu e Kayisaliya ayitibwa Korneliyo, omukulu w’ekikumi mu kitundu ky’amagye ekyayitibwa eky’Italiya; omwetoowaze mu by’eddiini, era atya Katonda awamu n’amaka ge gonna, eyawaayo emisaada mingi eri abantu, era nga asaba Katonda bulijjo. Yalaba mu kyolesebwa ekirabika ddala ku ssaawa ey’omwenda ey’olunaku malayika wa Katonda ng’ayingira gy’ali, n’amugamba nti, Korneliyo. Bwe yamutunuulira n’atya, n’agamba nti, Mukama, kiki? N’amugamba nti, okusaba kwo n’emisaada gyo bituse mu maaso ga Katonda nga okujjukira. Kale kaakano weerezeewo abasajja e Yopa, oyite omu ayitibwa Simooni, atuumibwa Petro. Ebikolwa by’Abatume 10:1-5.
Okutuuka kwa malayika kubeera akabonero k’obubaka, era n’akabonero akalaga ekkubo; era malayika akakasa nti kye kabonero akalaga ekkubo bw’agamba nti, “Ebisabiro byo n’eby’okuwaayo eri abavu bituuse waggulu nga bifuuse ekijjukizo mu maaso ga Katonda.” Akabonero akalaga ekkubo ak’ekkomerero ly’e wiiki ke Koneeriyo okusindika abantu okugenda okuleeta Peetero mu essaawa ey’omwenda, nga amaze okusiiba ennaku ennya; era kiyitibwa “ekijjukizo,” ekyo nga kye kabonero akalaga ekkubo. Nga “omukulu w’ekikumi,” Koneeriyo yali omuduumizi w’abasajja kikumi.
Bwe Petero abeera e Kayisaliya Filippo mu Matayo 16, tewagerwako ku ssaawa yonna. Kayisaliya Filippo kye erinnya ly’ekibuga mu kiseera Yesu bwe yatwala abayigirizwa eyo. Mu byafaayo ebyogerwa mu Danieri 11, olunyiriri 13 okutuuka ku 15—ebyawandiikibwa ebyo byaatuukirira mu lutalo lwa Panyumu, era nga bye bifananyi by’olutalo oluleetayo tteeka lya Ssande mu Amerika—Kayisaliya Filippo yali ayitibwa Panyumu. Petero ali mu lunyiriri 13 okutuuka ku 15 bwe aba e Kayisaliya Filippo, kye Panyumu.
Okulaga nti Olutalo lwa Panium lwatuukiriza emitundu kkumi na ssatu okutuuka ku kkumi na ttaano egy’essuula ey’ekkumi n’emu mu Danieri, era nti emitundu egyo n’ebyafaayo eby’Olutalo lwa Panium biraga olutalo oluleeta etteeka lya Ssande mu United States, kye kimu ddala engeri obukodyo bwa “omusono ku musono” gye bwategekebwa okukola. Okukozesa obukodyo obwo kyetaagisa nti Kayisaliya Firipi ne Panium bitukanyizibwe, kubanga etteeka erisinga obukulu ery’obunnabbi erikwata ku mazima guno ligamba nti, “buli nnabbi ow’edda yayogerera nnyo ku nnaku zaffe okusinga ennaku ze yabaamu.” Paulo ayongerako nti “emyoyo gy’abannabbi giri wansi w’abannabbi,” bwe kityo si kyokka nti bonna balaga ennaku ez’oluvannyuma, wabula era bonna bakkiriziganya.
Olw’ensonga eno, bwe kibeera nga Panium kitegeerekebwa mu Kigambo kya Katonda eky’obunnabbi nga Panium, era oluvannyuma nga Caesarea Filipi, amannya gombi gateekeddwa okukozesebwa mu nnaku ez’oluvannyuma, era gakwataganire wamu, kubanga byombi bikwata ku kibuga kye kimu.
Mu kukwatagana n’omulamwa guno gw’amagezi, newankubadde nga gulimu enjawulo entono, waliwo Caesarea Philippi ne Caesarea Maritima. Peetero yagenda e Caesarea Philippi awamu ne Kristo, naye Omwoyo Omutukuvu ye y’amusindika e Caesarea Maritima. Naye mu Caesarea zombi ye Peetero gwe kisinga okuba omuntu omukulu w’endagaano. Ekyewuunyisa mu nsonga eno kwe kuba nti ku ssaawa ey’omwenda malayika yalabikira Cornelius n’amulagira atume abantu bamuyite Peetero. Peetero e Caesarea ye kabonero k’obunnabbi, naye Caesarea zombi zeenjawulo ddala. Emu ye Caesarea ewaali ku nnyanja, ate endala ye Caesarea ewaali ku ttaka. Caesarea ewaali ku nnyanja ekwatagana n’Ab’amawanga, era Cornelius ye y’omu sooka okuva mu b’amawanga okukyuka n’afuuka Omukkiriza kituufu ddala ku nkomerero ya sabbiiti y’endagaano mu 34 AD. Caesarea ewaali ku nnyanja ye ssaawa ey’omwenda era ekwatagana ne Peetero mu yeekaalu ku Pentekosite, era n’okufa kwa Kristo ku ssaawa ey’omwenda.
Caesarea ey’ettaka, ye Caesarea Firipi, ye essaawa ey’okusatu. Tewali bya kulondako birala. Caesarea Firipi ku ntandikwa, essaawa ey’okusatu; ate Caesarea Maritima ku nkomerero, essaawa ey’omwenda. Caesarea Firipi ye Alufa w’ekiseera ky’essaawa mukaaga, ate Caesarea Maritima ye Oomega. Oomega ku essaawa ey’omwenda kwe kufa kwa Kristo mu wakati wa wiiki ey’endagaano, era Peetero mu yeekaalu ku Pentekosite naye yali ku essaawa ey’omwenda. Okuyita kwa Koluneeliyo Peetero kikwatagana n’okufa kwa Kristo, ekyo ekifaananyiriza tteeka lya Ssande; era ne Peetero mu yeekaalu ku Pentekosite, nate ekifaananyiriza tteeka lya Ssande. Koluneeliyo, ng’omusooka omukkiriza mu b’amawanga, akiimirira omukozi w’essaawa ey’ekkumi n’emu asooka ku tteeka lya Ssande.
Essaawa ey’okusatu Kristo bwe yasalibwako ku musaalaba, n’essaawa ey’okusatu Peetero bwe yali mu kisenge ekyawaggulu, biteekwa, era bisobola byokka, okuyimirira Kayisaliya Fulipi. Ekisenge ekyawaggulu Peetero mwe yali ku lunaku lwa Pentekooti, kye kimu ddala ekisenge ekyawaggulu mwe Kristo yalabikira oluvannyuma lw’okuzuukira kwe, okulinnyuka kwe mu ggulu, n’okukkira kwe. Kristo n’ajja mu kisenge ekyawaggulu, ne wayitawo ennaku amakumi ataano; ku lunaku lwa Pentekooti Peetero n’ayanjula obubaka obuli mu kitabo kya Yoweeri mu kisenge ekyawaggulu kye kimu.
Caesarea Philippi ye ssaawa esatu egattagana n’okubambibwa ku musalaba n’ekisenge ekya waggulu ku Pentekosite. Okubambibwa ku musalaba kye kabonero k’okusasaanyizibwa, ate ekisenge ekya waggulu kye kabonero ky’obumu. Ekyo kitegeeza Caesarea Philippi nti kye kifo ekisangibwa nga katono okutuuka ku tteeka erya Ssande, awali ekibinja kimu kisasaanyizibwa, ate ekirala kikuŋaanyizibwa. Bwe bitandika ebyafaayo by’Olutalo lwa Panium okuddamu, abawala abatamagezi n’ab’amagezi balibeera ba yawukanye emirembe gyonna, era balikiyawukirirako olw’Omusalaba, ogukiikirira okusembera kw’etteeka erya Ssande. Kwari ku Caesarea Philippi Kristo gye yatandika okuyigiriza ku tteeka erya Ssande erisembera. Bwe yakola atyo, Peetero n’awakanya obubaka, bwe kityo mu nnyiriri mwenda Peetero akiikirira abo abateekebwako akabonero n’abo abaasasaanyizibwa olw’obubaka bw’Omusalaba, obwo bwe tteeka erya Ssande.
N’abagamba nti, Naye mmwe mugamba nti ndi ani?
Era Simooni Peetero n’addamu n’agamba nti, Ggwe Kristo, Omwana wa Katonda omulamu.
Yesu n’addamu n’amugamba nti, Oliweebwa omukisa ggwe Simooni Bayona; kubanga omubiri n’omusaayi tebyakikubikkulidde ggwe, wabula Kitange ali mu ggulu. Era nze nkugamba nti, ggwe oli Petro, era ku jjinja lino ndizimbira ekkanisa yange; n’emiryango gy’Emagombe tegisobola kugiwangula. Era nnaakukuwa ebisumuluzo by’obwakabaka obw’eggulu; na buli kyonna ky’onosiba mu nsi kijja kusibibwa mu ggulu; era buli kyonna ky’onosumulula mu nsi kijja okusumululibwa mu ggulu.
Awo n’abakuutira abayigirizwa be obutagamba muntu yenna nti ye Yesu Kristo. Okuva mu kiseera ekyo Yesu n’atandika okulaga abayigirizwa be nti kimugwanira okugenda e Yerusaalemi, era okubonaabona bingi okuva eri abakadde n’abakabona abakulu n’abawandiisi, n’okuttibwa, era n’azuukira nate ku lunaku olw’okusatu.
Awo Peetero n’amutwala ku mabbali, n’amunenya, ng’agamba nti, Mukama, kibeere wala naawe: ekyo tekiribaawo.
Naye n’akyuka, n’agamba Peetero nti, Ddayo ennyuma wange, Setaani: ggwe oli ekiziyiza gye ndi: kubanga tolowooza ku bintu bya Katonda, wabula ku bintu bya abantu. Matayo 16:15-23.
Okubambibwa ku ssaawa esatu n’obubaka bwa Peetero mu kisenge eky’awaggulu bikwataganya okukyusibwa okw’obunnabbi okuva mu ekkanisa ey’omu lutalo, egannyonnyolwa ng’ekkanisa erimu wamu eŋaano n’ebikajjo, okutuuka ku ekkanisa ey’obuwanguzi. Ekkanisa ey’obuwanguzi ye kiweebwayo ky’ebibala eby’olubereberye eby’eŋaano eky’Pentekooti, ekyo kye etteeka erya Ssande. Bwe eŋaano n’ebikajjo bituuka mu bukula bwabyo, bamalayika bagabanya ebika byombi. Y’enkuba eyatandika okutontoma ku 9/11 ereetera eŋaano n’ebikajjo okutuuka mu kubala ebibala.
Ekiseera ky’essaawa mukaaga kiyimirira ebyafaayo by’olukuŋŋaana lw’enkambi e Exeter okutuuka ku 22 Okitobba 1844, n’okuyingira okw’obuwanguzi kwa Kristo mu Yerusaalemi, era n’okuyingira kwa Kabaka Dawudi mu Yerusaalemi nga yali n’Essanduuko y’Endagaano. Essaawa ey’omwenda era kye kiseera eky’ekiweebwayo eky’akawungeezi, okwetooloola essaawa ssatu ez’olweggulo.
Kaakano kino kye oteekwa okuwaayo ku kyoto: abaana b’endiga babiri ab’omwaka ogusooka, buli lunaku bulijjo. Omwana w’endiga omu oteekwa okuwaayo mu makya; n’omulala oteekwa okuwaayo akawungeezi. Okuva 29:38, 39.
Ekigambo ekivvunulwa nga "even", emirundi emirala kiyimiririzibwa ng’ekigambo nti "between the evenings". "Between the evenings" kyogera ku kiseera eky’essaawa mukaaga wakati wa ssaawa essatu ne ssaawa mwenda. Wiiki y’endagaano eya Kristo eeyimirira ekiseera eky’essaawa mukaaga ku musaalaba, ekyefuuka Alufa y’ekiseera eky’essaawa mukaaga ku Pentekooti. Mu wiiki y’endagaano waliwo abajulizi babiri abalaga ekiseera eky’essaawa mukaaga ekikwatana butereevu, si na bubaka bw’obunnabbi bwa wiiki omutukuvu bokka, naye era n’obubonero bw’ekiseera kya Pentekooti. Awo ku nkomerero y’eyo wiiki yennyini ennabbi, Peetero ayitibwa e Kayisaliya ku ssaawa mwenda. Okuba nti mu nteekateeka y’ennabbi emu eya wiiki omutukuvu mulimu ssaawa mwenda ssatu—mu zo ebbiri nga z’Oomega z’ekiseera eky’essaawa mukaaga, eky’era nga kye kimu ekiri wakati w’ebiweebwayo eby’omu nkya n’eby’omu kawungeezi—kisaba mu kyetaago ky’obunnabbi nti okubaawo kwa ssaawa esatu nga ye Alufa y’ekiseera ekyaggwa ku ssaawa mwenda eya Koneeriyo.
Kayisaliya zombi, nga Peetero ye muntu omuli wakati, zirambulula Kayisaliya Fulipo ng’essaawa ey’okusatu. Ekiseera ekyo eky’essaawa mukaaga kitandikira mu Kayisaliya era kiggwerera mu Kayisaliya, kubanga enkomerero eragirwa mu kifaananyi ky’entandikwa.
Omwana gw’endiga ogw’Okuyitako gwalina okutibwa mu kawungeezi, okwo kwe essaawa ey’omwenda—essaawa Kristo gye yafa.
Munaagikuuma okutuusa ku lunaku olw'ekkumi n’ena olw’omwezi ogwo; era ekibiina kyonna eky’olukuŋŋaana lwa Isirayiri baligitta mu kawungeezi. Okuva 12:6.
Essaawa y’okusaba era ye essaawa ey’omwenda, kubanga yali mu kiseera ky’ekiweebwayo eky’akawungeezi.
Okusaba kwange kuteekebwe mu maaso go ng'obubaane; n'okutumbula kw'emikono gyange kube nga ssaddaaka ey'akawungeezi. Zabbuli 141:2.
Ng’ekigenderagana n’okuba nti ssaddaaka ey’akawungeezi ye ssaawa y’okusaba, Ezeera asaba mu kiseera ky’okuwaayo ssaddaaka ey’akawungeezi; n’olwekyo asaba mu ssaawa ey’omwenda, mu kiseera Peetero lwe yali mu Yeekaalu, mu kiseera Kristo lwe yafa, era mu kiseera Koneeriyo lwe yalagirwa asindike abantu bayite Peetero.
Era mu kiseera ky’ekiweebwayo eky’akawungeezi ne nsituka okuva mu kunakuwala kwange; nga nnakyuula ekyambalo kyange n’olugoye lwange, ne ngwa ku malundi gange, ne nnayolola emikono gyange eri Mukama Katonda wange. Ezeera 9:5.
Mu kusaba kwe, Ezeera yeenenya nga amaze okutegeera nti abo abaava e Babulooni okuddamu okuzimba yeekaalu ne Yerusaalemi baali beewasizza bakazi abapagani.
Awo Ezeera bwe yamala okusaba, era bwe y’aatula, ng’akaaba era yeegalamira wansi mu maaso g’ennyumba ya Katonda, ne bakuŋŋaana gy’ali okuva mu Isiraeri ekibiina kinene nnyo ky’abasajja n’abakazi n’abaana; kubanga abantu baali bakaaba nnyo ennyo. Awo Seekaniya mutabani wa Yekiyeri, omu ku batabani ba Eelamu, n’addamu n’agamba Ezeera nti, Twasobya eri Katonda waffe, era twafumbira abakyala ab’ennaggwanga mu bantu b’ensi; naye kaakano waliwo essuubi mu Isiraeri ku nsonga eno. Kale tukole endagaano ne Katonda waffe okugoba abakyala bonna, n’abaana abazaaliddwa ku bo, okusinziira ku magezi g’omwami wange ne gaabo abatitiira ekiragiro kya Katonda waffe; era kikolebwe ng’amateeka bwe galagira. Yimuka; kubanga ensonga eno ekukwatako: naffe tuliba wamu naawe: guma omwoyo, okikole.
Awo Ezeera n’ayimirira, n’aleetera bakabona abakulu, Abaleevi, ne Isirayiri yonna okulayira nti banaakola ng’ekigambo kino bwe kiri. Ne balayira. Awo Ezeera n’ava mu maaso g’ennyumba ya Katonda, n’agenda mu kisenge kya Yokanaani mutabani wa Eriyasibu; era bwe yatuuka eyo, teyalya mugaati, so teyanwa mazzi; kubanga yali ng’akungubaga olw’okusobya kw’abo abaali batwaliddwa mu buwaŋŋanguse. Ne bakalangirira mu Yuda yonna ne mu Yerusaalemi eri abaana bonna b’obuwaŋŋanguse, okukuŋŋaana mu Yerusaalemi; era nti buli atajja mu nnaku ssatu, ng’okuteesa kw’abakungu n’abakadde bwe kuli, ebintu bye byonna binaaggibwako, era naye yennyini anaasalwamu okuva mu kibiina ky’abo abaava mu buwaŋŋanguse. Awo abasajja bonna ba Yuda ne Benyamini ne bakuŋŋaana mu Yerusaalemi mu nnaku ssatu. Kyali omwezi ogw’omwenda, ku lunaku olw’amakumi abiri olw’omwezi; n’abantu bonna ne batuula mu luguudo oluli mu maaso g’ennyumba ya Katonda, nga banjenyera olw’ensonga eno, era n’olw’enkuba nnene.
Endagaano ey’abantu emitwalo kkumi na nnya n’enkumi nnya ekiikirizibwa ng’okwewawula okuva ku abo abaali bawasizza abakyala ab’ennaggwanga. Kuno kwe kuwawula kw’abawala ab’amagezi n’abasirusiru, era kubaawo mu ssaawa ey’omwenda, nga kye kufa kwa Kristo, ne Peetero mu Yeekaalu ku Pentekooti, era ne Peetero okuyitibwa e Kayisaliya aw’ennyanja. Okwewawula kwa Ezeera kwe kwo era kutukuza Abaleevi okukolebwa Omubaka w’Endagaano mu Malaki essuula esatu. Okutukuza okuli mu Malaki kulaga okulongoosa Yeekaalu okubiri okwakoleddwa Kristo.
Mu kusangula yeekaalu n’okugiggyamu abaguzi n’abatunzi b’ensi, Yesu yatangazisa omulimu gwe ogw’okutukuza omutima okuva mu butali butukuvu bw’ekibi,— okuva ku byegomba by’ensi, ebyegombesa eby’okwefaako bokka, n’emize emibi ebyonona omwoyo. Malaki 3:1-3 byasomeddwa. The Desire of Ages, 161.
Ezeera n’abo abayingira mu ndagaano bagambibwa nti, “Muyimuke,” ate Yoswa n’agambibwa ayimuke oluvannyuma lw’okufa kw’abajeemu bonna mu bbanga ly’emyaka amakumi asatu mu munaana. Kyatwala emyaka ebiri Isirayiri ey’edda okulemererwa mu kugezesebwa okw’emirundi kkumi, era oluvannyuma lw’emyaka amakumi asatu mu munaana abajeemu bonna baali bafa, era Katonda n’abagamba nti, “Muyimuke.”
Kaakano muyimuke, ne njogera nti, “musomoke omugga Zered.” Ne tusomoka omugga Zered. Ebbanga okuva lwe twava e Kadeshbarnea okutuusa lwe twasomoka omugga Zered, lyali emyaka amakumi asatu mu munaana; okutuusa omulembe gwonna gw’abasajja abalwanyi bwe gwaggwawo ddala okuva wakati mu ggye, nga Mukama bwe yabalayirira. Ekyamateeka Ekya Kubiri 2:13, 14.
Mu Yokaana essuula etaano, Yesu yawonya omusajja eyalina obulwadde okumala emyaka amakumi asatu mu munaana; era bwe yamuwonya, n’amugamba nti, "Imuka."
Kubanga malayika yakkanga mu biseera ebimu mu kidiba, n’atabulatabula amazzi; ne buli eyasookanga okuyingira oluvannyuma lw’okutabulatabulwa kw’amazzi ng’awonyezebwa ku bulwadde bwonna bwe yalina. Era waliwo omusajja omu eyo, eyalina obunafu okumala emyaka amakumi asatu mu munaana. Yesu bwe yamulaba ng’agalamidde, era n’amanya nga amaze ebbanga ddene mu mbeera eyo, n’amugamba nti, Oyagala okuwonyebwa?
Omuntu omulema n’amuddamu nti, Ssebo, sirina muntu, amazzi bwe gakankanyizibwa, anteeka mu kidiba; naye nga nkyajja, omulala ansooka okuserengeta.
Yesu n’amugamba nti, Yimuka, twala omukeka gwo, otambule. Era amangu ago omusajja n’awonyezebwa, n’atwala omukeka gwe, n’atambula: era olwo lwali olunaku lwa Ssabbiiti. Yokaana 5:4-9.
Mu kulabirako kwa Ezeera ku ndagaano y’emitwalo 144, abantu baali balina ‘okuyimuka’. Mu 1838, Josiah Litch, omubuulizi wa Millerite omumanyiddwa, yalagula okuggwa kw’obusukkulumu bwa Ottoman nga ku 1840, era obubaka bwa aba Millerite ne buyimuka, ne bwongerwamu amaanyi olw’okutuukirizibwa okutuufu ddala nga 11, Ogw’omunaana, 1840. Okutumbulibwa kw’ekkanisa eyawangula kulimu obubuulizi obw’obunnabbi obuleetera abantu ba Katonda okuyimuka endagaano bw’esimbibwa. Mu kwawulibwa kwa Ezeera okuva mu bakazi ab’ennaggwanga tusangamu okutukuza kwa Malaki kw’abaana ba Leevi, era n’okutukuza kwa yeekaalu kwa Kristo emirundi ebiri, era buli nnyiriri erambika okwawulibwa kw’eŋgaano n’obwogi, okutuukirizibwa Kristo bw’aggyawo ekibi emirembe gyonna okuva mu mitima gy’emitwalo 144. Essaawa ey’omwenda eya Kristo, n’essaawa bbiri ez’omwenda eza Peetero, wamu n’okusaba kwa Ezeera okw’okutukuza, bikwatagana n’etteeka erya Sande, mu kiseera we enkuba ey’enkomerero ejja kufukibwa nga tekipimiddwa. Mu Danyeri essuula ey’omwenda, Danyeri afuna okuddamu ku by’okusaba kwe mu kiseera ky’ekiweebwayo eky’akawungeezi, kye essaawa ey’omwenda.
Weewaawo, nga nkyayogera mu kusaba, ye omusajja Gabuliyeri, gwe nnali ndabye mu kibonekezo ku lubereberye, nga asindikiriziddwa okuwuluka mangu, n’ankoma mu kiseera ky’ekiweebwayo eky’akawungeezi. Danyeri 9:21.
Twategeezeddwa nti ebyolesebwa ebiweereddwa eri Danyeri awali emigga emikulu egy’e Sinari kati biri mu kutuukirizibwa, era nti tusaanidde okwekenneenya embeera ezaliwo mu kiseera mwe obunnabbi bwaweebwa.
Ekitangaala Daniyeri kye yafuna okuva eri Katonda, kyaweebwa okusingira ddala eri bino ebiro eby’enkomerero. Eby’olesebwa bye yalaba ku mabbali g’omugga Ulai ne Hiddekel, emigga emikulu gya Shinar, kati biri mu kutuukirizibwa, era ebintu byonna ebyayogerwa edda bijja okutuukirira amangu ddala.
Mukebera embeera ezaliwo mu ggwanga ly’Abayudaaya mu kiseera obunnabbi bwa Danyeri lwe bwaweebwa. Testimonies to Ministers, 113.
Ekitangaala ky’ebyolesebwa ebikwatagana n’emiigga Hidekeri ne Ulayi kiyimirira essuula mukaaga egy’enkomerero g’essuula kkumi n’emu eya Danyeri. Mu ssuula mwenda, ekiyimirizibwa omugga Ulayi, Danyeri aweebwa ekitangaala ku ssuula musanvu, munaana ne mwenda. Mu ssuula kkumi, ekiyimirizibwa omugga Hidekeri, Danyeri aweebwa ekitangaala ku ssuula kkumi, kkumi n’emu ne kkumi na bbiri. Obubaka bw’obunnabbi buyimirizibwa mu bintu byombi: mu bintu eby’obunnabbi ebiyimiriziddwa mu ssuula ezo, era ne mu Danyeri yennyini; kubanga tulina okwekenneenya embeera z’eggwanga ly’Abayudaaya nga obunnabbi bwe bwaweebwa.
Tugwanidde okutwala ebirowoozo ebyo mu nnaku ez’enkomerero era ne tubiteekateeka nga bikwatagana n’obujulirwa bw’omunnabbi omulala. Kitegeeza nti, nga bwe Peetero abeera e Kayisaliya e Firipi era n’e Kayisaliya Maritima, Danyeri akyalirwa Gabuliyeri essaawa ey’omwenda mu mutwe ogw’omwenda, era akyalirwa ku lunaku lw’amakumi abiri mu bbiri mu mutwe ogw’ekkumi. Ekitangaala kya Ulayi ne Hidekeri eky’ennaku ez’enkomerero kisumululiddwa eri Danyeri essaawa ey’omwenda ku lunaku lw’amakumi abiri mu bbiri. Ekitangaala ekyo kikiikirira okufukibwa kw’enkuba ey’enkomerero nga kutali mu kipimo ku Tteeka lya Ssande.
Obujulirwa bwa Danyeri buvumbuliddwa mu bujjuvu ku essaawa ey’omwenda, kubanga bulambulula ebyafaayo eby’ebweru n’eby’omunda ebya ‘ebibagwira’ abantu ba Katonda mu nnaku ez’oluvannyuma. Ekitangaala ekyo bwe kilangirirwa, Ab’amawanga, abakikirizibwa Koluneeliyo, baliyita aba 144,000, amateeka ga Katonda galittibwa olw’okukakamizibwa okw’okukuuma Sande, era Peetero alitwala obubaka mu yeekaalu Kristo gye yavamu era gye yalangirira ng’ennyumba ya Bayudaaya erekedde nga matongo. Peetero ayogera eri Ab’amawanga, era n’eri Sannedirini, nga Ezeera agegayerera okweyawula, ate Danyeri asiba n’asaba ekitangaala. Essaawa ey’omwenda ku Pentekosite, mu kufa kwa Kristo, mu kuyita kwa Koluneeliyo eri Peetero, n’ekiweebwayo eky’akawungeezi byonna bikwatagana ne Eriya ku Lusozi Kalemeri.
Kitegeerekeka bulungi nti ekiseera kya ssaawa mukaaga kiraga ekiseera ekituuka ku nkomerero yaakyo ku tteeka ery’Olunaku lwa Sande; naye kitandika n’ekintu ekigattiddwa butereevu n’enkomerero yaakyo, nga bwe kyali mu biweebwayo eby’enkya n’eby’akawungeezi. Mu ngeri eya Peetero, ekiseera kya ssaawa mukaaga kiri okuva e Kayisariya Firipi okutuuka e Kayisariya ku nnyanja. Ku Pentekosite kyava mu kisenge eky’awaggulu ne kituuka mu Yeekaalu. Ekiseera ekirabiddwa ng’ekitangaala ekimanyangavu ekiteekebwa ku ntandikwa y’ekkubo kye Okwoolereza okw’omu ttumbi ly’ekiro, era ekiseera ekyo kituuka ku tteeka ery’Olunaku lwa Sande. Essaawa mukaaga, mu wakati w’akawungeezi, ziraga okuyingira okw’obuwanguzi kwa Kristo mu Yerusaalemi; era okwo nakwo kwakiraga ekiseera okuva ku lukuŋaana lw’ekkambi e Exeter okuva nga August 12 okutuuka ku 17, 1844, olwatandikawo okulangirirwa kw’obubaka okwaatuuka ku nkomerero yaakwo nga October 22, 1844. Exeter ye Kayisariya Firipi, ate Kayisariya ku nnyanja ye October 22, 1844. Okutandika kuwereddwa akabonero ka Kayisariya, era n’enkomerero nayo kuwereddwa akabonero ka Kayisariya.
Okuyingira okw’obuwanguzi kulambikibwa empaka ku ntandikwa ne ku nkomerero. Empaka eyali e Exeter yakiikirirwamu okusinza okw’obulimba okwabadde kukolebwa ku mbuga mu weema eya Watertown. Eweema ezo ebbiri zakiikirirwamu obubaka bubiri, era bwe Kristo yayingira mu Yerusaalemi, Abayudaaya abawakanawakana ne beemulugunya ku bubaka obwabadde bubuulirwa nga ava ku Olusozi lw’Emizeyituni, ng’atudde ku ndogoyi eyaggyibwako obusiba kaakano, ng’ayingira mu Yerusaalemi. Empaka esooka n’eya nkomerero zitegeeza Alefa n’Omega ey’ekiseera. E Exeter, ekibiina kya Watertown kiwakirira ekibiina ky’abawala abatamanyiddwa abataalina mafuta, era lwaabwe oluggi olw’obulokozi lwaggala. Ku nkomerero y’ekiseera ekyo, oluggi oluyingira mu Kifo Ekitukuvu lwaggala, bityo ne liteekawo Alefa n’Omega ey’ekiseera ekyo. Alefa n’Omega eyo ekwatagana n’empaka ebbiri ez’okuyingira okw’obuwanguzi, ne Kayisaliya okutuuka e Kayisaliya awamu ne Peetero.
Mu bitundu bya Kayisaliya Filipi, erinnya lya Simooni Barayona likyusibwa ne lyitibwa Peetero; mu kyawandiikibwa mwe atenderezebwa ng’akamwa k’obusikirize, naye oluvannyuma n’akolimirirwa ng’a Setaani olw’okuwakanya obubaka bw’Omusalaba. Peetero ye kabonero ak’ebika bibiri, obubaka obw’Emubatizo n’Omusalaba bwe bugabanya; obwo kye bubaka bwa 9/11 n’etteeka erya Sande.
“Ku buli kika ekyayimiririzibwa Omufalisaayo n’Omukolera omusolo, waliwo eky’okuyiga mu byafaayo by’Omutume Peetero. Mu ntandikwa y’obuyigirizwa bwe Peetero yeerowooza ng’ali wa maanyi. Ng’Omufalisaayo, mu kuteesa kwe ku ye yennyini, yalowooza nti, ‘siri nga bantu abalala.’ Bwe Kristo yali ku mabbali g’okutengulwa kwe n’alabula abayigirizwa be nti, ‘Mmwe mwenna mujja kwesittala ku nze ekiro kino,’ Peetero n’ayogera n’obwesige nti, ‘Newaakubadde bonna baakwesittala, naye nze sirikwesittala.’ Makko 14:27, 29. Peetero teyamanyi bulabe bwe. Okweesiga ye mwennyini kwamukyamuza. Yalowooza nti asobola okuwangula okukemebwa; naye mu ssaawa ntono ennyo ekigezo ne kijja, era n’avuma n’alayira, n’amugaana Mukama we.” Christ’s Object Lessons, 152.
Ku ssaawa ey’omwenda, essaawa y’ekiweebwayo eky’akawungeezi, mu kuddamu okusaba kwa Eriya, omuliro ne gukka ne gukwokya ekiweebwayo ne gukimalawo, nga kigendererwa okutegeeza abantu ba Katonda nti Mukama ye Katonda. Waliwo bika bibiri ebyalabirizibwa ku Lusozi Kalumeeri: ekika ekimu ekimanyi olwo nti Mukama ye Katonda; n’ekirala ekiyimiririrwa bannabbi ba Baali, abalyoka ne battibwa oluvannyuma.
Awo olwatuuka mu kiseera eky’okuwaayo ekiweebwayo eky’akawungeezi, Eriya nnabbi n’asembera n’agamba nti, Mukama Katonda wa Ibulayimu, wa Isaaka, era wa Isirayiri, kimanyikike leero nti ggwe oli Katonda mu Isirayiri, era nti nze ndi omuddu wo, era nti bino byonna mbikoze ku kigambo kyo. Mpuliriza, ayi Mukama, mpuliriza, abantu bano bamanye nti ggwe oli Mukama Katonda, era nti ozzizzaayo omutima gwabwe.
Awo omuliro gwa Mukama ne gukka, ne gulyawo ekiweebwayo ekyokebwa, n’emiti, n’amayinja, n’efuufu, era ne gulyawo amazzi agali mu mukutu. Abantu bonna bwe baakiraba ne bagwa wansi amaaso gaabwe; ne bagamba nti, Mukama, ye Katonda; Mukama, ye Katonda.
Awo Eriya n’abagamba nti, Mubakwate bannabbi ba Baali; tewabeeko n’omu asimattuka. Ne babakwata; era Eriya n’abatwala ku mugga Kisoni, n’abattira eyo. 1 Bassekabaka 18:36-40.
Ekiweebwayo eky'akawungeeze, okufa kwa Kristo, Peetero awonya omulema, Peetero atwala obubaka eri Abaamawanga, Danyeri aweebwa omusana ogw'obunnabbi, okusaba kwa Eriya okuddibwamu mu muliro, nga Ezira ali mu ebbuliri n'evvu ng'asabira okukyusibwa kwa Laodikeya okufuuka Firadelfiya, olw'okukyusibwa kw'ekkanisa ey'abalwanyi okufuuka ekkanisa ey'obuwanguzi. Essaawa ey'omwenda ye ssaawa ey'ekiweebwayo, ssaawa ey'okusaba okuddibwamu, ssaawa eggulu gye likwatagana n'ensi, ekiyunga wakati w'okusalirwa omusango n'okusaasirwa; era kye kivaako Kristo n'afa mu ssaawa ey'omwenda, kubanga essaawa ey'omwenda ey'ekiweebwayo yaggulawo Enjiri eri Abaamawanga, abo abaali batudde mu kizikiza, naye banaalaba omusana omukulu ekitabo kya Danyeri bwe kinaaggulibwa ddala mu kiseera ky'etteeka lya Sande.
Ku kiweebwayo kya Gidiyoni mu Abalamuzi 6:21, Malayika wa Mukama n’akoma ku kiweebwayo kya Gidiyoni—eky’ennyama n’omugaati ogutalimu yisiti—n’omuggo gwe, ne guvumbuka omuliro okuva ku lwazi ne gukimalawo ddala. Omuliro guno gwakakasa okuyitibwa kwa Katonda eri Gidiyoni era ne gulaga okukkiriza kwe akabonero.
N’amugamba nti, Bwe mba kaakano nga nzudde ekisa mu maaso go, kale nkolerere akabonero nti ggwe oyogera nange. Tove wano, nkwegayiridde, okutuusa lwe ndijja gy’oli, ne nzisa ekirabo kyange, ne nkikuteekera mu maaso go. N’ayogera nti, Ndikulindirira okutuusa lw’olikomawo. Awo Gidiyoni n’ayingira, n’ategeka omwana w’embuzi, n’emigaati egitaliimu kizimbulukusa okuva ku efa y’obuwunga: ennyama n’agiteeka mu kibbo, n’omuto n’aguteeka mu nsuwa, n’abimuleetera wansi w’omusambya, n’abimuwereza. Awo omalayika wa Katonda n’amugamba nti, Twala ennyama n’emigaati egitaliimu kizimbulukusa, obiteeke ku lwazi luno, era oyiwe omuto. N’akola bwe kityo. Awo omalayika wa Mukama n’agolola nkomerero y’omuggo ogwali mu mukono gwe, n’akwatako ennyama n’emigaati egitaliimu kizimbulukusa; ne muliro ne gubulukuka okuva mu lwazi, ne gulyawo ennyama n’emigaati egitaliimu kizimbulukusa. Awo omalayika wa Mukama n’akyabulira mu maaso ge. Awo Gidiyoni bwe yamanya nti yali omalayika wa Mukama, Gidiyoni n’agamba nti, Ayi Mukama Katonda! kubanga ndabye omalayika wa Mukama mu maaso ne mu maaso. Abalamuzi 6:17-22.
Malayika yalabikira Gidiyoni mu lunyiriri olusooka lw’essuula, n’amuyita nti, “Omuzira w’amaanyi,” ne Gidiyoni n’asaba akabonero okukakasa ekigambo ekyo. Awo Gidiyoni n’asaba malayika asigale ng’alindirira, era mu by’obunnabbi omalayika alindirira ye malayika ow’okubiri. Nga ekiseera eky’okulindirira kimazeewo, Gidiyoni n’ateekawo ekiweebwayo, omuliro ne gulyawo ekiweebwayo. Gidiyoni ali ku ssaawa ey’omwenda, kubanga Eriya yali ku kiseera ky’ekiweebwayo eky’akawungeezi; era essaawa ey’omwenda ye etteeka ery’Olw’ Sande, nga ennimi z’omuliro eza Pentekooti zituukaganye. Gidiyoni akiikirira ekibinja ekiraba Mukama amaaso ku maaso, era kye kyatuuka eri Danyeri mu ssuula ey’ekkumi. Bwe yalaba omuliro ng’ugimalawo ekiweebwayo, n’amanya nti abadde ayogerezeganya ne Mukama, gwe yalabye amaaso ku maaso.
Gideyoni azuukirira eri obutuufu buno bwe eky’amagero ky’omuliro kikkakanya akabonero; era akabonero kaali Gideyoni, omusajja wa Katonda omuzira, n’amagye g’abakabona ebikumi bisatu, bonna nga mu ngalo zaabwe balina ebibao bya Abbakuku ebikumi bisatu. Akabonero, oba akabendera, ye Gideyoni yennyini, n’amagye g’ebikumi bisatu, era ge amagye amaanyi ga Ezekyeri agayimirira mu kitundu amakumi asatu mu musanvu.
Bwe Eweema ey’Okukuŋŋaanirangamu yatukuzibwa mu Ebyalevi 9:23–24, oluvannyuma lw’ebiweebwayo ebyasooka bya Aaroni nga Omukulu wa Bakabona, omuliro ne gufuluma mu maaso ga Mukama ne gulya ekiweebwayo ekyokebwa n’amasavu agali ku kyoto. Abantu ne baleekaana era ne bagwa amaaso wansi nga bawuniikiriziddwa. Kino kirina, olunyiriri ku lunyiriri, okugwirizana n’omuliro gwa Eriya.
Okusaba kwa Ezeera okw’essaawa ey’omwenda olw’okuwawula eŋgaano n’eby’ensiko, okubeerawo kwakwo ku kiseera ky’etteeka ery’okukuuma Ssande, kutuukirizibwa mu kiseera ekyo lwe ekkanisa erwana ekyuka ne efuuka ekkanisa ey’omuwanguzi. Kigwanidde era okukwatagana n’omuliro gwa Gidiyoni. Omuliro omulya ogwali ku kiweebwayo ekisooka kya Alooni, ekyakolebwa oluvannyuma lw’ennaku musanvu ez’okutukuza, ku lunaku olw’omunaana, gwakomawo ku lunaku lwe lumu, ne gomalawo batabani ba Alooni babiri ababi. Omwoyo Omutukuvu bw’anaafukibwawo awatalibako kipimo mu ssaawa ey’omwenda, ku kiseera ky’etteeka ery’okukuuma Ssande, walibaawo okwawulwamu ebika bibiri by’abasaseredooti, era ekkanisa ey’omuwanguzi enaatandika omulimu oguyimiririrwa embalaasi ennjeru ey’Efeso, ng’evawo okuwangula era n’okwongera okuwangula. Okufukibwako amafuta kw’ekkanisa ey’omuwanguzi kufuna omujulizi ow’okubiri mu Yeekaalu ya Sulemaani.
Mu 2 Byafaayo 7:1-3 ku kutukuzibwa kwa yeekaalu ya Sulemaani, oluvannyuma lw’okusaba kwa Sulemaani, omuliro ne gukka okuva mu ggulu ne gulyawo ebiweebwayo ebyokebwa n’ ssaddaaka. Ekitiibwa kya Mukama ne kijjuza yeekaalu, ne kireetera abantu okusinza era okulangirira obulungi bwa Katonda n’obusaasizi bwe obutagwawo. Mu kiseera ky’etteeka ery’Olw’ Sande, Ekkanisa ey’Obuwanguzi eyimusibwa waggulu okusinga ensozi zonna ng’engule era ng’ebbendera, ng’okusinziira ku Zekkaliya ne Isaaya. Omuliro bwe gwakka ku kutukuzibwa kwa yeekaalu kwa Sulemaani, yeekaalu n’ejjuzibwa ekitiibwa kya Mukama, nga kiraga nti okufuuwa kw’ekkondeere ey’omusanvu kumaze omulimu gwakwo ku bantu ba Katonda era kugenda kumaaliriza omulimu gumu ogwo ku bakozi b’essaawa ey’ekkumi n’emu. Ekkondeere ey’omusanvu ekiimira okuyanjulwa, okwegatta kw’Obwakatonda n’obuntu okw’okubeerawo Yesu bw’ayimusa Obwakabaka bwe obw’ekitiibwa. Omuliro ogwo ogwakka ku Weema ey’Okukuŋŋaanirangamu eya Musa ne ku yeekaalu ya Sulemaani gwali era omuliro ogw’okusalira omusango eri omwana wa Alooni, nga bwe gwali eri Dawudi.
Ekiweebwayo kya Dawudi ku lugyero lwa Araunah/Ornan mu 1 Chronicles 21:26, mu kiseera ky’olumbe olwaleetebwa okubalibwa kwa Dawudi, kyaddizibwa n’omuliro okuva mu ggulu ku kyoto, nga kiraga okukkirizibwa era ne kikumya olumbe. Olumbe lwa Laodicea luggwaawo omuliro bwe gukka ku kiweebwayo kya Dawudi okuliza olumbe olw’okwesigamira kwe ku maanyi n’amagezi g’abantu. Okukyuka okuva mu buntu okutuuka ku buntu obw’Obwa-Katonda kumakiddwa okutangirirwa bwe kumaliddwa, era ekkanisa eyimusibwa ng’ekibendera. Mu kiseera ekyo, nga bwe kyali mu yeekaalu ya Solomon, ekitiibwa kya Mukama ne kijjuza yeekaalu nga Obwa-Katonda bugattiddwa n’obuntu.
Tujja kwongera mu kwekenneenya kwaffe ku kiseera ky’Okukaaba okw’omu ttumbi ly’ekiro, nga bwe kiyimiririddwa mu essaawa ey’okusatu n’ey’omwenda, mu kiwandiiko ekiddako.
Era oluvannyuma lwa ennaku mukaaga Yesu n’atwala Peetero, Yakobo, ne Yokaana muganda wa Yakobo, n’abatwala ku lusozi oluwanvu bokka; n’akyusibwa mu maaso gaabwe: obwenyi bwe ne bwaka ng’enjuba, n’engoye ze zaali enjeru ng’ekitangaala. Era, laba, ne labikira mu maaso gaabwe Musa ne Eriya nga boogera naye.
Awo Peetero n’addamu n’agamba Yesu nti, Mukama, kirungi ffe okubeera wano; bw’oyagala, tukolere wano weema ssatu: emu eyiyo, ne emu eya Musa, ne emu eya Eriya. Bwe yali akyayogera, laba, ekire ekimansike ne kibabuubukako; era, laba, eddoboozi ne liva mu kire, nga ligamba nti, Ono ye Mwana wange omwagalwa, gwe nsiima; mumuwulirenga.
Awo abayigirizwa bwe baakiwulira ekyo ne bagwa wansi b’amaaso gaabwe, nga batidde nnyo. Awo Yesu n’ajja n’akoma ku bo n’agamba nti, Muyimuke, temutya.
Bwe baayimusa amaaso gaabwe, tebaalaba muntu yenna wabula Yesu yekka. Bwe baali nga bakka okuva ku lusozi, Yesu n’abalagira ng’agamba nti, Temutegeeza muntu yenna ekyolesebwa kino, okutuusa lwe Omwana w’omuntu anaazuukira nate mu bafu. Matayo 17:1-9.