Пергамын чуулган 313 онд Миланы зарлиг гарснаар эхэлсэн бөгөөд тэр үед Даниел номын арван нэгдүгээр бүлэгт дурдагдсан, гэрээг бататгах дөрөв дэх гэрлэлт Констанция, Лициний хоёрын хооронд болжээ. Өрнөдийн эзэн хаан Их Константин Констанцияг дорнодын эзэн хаан Лицинийд гэрээг бататгах сүйт бүсгүй болгон өгчээ. Констанция нь Константины эцэг нэгт дүү байсан бөгөөд түүний хурим уг зарлигийг гаргахтай зэрэгцэн болсон юм. Уг гэрлэлтийн гэрээ удаан тогтоогүй бөгөөд үүний дараа иргэний дайн дахин дэгджээ. Констанция иргэний дайны турш Лицинийн дэргэд байсан бөгөөд 324 онд Константин Лицинийг ялсны дараа амийг нь хэлтрүүлэхийг Константинаас хичээнгүйлэн гуйжээ. Константин эхэндээ Лицинийн амийг хэлтрүүлсэн боловч хожим түүнийг цаазаар авахыг тушаажээ. Харин Констанция өөрөө түүнээс хойш 330 он орчим хүртэл Константины ордонд амьдарчээ.

Даниел номын арван нэгдүгээр бүлэгт өгүүлсэн дөрөв дэх гэрээт гэрлэлт 313 оны хоёрдугаар сард хийгдсэнээр Пергамаар дүрслэгдсэн бэлгэдлийн үе эхэлсэн бөгөөд Пергамын чуулганы үе нь 538 онд папын эрх мэдэл хаан ширээнд суухад эхэлсэн Туатейрын чуулганы үе хүртэл үргэлжилсэн. 538 он Пергамын үеийн төгсгөл болсны зэрэгцээ Даниел номын арван нэгдүгээр бүлэгт өгүүлсэн тав дахь гэрээт гэрлэлт тохиосон он байв. Учир нь папын сүм Ромын төрийн эрх баригчидтай эш үзүүллэгийн гэрээт гэрлэлтээр холбогдон хаан ширээнд суусан юм. Пергамын үе 313 онд альфа гэрлэлтийн гэрээгээр эхэлж, 538 онд омега гэрээт гэрлэлтээр төгссөн. 1798 онд Наполеон папыг олзлоход Европын хаад папын сүм хэмээх сүйт бүсгүйгээсээ салсан юм.

Папын сүйт бүсгүй олзлогдож, гэрлэлт нь цуцлагдах явдлыг Даниел номын арван нэгдүгээр бүлэгт өгүүлсэн, Птолемейн болон Селевкийн эзэнт гүрнүүдийн хооронд байгуулсан хамгийн анхны гэрээт гэрлэлт урьдчилан бэлгэдсэн байв. Зургаагаас наймдугаар эшлэлд өгүүлсний биелэл болж, МЭӨ 252 онд Птолемей II Филадельф (өмнөдийн хаан) Сирийн хоёрдугаар дайныг эцэслэхийн тулд охин Береникагаа Антиох II Теост (умардын хаан) эхнэр болгон өгчээ. Уг хэлэлцээрээр Антиох эхнэр Лаодика болон түүний хөвгүүдээс татгалзах ёстой байв. МЭӨ 246 онд Птолемей II нас барсны дараа Антиох Лаодикаг эргүүлэн авч, Береникагаас салжээ. Үүний дараа Лаодика Антиохт хор өгүүлж, Береника болон түүний нялх хүүг хөнөөлгөх ажлыг зохион байгуулжээ. Ийнхүү Береника эшлэлд өгүүлсэнчлэн “эрх мэдлээ хадгалж чадаагүй” бөгөөд “тушаагдсан” юм.

Береникагийн ах (“түүний үндсээс ургасан нэгэн мөчир”) Птолемей III Эвергет Египетийн хаан болж, дүүгийнхээ өшөөг авахаар Селевкидийн хаант улсад довтолсноор МЭӨ 246–241 онд үргэлжилсэн Сирийн гуравдугаар дайныг эхлүүлжээ. Птолемей томоохон хотуудыг (түүний дотор Селевкиа, Антиохыг) эзлэн авч, Селевкидийн нутаг дэвсгэрийн гүн рүү давшин, асар их эд баялаг, түүний дотор урьд нь Камбисын Египетээс авч явсан олон шүтээн, ариун сав суулгыг олзлон авчээ. Тэрээр уг олзоо аван Египетэд буцаж ирснээр тэдний бурхад болон үнэт эд зүйлсийг Египет рүү олзлон аваачна гэсэн зөгнөлийг биелүүлсэн юм.

Даниел номын арваннэгдүгээр бүлэгт гардаг анхны гэрээт ураг барилдалт нь папын Ром болон Европын хаадын хооронд 538 онд тогтсон гэрээт ураг барилдалтыг урьдаас бэлгэдэн дүрсэлжээ. Зургаадугаараас наймдугаар эшлэлд өмнөдийн хаан гэрээ байгуулахын тулд сүйт бүсгүй өгдөг бөгөөд уг гэрээ хожим зөрчигддөг. Гэрээ зөрчигдсөний дараа умардын хаант улс руу довтлон орж, газар нутгийг нь эзлэн авч, эрдэнэсийг нь зөөн гаргадаг. Үүнтэй дүйх түүхэн үйл явдлын үеэр өмнөдийн хааныг төлөөлсөн Наполеон 1797 онд Папын улсад Толентиногийн гэрээг тулган хүлээлгэжээ. Дараа жил нь генерал Бертьегийн удирдсан Францын цэрэг Ромд орж, умардын хааныг төлөөлсөн VI Пий папыг олзлон авчээ. Францчууд мөн Ромын эрдэнэсийг хураан авч, Франц руу зөөсөн нь Птолемей умардын хаант улсаас эрдэнэсийг Египет рүү зөөн авч явсантай дүйж байв.

313 онд Миланд байгуулсан гэрлэлтийн гэрээ иргэний дайныг эцэслүүлсэн нь II Птолемей Филадельф, II Антиох Теос нарын умард ба өмнөд эзэнт гүрнүүдийн хооронд байгуулсан гэрлэлтийн гэрээ Сирийн хоёрдугаар дайныг эцэслүүлсэнтэй адил байв. 324 онд Өрнөд ба Дорнодын эзэнт гүрнүүд салсан явдлыг МЭӨ 246 онд Антиох гэрээний дагуу гэрлэсэн египет гэргийгээсээ салсан явдал урьдаас бэлгэдэн дүрсэлсэн юм. Энэ хоёр салалт хоёулаа 1798 оны салалттай дүйцнэ.

Пергамын үе нь 313 оноос 538 он хүртэлх 225 жилийг хамардаг. Энэ үе харь шашинт Ромын хоёр дахь гэрээт гэрлэлтээр эхэлж, папын Ромын анхны гэрээт гэрлэлтээр төгссөн. Долоон Клеопатрагийн хэлхээ нь Селевкидийн эзэнт гүрний хоёр гэрээт гэрлэлтийг харь шашинт Ромын хоёр гэрээт гэрлэлттэй холбодгийн адил Пергамын эш үзүүллэгийн түүх нь харь шашинт Ромын хоёр гэрээт гэрлэлтийг папын Ромын хоёр гэрээт гэрлэлттэй холбодог. Селевкидийн эзэнт гүрний хоёр гэрлэлт Клеопатрагаар дамжин харь шашинт Ромын эзэнт гүрний хоёр гэрлэлттэй холбогдсон бөгөөд эдгээр нь цаашлаад Пергам хэмээх бэлгэдлийн чуулганаар дамжин папын Ромын хоёр гэрлэлттэй холбогдсон.

Селевкидийн эзэнт гүрний МЭӨ 252 оны альфа гэрлэлт нь Их Антиохын охин Клеопатра Сира, Птолемей V хоёрын МЭӨ 193 онд Рафиад болсон омега гэрлэлтийг урьдаас бэлгэдэн дүрсэлжээ. Тэр гэрлэлт Сирийн тавдугаар дайныг эцэслүүлсэн юм. Харийн шашинт Ромын альфа гэрээт гэрлэлт нь МЭӨ 40 онд Марк Антони, Октавиа хоёрын хооронд байгуулагджээ. Октавиа нь хожим Август Цезарь хэмээн алдаршсан Октавианы эгч байв. МЭӨ 40 оны гэрлэлт Брундизиумын гэрээтэй уялдан болсон юм. Антони МЭӨ 32 онд Клеопатрагийн төлөө Октавиагаас салж, улмаар МЭӨ 40 оны гэрээгээр эцэс болсон иргэний дайныг дахин эхлүүлжээ. Марк Антони нь дорнодын сөргөлдөгч, Октавиан нь өрнөдийн өрсөлдөгч байв. Египетийн түүхэнд долоон Клеопатра байжээ. Эхнийх нь Селевкидийн эзэнт гүрний омега гэрлэлтийн гэрээг бэлгэдэж байсан бол долоо дахь буюу сүүлчийн Клеопатра нь харийн шашинт Ромын альфа гэрээт гэрлэлт цуцлагдсаныг бэлгэдэж байв.

Христ төгсгөлийг ямагт эхлэлээр нь дүрслэн харуулдаг тул Селевкидүүдийн МЭӨ 252 оны альфа гэрлэлт нь Селевкидүүдийн МЭӨ 193 оны омега гэрлэлттэй дүйдэг. Селевкидүүдийн түүхийн альфа ба омега нь хоёулаа харь шашинт Ромын ч, папын Ромын ч альфа ба омега гэрлэлтүүдтэй дүйдэг. Харь шашинт Ромын 313 оны омега гэрлэлт нь мөн Пергамын альфа гэрээт гэрлэлт байсан бөгөөд Пергамын омега гэрээт гэрлэлтийг урьдчилан дүрсэлсэн ба уг омега гэрээт гэрлэлт нь мөн папын Ромын 538 оны альфа гэрлэлтийн гэрээ байв. Ийнхүү харь шашинт Ромын альфа ба омега гэрээт гэрлэлт хоёулаа папын Ромын 538 оны альфа гэрлэлттэй дүйдэг. Папын Ромын омега гэрлэлт нь удахгүй гарах ням гарагийн хуулийн үед тохионо. 538 оны альфа нь ням гарагийн хуулийн омегаг урьдчилан дүрсэлдэг бөгөөд 538 оны альфаг МЭӨ 40 оны Брундизиумын гэрээ болон 313 оны Миланы зарлигийн гэрээт гэрлэлт урьдчилан дүрсэлсэн юм. Селевкидийн эзэнт гүрний МЭӨ 252 оны альфа гэрлэлт нь папын Ромын 538 оны гэрээт гэрлэлттэй дүйдэг бөгөөд Селевкидийн эзэнт гүрний альфа гэрлэлт болохын хувьд мөн МЭӨ 193 онд Рафиад болсон омега гэрлэлттэй дүйдэг.

МЭӨ 252 болон 193 онд умард ба өмнөдийн хооронд байгуулсан гэрээт ураг барилдлагууд нь 538 оны гэрээт ураг барилдлагатай дүйцдэг бөгөөд энэ нь харь шашинт Ромын МЭӨ 40 он болон 313 оны гэрээт ураг барилдлагуудтай дүйцдэг. Даниел номын арван нэгдүгээр бүлгийн түүхэнд дүрслэгдсэн гэрээт ураг барилдлагын таван тохиолдол бүгд удахгүй гарах ням гаргийн хуулийн үеийн зургаа дахь бөгөөд эцсийн гэрээт ураг барилдлагад төгс биеллээ олно. Эхний хоёр ураг барилдлага нь умард ба өмнөдийн дайсагнагч талуудын хоорондох дайнууд бөгөөд гурав дахь болон дөрөв дэх нь дорнод ба өрнөдийн хоорондох иргэний дайныг төлөөлдөг. Тав дахь болон зургаа дахь ураг барилдлага нь дорнод ба өрнөдийн хоорондох; Үнэн алдартны шашин ба Ромын католик шашны хоорондох; эсвэл төр ба сүмийн хоорондох сүнслэг дайныг төлөөлдөг. Үнэн алдартны шашин ба Ромын католик шашны гол ялгаануудын нэг нь үнэн алдартнууд “цезаропапизм” хэмээн нэрлэдэг үзлийг хүлээн зөвшөөрдөгт оршино.

Цезаропапизм

Цезаропапизм нь сүм ба төрийг нэгтгэж, тэдгээрийн хоорондын харилцааг төрийн хяналтад байлгах тогтолцоо юм. Ромын католик шашин ийм тогтолцоог үгүйсгэж, Ромын католик сүмийг сүмүүдийн тэргүүн, мөн тэрс үзэлтнүүдийг засаж залруулагч хэмээн тодорхойлсон Юстинианы 533 оны зарлигийг баримталдаг. Гэрээний үндсэн дээр байгуулсан сүүлчийн хоёр гэрлэлттэй холбоотой сүнслэг тэмцэл нь төрийн эрх мэдлийг төлөөлсөн эр хүн сүмийн эрх мэдлийг төлөөлсөн эмэгтэй хүнийг захирах эсэх асуудлаар өрнөсөн юм. Энэхүү сүнслэг дайн нь мөн сүм дэх мөргөлийн зарим асуудал дахь ялгаа болон “филиокве” хэмээн нэрлэгддэг сургаалыг хамарч байв.

Филиокве

Филиокве гэдэг нь “ба Хүү” гэсэн утгатай. “Филиокве” хэмээх нэр томьёоны ач холбогдлыг ойлгохын тулд “Никеагийн итгэлийн тунхаг”-ийг анх баталсан Никеа хотыг эш үзүүллэгийн үүднээс авч үзэх шаардлагатай. Никеагийн түүхэн хоёр дахь тулалдаан чухам тэнд тэмдэглэгддэг учраас Никеа нь Исламын шугамтай эш үзүүллэгийн хувьд холбогддог бөгөөд дорнын болон өрнийн католик шашны сүнслэг дайнтай ч мөн эш үзүүллэгийн хувьд холбогддог. Пап лам Лео нь бэлгэдлийн хувьд мөн Никеа болон Никеагийн итгэлийн тунхгийн эш үзүүллэгийн гэрчлэлтэй холбоотой.

Даниел номын арван нэгдүгээр бүлэгт зургаан гэрээт гэрлэлтийг тэмдэглэсэн бөгөөд тэдгээрийн эхний дөрөв нь умард ба өмнөдийн, эсвэл дорно ба өрнийн хоорондох цэргийн мөргөлдөөнүүд юм. Сүүлчийн хоёр нь дорнын үнэн алдартны католик шашинтнууд болон өрнийн Ромын католик шашинтнуудын хоорондох сүнслэг тэмцлүүд юм. Зургаа дахь буюу эцсийн гэрээт гэрлэлт нь Никейн итгэлийн тунхагийг тойрсон тэмцлийн бэлгэдлийг агуулж, үүнд Лео нэртэй нэгэн пап оролцох бөгөөд эцсийн дүнд сүм ба төрийн нэгдлийн талаарх Ромын католик шашны ойлголтыг бататгах болно. Энэхүү ойлголт нь иргэний засаглал сүмийн дээр эрх мэдэлтэй хэмээн үздэг, дорнын үнэн алдартнуудын баримталдаг “цезаропапизм”-ыг үгүйсгэдэг.

“Гэвч ‘араатанд зориулсан хөрөг’ гэж юу вэ? Түүнийг хэрхэн бүтээх вэ? Уг хөргийг хоёр эвэртэй араатан бүтээдэг бөгөөд энэ нь араатанд зориулсан хөрөг юм. Үүнийг мөн араатны хөрөг гэж нэрлэдэг. Тэгвэл уг хөрөг ямар байх, хэрхэн бүтээгдэхийг мэдэхийн тулд бид араатан өөрөө болох папын засаглалын шинж чанарыг судлах ёстой.

“Анхны чуулган сайн мэдээний энгийн байдлаас хазайж, харь шашны зан үйл, ёс заншлыг хүлээн аван завхрахдаа Бурханы Сүнс болон хүчийг алдсан юм; улмаар хүмүүсийн мөс чанарыг хяналтдаа байлгахын тулд төрийн эрх мэдлийн дэмжлэгийг эрэлхийлжээ. Үүний үр дүнд папын засаглал буюу төрийн эрх мэдлийг хяналтдаа байлгаж, түүнийг өөрийн зорилгыг хэрэгжүүлэхэд, ялангуяа ‘тэрс үзэл’-ийг шийтгэхэд ашигладаг чуулган бий болсон юм. Америкийн Нэгдсэн Улс араатны хөргийг бүтээхийн тулд шашны эрх мэдэл иргэний засгийн газрыг тийм хэмжээнд хяналтдаа оруулах ёстой бөгөөд ингэснээр чуулган төрийн эрх мэдлийг ч мөн өөрийн зорилгыг хэрэгжүүлэхэд ашиглах болно.” Агуу тэмцэл, 443.

Цезаропапизм ба филиокве нь өрнийн болон дорнын католик шашинтнуудын хоорондох хоёр үндсэн ялгааг илэрхийлдэг. Нэг нь төрийн эрх мэдлийн тухай маргаан бол нөгөө нь Ариун Сүнс зөвхөн Эцэгээс “гардаг” уу, эсвэл Эцэг ба Хүү хоёулангаас гардаг уу гэдэг тухай теологийн маргаан юм. Ромын католик сүм Ариун Сүнс хоёулангаас нь гардаг гэж итгэдэг бол дорнын сүм “филиокве”-г няцааж, Ариун Сүнс Христээс гардаг гэсэн нэмэлтийг эсэргүүцдэг. Ням гаргийн тухай анхны хууль гарснаас дөрвөн жилийн дараа, Константин Лицинийг ялж, Ромын эзэнт гүрний цорын ганц захирагч болсноос нэг жилийн дараа буюу 325 онд Никеад хуралдсан чуулганаар боловсруулсан итгэлийн анхны тунхаглалд филиоквегийн онолыг аажмаар нэмж оруулжээ. Хожим дорнын болон өрнийн католик сүмүүд салан тусгаарлахад хүргэсэн хоёр гол шалтгааны нэг болсон “филиокве”-гийн асуудал итгэлийн анхны тунхаглалд тусгагдаагүй байв.

381 онд болсон Константинополийн чуулганаар Никеагийн итгэлийн тунхгийг өргөжүүлсэн бөгөөд энэ нь Никеа-Константинополийн итгэлийн тунхаг хэмээн нэрлэгдэх болсон. Ариун Сүнсний тухай өргөтгөсөн заалтад «Эцгээс гардаг» гэсэн үгс оржээ. Дорнын Үнэн алдартны сүмүүд Итгэлийн тунхгийн энэ хэлбэрийг хожмын filioque нэмэлтгүйгээр өнөөг хүртэл хэрэглэсээр байна. Тавин жилийн дараа буюу 431 онд болсон Эфесийн чуулганаар 325 онд Никеад тогтоосон итгэлийг дахин баталж, Никеагийн итгэлийн тунхаглалын оронд өөр итгэл нэвтрүүлэхийг хориглосон. Дорнын Сүм энэхүү хоригийг Итгэлийн тунхагт filioque-г нэмэхийн эсрэг үндэслэл болгон ашигласаар ирсэн. 589 онд болсон Толедогийн гуравдугаар чуулганаар Испанид хэрэглэж байсан Итгэлийн тунхгийн латин хэлбэрт filioque оржээ. Үүнийг хэрэглэх болсон нь вестготуудын дундах арианизмыг эсэргүүцэх явдалтай холбоотой бөгөөд Хүү бүрэн утгаараа Бурхан мөн болохыг онцолж байв. Иймээс Толедогийн гуравдугаар чуулганыг Өрнөдийн Итгэлийн тунхагт filioque-г оруулах үйл явцын эхэн үеийн чухал үйл явдал хэмээн өргөнөөр хүлээн зөвшөөрдөг.

VIII–IX зуунд филиокве нь Их Карл болон Каролингийн угсааныхны захиргаан дахь сүмүүдэд тогтсон хэм хэмжээ болжээ. Үүнийг Өрнөдийн сүмийн чуулгануудаар хамгаалан дэмжиж байсан бөгөөд Ромоос гаднах Латин Европ даяар аажмаар хүлээн зөвшөөрөх болжээ. Дорнодын сүм энэ нэмэлтийн талаар мэдэж, эсэргүүцэж эхэлсэн байна.

1014 онд Ромын пап VIII Бенедикт филиокве нэмэлттэй Итгэлийн тунхгийг Ром дахь месса мөргөлд албан ёсоор оруулжээ. Энэ үеэс филиокве нь Ромын литургийн тогтсон хэсэг болсон юм. Үүнийг Өрнөдийн зүгээс хийсэн шийдвэрлэх алхам хэмээн үзэх нь түгээмэл. 1054 онд Их хагарлын үеэр хоёр тал бие биеэ сүмээс хассан бөгөөд филиокве нь тэр үед Дорнод, Өрнөдийг хэдийнээ хуваан талцуулж байсан теологийн гол асуудлуудын нэг байв.

1438/39 онд Флоренц хотод болсон чуулганаар Ромын сүм филиокве сургаал болон папын дээд эрх мэдлийг дахин баталжээ. Дорнын эзэн хаан Иоанн Палеологос уг чуулганд оролцсон юм. Палеологос нь 1449 оны долоодугаар сарын 27-нд дууссан зуун тавин жилийн эш үзүүллэгийг биелүүлсэн XI Константины ах бөгөөд түүний өмнө хаанчилж байв. 1438/39 оны чуулган дээр эзэн хаан Иоанн Палеологос Османчуудын эсрэг цэргийн болон эдийн засгийн дэмжлэг эрэлхийлж, ингэхдээ филиокве болон папын дээд эрх мэдлийн талаарх Ромын католик сүмийн байр суурийг хүлээн зөвшөөрчээ. Тэрээр Грекийн төлөөлөгчдийн хамт Константинопольд буцаж ирэхэд Дорнын сүм уг тохиролцоог няцаасан юм. Өнөө үед Ромын католик сүм болон итгэлээсээ тэрсэлсэн протестант сүмүүдийн ихэнх нь филиокве сургаалыг баримталсаар байгаа бол Дорнын үнэн алдартны сүм үүнийг няцаадаг.

325 онд буулт хийгч Пергамын чуулганы бэлгэдэл болсон Их Константин Никеагийн их чуулганыг зарлан хуралдуулж, өөрөө оролцжээ. Миланы зарлиг гарснаас эзэнт гүрэн эш үзүүллэгийн дагуу хуваагдсан 330 он хүртэлх арван долоон жилийн хугацаанд Никеагийн итгэлийн тунхаг батлагджээ.

533 онд Юстинианы зарлиг гарч, дараа жил нь буюу 534 онд Юстинианы хуулийн эмхэтгэлийг нэвтрүүлсэн бөгөөд 538 онд готуудыг Ром хотоос хөөн гаргаснаар папын засаглал гурав дахь саад тотгорыг даван туулжээ. Үүний дараа Орлеаны гуравдугаар чуулганаар ням гаргийн тухай хууль баталжээ.

313–330 оны үе нь Пергамын чуулганы 225 жилийн хугацааны илүү өргөн хүрээтэй альфа фракталыг төлөөлдөг бол 533–538 оны үе нь түүний омега фракталыг төлөөлдөг. 313 онд Миланы зарлиг гарч, түүнээс 225 жилийн дараа буюу 538 онд ням гаргийн хууль тогтоогдсон. Илүү өргөн хүрээтэй альфа түүхэнд 313 оны Зарлигаас 321 оны харь шашны анхны ням гаргийн хууль хүртэлх үе нь 533 оны Тогтоолоос 538 оны папын анхны ням гаргийн хууль хүртэлх үетэй дүйдэг. Пергам нь ням гаргийн хуулиас өмнө гарч, уг хуульд хүргэдэг эрх зүйн актын гурван дүрслэлийг өгдөг. Түүнчлэн Пергам нь Паулын Тесалоникийн чуулганд бичсэн хоёр дахь захидалдаа өгүүлсэн “эхлээд урвалт гарах” явдлыг төлөөлдөг.

Хэн ч та нарыг ямар ч аргаар бүү мэхлэг. Учир нь эхлээд итгэлээс урвах явдал гарч, мөхлийн хүү болох нүглийн хүн илчлэгдэхээс нааш тэр өдөр ирэхгүй. Тэрээр Бурхан хэмээн нэрлэгддэг буюу шүтэгддэг бүхнийг эсэргүүцэн, өөрийгөө тэдгээрээс дээгүүр өргөмжилж, улмаар Бурханы сүмд Бурхан мэт суун, өөрийгөө Бурхан хэмээн харуулдаг. 2 Тесалоник 2:3, 4.

Ромын пап нүглийн хүн болох нь илчлэгдэхийн өмнө гарсан урвалтыг Пергамын чуулган төлөөлдөг. Паулын хэлснээр, энэ үнэнийг буруу ойлгох нь худалд итгэж буй хэрэг бөгөөд тэрхүү худалд итгэсний үрээр ингэж итгэсэн хүн бүр хүчтэй төөрөгдөлд автагдана (2 Тесалоник 2:10–12). Хүчтэй төөрөгдөл нь гэрээний ард түмэн болон тэднийг босгон гаргасан газар нутагт буух шүүлттэй дүйдэг. Лаодикийн Долоо дахь өдрийн Адвентист сүмийн хувьд хүчтэй төөрөгдөл нь Даниел ном дахь “өдөр тутмынх” гэдэг нь ерөнхийдөө харь шүтлэг мөн бөгөөд илүү тодруулбал харь шүтлэгт Ромыг төлөөлдөг гэсэн Уильям Миллерийн ойлголтыг тэд няцааж байгаагаар илэрдэг. Америкийн Нэгдсэн Улсын хувьд хүчтэй төөрөгдөл нь Миллерт “өдөр тутмынх” гэдэг нь харь шүтлэг болохыг ойлгуулсан энэ эшлэлийн талаарх Уильям Миллерийн ойлголтыг няцаахад үндэслэдэггүй. Харин тэдний төөрөгдөл нь харь шүтлэгт Ром унасны дараа илчлэгдсэн нүглийн хүн бол папын засаглал байсныг мартсанд үндэслэдэг. Рейган пап бол антихрист гэдгийг бага наснаасаа мэддэг байснаа мартахдаа тэрхүү төөрөгдлийг үлгэрлэн харуулсан. Рейган 1980-аад онд ёс бусын нууцтай нууц эвсэл байгуулахдаа, эш үзүүллэгийг ийнхүү хамаатуулан тайлбарлахад Дональд Трамп давтах болно гэж үздэг тэрхүү харалган байдлыг үлгэрлэн харуулсан юм. Тэрхүү харалган байдал нь зориудынх уу, эсвэл ташаа мэдээллээс үүдэлтэй юу гэдгээс үл хамааран, энд дэвшүүлсэн эш үзүүллэгийн тайлбар нь Трамп Рейганы харалган байдлыг давтаж, Паулын хэлснээр хүчтэй төөрөгдөлд автагдана хэмээн урьдчилан үзэж байна.

Пергам нь папын засаглал хаан ширээнд залрахаас өмнөх буулт болон итгэлээс няцалтын үеийг төлөөлдөг. Энэхүү түүх нь зөгнөлийн хувьд Рональд Рейганы ерөнхийлөгчийн алба хашсан үеэс эхэлсэн Америкийн Нэгдсэн Улсын сүүлчийн он жилүүдтэй дүйдэг. Пергамыг 313 оны зарлигаас 538 оны ням гаргийн хууль хүртэлх хугацаагаар; эсвэл Пергамын альфа фракталыг уг зарлигаас 321 оны ням гаргийн анхны хууль хүртэлх хугацаагаар; эсвэл Пергамын омега фракталыг 533 оноос 538 оны ням гаргийн хууль хүртэлх хугацаагаар авч үзсэн аль ч тохиолдолд эдгээр гурван шугам бүгд бүслэлтийн зөгнөлийн бүтцийг илэрхийлдэг.

Бид дараагийн өгүүлэлд нэгэн бүслэлтийг авч үзнэ.