Obubaka obusembayo obw’okulabula bulagibwa mu Danyeri essuula ey’ekkumi n’emu, olunyiriri olw’amakumi ana mu nnya:
Naye amawulire agaliva ebuvanjuba n’ebukiikakkono galimweraliikiriza: n’olwekyo alivaayo n’obusungu bungi okuzikiriza, n’okusaanyizaawo ddala abangi. Danyeri 11:44.
Amawulire agava mu bukiikakkono gakiikirira obubaka bwa kabaka ow’obukiikakkono. Kabaka ow’amazima ow’obukiikakkono ye Kristo, era obuyinza bw’obwapapa kye kifaananyi eky’obulimba ku nsi ekya Kristo nga kabaka ow’amazima ow’obukiikakkono. Ekifaananyi kino eky’obulimba ku nsi kikiikirira Setaani.
“Okufuna emiganyulo n’ebitiibwa eby’ensi, ekkanisa yasikirizibwa okunoonya okuganja n’obuwagizi bw’abakungu b’ensi; era bwe yamala okugaana Kristo mu ngeri eyo, n’esendebwasendebwa okuwa omukiise wa Sitaani—omulabirizi w’e Rooma—obwesigwa bwayo.” Olutalo Olunene, 50.
Sitaani abadde yeegomba okuggyawo entebe za Katonda ez’obwakabaka zombi, era akozesa Paapa w’e Rooma mu kugezaako okulemereddwa okutuukiriza okwegomba kwe.
Ogudde otya okuva mu ggulu, ggwe Lusifa, omwana w’enkya! Otemeddwa otya n’ogwa ku ttaka, ggwe eyanafuya amawanga! Kubanga wayogera mu mutima gwo nti, Ndiyambuka mu ggulu, ndigulumiza entebe yange ey’obwakabaka waggulu w’emmunyeenye za Katonda: era ndituula ku lusozi olw’ekibiina, mu njuyi ez’obukiika obwa kkono: ndiyambuka waggulu w’obugulumivu bw’ebire; ndifaanana Ali Waggulu Ennyo. Isaaya 14:12–14.
Setaani yeegomba okutuula ku ntebe ya Katonda ey’ebyobufuzi, ekiikirirwa “emmunyeenye za Katonda.” “Emmunyeenye” bamalayika.
Ekyama ky’emmunyeenye omusanvu ze walaba mu mukono gwange ogwa ddyo, n’ebikondo omusanvu eby’ettabaaza ebya zaabu. Emmunyeenye omusanvu be bamalayika b’amakanisa omusanvu: n’ebikondo omusanvu eby’ettabaaza bye walaba ge makanisa omusanvu. Okubikkulirwa 1:20.
Sitaani naye ayagala okutuula ku ntebe ya Katonda ey’eby’eddiini, ekiikirirwa “enjuyi ez’obukiikakkono.”
Olusozi Sayuuni lulungi olw’ekifo mwe luli, lye ssanyu ly’ensi yonna, luli ku njuyi ez’obukiika obwa kkono, kye kibuga kya Kabaka omukulu. Zabbuli 48:2.
Sitaani yakulaakulanya obuyinza bw’obwapaapa ng’agezaako okuggyawo obwakabaka bwa Katonda n’okufuga ensi ng’ettwale lye yennyini.
“Okukkaanya kuno wakati w’obukaafiiri n’Obukristaayo kwavaamu okukula kwa ‘omuntu ow’ekibi’ eyalangibwa mu bunnabbi ng’awakanya Katonda era eyeegulumiza okumusinga. Enkola eyo ennene ennyo ey’eddiini ey’obulimba mulimu ogw’obukugu obw’ekitalo ogw’amaanyi ga Sitaani—kijjukizo ky’okufuba kwe okw’okwetuza ku ntebe ey’obwakabaka afuge ensi nga bw’ayagala.” Olutalo Olukulu, 50.
“Amawulire” agava ebukiikakkono agoogerwako mu lunyiriri olw’amakumi ana mu ennya bwe bubaka bwa Setaani, era kwe kufuba kw’omukiise we ow’oku nsi okwezza obufuzi bw’ensi. Amawulire agava ebuvanjuba bwe bubaka bw’“empewo ey’ebuvanjuba” ey’omu bunnabbi bwa Bayibuli. “Empewo ey’ebuvanjuba” bwe bubaka bw’Obusiraamu—abaana b’ebuvanjuba mu bunnabbi bwa Bayibuli. Malayika ateekako envumbo ow’omu Okubikkulirwa essuula ey’omusanvu asituka ng’ava ebuvanjuba, era obubaka obw’ebitundu ebibiri obwa kabaka ow’ebukiikakkono ow’ekicupuli n’obw’Obusiraamu bwe bubaka obw’okuteekako envumbo obulangirirwa ng’ebula katono ekiseera eky’okugezesebwa kiggweko.
Era alisimba eweema ez’olubiri lwe wakati w’ennyanja ku lusozi olutukuvu olw’ekitiibwa; naye alituuka ku nkomerero ye, era tewaliba n’omu alimuyamba. Era mu kiseera ekyo Mikayiri, omulangira omukulu ayimiririra abaana b’abantu bo, aliyimirira: era walibaawo ekiseera eky’okubonaabona, ekitabangawo okuva lwe waabaawo eggwanga okutuusa mu kiseera ekyo kyennyini: era mu kiseera ekyo abantu bo baliwonyezebwa, buli muntu alisangibwa ng’awandiikiddwa mu kitabo. Danyeri 11:45, 12:1.
Obubaka obusembayo obw’okulabula bubaka obw’ebitundu bibiri, obukiikirirwa mu bubonero obuli mu bitundu bya Bayibuli eby’enjawulo, nga buli kimu kyongerako obujulirwa bwakyo obw’enjawulo ku makulu g’obubonero bw’obubaka obusembayo obw’ebitundu bibiri. Empewo ey’ebuvanjuba esikiriza bw’etunuulirwa ng’obumu ku bubaka obubiri obukola obubaka obusembayo obw’okulabula ng’ekiseera eky’okugezesebwa tekinnaggwaako. Obusiraamu, nga butunuulirwa mu nkolagana yaabwo n’amawulire agava ebukiikakkono mu lunyiriri olw’amakumi ana mu nnya, bukiikirira obubaka obw’omunda, ate amawulire agava ebukiikakkono gakiikirira obubaka obw’ebweru. Ensonga lwaki kino kisikiriza eri nti Obusiraamu bwali kitundu kimu ku bubaka obw’ebitundu bibiri Abamillerite bwe baalangirira mu 1844. Mu byafaayo by’Abamillerite, Obusiraamu bwali bubaka obw’ebweru, ate mu lunyiriri olw’amakumi ana mu nnya bubaka obw’omunda. Obubaka obw’omunda mu byafaayo by’Abamillerite bwali ennaku 2,300 ezaakwataganya olugero lw’abawala embeerera ekkumi n’okuggulwawo kw’omusango. Obusiraamu nga 11 Agusito 1840 bwali bubaka obw’ebweru, ate olunaku lwa 12 Agusito 1844 lwali bubaka obw’omunda. Ennaku za Agusito, olw’ekkumi n’olumu n’olw’ekkumi n’ebbiri, bwe zigattibwa zivaamu amakumi abiri mu ssatu, era amakumi abiri mu ssatu gakiikirira ebyafaayo by’Abamillerite, kubanga ebyo byali byafaayo bya bamalayika ababiri abasooka ab’omu Okubikkulirwa ekkumi n’ennya, ate ennamba ssatu eri mu muwendo ogw’amakumi abiri mu ssatu ekiikirira obubaka bwa malayika ow’okusatu. Obubaka obubiri obusooka bukulembera obw’okusatu, ng’ennamba bbiri bw’ekulembera ennamba ssatu mu muwendo ogw’amakumi abiri mu ssatu.
Malayika owokusatu yatuuka nga 22 Okitobba 1844, malayika ow'olubereberye n'owokubiri bwe baakoma. Baakoma ennaku 2300 we zaakoma, nga kino kyali kiraga entandikwa y'okusalira abafu omusango. Okusalira abafu omusango kwagenda mu maaso okutuusa ku 9/11, obubaka obw'ebitundu ebibiri obw'Okubikkulirwa essuula ey'ekkumi n'omunaana lwe bwakka awamu n'amaloboozi abiri.
Olunaku lwa 9/11 bwe lwatuuka era ebyaliwo nga Agusito 11, 1840, ne biddamu okubaawo, Obusiraamu bwalaga entandikwa y’enkuba ey’oluvannyuma n’okussibwako akabonero kw’abo emitwalo kkumi n’ena mu enkumi nnya. Obubaka obw’ebweru eri abo emitwalo kkumi n’ena mu enkumi nnya ye Nashville ng’akabonero akalaga nti okutondebwawo kw’ekifaananyi ky’ensolo kutandise. Mu byafaayo by’Abamillerite, Obusiraamu bwe bwateekebwako ekiziyiza nga Agusito 11, 1840, ekyo kyali bubaka obw’ebweru. Obusiraamu bwe bwasumululwa ku 9/11, Obusiraamu ne bufuuka obubaka obw’omunda. Amawulire agava ebuvanjuba n’obukiikakkono gakiikirira amaloboozi abiri ag’omu Okubikkulirwa essuula ey’ekkumi n’omunaana.
Eddoboozi erisooka lyatuukiriza ennyiriri essatu ezisooka, era eddoboozi eriri mu lunyiriri olw’okuna likiikirira okukoowoola abantu bave mu Babulooni, nga kuno kwe kukaaba okw’amaanyi okutandika mu kiseera ky’etteeka lya Ssande erinaatera okujja. Ennyiriri okuva ku lusooka okutuuka ku lw’okusatu zaatuukirizibwa ebizimbe ebinene eby’e New York bwe byagwiswa wansi olw’okukwatako kwa Katonda.
“Kaakano waliwo amawulire nti nnalangirira nti New York ejja kutwalibwa ejjengo eddene ery’ennyanja? Kino sikyogerangako. Bwe nnali ntunuulira ebizimbe ebinene ebyali bizimbibwa eyo, omwaliiro ku mwaliiro, nnagamba nti, ‘Nga biriba bya ntiisa ebiribaawo Mukama bw’aliyimuka okukankanya ensi mu ngeri ey’entiisa! Olwo ebigambo by’Okubikkulirwa 18:1–3 birituukirira.’ Essuula yonna ey’ekkumi n’omunaana ey’Okubikkulirwa erabula ku ebyo ebigenda okutuuka ku nsi. Naye sirina kitangaala kya njawulo ekikwata ku ebyo ebigenda okutuuka ku New York, wabula mmanyi nti olunaku lumu ebizimbe ebinene ebiri eyo birisuulibwa wansi olw’okukyusa n’okuvuunika okw’amaanyi ga Katonda. Okusinziira ku kitangaala ekyampeebwa, mmanyi nti okuzikirira kuli mu nsi. Ekigambo kimu okuva eri Mukama, okukwatako kumu okw’amaanyi ge ag’ekitalo, era ebizimbe bino ebinene ennyo birigwa. Walibaawo ebintu nga tetusobola kuteebereza ntiisa yaabyo.” Review and Herald, Jjulaayi 5, 1906.
Ennyiriri essatu ezisooka ziraga okutuuka kw’akabi ak’okusatu ak’Obusiraamu. 9/11 eraga entandikwa y’okussibwako akabonero kw’abantu emitwalo kkumi n’ena n’enkumi nnya n’ey’enkuba ey’oluvannyuma. Obubaka bw’okussibwako akabonero bwe bw’omunda, ate okukoowoola abantu bave mu Babulooni okuli mu lunyiriri olw’okuna kwe kw’ebweru. Ennyiriri essatu ezisooka zikiikirira okusala omusango ku kkanisa, ate olunyiriri olw’okuna lulaga okutuuka kw’okusala omusango ku abo abatali mu bantu ba Katonda ab’endagaano.
“Bwe kityo mu mulimu ogusembayo ogw’okulabula ensi, emiranga ebiri egy’enjawulo gikubirwa amakanisa. Obubaka bwa malayika owookubiri bugamba nti, ‘Babulooni kigudde, kigudde, ekibuga ekyo ekinene, kubanga kyanywesa amawanga gonna omwenge ogw’obusungu bw’obwenzi bwakyo.’ Era mu mulanga ogw’amaanyi ogw’obubaka bwa malayika owookusatu, eddoboozi liwulirwa okuva mu ggulu nga ligamba nti, ‘Mukiveemu, abantu bange.’” Review and Herald, Ddesemba 6, 1892.
Amaloboozi ago abiri ag’omu Kubikkulirwa essuula ey’ekkumi n’omunaana gaakiikirirwa mu ngeri ey’ekifaananyi mu kulongoosa yeekaalu Kristo kwe yakola emirundi ebiri.
“Yesu bwe yatandika obuweereza bwe mu lujjudde, yalongoosa Yeekaalu n’agiggyamu obugwagwa obwali buvvoola obutukuvu bwayo. Mu bikolwa ebyasembayo mu buweereza bwe mwalimu okulongoosa Yeekaalu omulundi ogw’okubiri. Bwe kityo, mu mulimu ogw’enkomerero ogw’okulabula ensi, waliwo okukoowoola kwa mirundi ebiri egy’enjawulo eri amakanisa. Obubaka bwa malayika ow’okubiri bugamba nti, ‘Babulooni kigudde, kigudde, ekibuga ekyo ekinene, kubanga kyanywesa amawanga gonna omwenge gw’obusungu bw’obwenzi bwakyo’ (Okubikkulirwa 14:8). Era mu kukoowoola okw’eddoboozi ery’omwanguka okw’obubaka bwa malayika ow’okusatu, eddoboozi liwulirwa okuva mu ggulu nga ligamba nti, ‘Mukiveemu, abantu bange, muleme okussa ekimu n’ebibi byakyo, era muleme okuweebwa ku bibonyoobonyo byakyo. Kubanga ebibi byakyo bituuse mu ggulu, era Katonda ajjukidde obutali butuukirivu bwakyo’ (Okubikkulirwa 18:4, 5).” Obubaka Obulondeddwa, ekitabo 2, 118.
Awatandikirwa
Wakati wa 1838 ne Agusito 1, 1840, Josiah Litch yazuula entandikwa y’obunnabbi obw’emyaka 391 n’ennaku kkumi na ttaano obuli mu Okubikkulirwa essuula ey’omwenda, obwaddirira ekiseera eky’okubiri eky’obunnabbi eky’emyezi etaano. Ekyo kye yazuula kyamusobozesa okulagula mu butuufu, nga takoma ku mwaka na mwezi, wabula n’olunaku lwennyini olw’omwezi ebyalagulwa lwe byandituukiridde. Oluvannyuma lw’okuggwaamu essuubi okwasooka okwaliwo nga Apuli 19, 1844, Samuel Snow yazuula entandikwa y’ennaku 2300 eziri mu Danyeri essuula ey’omunaana. Ekyo kye yazuula kyamusobozesa okulagula mu butuufu, nga takoma ku mwaka, wabula n’omwezi n’olunaku olw’omwaka. Okuzuula entandikwa okwakolebwa Litch kwawa amaanyi obubaka bwa malayika asooka, era okuzuula entandikwa okwakolebwa Snow kwawa amaanyi obubaka bwa malayika ow’okubiri.
Malayika asooka ne malayika owokubiri bakiikirira ekisinde ky’Abamillerite okuva mu 1798 okutuuka nga 22 Okitobba, 1844, okuggwaamu essuubi okunene lwe kwalaga okutuuka kwa malayika owokusatu. Mu byafaayo bya malayika owokusatu, okuzuulibwa kw’entandikwa y’obunnabbi obw’emyezi etaano obw’omu Okubikkulirwa essuula ey’omwenda kulaga ekiseera obubaka bw’oluyoogaano olw’omu ttumbi n’Obusiraamu lwe biwa obubaka amaanyi. Okuzuulibwa kuno okw’entandikwa y’okulabula okusembayo okwa malayika owokusatu kuzingiramu omulimu Litch ne Snow gwe baatuukiriza ng’ekifaananyi eky’obunnabbi. Obubaka bwa Nashville bulina okutereezebwa, era okutereezebwa kwabwo kubaawo entandikwa bw’ezuulibwa.
Entandikwa y’obunnabbi obw’emyezi etaano mu byafaayo by’Abamiller yali nga 27 Jjulaayi 1299, naye ekizuuliddwa mu 2026 kiraga obunnabbi obw’okubiri obw’emyezi etaano, obwasooka obwo mu biseera, mu ssuula ey’omwenda ey’Okubikkulirwa. Okutegeera okwo kugatta ebyafaayo byonna ebiragiddwa mu ssuula ey’omwenda, era mu kukola ekyo kulaga nti olutalo lw’e Nineeve kye kisumuluzo ekiggulawo ebyafaayo eby’obunnabbi ebiganisha ku kiseera eky’emyezi etaano ekyatandika mu 632.
Olutalo lw’e Nineeve olwaliwo mu 627 lwaddirirwa okufa kwa Mohammed nga wayiseewo emyaka etaano. Okufa kwe kwe kwali entandikwa y’obunnabbi obw’emyezi etaano obwasooka, obwakomekkerezebwa mu 782 ng’Obusiraamu buswazizza Rooma ey’ebuvanjuba. Emyaka etaano okuva ku “kisumuluzo” ky’e Nineeve okutuuka ku kufa kwa Mohammed gyaddirirwa okuggwaawo kw’obuyinza bwa Buperusi, obwali bumu ku buyinza obubiri obwalwanagana mu lutalo lw’e Nineeve. Enkomerero ya Buperusi yatuuka nga wayiseewo emyaka kkumi oluvannyuma lw’okufa kwa Mohammed. Bwe kityo, “ekisumuluzo” ky’olutalo lw’e Nineeve ekyasumulula enzige z’Obusiraamu kyaddirirwa okufa kwa Mohammed nga wayiseewo emyaka etaano, era okufa okwo kwe kwali entandikwa y’obunnabbi obw’emyezi etaano. Awo, nga wayiseewo emyaka kkumi oluvannyuma lw’okufa kwa Mohammed, Buperusi ne bugwa. Bwe kityo, okuva ekisumuluzo ky’e Nineeve lwe kyanyoolwa, waaliwo ekiseera kya myaka etaano ekyaddirirwa emyaka kkumi.
Enkolagana ey’obubonero wakati w’ettaano n’ekkumi kye “kisumuluzo” ky’obunnabbi obw’emyezi etaano. Mu miwendo egyo egisooka ddala egy’obubonero mu bunnabbi, ettaano n’ekkumi, mwe mutandikira obunnabbi obusooka ku bunnabbi ‘obubiri’ obw’emyezi etaano obuli mu ssuula eyo. Emyezi etaano gikiikirira ennaku kikumi mu ataano. Obunnabbi obusooka obw’emyezi etaano buli mu lunyiriri olw’okutaano, ate obw’okubiri buli mu lunyiriri olw’ekkumi. Obunnabbi obw’ekiseera obw’okusatu, obw’emyaka ebikumi bisatu mu kyenda mu gumu n’ennaku kkumi na ttaano, buli mu lunyiriri olw’ekkumi n’ettaano. Obunnabbi obw’okusatu obuli mu lunyiriri olw’ekkumi n’ettaano bwanjulibwa mu 1838, era nga Agusito wa 1840 tannatuuka, Litch yali azudde ekiseera obunnabbi obwo we bwatandikira. Yafulumya ennyanjula ye ey’okubiri nga 1 Agusito 1840, ennaku kkumi ng’obunnabbi tebunnatuukirira nga 11 Agusito 1840. Awo yafulumya ennyanjula ye eyasembayo ennaku kkumi ng’obunnabbi tebunnatuukirira, era ekyo kyali ku lunaku olw’okutaano mu nnaku ekkumi n’ettaano ezisembayo ez’obunnabbi.
Olutalo lw’e Nineeve olwabaawo mu 627 lwaddirirwa okufa kwa Mohammed nga wayise emyaka etaano. Okufa kwe kwali entandikwa y’obunnabbi obwasooka obw’emyezi etaano, obwakomekkerezebwa mu 782 Obusiraamu bwe bwaswaza Rooma ey’ebuvanjuba. Emyaka etaano okuva ku “kisumuluzo” ky’e Nineeve okutuuka ku kufa kwa Mohammed gyaddirirwa okuwangulwa okw’enkomeredde okw’amaanyi g’amagye ga Buperusi mu Lutalo lw’e Nahavand mu 642, nga wayise emyaka kkumi oluvannyuma lw’okufa kwa Mohammed. Bwe kityo, “ekisumuluzo” ky’olutalo lw’e Nineeve ekyasumulula enzige z’Obusiraamu kyaddirirwa okufa kwa Mohammed nga wayise emyaka etaano, era okufa okwo kwe kwali entandikwa y’obunnabbi obw’emyezi etaano. Awo, nga wayise emyaka kkumi oluvannyuma lw’okufa kwa Mohammed, amaanyi g’amagye ga Buperusi gaatuukibwako okuwangulwa okw’enkomeredde e Nahavand. Bwe kityo, okuva ekisumuluzo ky’e Nineeve lwe kyakyusibwa, waaliwo ekiseera ky’emyaka etaano ekyaddirirwa emyaka kkumi.
Obunnabbi obukwata ku kabi akasooka n’akokubiri bwakomekkerezebwa nga 11 Ogwomunaana 1840, obuyinza bwa Ottoman mu Constantinople bwe bwakugirwa, ennaku za Litch ettaano n’ekkumi ne zituukirira nga zikwatagana n’ekyabaawo ekyo. Emyaka egyo ebikumi bisatu mu kyenda mu gumu gikwatagana n’obunnabbi obuli mu ssuula ey’okuna ey’ekitabo kya Ezeekyeri. Eyo Ezeekyeri yalagirwa okugalamira ku ludda lwe olwa kkono okumala emyaka ebikumi bisatu mu kyenda. Yalagirwa okukola bw’atyo mu kitundu ky’Ebyawandiikibwa ekitandikira mu ssuula esooka n’olunyiriri olusooka.
Awo olwatuuka mu mwaka ogw’amakumi asatu, mu mwezi ogw’okuna, ku lunaku olw’omwezi olw’okutaano, bwe nnali mu banyage ku mugga Kebali, eggulu ne libikkuka, ne ndaba okwolesebwa kwa Katonda. Ezeekyeri 1:1.
“Omwaka ogw’amakumi asatu” gwe mwaka ogw’amakumi asatu mu mwetooloolo gwa Jjubiri ogw’ekkumi n’omusanvu ogwatandika mu kiseera Yosiya we yafugira. Olunaku olw’okutaano mu mwezi ogw’okuna lwakwatagana ne Jjulaayi 21, 1844, era olwo lwe lwali wakati wennyini w’ekiseera ky’okulindirira eky’abagoberezi ba Miller, ekyali wakati w’okuggwaamu essuubi okwa Apuli 19, 1844, n’okuggwaamu essuubi okwa Okitobba 22, 1844. Ku lunaku olwo Samuel Snow lwe yasooka okukozesa ebigambo “laba, awasa omugole ajja,” bwe yayanjula obubaka obw’amazima obw’okuleekaana okw’ekiro mu ttumbi mu Boston. Olunaku luno olw’omu makkati g’ekiseera ekyo mu byafaayo by’abagoberezi ba Miller lulambibwa okuyita mu kuluŋŋamizibwa.
“Mu kiseera ky’ebbugumu eky’omwaka gwa 1844, wakati ddala w’ekiseera ekyasooka okulowoozebwa nti ennaku 2300 mwe zandikomye, n’ekiseera ky’amakoola okukunkumuka eky’omwaka ogwo gwe gumu, oluvannyuma ekyazuulibwa nti ennaku ezo mwe zaali zikoma, obubaka bwalangirirwa mu bigambo byennyini eby’Ebyawandiikibwa: ‘Laba, Omugole omusajja ajja!’” Olutalo Olukulu, 398.
Ensonga enkulu wano esinga kukwata ku ngeri Baibuli gy’ebaliramu ebiseera, kubanga bw’obala emyaka ebikumi bisatu mu kyenda ng’odda emabega okuva ku mwaka ogw’amakumi asatu mu nzirukanya ya Jubileewo ey’ekkumi n’omusanvu, otuuka ku kwawulwamu kw’obwakabaka mu mwaka gwa 977 nga Kristo tannazaalibwa. Awo obujeemu bwa kabaka Yerobowaamu owa Isirayiri bwaviirako obunnabbi obukwata ku Yosiya, nga bwe bwalangirirwa nnabbi omujeemu mu 1 Bassekabaka 13. Yeremiya essuula esooka olunyiriri olw’okubiri eraga nti Yeremiya yatandika obuweereza bwe mu mwaka ogw’ekkumi n’esatu ogw’obufuzi bwa kabaka Yosiya.
Eyajjirwa ekigambo kya Mukama mu mirembe gya Yosiya mutabani wa Amoni kabaka wa Yuda, mu mwaka ogw’ekkumi n’esatu ogw’okufuga kwe. Yeremiya 1:2.
Omwaka ogw’ekkumi n’esatu ogw’obufuzi bwa Yosiya gwali omwaka gwa 627 nga Kristo tannazaalibwa, emyaka amakumi ana ng’okuzingizibwa okw’omwaka gwa 587 nga Kristo tannazaalibwa tekunnabaawo. Emyaka amakumi ana Ezeekyeri gye yamala ng’agalamidde ku lubiriizi lwe olwa ddyo ku lwa Yuda gyatandikira awo ne gikoma ku kuzingizibwa, era awo emyaka ebikumi bisatu mu kyenda gye yamala ng’agalamidde ku lubiriizi lwe olwa kkono nayo we gyaggweera. Entandikwa y’emyaka ebikumi bisatu mu kyenda yali mu mwaka gwa 977 nga Kristo tannazaalibwa, obunnabbi obukwata ku Yosiya bwe bwalangirirwa nga buvumirira obujeemu bwa kabaka Yerobowaamu ow’ebika ekkumi ebya Isirayiri eby’omu bukiikakkono. Obujeemu bw’ekika kya Yuda eky’omu bukiikaddyo bukiikirirwa obuweereza bwa Yeremiya obwatandika emyaka amakumi ana ng’okuzingizibwa tekunnabaawo. Yosiya akiikirira ekiseera okuva mu mwaka gwa 977 nga Kristo tannazaalibwa okutuuka mu mwaka gwa 627 nga Kristo tannazaalibwa, ekyatandika n’obujeemu obwa alufa obw’ebika ekkumi eby’omu bukiikakkono ne kikoma obujeemu obwa omega obw’obwakabaka bwa Yuda obw’omu bukiikaddyo bwe bweyoleka. Emyaka ebikumi bisatu mu kyenda egyatandika mu mwaka gwa 977 nga Kristo tannazaalibwa, egyalagibwa mu kugalamira kwa Ezeekyeri ku lubiriizi lwe olwa kkono, mituufu mu byafaayo ne mu bunnabbi mu nkola y’okubala ebiseera etabaliramu mwaka ogutandikirwako.
Naye Ekigambo kya Katonda kiraga engeri zombi ez’okubala ebiseera: ey’okutabaliramu mwaka ogusookerwako n’ey’okugubaliramu. Bwe tubala ekiseera ekyo kyennyini nga tubaliramu n’omwaka ogusookerwako, tuteekwa okubaliramu omwaka 978 nga Kristo tannazaalibwa, kubanga obunnabbi bukoma wakati mu mwaka (nga 21 Jjulaayi mu 1844). N’olwekyo, ekiseera ekyo bwe kibalibwa nga kubaliddwamu n’omwaka ogusookerwako, tekyenkana myaka ebikumi bisatu mu kyenda, wabula emyaka ebikumi bisatu mu kyenda mu gumu. Ekiseera eky’emyaka 1.5 eky’okuzingiza okwatandika mu 587 kivaamu obunnabbi obubaliramu n’omwaka ogusookerwako, obwenkana emyaka ebikumi bisatu mu kyenda mu gumu egiddirirwa emyaka ‘1.5’. Emyaka 1.5, oba emyezi kkumi na munaana, egyogerwako mu Ezeekyeri essuula ey’okuna gisangibwa mu ssuula yennyini eraga omusingi ogugamba nti olunaku lwenkana omwaka. Omwaka gumu n’ekitundu eky’okuzingiza era gutegeerekebwa mu ngeri ey’akabonero ng’ennaku kkumi na ttaano.
Okuzingiza kwa Ezekyeri kulimu emiwendo gye gimu ddala n’egiri mu bunnabbi obw’Okubikkulirwa 9:15. Mu byafaayo ebyo, amawulire agava ebukiikakkono gakiikirirwa okuzikirizibwa kwa Yerusaalemi okw’emirundi ebiri. Okuzikirizibwa kwombi kwaleetebwa bakabaka ab’ebukiikakkono abaali ekifaananyi ky’obuyinza bwa Paapa obw’omu nnaku ez’enkomerero. Amawulire agava ebuvanjuba agakiikirirwa Obusiraamu geegatta ku byafaayo bye bimu, nga obubaka obw’ebweru n’obw’omunda obuli mu Danyeri essuula ey’ekkumi n’emu, olunyiriri olw’amakumi ana mu nnya, bukola obubaka obulina ebitundu bibiri obulangirira okuggwaako kw’ekiseera eky’okugezesebwa kw’abantu. Obubaka obwo bugattibwa wamu ng’entandikwa y’obunnabbi obw’emyezi etaano ebadde ekwekeddwa emaze okuggyibwako akabonero. Bw’eggyibwako akabonero, omulimu gwa Litch mu kuwa obubaka bwa malayika ow’olubereberye amaanyi n’omulimu gwa Samuel Snow mu kuwa obubaka bwa malayika ow’okubiri amaanyi gigattibwa wamu mu kuwa obubaka bwa malayika ow’okusatu amaanyi.
Okutereezebwa kw’obubaka obwasooka, nga bwe kwakiikirirwa Litch ne Snow, kulaga mu kifaananyi eky’obunnabbi okutereezebwa okwo okw’obubaka bwa Nashville obw’olunaku lwa 18 Jjulaayi 2020, era okubikkulwa kw’entandikwa kwaliwo mu 2026, nga wayise emyaka amakumi asatu okuva obubaka obwabikkulwa mu 1989 lwe bwateekebwa mu ngeri entongole mu 1996.
Tujja kwongera okwogera ku birowoozo bino mu kitundu ekiddako.