ဒံယေလ၏ကျမ်း — တစ်ရာရှစ်ဆယ့်ရှစ်မြောက်

ရာဖိအာစစ်ပွဲနှင့် ပာနီယံစစ်ပွဲတို့သည် ကာလအပိုင်းအခြားနှင့် အခြေအနေအနက်အဓိပ္ပာယ် မတူညီသော သီးခြားသမိုင်းဖြစ်ရပ်နှစ်ရပ်ဖြစ်သော်လည်း၊ ထိုနှစ်ရပ်စလုံးသည် ရှေးယုဒပြည်နှင့် ၎င်း၏ ပတ်ဝန်းကျင်ဒေသများ၏ သမိုင်းတွင် အရေးပါမှုရှိကြသည်။ ရာဖိအာစစ်ပွဲသည် ဘီစီ ၂၁၇ ခုနှစ်တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ပာနီယံစစ်ပွဲသည် ဘီစီ ၂၀၀ ခုနှစ်တွင် ဆဲလူးစစ်နိုင်ငံ (မြောက်မင်း) နှင့် ပတိုလမိုင်နိုင်ငံ (တောင်မင်း) တို့အကြား ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ဤစစ်ပွဲနှစ်ရပ်ကို ဒံယေလ အခန်းကြီး ၁၁ ၏ အခန်းငယ် ၁၁ မှ ၁၅ အတွင်း၌ ဖော်ညွှန်းထားသည်။ ဤစစ်ပွဲနှစ်ရပ်သည် ဘီစီ ၁၆၇ ခုနှစ်၌ ဖြစ်ပွားသော မက္ကဘီတော်လှန်ရေးမတိုင်မီ ဖြစ်ပွားခဲ့ကြသည်။

Panium တိုက်ပွဲသည် ထိုပဋိပက္ခ ဖြစ်ပွားခဲ့သော အနီးအနားရှိ ပထဝီဆိုင်ရာ အင်္ဂါရပ်တစ်ခုဖြစ်သော Panium တောင်၏အမည်ကို ယူ၍ အမည်ပေးထားခြင်းဖြစ်သည်။ “Panium” ဟူသော အမည်မှာ ထိုနေရာ၌ ဗိမာန်တော်တစ်ဆောင် အပ်နှံထားခြင်းခံရသော ဂရိနတ်ဘုရား Pan ၏အမည်မှ ဆင်းသက်လာသည်။ ထိုနေရာသည် Pan ကို ကိုးကွယ်ဝတ်ပြုမှုနှင့် ဆက်နွှယ်နေခြင်းကြောင့် Panium ဟု လူသိများခဲ့သည်။ ထိုဗိမာန်တော်အစုအဝေးကို မကြာခဏ “Pan ၏ သန့်ရှင်းရာဌာန” ဟု ခေါ်ဝေါ်လေ့ရှိခဲ့ပြီး၊ ယင်းသည် နတ်ဘုရား Pan အား ရည်စူးအပ်နှံထားသော ဘာသာရေးဆိုင်ရာ သစ္စာပြုခြင်းနှင့် ကိုးကွယ်ဝတ်ပြုခြင်း၏ နေရာတစ်ခုအဖြစ် ၎င်း၏ အခန်းကဏ္ဍကို အလေးပေးဖော်ပြခြင်းဖြစ်သည်။ “Nymphaeum” ဟူသော ဝေါဟာရသည် ရှေးဂရိနှင့် ရောမဘာသာရေးတွင် ရေနတ်သမီးများအား ရည်စူးအပ်နှံထားသော အထိမ်းအမှတ်အဆောက်အအုံ သို့မဟုတ် နတ်ကွန်းကို ရည်ညွှန်းသည်။ Panium ရှိ ဗိမာန်တော်အစုအဝေးတွင် လိုဏ်ဂူတစ်ခုနှင့် သဘာဝစမ်းရေတစ်ခု ပါဝင်ခဲ့ပြီး၊ ထိုနေရာများတွင် နတ်သမီးများ နေထိုင်ကြသည်ဟု ယုံကြည်ခဲ့ကြသဖြင့်၊ တစ်ခါတစ်ရံ ၎င်းကို Panium ၏ Nymphaeum ဟုလည်း ခေါ်ဝေါ်ခဲ့သည်။

ဟေရုဒ်ကြီး၏သား ဟေရုဒ်ဖိလိပ်က မြို့ကို ပြန်လည်တည်ဆောက်၍ ချဲ့ထွင်ပြီးနောက်၊ ရောမဘုရင်ချုပ် စီဇာ အောက်ဂုတ်တုနှင့် ဟေရုဒ်ဖိလိပ် ကိုယ်တိုင်ကို ဂုဏ်ပြုသည့်အနေဖြင့် ထိုမြို့ကို ကဲဆာရိ ဖိလိပ္ပိ ဟု ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။ ဗိမာန်အဆောက်အအုံစုသည် ထိုမြို့အတွင်းရှိ အရေးပါသော ဘာသာရေးဗဟိုဌာနတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။

ဩဂတ်တပ်စ် ဘုရင်မင်းမြတ်၏ အုပ်စိုးမှုကာလအတွင်း၊ ဘုရားကျောင်းကို ဩဂတ်တပ်စ်၏ ဂုဏ်ပြုအမှတ်တရအဖြစ် ပြန်လည်အပ်နှံခဲ့သော်လည်းကောင်း၊ သို့မဟုတ် ၎င်း၏ အမည်ကို ပြန်လည်သတ်မှတ်ခဲ့သော်လည်းကောင်း ဖြစ်ပြီး၊ ထိုအရာသည် နိုင်ငံတော်အရှင်ကို ကိုးကွယ်သည့် ဓလေ့နှင့် ရောမတို့၏ ဘာသာရေးအကျင့်အကြံများကို ဒေသခံဘာသာရေးပတ်ဝန်းကျင်အတွင်း ပေါင်းစည်းသွင်းဆောင်ခြင်းကို ထင်ဟပ်ဖော်ပြသည်။ ပန်၏ ဘုရားကျောင်း တည်ရှိခဲ့ရာ ကဲဆာရိယ ဖိလിപ്പိ ရှေးဟောင်းမြို့အနီးရှိ ဒေသကို တစ်ခါတစ်ရံ “ငရဲတံခါးများ” သို့မဟုတ် “ဟာဒေ့စ်၏ တံခါးများ” ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။

ဒံယေလ အခန်းကြီး ၁၁ ၏ အပိုဒ် ၁၆ မှ ၁၉ အထိတွင်၊ သမ္မာကျမ်းစာ ပရောဖက်ပြုချက်အရ စတုတ္ထနိုင်ငံတော်ဖြစ်၍ အခန်းထဲတွင် မြောက်ဘက်၏ရှင်ဘုရင်အဖြစ် တည်ထောင်ခံရရန်အတွက်၊ သာသနာမဲ့ ရောမသည် အောင်နိုင်ရမည့် နယ်မြေသုံးခုကို ကိုယ်စားပြုဖော်ပြထားသည်။ အပိုဒ် ၁၆ တွင် ရောမစစ်သူကြီး ပေါမ်းပေသည် ခရစ်မတိုင်မီ ၆၅ ခုနှစ်တွင် ဆီးရီးယားကို အောင်နိုင်ခဲ့ပြီး၊ ထို့နောက် ခရစ်မတိုင်မီ ၆၃ ခုနှစ်တွင် ယေရုရှလင်ကို အောင်နိုင်ခဲ့သည်ဟု ဖော်ပြထားသည်။ အပိုဒ် ၁၇ မှ ၁၉ အထိတွင်မူ အတားအဆီးသုံးခုအနက် တတိယဖြစ်သော အီဂျစ်ကို ဂျူးလီးယပ် စီဇာ အောင်နိုင်ခဲ့ခြင်းကို ဖော်ပြထားသည်။ ခရစ်မတိုင်မီ ၃၁ ခုနှစ်တွင် ဖြစ်ပွားသော အက်တီယမ်စစ်ပွဲသည်၊ ဒံယေလ အခန်းကြီး ၁၁ ၏ အပိုဒ် ၂၄ ပြည့်စုံခြင်းအဖြစ်၊ သာသနာမဲ့ ရောမသည် အမြင့်ဆုံးအာဏာဖြင့် အုပ်စိုးမည့် သုံးရာခြောက်ဆယ်နှစ်ကာလ၏ အစကို မှတ်သားပေးသည်။

အခန်းငယ် ၂၀ တွင် အောက်ဂတ်စတပ်စ် ဆီဇာ၏ အုပ်ချုပ်မှုကာလကို မှတ်သားထားပြီး၊ ထိုသမိုင်းအတွင်း ယေရှုကို ဖွားမြင်တော်မူခဲ့သည်။ ထို့နောက် အခန်းငယ် ၂၁ နှင့် ၂၂ တို့တွင် ဆိုးယုတ်သော တိဘေရိယုဆီဇာ၏ အုပ်ချုပ်မှုကာလကို သတ်မှတ်ဖော်ပြထားသဖြင့်၊ ထိုအားဖြင့် ခရစ်တော်၏ လက်ဝါးကပ်တိုင်တင်ခြင်းကို မှတ်သားထားသည်။ အခန်းငယ် ၂၃ တွင် မက္ကဘီယန် ယုဒလူတို့က သာသနာပကာရောမနှင့် ဝင်ရောက်ချုပ်ဆိုခဲ့သော မဟာမိတ်စာချုပ်ကို မှတ်သားထားပြီး၊ ထို့ကြောင့် အခန်းငယ် ၁၁ တွင် စတင်ခဲ့သော သမိုင်း၏ စီးဆင်းမှုသည် ရပ်တန့်သွားကာ၊ သမိုင်းဆိုင်ရာ ဇာတ်ကြောင်းသည် ခရစ်မတိုင်မီ ၁၆၁ ခုနှစ်မှ ၁၅၈ ခုနှစ် ကာလသို့ ပြန်လည်ဆုတ်ယုတ်သွားသည်။

အခန်းငယ် နှစ်ဆယ့်သုံးသည် မက္ကဘီမျိုးရိုးကို ကိုယ်စားပြုသည်။ ၎င်းသည် သူတို့၏ ပရောဖက်ပြုချက်ဆိုင်ရာ မျိုးရိုးလိုင်း၏ အသေးစိတ် အချက်အလက်အားလုံးကို မဖော်ပြသော်လည်း၊ သမိုင်းမှတ်တမ်းက ထိုအရာတို့ကို ဖော်ပြထားသည်။ ဘီစီ ၂၁၇ ခုနှစ်တွင် ရာဖီယာစစ်ပွဲ ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး၊ ထို့နောက် ဆက်လက်ဖြစ်ပေါ်လာသော အကျိုးဆက်အဖြစ် ကလေးဘုရင်တစ်ပါးကြောင့် အီဂျစ်သည် အားနည်းလွယ်ကူသော အခြေအနေသို့ ကျရောက်ခဲ့သည်။ ဘီစီ ၂၀၀ ခုနှစ်တွင် ဆဲလျူးစစ်ဘုရင်များနှင့် ဂရိဘုရင်များက ထိုကလေးဘုရင်ကို ကိုင်တွယ်ဖြေရှင်းရန် အစီအစဉ်များ ချမှတ်နေကြစဉ်၊ ရောမသည် သမိုင်းဖြစ်စဉ်အတွင်း ဝင်ရောက်ပါဝင်လာကာ အီဂျစ်၏ ကလေးဘုရင်ကို ကာကွယ်သူအဖြစ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ထိုနှစ်တစ်နှစ်တည်း၌ပင် ပေနီယမ်စစ်ပွဲလည်း ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဘီစီ ၁၆၇ ခုနှစ်တွင် မက္ကဘီတို့၏ ပြောက်ကျားစစ်ဆင်ရေး စတင်ခဲ့သည်။

မက္ကဘီပုန်ကန်မှုသည် ကရစ်တော်မတိုင်မီ ၁၆၇ ခုနှစ်တွင် မိုးဒိင်၌ စတင်ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး၊ ထိုပုန်ကန်မှု၌ မက္ကဘီတို့သည် ဆယ်လျူစစ်အင်ပါယာကိုသာမက၊ ဆယ်လျူစစ်တို့နှင့် မဟာမိတ်ဖွဲ့ထားသည်ဟု မိမိတို့က သတ်မှတ်ခဲ့သော ယုဒလူမျိုးတို့ကိုလည်း တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြသည်။ ထိုပုန်ကန်မှုသည် ဘာသာရေးဆိုင်ရာ လှုံ့ဆော်ချက်ဖြင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော အရာဖြစ်ပြီး၊ အတွင်းနှင့် အပြင် ရန်သူနှစ်ရပ်စလုံးကို ဆန့်ကျင်ကာ ဆောင်ရွက်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ကရစ်တော်မတိုင်မီ ၁၆၄ ခုနှစ်တွင် မက္ကဘီတို့သည် ဗိမာန်တော်ကို ပြန်လည်သန့်ရှင်းအပ်နှံခဲ့ကြပြီး၊ ဤအဖြစ်အပျက်ကို ယုဒလူမျိုးတို့၏ ဟန်နုကာ ပွဲတော်အားဖြင့် အမှတ်တရ ကျင်းပကြသည်။ ထိုနှစ်တွင်ပင် နာမည်ဆိုးဖြင့် ကျော်ကြားသော အန်တိအုတ်ခုစ် အီပိဖနေသည် သေဆုံးခဲ့သည်။ ထို့နောက် ကရစ်တော်မတိုင်မီ ၁၆၁ ခုနှစ်မှ ၁၅၈ ခုနှစ်အထိ အခန်းငယ် ၂၃ တွင် ဖော်ပြထားသော “မဟာမိတ်” ကို ရောမနှင့် ချုပ်ဆိုခဲ့သည်။

မာကဘီတို့၊ သူတို့၏ ပုန်ကန်ထကြွမှုနှင့် ရောမနှင့် ချုပ်ဆိုခဲ့သော မဟာမိတ်ဆက်ဆံရေးတို့ကို တိုက်ရိုက်ရည်ညွှန်းထားသော တစ်ခုတည်းသော အချက်မှာ အခန်းငယ် နှစ်ဆယ့်သုံးတွင်သာ တွေ့ရသော်လည်း၊ ဟတ်စ်မိုနီယန် မင်းဆက်ဟု ခေါ်ဝေါ်သော ထိုမင်းဆက်၏ သမိုင်းသည် ခရစ်တော်မတိုင်မီ ၁၆၇ ခုနှစ်တွင် မိုးဒိန်၌ စတင်ခဲ့ပြီး၊ လက်ဝါးကပ်တိုင်၏ အချိန်တိုင်အောင် ဆက်လက်တည်ရှိခဲ့သည်။ ဟတ်စ်မိုနီယန် မင်းဆက်၏ နောက်ဆုံးကိုယ်စားလှယ်များမှာ ခရစ်တော်၏ ခေတ်ကာလရှိ ဖာရိရှဲများဖြစ်ကြသည်။ ထို့ကြောင့် မိုးဒိန်၏ ပုန်ကန်ထကြွမှု၌ ခရစ်တော်မတိုင်မီ ၁၆၇ ခုနှစ်တွင် စတင်ခဲ့သော မာကဘီတို့အားဖြင့် ကိုယ်စားပြုထားသည့် ဘုရားကိုစွန့်ခွာသော ယုဒဘာသာ၏ သမိုင်းဆိုင်ရာ ပရောဖက်ပြုမျဉ်းတစ်ကြောင်း ရှိပြီး၊ ၎င်းသည် ယေရှုကို လက်ဝါးကပ်တိုင်ပေါ်၌ ရိုက်ထားခဲ့သည့် အခါ အခန်းငယ် နှစ်ဆယ့်တစ်နှင့် နှစ်ဆယ့်နှစ်တွင် အဆုံးသတ်သည်။

သူတို့၏ သမိုင်းသည် အခန်းငယ် ၁၆ တွင် အလှည့်အပြောင်းသော အမှတ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ အကြောင်းမှာ ရောမသည် ပွန်ပေ၏ လက်ဖြင့် ပထမဆုံးအကြိမ် ယေရုရှလင်မြို့ကို အောင်နိုင်ခဲ့သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ထိုအချိန်၌ ယေရုရှလင်မြို့အပေါ် ဖျက်ဆီးခြင်းကို ဆောင်ကြဉ်းလာရန် သူ၏ အဓိက ရည်ရွယ်ချက်မှာ ဟာစ်မိုနီယန် မင်းဆက်အတွင်းရှိ အုပ်စုနှစ်စုကြား အငြင်းပွားမှုတစ်ရပ်ကြောင့် ဖြစ်သည်။ ထိုအချိန်မှစ၍ (ခရစ်မတိုင်မီ ၆၃ ခုနှစ်) ယုဒသည် ရောမ၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် ရှိခဲ့သည်။ မက္ကဘီတို့၏ ဟာစ်မိုနီယန် မင်းဆက်သည် ပရောဖက်ပြုသဘောအရ ခရစ်မတိုင်မီ ၁၆၇ ခုနှစ် မိုးဒိန်တိုက်ပွဲ၌ စတင်ပြီးနောက်၊ ခရစ်မတိုင်မီ ၆၃ ခုနှစ်တွင် ရောမ၏ အာဏာအောက်သို့ ချထားခံရသည်။ ထိုသမိုင်း၏ အစပိုင်းမကြာမီတွင် မက္ကဘီတို့သည် ခရစ်မတိုင်မီ ၁၆၁ ခုနှစ်မှ ၁၅၈ ခုနှစ်အထိ ရောမနှင့် မဟာမိတ်စာချုပ်ကို အစပြု၍ ဝင်ရောက်ခဲ့ကြသည်။ သူတို့သည် ခရစ်မတိုင်မီ ၆၃ ခုနှစ်မှ လက်ဝါးကပ်တိုင်တိုင်အောင်နှင့် နောက်ဆုံး၌ အေဒီ ၇၀ ခုနှစ်တွင် ယေရုရှလင်မြို့၏ အပြီးသတ် ဖျက်ဆီးခြင်းဖြစ်ပေါ်လာသည်အထိ ရောမ၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်၌ ရှိနေခဲ့ကြသည်။

မက္ကဘီးတို့၏ ပရောဖက်ပြုချက်ဆိုင်ရာ မျိုးဆက်သည် ဖောက်ပြန်သော ယုဒဘာသာ၏ မျိုးဆက်ဖြစ်ပြီး၊ ထို့ကြောင့် ၎င်းသည် ဖောက်ပြန်သော ပရိုတက်စတင့်ဘာသာ၏ မျိုးဆက်ကို ပုံဆောင်အညွှန်းပြုသည်။ Panium စစ်ပွဲမှစ၍ ဆယ့်ခြောက်ချက်မြောက် ပိုဒ်ရှိ တနင်္ဂနွေဥပဒေအထိ၊ ဘီစီ ၂၀၀၊ ဘီစီ ၁၆၇၊ ဘီစီ ၁၆၄ နှင့် ဘီစီ ၁၆၁ မှ ဘီစီ ၁၅၈ အထိရှိ မဟာမိတ်ဖွဲ့မှုနှင့်ဆိုင်သော ပရောဖက်ပြုချက်ဆိုင်ရာ ဖြစ်ရပ်များသည် ဖောက်ပြန်သော ပရိုတက်စတင့်ဘာသာ၏ သမိုင်းတွင် ပြန်လည်ဖြစ်ပေါ်မည်ဖြစ်သည်။ ဤလမ်းမှတ်တိုင်များသည် တနင်္ဂနွေဥပဒေမတိုင်မီ၊ ခုနစ်ပါးထဲမှ ဖြစ်သော အဋ္ဌမမြောက် သမ္မတ၏ သမိုင်းတွင် ဖြစ်ပေါ်မည်ဖြစ်သည်။ ဘီစီ ၂၀၀ သည် ဘီစီ ၁၆၇ နှင့် ဆက်စပ်လျက် ရီပတ်ဘလစ်ကန်ဦးချို၏ ပြင်ပမျိုးဆက်ကို ကိုယ်စားပြု၍၊ ဘီစီ ၁၆၇ သည် ဖောက်ပြန်သော ပရိုတက်စတင့်ဦးချို၏ အတွင်းမျိုးဆက်ကို ကိုယ်စားပြုသည်။

ဤမှတ်တိုင်များသည် အခြေခံအားဖြင့် ဟာစမိုနီးယန် မင်းဆက်၏ သမိုင်းမျဉ်းအတွင်း ဖုံးကွယ်ထားလျက်ရှိသော်လည်း၊ သို့ရာတွင် ဒါနိယေလ ၁၁ ၏ အခန်းငယ် ၄၀ တွင်ပါရှိသော ဖုံးကွယ်ထားသည့် သမိုင်း၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းကို ဖွဲ့စည်းထားသည်။ ၎င်းသည် “နောက်ဆုံးသောနေ့ရက်များနှင့် ဆိုင်သော ဒါနိယေလ၏ ပရောဖက်ပြုချက်ထဲမှ အပိုင်းတစ်ပိုင်း” ဖြစ်သော မျဉ်းတစ်ကြောင်းဖြစ်သည်။

ယုဒဘာသာသည် မက္ကဘီတို့၏ ပုန်ကန်တော်လှန်မှုကို အောက်မေ့သတိရလျက် ဟန်နုကာကို ကျင်းပကြသည့်အချက်သည် မက္ကဘီတို့ကို ဖြောင့်မတ်သူများဟု သတ်မှတ်ပေးသည် မဟုတ်။ ပုန်ကန်မှုကြောင့် နှစ်ခုနစ်ဆယ်သော ချုပ်နှောင်ခံရခြင်းကာလနောက်ပိုင်း ပြန်လည်တည်ဆောက်ခဲ့သော ဗိမာန်တော်သို့ shekinah သည် မည်သည့်အခါမျှ ပြန်လည်မရောက်လာခဲ့။ နောက်ဆုံးသော ပရောဖက်ပြုသတင်းစကားသည် မက္ကဘီတို့မတိုင်မီ ခန့်မှန်း၍ ရာစုနှစ်နှစ်ခုခန့်အလိုတွင် မာလခိအားဖြင့် ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ မက္ကဘီတို့၏ သမိုင်းက ၎င်းတို့သည် မိမိတို့၏ နိုင်ငံရေးခေါင်းဆောင်များကိုလည်း ယဇ်ပုရောဟိတ်မင်းအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခွင့်ပြုခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။ ထိုအရာမှာ အီဂျစ်ပြည်သား ပတိုလမဲက စမ်းသပ်ပြုမူရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည့် အပြစ်တည်းဟူ၍လည်းကောင်း၊ ရှင်ဘုရင် ဥဇိယလည်း ကြိုးပမ်းခဲ့သည့် အပြစ်တည်းဟူ၍လည်းကောင်း ဖြစ်သည်။ အစဉ်အလာအရ ဘုရားသခင်သည် ပတိုလမဲအား ထိုသန့်ရှင်းမှုဖျက်ဆီးသော အပြုအမူကို မကျူးလွန်နိုင်စေရန် ဝင်ရောက်တားဆီးတော်မူခဲ့ကြောင်း သိရှိရပြီး၊ ဘုရားသခင်၏ နှုတ်ကပတ်တော်ကလည်း ရှင်ဘုရင် ဥဇိယသည် ယဇ်ပုရောဟိတ်နှင့် ရှင်ဘုရင်၏ အမှုကို ဆောင်ရွက်ရန် ကြိုးပမ်းသောအခါ ဘုရားသခင် အမှန်တကယ် ဝင်ရောက်တားဆီးတော်မူခဲ့ကြောင်း တိုက်ရိုက် ဖော်ပြထားသည်။ ၎င်းတို့၏ မင်းဆက်မှ နောက်ဆုံးပေါက်ဖွားလာသော အသီးအပွင့်မှာ ဖာရိရှဲတို့ ဖြစ်ကြသည်။ ခေတ်သစ် ယုဒဘာသာဝင် ယုဒလူမျိုးများက သမိုင်းဆိုင်ရာ ကြည်ညိုလေးမြတ်မှုကို ကိုင်စွဲထားနိုင်သော်လည်း၊ မက္ကဘီတို့ကို ဖြောင့်မတ်ခြင်း၏ သင်္ကေတဟု ကောက်ချက်ချရန် အကြောင်းမရှိချေ။

ပရိုတက်စတင့် ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသည် လူသာ၏အချိန်၌ စတင်ခဲ့ပြီး၊ တိုးတက်ဖွံ့ဖြိုးသည့် လှုပ်ရှားမှုတစ်ရပ် ဖြစ်ခဲ့သည်။ ၎င်းသည် အစဉ်အလာအသစ်တစ်ရပ် မဟုတ်ခဲ့ပါ၊ အကြောင်းမှာ ယေရှုနှင့် ကိုယ်တော်၏ တပည့်တော်များသည်လည်း ပရိုတက်စတင့်များ ဖြစ်ခဲ့ကြသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် လူသာနှင့် အခြားပြုပြင်ပြောင်းလဲသူများ နိုးထလာခဲ့ကြသော သမိုင်း၏ မှောင်မိုက်ခြင်းအပေါ် နိုးထမှုတစ်ရပ် ဖြစ်ခဲ့သည်။ ထိုတိုးတက်ဖွံ့ဖြိုးသည့် ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေး၏ အထွတ်အထိပ်မှာ မီလာရိုက် လှုပ်ရှားမှု ဖြစ်သည်။ ဘုရားသခင်သည် အစောပိုင်း ပြုပြင်ပြောင်းလဲသူများကို ဘာဗေလုန်၏ အပြစ်များအပေါ်သာ နိုးထစေလိုခဲ့သည် မဟုတ်ဘဲ၊ ကိုယ်တော်၏ ပညတ်တရားနှင့် ကောင်းကင်ဗိမာန်၌ ဆောင်ရွက်တော်မူသော ကိုယ်တော်၏အမှုအပေါ် ပြည့်စုံသော နားလည်မှုအတွင်းသို့ သူတို့ကို ပို့ဆောင်ရန် ရည်ရွယ်တော်မူခဲ့သည်။ ၁၈၄၄ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁၉ ရက်နေ့တွင် ပရိုတက်စတင့်များသည် ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေး၏ တိုးပွားလာသော အလင်းကို ငြင်းပယ်ခဲ့ကြပြီး၊ ဖောက်ပြန်သွားသော ပရိုတက်စတင့်ဝါဒ ဖြစ်လာခဲ့ကြသည်။

ထို့ကြောင့် သစ္စာရှိသော မီလာရိုက်များသည် “ဝတ်လုံ” ကို ပေးအပ်ခံရ၍၊ ရင့်ကျက်သော ပရိုတက်စတင့် ခရစ်ယာန်များ ဖြစ်လာစေရန် အမှုတော်ကို အဆုံးသတ်ရန် အလွန်သန့်ရှင်းရာဌာနထဲသို့ ညွှန်ပြခြင်း ခံခဲ့ရကြသည်။ ၁၈၆၃ ခုနှစ်တွင် ဝတ်လုံကို ပေးအပ်ခံခဲ့ရသူတို့သည် မနာခံမှုအားဖြင့် ပရိုတက်စတင့်ဝါဒ၏ ဝတ်လုံကို ဘေးဖယ်ထားပြီး လောဒိကိ၏ ဝတ်လုံကို ယူဆောင်ခဲ့ကြသည်။ ၂၀၀၁ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၁၁ ရက်နေ့နောက် နှစ်ဆယ့်နှစ်နှစ်အကြာဖြစ်သော ၂၀၂၃ ခုနှစ်တွင် စတင်ခဲ့သော တစ်သိန်းလေးသောင်းလေးထောင်၏ တံဆိပ်ခတ်ခြင်း နောက်ဆုံးကာလအတွင်း၊ ယုဒအမျိုး၏ ခြင်္သေ့သည် ဒံယေလ အခန်းကြီး ၁၁ ၏ အခန်းငယ် ၄၀ တွင်ရှိသော ဖုံးကွယ်ထားသည့် သမိုင်းကို ပြည့်စုံစေသော အမှန်တရားများကို ဖွင့်လှစ်နေတော်မူ၏။ ထိုသမိုင်းသည် ၁၉၈၉ ခုနှစ် ဆိုဗီယက် ပြည်ထောင်စု ပြိုလဲခြင်းမှစ၍ မကြာမီ ရောက်လာမည့် တနင်္ဂနွေဥပဒေတိုင်အောင် ဖြစ်သော သမိုင်းဖြစ်သည်။ ထိုသို့ ပြုတော်မူရာတွင်၊ သစ္စာဖောက် ယုဒဝါဒ၏ သမိုင်းကို သစ္စာဖောက် ပရိုတက်စတင့်ဝါဒ၏ သင်္ကေတအဖြစ်လည်း ဖွင့်လှစ်တော်မူပြီ။

ဘုရားသခင်၏ ယုံကြည်ခြင်းမှဖောက်ပြန်သော လူမျိုးတော်၏ မျိုးဆက်နှစ်ကြောင်းလုံးသည်—အက္ခရာအရ ယုဒပြည်၏လူမျိုးတော်ဖြစ်စေ၊ ဝိညာဉ်ရေးအရ ယုဒပြည်၏လူမျိုးတော်ဖြစ်စေ (နှစ်မျိုးလုံးသည် ဘုန်းတန်ခိုးတော်ရှိသောပြည်များဖြစ်ကြသည်)—ယေရုရှလင်မြို့ အောင်မြင်သိမ်းပိုက်ခံရခြင်းတွင် အဆုံးသတ်ကြသည်။ ပထမမျိုးဆက်သည် BC 63 ခုနှစ်၌ အဆုံးသတ်သကဲ့သို့၊ နောက်မျိုးဆက်သည် မကြာမီရောက်လာမည့် တနင်္ဂနွေနေ့ ဥပဒေ၌ အဆုံးသတ်မည်ဖြစ်သည်။ မျိုးဆက်နှစ်ကြောင်းလုံးသည် လမ်းမှားသော ဘာသာရေးယုံကြည်ချက်များက လှုံ့ဆော်ပေးသော စစ်ပွဲကို ကိုယ်စားပြုကြသည်။ မျိုးဆက်နှစ်ကြောင်းလုံးသည် ဂရိ၏ ဘာသာရေးဒဿနများကို ဆန့်ကျင်သော စစ်ပွဲကို ကိုယ်စားပြုကြပြီး၊ နှစ်ကြောင်းလုံး၏ အဆုံးတွင် ဖောက်ပြန်သူများသည် ရောမ၏ အုပ်စိုးမှုအောက်၌ ကျရောက်သွားကြသည်။ အခန်းငယ် လေးဆယ်၌ ဖော်ပြထားသော စစ်ပွဲသုံးကြိမ်ကို ၁၉၈၉ ခုနှစ်၌ ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စုပြိုကွဲခြင်း၊ ယူကရိန်းစစ်ပွဲ၊ နှင့် တနင်္ဂနွေနေ့ ဥပဒေကာလရှိ Panium တို့ကို ကိုယ်စားပြုသည်ဟု ကျွန်ုပ် သတ်မှတ်ဖော်ထုတ်သည်။ ယင်းသို့ သတ်မှတ်ခြင်း၏ ရည်ရွယ်ချက်မှာ ထိုစစ်ပွဲသုံးကြိမ်နှင့် ကမ္ဘာစစ်သုံးကြိမ်အကြား ကွာခြားချက်တစ်ရပ်ကို ဖော်ထုတ်ပြသရန် ဖြစ်သည်။

ဆိုဗီယက်ယူနီယံ၏ ပြိုကွဲခြင်းကို ၁၉၈၉ ခုနှစ်၌ ဖော်ညွှန်းထားသော အပိုဒ်ဆယ်မှစ၍၊ အပိုဒ်တဆယ့်ငါးရှိ ပါနီယမ်စစ်ပွဲအထိ၊ ပုပ်ရဟန်းအာဏာသည် “မိမိရည်ရွယ်ချက်များကို ပိုမိုတိုးတက်စေရန်၊ မိမိက ထိုးနှက်မည့်အချိန် ရောက်လာသောအခါအတွက် မိမိ၏အင်အားစုများကို ခိုင်မာစေခဲ့” သည်။ ဤအပိုဒ်များသည် ပုပ်ရဟန်းအာဏာက ပြင်ဆင်ထားပြီးဖြစ်သော “ထောင်ချောက်” ဖြစ်သည့် ပရောဖက်ပြုဆိုင်ရာ အခြေအနေများကို သတ်မှတ်ဖော်ပြထားသည်၊ ထိုထောင်ချောက်မှ “လွတ်မြောက်ရန်” မဖြစ်နိုင်ပေ။ ပါနီယမ်စစ်ပွဲအားဖြင့် ကိုယ်စားပြုထားသော နောက်ဆုံးထိတွေ့မှုတွင် သားရဲ၏ရုပ်တုကို အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၌ ဖွဲ့စည်းမည်။ ထိုရုပ်တု၏ ဖွဲ့စည်းခြင်းသည် နောက်ဆုံးကာလရှိ ဘုရားသခင်၏လူမျိုးအတွက် နောက်ဆုံးစမ်းသပ်ချက်ဖြစ်သည်။

တိရစ္ဆာန်၏ ရုပ်တုကို ဖွဲ့စည်းခြင်းသည် ရောမနှင့် မဟာမိတ်ဖွဲ့ဝင်ခဲ့သော အချိန်ကာလအားဖြင့် ကိုယ်စားပြုထားသည်။ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ ပရိုတက်စတင့်ချိုသည် 1844 ခုနှစ်တွင် ရောမ၏ သမီးများ ဖြစ်လာခဲ့ပြီး၊ သူတို့၏ သမိုင်းအစကို သူတို့၏ မိခင်ကို တစ်ဖန်တုပရန် ထပ်မံ ဆုံးဖြတ်ကြသောအခါ သူတို့၏ သမိုင်းအဆုံးတွင် ပြန်လည်ထပ်ခါတလဲလဲ ဖြစ်ပေါ်လာသည်။

ထိုစာပိုဒ်၌ “အမည်ခံ” ဟူသော—အဓိပ္ပာယ်မှာ “အမည်သာရှိသော”—အုပ်စုနှစ်စုရှိပြီး၊ ၎င်းတို့သည် ဘုရားသခင်၏ သစ္စာရှိသူများကို ကက်သလစ်များထံသို့ အပ်နှံသစ္စာဖောက်ကြသည်။ Ellen White ၏ အမည်ခံအသင်းတော်များနှင့် အမည်ခံ Adventists တို့အပေါ် နားလည်ချက်သည်၊ နောက်ဆုံးကာလ၌ ၎င်းတို့ အမှန်တကယ် ကိုယ်စားပြုသောအရာနှင့် မတူညီပေ။ အကြောင်းမှာ သူမ၏ “အမည်ခံ Adventist” အပေါ် နားလည်ချက်အရ၊ ထိုစကားလုံးသည် ခရစ်တော်၏ ပြန်ကြွလာခြင်းကို ယုံကြည်သည်ဟု ဝန်ခံပြောဆိုသော ခရစ်ယာန်တစ်ဦးကို ကိုယ်စားပြုမည်ဖြစ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ သို့ရာတွင် ပရောဖက်များသည် မိမိတို့ အသက်ရှင်နေထိုင်ခဲ့သော ကာလထက် နောက်ဆုံးကာလအတွက် ပို၍ ပြောဆိုကြပြီး၊ နောက်ဆုံးကာလ၌ “အမည်ခံ Adventist” ဟူသည် Laodicean Seventh-day Adventist church ကို ကိုယ်စားပြုကာ၊ အမည်ခံအသင်းတော်များမှာ 1844 ခုနှစ်တွင် Rome ၏ သမီးများ ဖြစ်လာခဲ့သူများ၏ အဆက်အနွယ်များ ဖြစ်ကြသည်။

သတ္တမနေ့ အက်ဒ်ဗင်တစ်များသည် “မထင်ရှားသော လူမျိုး” ကို မုန်းတီးကြလိမ့်မည်။ အကြောင်းမှာ ထိုသူတို့သည် ဘုရားသခင်၏ စစ်မှန်သော ကိုယ်စားလှယ်များဖြစ်ကြပြီး၊ “ဥပုသ်နေ့၏ အမှန်တရား” ကို သူတို့ မချေဖျက်နိုင်ကြသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ထိုအမှန်တရားသည် မြေကြီး၏ အနားယူခြင်းဆိုင်ရာ ဥပုသ်နေ့ကို ကိုယ်စားပြုသည်။ သတ္တမနေ့ အက်ဒ်ဗင်တစ် အသင်းတော်သည် သတ္တမနေ့ကို ကိုးကွယ်ဝတ်ပြုရာနေ့အဖြစ် ထိန်းသိမ်းဆောင်ရွက်ကြောင်း ဝန်ခံကြသော်လည်း၊ နောက်ဆုံးကာလ၌ သူတို့ မချေဖျက်နိုင်သော ဥပုသ်နေ့မှာ ၁၈၆၃ ခုနှစ်တွင် သူတို့ ပယ်ချခဲ့သော ပထမအခြေခံ အမှန်တရားဖြစ်သည့် လေဝိရာကျမ်း နှစ်ဆယ့်ခြောက်ပါ “ခုနစ်ကြိမ်” ပင် ဖြစ်သည်။

ယခု ကျွန်ုပ်တို့ ဆန်းစစ်လျက်ရှိသော ဤပိုဒ်သည် မကြာမီ ရောက်လာမည့် တနင်္ဂနွေဥပဒေနှင့် စတင်သော သမိုင်းနှင့် ဆက်စပ်နေသည့် ပရောဖက်ပြုသော လှုပ်ရှားမှုသဘောတရားများကို ဖော်ထုတ်ပြသလျက်ရှိသည်။ သို့သော် တနင်္ဂနွေဥပဒေနောက်တွင် လိုက်လာမည့် နောက်ဆုံး စမ်းသပ်ခြင်း၏ သမိုင်းကို ပထမဦးစွာ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုအတွင်း၌ပင် အကောင်အထည်ဖော်ရမည်ဖြစ်သည်။ တနင်္ဂနွေဥပဒေချမှတ်သည့်အချိန်တွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် ကမ္ဘာတစ်ဝှမ်းလုံးကို သားရဲ၏ ရုပ်တုကို တည်ဆောက်စေရန် အတင်းအကျပ်ပြုမည်ဖြစ်သော်လည်း၊ ထိုအမှုကို ပြီးမြောက်စေရန် မတိုင်မီ သူတို့သည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုအတွင်း၌ပင် သားရဲ၏ ရုပ်တုကို တည်ဆောက်နှင့်ပြီးသား ဖြစ်လိမ့်မည်။

ဘုရားသခင်၏လူမျိုးအတွက် အလွန်ကြီးမားသော စမ်းသပ်မှုသည် တနင်္ဂနွေနေ့ဥပဒေ မတည်ပြုမီ ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ အကြောင်းမူကား တနင်္ဂနွေနေ့ဥပဒေ ရောက်ရှိလာသောအခါ သတ္တမနေ့ အက်ဒဗင်တစ်များအတွက် ကရုဏာကာလ ပိတ်သိမ်းသွားသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ဤစမ်းသပ်မှုကို သားရဲ၏ရုပ်တု ဖွဲ့စည်းခြင်းအဖြစ် ကိုယ်စားပြုထားပြီး၊ သားရဲ၏ရုပ်တုဟူသည်မှာ အသင်းတော်နှင့် နိုင်ငံတော်တို့၏ ပေါင်းစည်းခြင်းဖြစ်ကာ ထိုဆက်နွယ်မှုအပေါ် အသင်းတော်က အာဏာကိုင်စွဲထားခြင်း ဖြစ်သည်။ ပရိုတက်စတင့်များသည် 1844 ခုနှစ်တွင် ရောမ၏သမီးတစ်ပါး ဖြစ်လာခဲ့သကဲ့သို့၊ သမီးသည် မိခင်၏ရုပ်ပုံဖြစ်သကဲ့သို့ပင်၊ ဖောက်ပြန်သော ပရိုတက်စတင့်များသည် နောက်ဆုံးသောနေ့ရက်များတွင် ယင်းနှင့် မျဉ်းပြိုင်သော အမှုကို ဆောင်ရွက်ကြလိမ့်မည်။ အကြောင်းမူကား ယေရှုသည် အရာတစ်ခု၏ အဆုံးကို အရာတစ်ခု၏ အစဖြင့် အမြဲ ပုံဖော်ပြသတော်မူသောကြောင့် ဖြစ်သည်။

ဒန်ယေလ အခန်း ၁၁ ၏ အခန်းငယ် ၂၃ တွင် ဖော်ပြထားသော “မဟာမိတ်ဖွဲ့ခြင်း” သည် ဘုန်းအသရေရှိသောပြည်၏ အမည်ခံ ဘာသာဖောက်ပြန်သောလူမျိုးတစ်မျိုးက ရောမနှင့် ပေါင်းစည်းမှုတစ်ရပ် ဖွဲ့စည်းရန် လက်ကမ်းတိုးခဲ့သော သမိုင်းကို ကိုယ်စားပြုထားသည်။ ခရစ်မတိုင်မီ ၁၆၁ ခုနှစ်မှ ၁၅၈ ခုနှစ်အထိကာလသည် တနင်္ဂနွေနေ့ဥပဒေ၌ အပြီးသတ်သို့ ရောက်ရှိသည့် သားရဲ၏ရုပ်တု ဖွဲ့စည်းခြင်းကို ကိုယ်စားပြုသည်။

ဤလေ့လာမှုကို နောက်လာမည့် ဆောင်းပါး၌ ဆက်လက်တင်ပြသွားမည်။