Omulamwa gw’obubaka obw’okulabula obuli mu kitabo kya Ezeekyeri gulagibwa mu kuzingizibwa okwatandika mu mwaka gwa 587 nga Kristo tannazaalibwa. Okuzingizibwa okwo kwavaamu okuzikirizibwa kwa Yerusaalemi oluvannyuma lw’omwaka gumu n’ekitundu, mu mwaka gwa 586 nga Kristo tannazaalibwa. Okuzingizibwa okwatandika mu mwaka gwa 587 nga Kristo tannazaalibwa kwali kifaananyi eky’obunnabbi eky’okuzingiza kwa Cestius mu mwaka gwa 66. Okuzikirizibwa kwa Yerusaalemi mu mwaka gwa 586 nga Kristo tannazaalibwa kwali kifaananyi eky’obunnabbi eky’okuzingizibwa n’okuzikirizibwa kwa Yerusaalemi mu mwaka gwa 70.
Omwaka gwa 587 nga Kristo tannazaalibwa n’ogwa 66 gyombi gyali bubonero. Okufa kwa mukyala wa Ezeekyeri kwasonga ku kuzikirizibwa kwa Yerusaalemi okwali kujja, era okuteekebwa kw’ebendera ez’obuyinza bwa Rooma mu bifo ebitukuvu ebya yeekaalu tekwali kabonero ka kudduka kokka, naye era kwakiikirira akabonero k’ensolo akajja mu kiseera ky’etteeka lya Ssande. Mukyala wa Ezeekyeri n’omwaka gwa 66 byombi byasonga ku kuzikirizibwa kwa Yerusaalemi okwali kujja, nga kuno kwe tteeka lya Ssande—akabonero k’ensolo.
Okuzingiza kwa Ezeekyeri kwakiikirira abantu ba Katonda nga batwalibwa mu buwambe mu kiseera ky’etteeka lya Ssande, era omwaka 66 gwakiikirira okusimattuka akabonero k’ensolo. Omukyala wa Ezeekyeri yakiikirira obuwambe bw’abawala embeerera abasirusiru ab’omu nzikiriza y’Abadiventi, era abo abaasimattuka mu mwaka 66 baali bakiikirira abawala embeerera abagezigezi mu katyabaga ako kennyini. Abawala embeerera abagezigezi abaasimattuka mu mwaka 66 baategeera akabonero ng’ebbendera ly’Abaruumi terinnateekebwawo.
Ebbendera ly’Abaruumi likiikirira akabonero k’ensolo, era awo we luggalwa oluggi mu lugero lw’embeerera ekkumi. Okuzikirizibwa kwa Yerusaalemi mu mwaka 70 nakwo kukiikirira etteeka lya Ssande. Omwaka 66 gukiikirira okulabula kwa malayika owokusatu. Okulabula okwo kutandika okweyongera amaanyi ne kufuuka omulanga ogw’amaanyi mu mwaka 66. Ekiseera okuva mu mwaka 66 okutuuka mu mwaka 70 kikwatagana n’ekiseera eky’okukolebwa kw’ekifaananyi ky’ensolo, era ekiseera ekyo kitandika n’etteeka lya Ssande era ne kiggwaako nalyo. Omwaka 66 ye alufa w’ekiseera ekyo era n’olwekyo kye kyokulabirako, ate omwaka 70, olw’okuba ye omega, lye tteeka lya Ssande erituukiriza ekyokulabirako ekyo. Omwaka 66 kye kisiikirize, ate omwaka 70 kye kintu kyennyini. Oluggi luggalwa eri ekkanisa ku kabonero k’olugendo ak’alufa ak’omwaka 66, era oluggi luggalwa eri eggwanga ku kabonero k’olugendo ak’omega ak’omwaka 70.
Akabonero ak’okulabula ak’omwaka 66 kalaga entandikwa y’okuzingiza ekibuga era n’ekiseera nga Abadiventi tebakyali na budde bwa kwetegekera okussibwa mu nkola kw’etteeka lya Ssande okunaabaawo nga Yerusaalemi kizikirizibwa mu mwaka 70. Mu kuzingiza ekibuga mwe mukubirwa envumbo, naye ng’erabibwa bamalayika bokka, era okuzikirizibwa kwa Yerusaalemi lye tteeka lya Ssande, envumbo w’erabibwa ensi mu lwatu.
Envumbo eteekebwako mu kiseera ky’okuzingiza, naye mu kiseera ekyo bamalayika bokka be basobola okugiraba.
“Envumbo ya Katonda omulamu, eteekebwa ku byenyi by’abantu be, ye ki? Ke kabonero akasobola okusomebwa bamalayika, so si maaso ga bantu; kubanga malayika omuzikiriza ateekwa okulaba akabonero kano ak’obununuzi. Ebirowoozo ebitegeevu birabye akabonero k’omusaalaba gw’e Kalvariyo mu batabani ne bawala ba Mukama be yeetwalidde okuba abaana be. Ekibi eky’okumenya amateeka ga Katonda kiggyiddwawo. Bambadde ekyambalo ky’embaga y’obugole, era bawulize era beesigwa eri ebiragiro bya Katonda byonna.” Gospel Herald, Jjuuni 11, 1902.
Mu kiseera ky’etteeka lya Ssande, ebbendera ewanikibwa, olwo ensi yonna n’eraba abo abateekeddwako akabonero.
“Omulimu gw’Omwoyo Omutukuvu kwe kulumiriza ensi olw’ekibi, olw’obutuukirivu n’olw’omusango. Ensi tesobola kulabulwa okuggyako ng’eraba abo abakkiriza amazima nga batukuziddwa okuyita mu mazima, nga bakolera ku misingi emisukkulumu era emitukuvu, nga balaga mu ngeri ey’ekitiibwa era esukkulumu ensalo eyawula abo abakwata ebiragiro bya Katonda ku abo ababirinnyirira n’ebigere byabwe. Okutukuzibwa okukolebwa Omwoyo kulaga bulungi enjawulo wakati w’abo abalina envumbo ya Katonda n’abo abakwata olunaku olw’obulimba olw’okuwummula. Ekigezo bwe kirituuka, kiriragibwa bulungi akabonero k’ensolo kye kali. Kwe kukwata olunaku lwa Ssande. Abo abamala okuwulira amazima ne beeyongera okutwala olunaku luno ng’olutukuvu, baliko omukono gw’omuntu ow’ekibi, eyalowooza okukyusa ebiro n’amateeka.” Bible Training School, Ddesemba 1, 1903.
Mu kiseera ky’okuzikirizibwa kwa Yerusaalemi, kwe kugamba etteeka lya Ssande, awo ebendera eyimusibwa era enjawulo eri wakati w’abo abasinza ku lunaku olw’omusanvu n’abo abasinza ku lunaku olusooka efuuka ensonga abantu bonna gye bassaako essira. Akabonero ka Cestius kakiikirira okuzikirizibwa okujja mu kiseera ky’etteeka lya Ssande, era kakulabulako. Omwaka 66 gukiikirira ekiseera ekituusa ku tteeka lya Ssande, erikiikirirwa okuzikirizibwa kwa Yerusaalemi. Ensengeka y’okuzingiza okutuukira ddala ku tteeka lya Ssande y’emu n’ensengeka y’abajulirwa abasatu abakiikirirwa ebyafaayo by’ekkanisa ey’omu Perugamo.
Akabonero kalaga entandikwa y’okuzingizibwa okumala ekiseera okutuusa Yerusaalemi lwe kizikirizibwa. Emyaka gya 321 ne 538 gikwatagana n’omwaka gwa 586 nga Kristo tannazaalibwa n’omwaka gwa 70. Emyaka gino enna gyonna gikiikirira etteeka lya Ssande erinaatera okujja. Etteeka lya Ssande ery’omwaka 321 lyasookebwa Ekiragiro ky’e Milan eky’omwaka 313, era etteeka lya Ssande ery’omwaka 538 lyasookebwa Ekiragiro eky’omwaka 533. Emyaka gya 313 ne 533 gikwatagana n’omwaka gwa 66 n’omwaka gwa 587 nga Kristo tannazaalibwa.
“‘Ekifaananyi ky’ensolo’ kikiikirira enkola eyo ey’Obupolotesitanti obwakyama okuva mu kukkiriza, eneetondebwawo amakanisa g’Abapolotesitanti lwe galinoonya obuyambi bw’obuyinza bwa gavumenti okuwaliriza abantu okugoberera enjigiriza zaago. ‘Akabonero k’ensolo’ ko kakyalina okunnyonnyolwa.” Olutalo Olunene, 445.
Ekiseera n’Akaseera Akagere
Ekifaananyi ky’ensolo n’akabonero k’ensolo bubonero bubiri obukwatagana, naye obwawukana. Okukolebwa kw’ekifaananyi ky’ensolo kukiikirira ebbanga, ate akabonero k’ensolo kakiikirira akaseera akagere. Okuzingizibwa kukiikirira ebbanga, ate okuzikirizibwa kwa Yerusaalemi kukiikirira akaseera akagere. Okuluŋŋamizibwa kwakkaatiriza enjawulo eno okuyitira mu kuzikirizibwa kwa Yerusaalemi okwabaawo mu nteekateeka ya Katonda mu mwaka gwa 70 ne mu mwaka gwa 586 nga Kristo tannazaalibwa, ku lunaku lwe lumu olw’omwezi gwe gumu mu myaka egyo gyombi. Okuzikirizibwa kwa Yerusaalemi, nga lye tteeka lya Ssande era nga ke kabonero k’ensolo, kaseera kagere. Okuzingizibwa bbanga eritandika n’akabonero. Akabonero ako kifaananyi eky’etteeka lya Ssande.
Okufa kwa mukazi wa Ezeekyeri, “ekyo amaaso ge kye geegomba,” n’okulabula kwa Yesu ku ky’omuzizo ekizikiriza ekyayogerwako nnabbi Danyeri biwa obujulizi bubiri obw’omu Bayibuli. Ekirangiriro ky’e Milan n’Ekiragiro kya Justinian nabyo bubonero obw’ebyafaayo, kubanga byombi biraga entandikwa y’ekiseera kye kimu eky’obunnabbi ekituusa ku tteeka lya Ssande.
Akabonero Yesu ke yawa mu Matayo 24 kaali keetaagisa abo abaali bagenda okuwona okutegeera okulabula nga tekunnatuukirira.
Kale bwe muliraba eky’omuzizo ekizikiriza, Danyeri nnabbi kye yayogerako, nga kiyimiridde mu kifo ekitukuvu, (buli asoma ategeere:) Awo abali mu Buyudaaya baddukire mu nsozi: Ali ku kasolya k’ennyumba aleme kukka kuggyayo kintu kyonna mu nnyumba ye: N’ali mu nnimiro aleme kuddayo kutwala byambalo bye. Matayo 24:15–18.
Nuuwa
Mu bubaka obw’okulabula obuli mu Matayo 24, Yesu yalaga okuzikirizibwa kwa Yerusaalemi ng’ekifaananyi ky’enkomerero y’ensi. Era yageraageranya embeera ezandikulembedde okujja Kwe omulundi ogw’okubiri n’ezaaliwo mu nnaku za Nuuwa. Bwe kityo, okuzikirizibwa kwa Yerusaalemi n’amataba ag’omu nnaku za Nuuwa byombi bikola ng’ebifaananyi eby’obunnabbi ebiraga ebigenda okubaawo ebikwatagana n’enkomerero y’ensi.
Naye ng’ennaku za Nuuwa bwe zaali, bwe kutyo bwe kuliba n’okujja kw’Omwana w’omuntu. Kubanga nga bwe baali mu nnaku ezaasooka amataba, nga balya nga banywa, nga bawasa nga bafumbirwa, okutuusa ku lunaku Nuuwa lwe yayingira mu lyato, ne batamanya okutuusa amataba lwe gajja ne gabatwala bonna; bwe kutyo bwe kuliba n’okujja kw’Omwana w’omuntu. Matayo 24:37–39.
Ensengeka y’okuzingiza eragibwa mu kufa kw’abatuukirivu Lameka ne Mesuseera mu nnaku za Nuuwa. Lameka yafa ng’ebula emyaka etaano amataba gajje, ate Mesuseera yafa mu mwaka gw’amataba, ng’ebula ennaku musanvu oluggi luggalwe. Lameka yalina emyaka 777 we yafiira, era bw’atyo akiikirira akabonero k’omuwendo musanvu ku ntandikwa y’emyaka etaano egyasembayo ng’amataba tegannajja. Enkozesa y’omuwendo 777 ng’akabonero ku ntandikwa ekiikirira akabonero akalaga entandikwa y’okuzingiza. Omuwendo “7” ogwa omega ogw’ekiseera eky’okuzingiza ze nnaku musanvu ezaddirira okufa kwa Mesuseera ng’ensolo ziyingira mu lyato. Ekiseera eky’okuzingiza kye kiseera ekifaananyi ky’ensolo mwe kikolebwa, ekiseera ekituuka ku ntikko yaakyo n’akabonero k’ensolo. Oluggi oluggaliddwa mu kiseera ky’etteeka lya Ssande lukiikirirwa oluggi lw’eryato olwaggalwa.
Emyaka etaano okuva ku kufa kwa Lameka omutuukirivu okutuuka ku kufa kwa Mesuseera gikwatagana n’ekiseera eky’emyaka etaano okuva mu 1448, John Palaiologos lwe yafa, okutuuka mu 1453, muganda we lwe yafiira mu kuzingizibwa kwa Constantinople okwamala ennaku ataano mu ssatu. Ebiseera byombi bitandika era ne bikoma ku kufa kw’omuzadde omusajja ne mutabani we, oba okw’ab’oluganda abasajja. Ebiseera byombi bimala emyaka etaano, era Constantine eyasembayo bwe yafiira ku bbugwe wa Constantinople, yakwatagana n’oluggi lw’eryato olwali luggaddwa, kubanga ekiseera eky’okugezesebwa kiggalwawo eri Amerika ey’Obumwe bwe basaanyaawo bbugwe ow’akabonero ow’okwawula ali mu Ssemateeka. Amazima gakakasibwa ku bujulizi bw’abajulirwa babiri oba basatu, era ennyiriri zino ebbiri zombi zirina entandikwa n’enkomerero ezifaanagana, nga ogwo gwe mukono gwa Alufa ne Omega. Zombi zimala emyaka etaano. Zombi zikoma nga essira liteekebwa ku tteeka lya Ssande.
Ebyafaayo bya Constantinople eby’emyaka etaano byatandika n’okufa kwa John VIII Palaiologos mu 1448 ne bikomekkerezebwa n’okugwa kw’ekibuga ekyo mu 1453. Oluvannyuma lw’okufa kwa muganda we, Constantine XI yasikira entebe y’obwakabaka bwa Byzantium mu 1449, era mu nnono y’abagoberezi ba Miller ey’okuvvuunula obunnabbi, okulya kwe obwakabaka kukwataganyizibwa n’okukkiriza obuyinza obw’oku ntikko obw’Obwakabaka bwa Ottoman. Olunaku lwa nga 27 Jjulaayi 1449 lwe lwali entandikwa y’obunnabbi obw’emyaka ebikumi bisatu mu kyenda mu gumu n’ennaku kkumi na ttaano, obwakoma nga 11 Agusito 1840. Ku nkomerero y’ebyafaayo ebyo eby’emyaka etaano, Constantinople kyagwa oluvannyuma lw’okuzingizibwa okumala ennaku amakumi ataano mu ssatu, era Constantine XI yattibwa ng’alwanirira ekibuga ekyo. Okugwa kwa Constantinople kwali nkomerero y’Obwakabaka bwa Rooma obw’Ebuvanjuba, amagye gaabwo nga gaali gawangudde Buperusi mu Lutalo lw’e Nineeve mu 627, bwe kityo ne kumaliriza enkwatagana y’ebyafaayo n’ebyo Mohammed bye yalagula ku Baruumi.
John VIII Palaiologos yanoonya obuyambi bw’amagye okuva e Bugwanjuba okulwanyisa Abatulu ba Ottoman abaali bagenda mu maaso n’okulumba. Okubufuna, yakulembera ekibinja ky’ababaka b’Obwakabaka bwa Byzantium ekyagenda mu Lukiiko lwa Florence (1438–1439), gye yakkiririza mu butongole okwegatta kw’Ekkanisa ey’Ebuvanjuba n’ey’Ebugwanjuba. Endagaano eno yalimu okukkiriza enjigiriza z’Ebugwanjuba (naddala eya Filioque n’ey’obukulembeze bwa Paapa) Ekkanisa ey’Ebuvanjuba ze yali emaze ebbanga eddene ng’egaana.
Bwe yaddayo e Constantinople, okwegatta okwo kwawakanyizibwa abangi mu bakabona, mu bamonaki ne mu bantu b’omu Byzantium. Tekwateekebwangako mu nkola mu ngeri ennungamu, era n’obuyambi bw’amagye obwali busuubirwa okuva mu nsi ez’Obugwanjuba tebwatuuka. Okugaana okwegatta okw’e Florence kwasigala nga nsibuko nkulu ey’enjawukana okutuusa ekibuga lwe kyagwa mu 1453.
Bannabbi bonna boogera ku nnaku ez’enkomerero mu ngeri ey’enkukunala okusinga bwe boogera ku nnaku ze baabeerangamu, era ebintu ebyo byonna ebyawandiikibwa omwo bya kulabula abo ababeera mu nnaku ezo zennyini ez’enkomerero. Mwannyinaffe White alaga “okusituka n’okugwa kw’obwakabaka” ng’emu ku nsonga enkulu mu kusoma obunnabbi. Emisingi gino giraga okugwa kw’obwakabaka obw’edda ng’obubonero obukiikirira okugwa kw’obwakabaka mu nnaku ez’enkomerero. Ku ddaala erimu ery’okutegeera, ekiseera eky’emyaka etaano ekiraga entandikwa y’obunnabbi obw’ekiseera obwakoma nga 11 Agusito, 1840, era ekyannyonnyola ensonga eyavaako entandikwa y’obunnabbi obwo n’ebyava mu ntandikwa eyo, era ekyakoma n’okuzingiza okwamala ennaku ataano mu ssatu mu 1453, kyaddirira omukulembeze w’obwakabaka okunoonya obuyambi okuva mu kkanisa Enkatoliki ey’e Rooma ng’ayita mu mukago ogwesigamye ku kukkiriza enjigiriza ebbiri enkulu ezaayawula ekkanisa y’Abasodokisi ku kkanisa Enkatoliki ey’omu Bugwanjuba. Olukiiko olwo lukwatagana n’olukiiko olwasooka olw’e Nicaea olwa 325 olwali luyitiddwa Constantine Omukulu.
Ensengeka eyeefaananyiriza ku mitendera egy’enjawulo eri ku ntandikwa y’emyaka etaano eraga omukago wakati w’omukulembeze w’ebyobufuzi ow’obwakabaka obunaatera okugwa n’Ekkanisa Katolika. Mu kukola bw’etyo, ekwatagana ne Constantine Omukulu eyayita olukiiko olwasooka mu mwaka 325 okulwanyisa eddiini ey’obulimba ey’Obwa-Arius, nga ne Palaiologos bwe yakola okulwanyisa eddiini ey’obulimba ey’Obusiraamu. Mu nsengeka eyeefaananyiriza ku mitendera egy’enjawulo eya Alufa ey’emyaka egyo etaano, obunnabbi obw’okusatu obukwata ku kiseera obuli mu Okubikkulirwa essuula ey’omwenda bwatandika. Ate mu nsengeka eyeefaananyiriza ku mitendera egy’enjawulo eri ku nkomerero, okuzingiza okw’ennaku amakumi ataano mu ssatu kulambibwa. Ku ntandikwa y’emyaka etaano, ku kufa kwa Lamech, waliwo ebyafaayo ebigere ebiggulawo ekiseera ekyo, kubanga mu bunnabbi ba Lamech bombi bateekebwa nga bafiira ku kabonero k’ekkubo ke kamu.
Lameka ow’omu lulyo lwa Kayini aggumiza okuggwaako kw’ekiseera eky’okugezesebwa n’ekikolimo kye eky’emirundi nsanvu emirundi musanvu, ekyenkanankana n’emyaka ebikumi bina mu kyenda. Kino bwe kigattibwa ku ky’okuba nti mu byafaayo by’obwakabaka obwayawulwamu mulimu ebiseera bisatu eby’okugezesebwa ebya bannabbi, bakabona ne bakabaka, buli kimu nga kya myaka ebikumi bina mu kyenda, okufa kwa Lameka omutuukirivu ng’aweza emyaka 777 kukiikirira ensengeka ey’ebitundu ebisatu ey’ekkanisa empanguzi. Nnabbi, kabona ne kabaka, buli omu assibwako envumbo. Okussa envumbo n’okulamba enkomerero y’ekiseera eky’okugezesebwa okuyitira mu ba Lameka bombi kye kifaananyi ky’oluggi lw’eryato oluggale. Ensengeka eyeddamu ku kipimo ekitono eri ku nkomerero ze nnaku musanvu ensolo mwe zilinnyira mu lyato. Entandikwa y’okuzingiza kabonero; n’olwekyo ensengeka eyeddamu ku kipimo ekitono ey’ennaku musanvu ku nkomerero y’emyaka etaano egya Nuuwa etandika n’akabonero.
“Ekiseera kyabwe eky’okugezesebwa kyali kinaatera okukoma. Abatuuze b’ensi abataakkirizanga era abaaduulanga baali baakufuna akabonero ak’enjawulo ak’amaanyi ga Katonda ag’obwakatonda. Nuuwa yali agoberedde n’obwesigwa ebiragiro Katonda bye yali amuwadde. Eryato lyali liwedde okuzimbibwa ddala nga Katonda bwe yali alagidde. Yali amaze okutereka emmere nnyingi nnyo ey’abantu n’ensolo. Era kino bwe kyamala okukolebwa, Katonda n’alagira Nuuwa omwesigwa nti, ‘Yingira mu lyato, ggwe n’ab’omu nnyumba yo bonna, kubanga nkulabye ng’oli mutuukirivu mu maaso gange.’ Bamalayika baatumibwa okukuŋŋaanya okuva mu kibira ne ku ttale ensolo Katonda ze yali atonze. Bamalayika baakulembera ensolo zino, nazo ne zibagoberera, nga bbiri bbiri, ensajja n’enkazi, ate ensolo ennongoofu nga musanvu musanvu. Ensolo zino, okuva ku ezo ezisinga obukambwe okutuuka ku ezo ezisinga obuwombeefu era ezitalina kabi, zaatambula mu mirembe era n’obutebenkevu ne ziyingira mu lyato. Eggulu lyalabika nga libikkiddwa ebinyonyi ebya buli kika. Byajja ku lyato nga bibuuka, bibiri bibiri, ebisajja n’ebikazi, ate ebinyonyi ebirongoofu nga musanvu musanvu. Abantu b’ensi baatunula nga beewuunya—abamu nga batya, naye emitima gyabwe gyali gikakanyadde nnyo olw’obujeemu ne kiba nti okweyoleka kuno okw’ekitalo ennyo okw’amaanyi ga Katonda kwabakwatako okumala akaseera katono kokka. Ensolo zino zaamala ennaku musanvu nga ziyingira mu lyato, era Nuuwa yali azisengeka mu bifo ebyali bizitegekeddwa.” Omwoyo gw’Obunnabbi, omuzingo 1, 71.
Abantu munaana abaali mu lyato baava mu nsi ey’edda ne bagenda mu nsi empya, bwe batyo ne baba ekifaananyi ky’abantu emitwalo kkumi n’ena n’enkumi nnya abaliva ku nsi eno ne bagenda ku nsi efuuliddwa empya nga tebakombedde ku kufa. Nuuwa, eyali ekifaananyi ky’abantu emitwalo kkumi n’ena n’enkumi nnya, era yali akiikirira obubaka bwa malayika ow’okusatu. Enoka, eyatambula ne Katonda okumala emyaka ebikumi bisatu n’oluvannyuma n’atwalibwa, akiikirira abantu be bamu ab’ennaku ez’enkomerero abakiikirirwa abantu munaana aba Nuuwa. Abantu abo omunaana kifaananyi ky’abo abatafa, era Enoka, eyali akiikirira abantu abo bennyini, teyafa. Enoka ye yali malayika ow’olubereberye eyali ekifaananyi kya William Miller, naye eyalangirira okujja kwa Kristo okw’omulundi ogw’okubiri n’okusalibwa kw’omusango.
Era ne Enoka, ow’omusanvu okuva ku Adamu, yalagula ku bano, ng’ayogera nti, Laba, Mukama ajja n’abatukuvu be obukumi n’obukumi, okusalira bonna omusango, n’okusingisa omusango abo bonna abali mu bo abatatya Katonda olw’ebikolwa byabwe byonna eby’obutatya Katonda bye baakola mu butatya Katonda, n’olw’ebigambo byonna ebikambwe aboonoonyi abatatya Katonda bye baamwogerako. Yuda 1:14, 15.
Enoka, nga malayika asooka, yali kifaananyi kya Nuuwa, eyali malayika ow’okusatu. Enoka, nga malayika asooka, akiikirira ekiseera eky’enkomerero, malayika asooka lw’atuuka. Eri abagoberezi ba Miller ekyo kyaliwo mu 1798; eri abo emitwalo kkumi n’ena mu enkumi nnya kyaliwo mu 1989. Ekiseera eky’enkomerero mu 1798 kyatuuka ku nkomerero y’emirundi musanvu egy’omu Ebyabaleevi amakumi abiri mu mukaaga, era ekiseera eky’enkomerero kyatuuka mu 1989 ku nkomerero y’emyaka kikumi mu abiri mu mukaaga okuva ku bujeemu bwa 1863 okutuuka ku kugwa kwa Soviet Union mu 1989. Emirundi musanvu egikiikirira emyaka enkumi bbiri mu bikumi bitaano mu abiri okuva mu mwaka gwa 723 nga Kristo tannazaalibwa okutuuka mu 1798 gyawulwamu ebiseera bibiri ebyenkanankana, nga buli kimu kya myaka lukumi mu bikumi bibiri mu nkaaga. Emyaka lukumi mu bikumi bibiri mu nkaaga kabonero k’emirundi musanvu, era kikumi mu abiri mu mukaaga kye kimu eky’ekkumi ku myaka lukumi mu bikumi bibiri mu nkaaga, n’olwekyo ebiseera byombi eby’enkomerero eby’omu 1798 ne 1989 byatuuka ku nkomerero y’ekiseera ekikiikirirwa emirundi musanvu egy’omu Ebyabaleevi amakumi abiri mu mukaaga. Enoka, ng’akabonero ka malayika asooka n’ak’okutuuka kwa malayika mu kiseera eky’enkomerero, yali ow’omusanvu okuva ku Adamu.
Enoka ye yali malayika ow'olubereberye; Lameka ye yali malayika ow'okubiri, kubanga malayika ow'okubiri bulijjo aba n'okuddiŋŋanibwa okw'emirundi ebiri, era Lameka ow'omu lunyiriri lw'ezzadde lya Seezi ageraageranyizibwa ne Lameka ow'omu lunyiriri lw'ezzadde lya Kayini okulaga enjawulo yaabwe. Mesuseera akiikirira obubaka bw'Okuleekaana okw'Ettumbi obwegatta ku malayika ow'okubiri owa Lameka ne bumuwa amaanyi. Okufa kwa Lameka kulaga akabonero k'okuzingiza, kubanga okufa kwa Lameka kukwatagana n'okufa kwa mukyala wa Ezeekyeri. Akabonero ka mukyala wa Ezeekyeri kaali kalaga etteeka lya Ssande eryali ligenda okujja n'obusibe obuliddirira. Akabonero ka Lameka kaali obukulu bwe obw'emyaka 777. Akabonero ke kakwatagana ne mukyala wa Ezeekyeri ne Cestius mu mwaka 66. Obubonero obwo bukwatagana n'akabonero k'Ekiragiro ky'e Milan mu mwaka 313. Nga Ezeekyeri bwe yayawulibwa mu kiseera ky'okufa kwa mukyala we, bwe kityo akabonero k'Ekiragiro mu mwaka 313 kaayawula ekkanisa entuukirivu ey'e Sumuna ku kkanisa etali ntuukirivu ey'e Perugamo.
Okwawulibwa kw’ebibiina ebibiri kulambibwa ku kabonero ak’okuzingizibwa. Okwawulibwa okwo era kulagibwa ebibinja ebibiri ebikiikirirwa eweema y’e Watertown n’eweema Samuel Snow mwe yayanjulira obubaka obw’amazima obw’Okuleekaana okw’omu Ttumbi mu nnaku omukaaga ez’olukuŋŋaana lw’omu lusiisira olw’e Exeter. Ennaku omukaaga ez’olukuŋŋaana lw’omu lusiisira olw’e Exeter zaagobererwa ennaku nkaaga mu mukaaga ezaatuusa ku luggi olwaggalwa nga 22 Okitobba, 1844. Lameka ow’omu lunyiriri lwa Seezi alaga akabonero ak’okuzingizibwa n’omuwendo 777, ate munne, Lameka ow’omu lunyiriri lwa Kayini, alaga akabonero ke n’emyaka ebikumi bina mu kyenda egy’ekiseera eky’okugezesebwa. Omwaka 66 gukiikirira akabonero ak’okuzingizibwa akakulembera okuzikirizibwa okukwatagana n’etteeka lya Ssande, nga bwe kwalagibwa mu kifaananyi eky’okuzikirizibwa kwa Yerusaalemi mu mwaka 70. Ennaku omukaaga ez’e Exeter zikwatagana n’omwaka 66, ate ennaku nkaaga mu mukaaga ezaatuusa ku luggi olwaggalwa zikwatagana n’ekiseera ekiri wakati w’akabonero ak’okuzingizibwa n’okuzikirizibwa okw’omu mwaka 70, nga zikiikirira ekiseera eky’okugezesebwa ekikoma ku luggi olwaggalwa.
Ku kabonero k’okuzingiza, omuwendo 666 gukiikirirwa mu nnyiriri zino nga gwawukanyizibwa ku muwendo gwa Lameka ogwa 777. Okuzingiza kiseera kya bunnabbi, era bulijjo Yesu annyonnyola enkomerero ng’akozesa entandikwa; n’olwekyo envumbo ya Lameka omutuukirivu, awamu n’akabonero ka Lameka atali mutuukirivu, eraga abazikirira n’abalokoka abateekebwako akabonero ku ntandikwa y’okuzingiza, era n’eraga ebibiina ebibiri ebyeyoleka ku nkomerero y’okuzingiza. Okuzingiza kwonna kukwatagana n’okukolebwa kw’ekifaananyi ky’ensolo, okutuusa ku kabonero k’ensolo era ne kukomekkerezebwa ku kabonero ako.
Tujja kweyongera ku nsonga zino mu kitundu ekiddako.