Bara 1844 keessatti, Pirootestaantonni Ameerikaa sochii Milleraayitii irraa of baasanii, akka intala Baabilonitti iddoo isaanii raajii keessatti fudhatan; kunis akkuma yeroo Yerobi’aam gosoota kudhan kan mootummaa kaabaa keessaa mootummaa Yihudaa kan kibbaa irraa adda baafamanii booda sirna waaqeffannaa sobaa hundeessee fakkeenya ta’eetti. Jabbileen warqee lama Yerobi’aam—inni tokko magaalaa Beetel keessatti (hiikni isaa “mana Waaqayyoo”/Waldaa), inni kaan immoo Daan keessatti (hiikni isaa murtii/Mootummaa)—sirna sobaa Waldaa fi Mootummaa, isa Ameerikaa fakkeessu, argisiisan. Qaamoleen hundinuu sirna sobaa waldaa fi mootummaa Yerobi’aam keessa jiran hundi, bifa ijaarsa isauma fincila Aaron keessatti kaa’ame irraa fakkeeffamanii turan. Kanaafuu, sirni waaqeffannaa sobaa Yerobi’aam fakkii sirna waaqeffannaa sobaa Aaron ture.

ସର୍ବପ୍ରଥମ ଦୂତଙ୍କର ଆନ୍ଦୋଳନରୁ ପୃଥକ୍ ହୋଇ ପ୍ରୋଟେଷ୍ଟାଣ୍ଟଧର୍ମ ଯେତେବେଳେ ପାପାସୀର ରୋମୀୟ ପଶୁର ଜଣେ କନ୍ୟା, କିମ୍ବା ଏକ ପ୍ରତିମୂର୍ତ୍ତି, ହେଲା, ସେତେବେଳେ ଯେ ଉପାସନା-ପ୍ରଣାଳୀକୁ ସେ ଅବଳମ୍ବନ କଲା, ଯିରୋବୋଆମଙ୍କର ଜାଲିଆତି ପ୍ରଣାଳୀ ସେହି ପ୍ରଣାଳୀର ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ କରୁଥିଲା। ଯିରୋବୋଆମଙ୍କର ଏହି ଜାଲିଆତି ପ୍ରଣାଳୀ ସ୍ଥାପିତ ହେବାର ସମୟରେ ହିଁ, ଯିହୁଦାରୁ ଆସିଥିବା ଜଣେ ଭବିଷ୍ୟଦ୍ବକ୍ତା ତାହାର ବେଦୀ ଓ ମିଥ୍ୟା ଉପାସନା-ପ୍ରଣାଳୀଙ୍କ ବିରୋଧରେ ସାମ୍ନାକୁ ଆସିଥିଲେ। 1844 ମସିହାରେ ମଧ୍ୟ, ଯେତେବେଳେ ଧର୍ମତ୍ୟାଗୀ ପ୍ରୋଟେଷ୍ଟାଣ୍ଟଧର୍ମ ରୋମର କନ୍ୟାରୂପେ ପ୍ରତିନିଧିତ ଏକ ଉପାସନା-ପ୍ରଣାଳୀ ସ୍ଥାପନ କରିବାର ଭୂମିକାର ଆରମ୍ଭରେ ଥିଲା, ମିଲରୀୟମାନେ ବିଶ୍ୱାସଦ୍ୱାରା ସ୍ୱର୍ଗୀୟ ପବିତ୍ରାଳୟର ଅତି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ ଏବଂ ବିଶ୍ରାମବାରକୁ ସ୍ୱୀକାର କଲେ; ଏପରିକରେ ସେମାନେ ରୋମର କନ୍ୟାମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଏକ ଭବିଷ୍ୟବାଣୀମୂଳକ ତିରସ୍କାରର ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ କଲେ, ଯେମାନେ ରୋମର ଅଧିକାରର ଚିହ୍ନ—ରବିବାର ଉପାସନା—ପାଳନ କରିବାକୁ ଅବ୍ୟାହତ ରଖିବାକୁ ବାଛିନେଲେ।

Raajiin Yihudaa inni Yerobiyaamitti morme achuma iddoodhaa fi yeroo sanitti raajii tokko dubbate.

Inniis dubbii Waaqayyoo tiin iddoo aarsaa sana irratti iyyatee, “Yaa iddoo aarsaa, yaa iddoo aarsaa, Waaqayyo akkana jedhu; Kunoo, mana Daawitiif mucaan ni dhalata, maqaan isaas Yoosiyaas; inni luboota iddoo ol ka’ootii si irratti ixaana aarsan si irratti ni aarsa, lafeen namootaas si irratti ni gubamu” jedhe. Innis gaafuma sana mallattoo kenne; “Kunoo, mallattoon Waaqayyo dubbate kana; iddoo aarsaa ni cabdi, daaraa ishee irra jiru immoo ni faca’a” jedhe. 1 Mootota 13:2, 3.

Raajichi kun dubbiifamni jecha “iddoo aarsaa” jedhu dachaasuu of keessatti hammate. Raajii keessatti jecha yookaan gaalee tokko dachaasuun mallattoo ergaa ergamaa lammaffaa ti; kanaanis bara 1844, yeroo ergamaan lammaffaan dhufe, Pirootestaantizimiin kufee intala Baabilon ta’e, adda baasa. Yeroo wal fakkaatutti raajichi mallattoo kenne; akkuma warri Millerootaa bara 1844 mallattoo Sanbataa hubatan sana. Akkuma Yeroboʼaam lakkoofsa itti aanan keessatti raajicha doorsise, harki isaa laamshaʼe; kunis mallattoo Baabilon isa dirqamaan adda yookaan harka irratti kaaʼamu kan agarsiisu dha; innis yeroo hafuuraan fudhatamu nama tokko bara baraaf hirʼiisa.

ߞߊ߬ ߟߋ߬ ߓߐ߫ ߞߐߜߍ߫ ߣߌ߫ ߞߍ߫ ߢߊ߬ ߟߊ߫، ߊ߲ ߦߋ߫ ߞߊ߬ ߛߐ߲ߞߐ߲ߕߊ߫ ߟߊ߫ ߞߊ߬ ߞߊ߲߬ߓߊ߮ ߟߋ߬ ߦߋ߫ ߢߌ߬ߣߊ߬ ߞߍ߫ ߟߊ߫ ߡߍ߲ ߠߋ߫ ߛߊ߲ߞߎ߲ߓߊ߫ ߟߋ߬ ߞߊ߬ ߞߍ߫ ߟߊ߫ ߞߏ߫ «ߘߋ߲߬ߠߌ ߘߏ߫ ߦߴߊ߬ ߟߊ߫ ߘߊߡߌ߬ߣߊ߫ ߘߊߝߏ߫ ߘߊ߲߫ߓߊ ߓߘߍ߬ߡߊ߬ ߓߌ߬ߟߊ߬ ߘߐ߫، ߖߏߛߌߦߊ ߟߋ߬ ߞߊ߬ ߕߐ߮؛ ߊ߬ ߣߌ߫ ߌ ߞߊ߲، ߊ߬ ߘߴߌ ߞߊ߲ ߛߊ߬ߦߌ߬ߘߊ߮ ߟߎ߬ ߟߊߛߊ߬ߦߌ߬ߘߊ߫ ߟߊ߫ ߡߍ߲ ߠߎ߬ ߦߋ߫ ߛߎߥߊ߲ ߘߊ߫ ߌ ߞߊ߲، ߊ߬ ߣߌ߫ ߡߐ߱ ߞߎ߬ߢߊ ߟߎ߬ ߦߴߊ߬ ߛߎߣߊ߬ ߌ ߞߊ߲»۔ ߖߏߛߌߦߊ ߞߣߐ߫ ߡߍ߲߫ «ߊߟߊ߫ ߟߊߘߏ߲߬ߘߏ߲»، ߊ߬ ߣߌ߫ ߊ߲ߝߋߕߌߛߋߡߌߛߡߎ ߟߊߘߏ߲߬ߘߏ߲ ߠߎ߬ ߦߋ߫ ߟߊߓߍ߲ߣߍ߲ ߡߍ߲ ߠߎ߬ ߟߴߊ߬ ߕߊ߬ ߛߊ߲ߞߎ߲ ߘߐ߫ ߡߍ߲ ߟߋ߫ ߞߍ߫ ߞߎߘߊ߫ ߤߊ߬ߙߏߓߏߊߡߊ ߟߋ߬ ߞߊ߬ ߊ߬ ߘߋ߬ ߦߋ߫ ߊ߬ ߡߊ߬ߙߌ߬ߟߌ߫ ߘߐ߫ ߞߍ߫ ߕߊ߬ ߕߎ߬ߡߊ߬ߟߌ߬ߦߊ߬ ߘߐ߫. ߤߊ߬ߙߏߓߏߊߡߊ ߟߋ߬ ߞߊ߬ ߕߎ߬ߡߊ߬ߟߌ߬ߦߊ߬ ߥߎ߬ߘߊ߲߬ ߡߊߛߐ߬ߘߐ߲ ߡߍ߲ ߠߋ߫ ߛߌ߲ߘߌ߫ ߟߊ߫، ߖߏߛߌߦߊ ߦߴߛߊ߬ߦߌ߬ߘߊ߮ ߟߎ߬ ߛߊ߬ߢߍ߬ ߡߍ߲ ߠߎ߬ ߦߋ߫ ߢߊ߰ ߕߎ߬ߡߊ߬ߟߌ߬ߦߊ߬ ߝߊ߬ߟߋ߲ߝߐ߲ ߘߐ߫.

ଯିରୋବୋଆମଙ୍କ ଅଭିଷେକ ସମୟରେ ଯେ ପଥରୁ ସେ ଆସିଥିଲେ ସେହି ପଥରୁ ପୁନର୍ବାର ଫେରିବାକୁ ନୁହେଁ, ଏବଂ ବେଥେଲରେ କିଛି ଖାଇବା କିମ୍ବା ପିଇବାକୁ ନୁହେଁ—ଏହି ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଆଜ୍ଞାକୁ ସେଇ ଭବିଷ୍ୟଦ୍ବକ୍ତା ଅବଗ୍ୟା କଲେ। ବେଥେଲର ମିଥ୍ୟାଭବିଷ୍ୟଦ୍ବକ୍ତାଙ୍କ ଭୋଜନ ସେ ଯେବେ ଖାଇଲେ, ସେତେବେଳେ ସେ 1844 ପରେ, 1863ର ବିଦ୍ରୋହ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିନିଧିତ ଧର୍ମତ୍ୟାଗୀ ପ୍ରୋଟେଷ୍ଟାଣ୍ଟବାଦର ଶିକ୍ଷାବଳୀ ଏବଂ ମିଥ୍ୟା ଭବିଷ୍ୟଦ୍ବାଣୀମୂଳକ ପଦ୍ଧତିମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ପୁନଃ ଫେରି ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ବାଛିନେବେ, ସେମାନଙ୍କ ଉପରେ ଆଣାଯିବାକୁ ଥିବା ମୃତ୍ୟୁର ଏକ ପ୍ରତୀକ ଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠାପିତ ହେଲେ। 1863ରେ ଯେମାନେ ବିଦ୍ରୋହ କରିଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁଶୈୟ୍ୟା ବେଥେଲର ମିଥ୍ୟାଭବିଷ୍ୟଦ୍ବକ୍ତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁଶୈୟ୍ୟା ସହିତ ସମାନ ହେବ। ଧର୍ମତ୍ୟାଗୀ ପ୍ରୋଟେଷ୍ଟାଣ୍ଟବାଦ ପାଇଁ ମୃତ୍ୟୁଶୈୟ୍ୟା ଥିଲା August 11, 1840 ଠାରୁ 1844 ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତର ଇତିହାସ; ଯେତେବେଳେ ସେମାନେ—ପୂର୍ବତନ ଭାବେ ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ଚୟିତ ଲୋକମାନେ—ଉପେକ୍ଷିତ ହେଲେ ଏବଂ ରୋମର କନ୍ୟାମାନେ ହେଲେ। ଲାଓଦିକିୟ ଆଡ୍ଭେଣ୍ଟିଜ୍ମର ମୃତ୍ୟୁଶୈୟ୍ୟା ମଧ୍ୟ ସେହି ତାରିଖର ମଧ୍ୟରେ ହେବ, ଯେବେ September 11, 2001 ରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦୂତ ଅବତରଣ କରିଥିଲେ, ଯେପରି 1840 ରେ ସେ କରିଥିଲେ, ଏବଂ ମହା ଭୂମିକମ୍ପର ଘଣ୍ଟା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଯାହା ସିଘ୍ର ଆସୁଥିବା Sunday law କୁ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ କରେ।

Fulbaana 11, 2001 irratti, mallatteessuun namoota dhibba tokkoo afurtamaa afur kuma jalqabame; ergamaanis Yerusaalem keessa darbuu jalqabee, warra jibbisiisota biyya keessatti (Ameerikaa Tokkummaa) fi waldaa keessatti (Adveentizimii Laaʼoodiichaa) hojjetaman irratti aadan keessaa booʼanii iyyan, adda isaanii irratti mallattoo kaaʼe. Fulbaana 11, 2001 irratti, cubbuun abbootii kan jibbisiisota afur Hisqiʼeelitti fakkeeffaman, adeemsa mallatteessuu yeroo sana jalqabame keessatti dhugaa qormaatatti dhiyaatan taʼan.

᱑᱘᱖᱓ ᱥᱟᱞᱨᱮ ᱡᱮ ᱯᱚᱨᱤᱠᱥᱟ ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱵᱤᱞᱞᱮᱨᱟᱭᱤᱴ ᱪᱚᱞᱚᱱᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱤᱛᱤᱵᱚᱹᱱᱤ ᱥᱟᱞᱦᱟᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱮᱛᱟ “ᱥᱟᱛ ᱥᱚᱢᱚᱭ” ᱵᱚᱞᱟ ᱞᱮᱵᱷᱤᱛᱤᱠᱚᱥ ᱒᱖ ᱨᱮ ᱥᱟᱸᱜᱥᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱑᱘᱖᱓ ᱥᱟᱞᱨᱮ ᱟᱹᱨᱤᱡ ᱮᱱᱟ। ᱚᱱᱟ ᱯᱚᱨᱤᱠᱥᱟᱨᱮ ᱭᱤᱨᱢᱤᱭᱟᱦ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱦᱚᱨᱠᱚ ᱨᱮ ᱨᱩᱟᱹᱲ ᱦᱚᱪᱚᱜ ᱵᱟᱝᱠᱷᱟᱱ ᱵᱟᱝ ᱨᱩᱟᱹᱲ ᱦᱚᱪᱚᱜ ᱵᱟᱝ, ᱡᱮᱢᱚᱱ ᱛᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱴᱟᱭᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱥᱨᱟᱢ ᱧᱟᱢ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ। ᱑᱘᱘᱘ ᱥᱟᱞᱨᱮ ᱯᱚᱨᱤᱠᱥᱟ, ᱞᱟᱣᱫᱤᱥᱤᱭᱟ ᱢᱟᱸᱰᱞᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱱᱫᱮᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱮᱛᱟ ᱡᱚᱱᱥ ᱟᱨ ᱣᱟᱜᱚᱱᱚᱨ ᱯᱨᱟᱪᱤᱱᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮ ᱟᱹᱱᱩᱜ ᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱵᱤᱥᱣᱟᱥ ᱦᱚᱛᱮ ᱫᱷᱚᱨᱢᱤ ᱜᱚᱥᱟᱭ ᱦᱚᱪᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱱᱫᱮᱥ ᱦᱚᱸ ᱛᱟᱦᱮᱸᱞᱮᱱᱟ।

Bara 1856 keessa, ergaan Laaʼodiiqeyaaf jedhu yeroo jalqabaatiif sochii Miilerootaa keessatti dhufe; innis ifa dabale kan “yeroo torbaa” wajjin dhufe. Garuu muuxannoon qorichoota ergaa Laaʼodiiqeyaa keessatti mulʼifame, akkasumas ergaan seenaa raajii, bara 1863 keessatti ni didaman. Muuxannoon sun mulʼata (mareh) “argamaatiin” bakka buufame; akkasumas mulʼanni (chazon) “seenaa raajii” jedhamu inni lamaan isaanii iyyuu didaman. Mulʼanni lamaan sun hundinuu guyyoo Onkoloolessa 22, 1844 irratti raawwii isaanii argatanii turan; waggaa kudha sagalii booddee immoo lamaan isaanii iyyuu ni didaman; jechuunis Yesuus yeroo hunda dhuma isa jalqabaatiin ni walqabsiisa.

Fulbaana 11, 2001 irratti, qorannoon fincila 1863 fi 1888 ammas dhugaa qoru taʼe; isaan lamaan iyyuu daandiiwwan durii Ermiyaas wajjin wal qabatanii turan. Guyyaa sana ergaan rooba boodaa ni dhufe; qorannoon 1919 immoo ni dhufe; jechuunis, bara 1919 keessatti wangeelli sobaa Kiristoos barbaachisummaa raajii kamiyyuu irraa duwwaa taʼe tokko akka ergaa sobaa “nagaa fi nageenya”utti dhiyaate. Yommuu ergamaan jajjabaan Mul’ata boqonnaa kudha saddeet irraa Fulbaana 11, 2001 irratti gad buʼe, lakkoofsonni tokko irraa hamma sadiitti ni raawwataman; lakkoofsonni tokko irraa hamma sadiitti immoo ergaa “sagalee jalqabaa” bakka bu’u.

“Amma, dubbii ani labsadheera jechuun jecha ani New York dambalii galaanaa guddaadhaan haqamee ni bada jedhee dubbadhe dhufa moo? Kana ani matumaa hin dubbanne. Ani, yeroo ani gamoo gurguddoo achitti ijaaramaa jiran, darbii irratti darbii olkaafamaa jiran ilaalu, ‘Yeroo Gooftaan lafa hammaachisee raasuuf ka’u, jechuunis yeroo inni ka’u, haalli suukanneessaan akkamii ni ta’a!’ jedheen dubbadhe. Sana booda dubbiin Mul’ata 18:1–3 ni raawwatama. Boqonnaan kudha saddeettaffaan guutuun Mul’ataa waa’ee wanta lafatti dhufuuf jiru akeekkachiisa. Garuu waa’ee wanta addatti New York irratti dhufu ilaalchisee ifa addaa ani hin qabu; kan ani beeku garuu, guyyaa tokko humni Waaqayyoo garagalfamuu fi gombifamuu isaatiin gamoon gurguddoon achi jiran ni gatantaramu. Ifa anaaf kenname irraa, badiinni addunyaa keessa akka jiru nan beeka. Jechi tokko Gooftaa irraa, tuqaan tokko humna isaa jabaa sanaa, ijaarsa guguddaa kana ni kukkisa. Haalli suukanneessaan, kan sodaachisummaan isaa yaadaan keenya keessatti illee hin tilmaamamne, ni ta’a.” Review and Herald, July 5, 1906.

Yeroo ergamaan Mul’ata boqonnaa kudha saddeet dhufetti, roobni boodaa facaasuu jalqabe; akkasumas “falmiin raajii” inni Habaaquuq boqonnaa lamaan keessatti bakka buufame ni jalqabe. Falmiin kun malaawwan lamaan raajii Macaafa Qulqulluu ittiin hubatan irratti, akkasumas ergaa roobaa boodaa sobaa fi isa dhugaa irratti ture. Falmiin sun yeroo “sagaleen lammaffaan” Mul’ata boqonnaa kudha saddeet keessaa dhufee jalqaba murtii raawwachiiftuu Waaqayyoo Baabilon ammayyaa irratti ta’u adda baasee mul’isutti, akkasumas hoolota Waaqayyoo kanneen hafan Baabilon keessaa akka ba’an waamutti ni xumurama. Dhufaatiin sagalee lammaffaa kun xumura seenaa chaappaa namoota kuma dhibba tokkoo fi afurtama afur kaa’amuu agarsiisa; kunis xureeffannaa afraffaa bakka bu’a; innis immoo dhaloota afraffaa fi isa dhumaa Adventizimii Laa’odiiqeyaa, yeroo seerri Dilbataa dhihoo dhufutti aduutti sagaduu isaanii bakka bu’a.

Yeroon kitilummaa Pirootestaantizimii gantuu, gidduu bu’iinsa ergamaa fi balbala cufamaa bara 1844 jirutti, yeroon kitilummaa Adventizimii Laa’odiiqeyaa, gidduu bu’iinsa ergamaa fi balbala cufamaa seera Sanbataatti dhufuuf jiru gidduutti argamu fakkeesse. Raajichi Yihudaa keessaa raajii sobduu Beetel wajjin awwaala tokko keessatti awwaalame; mootichi Yoosiyaas haaromsa isaa yeroo jalqabetti, awwaala sana dura dhaabate. Haaromsi mooticha Yoosiyaas, inni maqaan isaa “hundeewwan Waaqayyoo” jedhu bakka bu’u, yeroo Waaqayyo ummata Isaa warra guyyoota dhumaa gara hundeewwanitti deebi’anii akka geggeessu jalqabe, jechuunis Fulbaana 11, 2001 irraa eegalee jalqabe. Haaromsi isaa yeroo hojii mana qulqullummaa deebisanii ijaaruu itti jalqabame irraa eegalee jalqabamee ture.

Yeroo mootummaa Yosiyaas waggaa kudha saddeettaffaatti, mootichi Shaafaan ilma Azaliyaa, ilma Meshullaam barreessaa, gara mana Waaqayyoo ergee akkana jedhe: “Gara Hilqiyaa luba ol aantichaatti ol ba’i; meetii gara mana Waaqayyoo keessaa fidamu, isa warri karra eegan sabaa irraa walitti qaban haa lakkaa’u. Isaanis harka hojjettoota hojii sana hojjetan, warra mana Waaqayyoo irratti to’annoo qabanitti haa kennan; isaan immoo hojii mana Waaqayyoo keessatti hojjetanitti, iddoo diigame mana sanaa suphuuf haa kennan; jechuunis, warra mukaa hojjetanitti, warra ijaaranitti, warra dhagaa tumanitti, akkasumas muka ijaarsaa fi dhagaa bocamee mana sana suphuuf bituuf haa kennan. Haa ta’u malee, maallaqa harka isaanii keessa kenname sanaaf isaan wajjin herreegni hin taasifamne; sababiin isaas isaan amanamummaadhaan hojjetan.” Hilqiyaa luba ol aantichi Shaafaan barreessaan akkana jedhe; “Ani kitaaba seeraa mana Waaqayyoo keessatti argadhe.” Hilqiyaanis kitaabicha Shaafaaniif kenne; innis isa dubbise. Shaafaan barreessaanis gara mootichaa dhufee, mootummaa duratti odeeffannoo deebisee dhiheessee akkana jedhe: “Tajaajiltoonni kee maallaqa mana keessatti argame walitti qabanii, harka warra hojii hojjetan, warra mana Waaqayyoo irratti to’annoo qabanitti kennaniiru.” Shaafaan barreessaanis mootichatti mul’isee akkana jedhe; “Hilqiyaa lubichi kitaaba tokko natti kenneera.” Shaafaanis isa mootummaa duratti dubbise. Yommuu mootichi dubbii kitaaba seeraa sanaa dhaga’e, uffata isaa tarsaase. Mootichis Hilqiyaa luba, Ahiqaam ilma Shaafaan, Akboor ilma Miikaayaa, Shaafaan barreessaa, fi Asaayaa tajaajilaa mootichaa ajajee akkana jedhe: “Dhaqaatii anaaf, sabaaf, Yihuudaa hundaafis dubbii kitaaba kana argame kana irratti Waaqayyoon gaafadhaa; dheekkamsi Waaqayyoo nutti bobe’e guddaadhaatii; sababiin isaas abboonni keenya dubbii kitaaba kanaa hin dhageenye; wanta waa’ee keenya barreeffame hunda akka isaatti gochuufis hin ajajamne.” 2 Mootota 22:3–13.

Raagni daaʼimni Yosiyaas jedhamuun dhalachuu isaa, Fulbaana 11, 2001 ni agarsiisa; yeroo ergamaan jabaan gad buʼee saba Isaa bara dhumaa karaa durii sanaatti deebisee geggeesse. Buʼuun sun dursee Agosti 11, 1840tti buʼuu ergamaa sanaatiin fakkeeffamee ture. Buʼuuleen lamaan isaanii iyyuu raawwii raajii Islaamaa tokko ni mallatteessan. Namni seenaa keessatti yeroo duraan dursanii adda baasuu fi raawwii raajii yeroo Islaamaa, isa Mulʼata boqonnaa sagal lakkoofsa kudha-shani keessatti argamu, dursee maxxansuun walqabatu, Yosiyaas ture.

በራእይ ምዕራፍ አሥር ወይም አሥራ ስምንት ውስጥ ያለው የመልአኩ ሁለቱም መውረዶች ውስጥ “ኢዮስያስ” የሚለው ስም ተመልክቶ አለ። ኢዮስያስ ሊች እ.ኤ.አ. ኦገስት 11, 1840 በተፈጸመው የእስልምና መልእክት አቀረበ፤ እንዲሁም በሴፕቴምበር 11, 2001 በኢዮርብዓም ታሪክ ውስጥ በማይታዘዘው ነቢይ የቀረበው ኢዮስያስ የሚባል ሕፃን መወለድ ትንቢት በሎዶቅያዊ አድቬንቲዝም ውስጥ ተፈጸመ፤ በዚያን ጊዜ መልአኩ የመጨረሻውን ዘመን ሕዝቡን ወደ መሠረታዊው ታሪክ መለሳቸው፥ በዚያም የማይታዘዘው ነቢይና ኢዮርብዓም መጋጨት ፍጻሜውን አግኝቶ ነበር። መጽሐፍ ቅዱሳዊው ምስክርነት በሚመጣ ጊዜ ስለሚኖር ኢዮስያስ የተነገረ ትንቢትን ለይቶ ያሳያል፤ እናም በማይታዘዘው ነቢይ የተመሰለው ታሪክ በ1844 በተደገመ ጊዜ፥ የስሙ ትንቢት እንደገና በትንቢታዊው ትርክት ውስጥ ተቀመጠ።

Gaafa Fulbaanaa 11, 2001 irratti, Leenci gosa Yihudaa saba Isaa isa bara dhumaa gara daandiiwwan durii Ermiyaasitti deebise; isaanis waggoota afurtamii jaha kanneen Ergamichi Kakuu mana qulqullummaa akka inni tasuma itti dhufu ijaare, jechuunis Onkoloolessa 22, 1844tti kan agarsiisan turan. Yoosiyaas hojii mana qulqullummaa suphuu jalqabe yeroo abaarama Musee argate. Hojiin dhibba afurtamii afur kuma sanaa hojii deebisanii ijaaruu taʼee jechuun Isaayaasiin bakka buufamee jira.

ଆଉ ସେମାନେ ପୁରାତନ ଧ୍ୱଂସାବଶେଷମାନଙ୍କୁ ପୁନର୍ନିର୍ମାଣ କରିବେ; ସେମାନେ ପୂର୍ବତନ ଉଜାଡ଼ମାନଙ୍କୁ ଉଠାଇ ଦେବେ; ଏବଂ ସେମାନେ ଉଜାଡ଼ ସହରମାନଙ୍କୁ, ଅନେକ ପିଢ଼ୀର ଧ୍ୱଂସସ୍ଥଳମାନଙ୍କୁ, ପୁନଃସ୍ଥାପନ କରିବେ। ଯିଶାୟ 61:4.

Hojiin Yoosiyaas mana qulqullummaa suphuu fi deebisanii dhaabuu keessatti raawwate, hojii Isaayaas akka sabni Waaqayyoo bara dhumaa raawwatu ibsudha; raajonni hundinuus waa’ee bara dhumaa, caalaatti immoo waa’ee bara isaan keessa jiraatan sanaa caalaa dubbatu. Hojiin sunis akkasuma warra bara Izraa keessa Baabilon keessaa ba’anii dhufaniin fakkeenyaan dursee agarsiifameera.

Nuyi garboota turre; haa taʼu malee Waaqni keenya garbummaa keenya keessatti nu hin dhiifne; arguudhaan mootota Faares duratti gara-laafina nuuf dheeresse, akka nu haaromsuuf, mana Waaqa keenyaa ijaaruuf, diigamummaa isaa suphuuf, Yihudaa fi Yerusaalem keessatti dallaa nuuf kennuuf. Ezra 9:9.

ᱮᱡᱨᱟ ᱫᱟᱨᱮ ᱡᱮ ᱠᱟᱹᱢ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱵᱟᱵᱮᱞᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱚᱠᱟᱫ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱹᱲᱮ ᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱢᱟᱱᱫᱤᱨ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢ ᱠᱚ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱮᱫᱟ ᱡᱮᱛᱟ ᱡᱳᱥᱤᱭᱟ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱠᱷᱟᱴᱟᱣ ᱮᱫᱟ, ᱤᱥᱟᱭᱟ ᱡᱮ ᱤᱥᱚᱨᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ-ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢ ᱦᱤᱥᱟᱹᱵ ᱠᱟᱛᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱒᱐᱐᱑ ᱥᱟᱞ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱑ ᱨᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱮᱱᱟ। ᱨᱮᱵᱮᱞᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱡᱚᱦᱚᱱ ᱚᱱᱟ ᱠᱟᱹᱢ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱮᱫᱟ।

Sagaleen ani samii keessaa dhagaʼe sun deebisee na dubbisee, “Dhaqiitii kitaaba xinnoo harka ergamaa galaana irra fi lafa irra dhaabatu sanaa keessatti banaa jiru fudhadhu” naan jedhe. Anis gara ergamichaa dhaqee, “Kitaaba xinnoo sana naa kenni” isaan jedhe. Innis, “Fudhadhuutii nyaadhu; garaa kee ni hadheessa, afaan kee keessatti garuu akka dammaa ni mi’aawa” naan jedhe. Anis kitaaba xinnoo sana harka ergamichaa keessaa fudhadhee nyaadhe; afaan koo keessatti akka dammaa mi’aawaa ture; yeroo ani isa nyaadhe immoo garaan koo ni hadhaa’e. Innis naan jedhe, “Ati ammas saba baay’ee, mootummaawwan, afaanota, fi mootota duratti raajii dubbachuu qabda.” Achiis ulee ulee safaraa fakkaattu tokko naaf kenname; ergamichis achi dhaabatee, “Ka’i, mana qulqullummaa Waaqayyoo, iddoo aarsaas, warra achi keessatti waaqeffatanis safar. Oobdii alaa mana qulqullummaa garuu dhiisi; isa hin safarin; inni ormootaaf kennameeraatii; isaanis magaalaa qulqullittii ji’oota afurtamii lama miila isaanii jalatti dhidhiitu. Ani ragoota koo lamaaf humna nan kenna; isaanis uffata gaddaa uffatanii guyyoota kuma tokko fi dhibba lama fi jahaatama raajii ni dubbatu” jedhe. Mul’ata Yohaannis 10:8–11:3.

Keeyyata kana keessatti Yohaannis warra Miilarootaa kan ergaa harka ergamaa keessa ture yeroo inni Hagayya 11, 1840tti gad buʼe nyaatan bakka buʼa; garuu isaanis akkasuma hadhaa abdii kutannaa Onkoloolessa 22, 1844tti dhufe dhandhamaniiru. Yohaannis, abdii kutannaa hadhaa 1844 sana irratti dhaabatee, akka inni, akka mallattoo saba Waaqayyoo isa guyyoota dhumaa, muuxannoo bara 1840 irraa hamma 1844tti bakka buufame irra deebiʼee darbachuu qabu itti himame; kanaanis Fulbaana 11, 2001tti fi gara seera Dilbataa yeroo dhihootti dhufuutti akeeka. Innis, “Ati ammas waaʼee saboota baayʼee, fi uummatoota, fi afaanota, fi mootota duratti raajii dubbachuu qabda” jedhamee itti himame; kunis yeroo ergamaan Mulʼata boqonnaa kudha saddeet keessatti gad buʼutti addunyaan guutuun ifa argatti bakka buʼa, yeroo seenaa Mulʼata boqonnaa kudhan irra deebiʼametti—“sarararra sarara.”

Waaʼee seenaa yeroo namni Waaqayyoo guyyaa dhumaa irra deebiʼanii raajii dubbatanitti irra deebiʼamu adda baasuudhaan walqabatee, Yohaannis “kaʼii mana qulqullummaa Waaqayyoo safari” jedhamee itti himame. “Safarri” isaa addatti ibsame; jechuunis inni bara 1844 keessa kaaʼamee ture, iddoo garaan isaa abdii kutannaa Onkoloolessa 22tiin hadhaaʼe turetti. Inni mana qulqullummaa akka safaru himame; garuu oobdii isaa dhiisuun akka irra darbu itti himame; oobdiin sunis yeroo ormootaati jechuun ibsame, yeroo isaan waggoota kuma tokkoo fi dhibba lamaa fi jahaatamaaf oobdicha miidhaan gad dhiitanitti. Waggoonni kuma tokkoo fi dhibbi lamaa fi jahaatamni sun bara 1798 keessatti xumuraman. Yohaannis safara isaa bara 1798 irraa jalqabuun ture; waggoota kuma tokkoo fi dhibba lamaa fi jahaatama darban, yeroo mana qulqullummaa hafuuraa fi Yerusaalem hafuuraa miidhamee gad dhiitame, dhiisee darbuun ture. Inni abdii kutannaa bara 1844 irratti dhaabatee ture; kanaafuu, bara 1798 irraa hanga 1844tti waggoota afurtamii jahatu jiru. Waggoonni afurtamii jahan sun mana qulqullummaa bakka buʼu.

ଯେତେବେଳେ ଯୋହନ, ଯେପରି ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ଶେଷଦିନର ଲୋକମାନେ ପୁନର୍ବାର ଭବିଷ୍ୟଦ୍ବାଣୀ କରିବାକୁ ଥିଲେ, 1840 ରୁ 1844 ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେମାନେ ଯେପରି କରିଥିଲେ, ସେପରି ସେମାନେ ଏକ ଇସ୍ଲାମ-ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଭବିଷ୍ୟଦ୍ବାଣୀର ପୂରଣ ସମୟରେ ଦୂତ ଅବତରଣ କଲାବେଳେ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ କରିବେ। ସେମାନଙ୍କର ପୁନର୍ବାର ଭବିଷ୍ୟଦ୍ବାଣୀ କରିବାର କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ମନ୍ଦିରକୁ ମାପିବାର ଏକ କାର୍ଯ୍ୟ ଆବଶ୍ୟକ ହେବ, ଏବଂ ସେହି କାର୍ଯ୍ୟ “ପୁରୁଣା ପଥଗୁଡ଼ିକ” ବିଷୟରେ ଏକ ଅନୁସନ୍ଧାନକୁ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ କରିବ; ଯାହା “ମନ୍ଦିର” ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିନିଧିକୃତ ଇତିହାସ ଥିଲା, ଯାହା 1798 ରେ ଶେଷକାଳର ସମୟରେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇ 1844 ର ମହା ବିଷାଦରେ ଶେଷ ହେଲା। ସେମାନେ ଯେତେବେଳେ ଯିରେମିୟଙ୍କର ପୁରୁଣା ପଥଗୁଡ଼ିକ ବିଷୟରେ ତଦନ୍ତ କରିବାର ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ କଲେ, ଯାହା ଯୋହନଙ୍କର “ଛଅଚାଳିଶ ବର୍ଷର ମନ୍ଦିର”, ସେତେବେଳେ ମୋଶାଙ୍କର ଶାପ ମନ୍ଦିର ସମଗ୍ରରେ ଛିଟିଯାଇଥିବା ଅବଶିଷ୍ଟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମିଳିଲା, ଏବଂ ଆସିବାକୁ ଥିବା ଯୋଶିୟା ବିଷୟକ ଭବିଷ୍ୟବାଣୀ ପୂରଣ ହେଲା। ଯୋଶିୟାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଇଶାୟା ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ପୁନର୍ବାର ଚିହ୍ନିତ କରାଯାଇଛି:

Warri kan keessaa taʼan iddoo durii diigaman ni ijaaru; ati hundee dhaloota hedduu ni kaafta; maqaan kees, Kan cabaa suphu, Kan daandiiwwan keessa jiraatamu deebisee dhaabu, jedhamee ni waamama. Isaayaas 58:12.

Namoonni Waaqayyoo warra guyyoota dhumaa “daandiiwwan keessa jiraatamu” sana deebisanii dhaabuuf turan; kunis “daandiiwwan durii” Ermiyaas ibse sana dha. Isaan iddoowwan dur irraa manca’anii hafan deebisanii ijaaruuf turan, akkuma hojjettoonni seenaa Yosiyaasii fi Izraa keessatti hojjechaa turan. Isaan mala hojii “sarara irratti sarara” jedhu hojii irra oolchuuf turan; sababiin isaas isaan seenaa bu’uuraa Adventizimii qofa, isa mana qulqullummaa waggaa afurtamii ja’aatiin bakka buufame sana, “ol kaasuuf” qofa miti; garuu kana hojjetaa utuu jiranii “bu’uura dhaloota hedduu” ijaaruuf turan. Isaan sochiin haaromsa hundinuu hojii bu’uuraa akka bakka bu’u adda baasuuf turan; akkasumas “sarara irratti sarara” jechuun bu’uura guyyoota dhumaa kan bara 1798 irraa hanga 1844tti ta’e akka agarsiisu hubachuuf turan. Isaan “diigama” sana suphuuf turan; diigamni sunis muraa jalqabaa mi’a tokkoo yookaan dallaa tokkoo keessatti uumamee karaa badiisa dabalataatiif banaa godhu dha. “Diigamni” suphamuu qabu sun fincila bara 1863 ture.

ꯁꯦꯞꯇꯦꯝꯕꯔ 11, 2001 ꯗ ꯌꯣꯁꯤꯌꯥ ꯂꯥꯛꯄ ꯃꯇꯝꯗ, ꯑꯇꯩ ꯅꯨꯡꯉꯥꯏꯕ ꯊꯥꯎꯄꯥꯡ ꯑꯃ ꯖꯦꯔꯦꯃꯥꯏꯌꯥꯒꯤ ꯑꯔꯤꯕ ꯂꯝꯁꯤꯡꯗ ꯍꯟꯅꯥ ꯍꯜꯂꯛꯈ꯭ꯔꯦ ꯑꯃꯁꯨꯡ ꯃꯤꯂꯂꯔꯥꯏꯠ ꯍꯤꯁꯇꯣꯔꯤ ꯆꯥꯡꯌꯦꯡꯕ ꯍꯧꯈ꯭ꯔꯦ꯫ ꯃꯈꯣꯏꯅ ꯑꯗꯨꯒꯤ “breach” ꯑꯗꯨ ꯈꯪꯗꯣꯛꯈ꯭ꯔꯦ꯫ “the old waste places” ꯑꯗꯨ ꯁꯥꯅꯕ ꯃꯇꯝꯗ, ꯃꯤꯂꯂꯔꯒꯤ ꯃꯪꯍꯜꯗ ꯌꯨꯝꯁꯤꯡꯒꯤ ꯇꯤꯔꯨꯠ ꯑꯗꯨꯒꯤ ꯑꯁꯦꯡꯕ ꯑꯗꯨ ꯃꯈꯣꯏꯅ ꯄꯨꯊꯣꯛꯈ꯭ꯔꯦ꯫ ꯌꯣꯁꯤꯌꯥꯅ ꯇꯧꯈꯤꯕ ꯑꯗꯨꯝꯅ, ꯃꯈꯣꯏꯅ “seven times” ꯑꯗꯨꯒꯤ ꯁꯇ꯭ꯌ ꯈꯪꯗꯣꯛꯈ꯭ꯔꯦ, ꯑꯃꯁꯨꯡ ꯂꯦꯚꯤꯇꯤꯀꯁ 26 ꯒꯤ ꯁꯇ꯭ꯌ ꯑꯗꯨ ꯑꯔꯪꯕ ꯑꯃꯁꯨꯡ ꯑꯗꯨꯒꯤ ꯃꯇꯨꯡ ꯏꯟꯅ “up the former desolations” ꯑꯗꯨ ꯊꯥꯗꯣꯛꯈ꯭ꯔꯦ꯫ ꯂꯦꯚꯤꯇꯤꯀꯁ 26 ꯒꯤ “first” ꯑꯃꯁꯨꯡ “last” desolations ꯑꯗꯨ ꯃꯈꯣꯏꯅ ꯑꯔꯪꯕ ꯃꯇꯨꯡꯗ, ꯑꯗꯣꯝꯒꯤ ꯃꯈꯣꯏꯅ ꯑꯃ ꯁꯤꯗꯥ 1798 ꯗ ꯂꯣꯏꯁꯤꯜꯂꯛꯈꯤꯕ ꯑꯃꯁꯨꯡ ꯑꯇꯣꯞꯄ ꯑꯃ 1844 ꯗ ꯂꯣꯏꯁꯤꯜꯂꯛꯈꯤꯕ ꯑꯗꯨ ꯈꯪꯗꯣꯛꯈ꯭ꯔꯦ꯫ ꯃꯁꯤꯒꯤ ꯃꯔꯝꯗ, former desolations ꯑꯗꯨ ꯊꯥꯗꯣꯛꯄꯒꯤ ꯃꯈꯣꯏꯒꯤ ꯊꯕꯛ ꯑꯗꯨꯅ, ꯌꯣꯍꯟꯅꯥ ꯂꯥꯏꯁꯪ ꯑꯗꯨ ꯆꯥꯡꯌꯦꯡꯅꯕ ꯌꯥꯍꯜꯂꯛꯄ “rod” ꯑꯗꯨ ꯑꯣꯏꯈꯤ꯫

Leenci qomoo Yihudaa saba isaa gara daandiiwwan duriitti deebise; akka isaan ergaa bokkaa boodaa argatanif; ergaan bokkaa boodaa immoo ergaa Islaamaa kan keessaa balaa sadaffaati. Yeroo dhuma irratti gabateewwan qulqulluu lamaan Habaaquuq, akkuma chaartota hojii jalqabaa bara 1843 fi 1850 tiin bakka bu’anii jiran, argatanitti, hundeen sun “balaawwan sadan” Mul’ata boqonnaa saddeet keessatti argaman of keessatti hammachuu isaa, akkasumas balaa lammaffaan seenaa hundee keessatti, iddoo mana qulqullummaa Millerite ijaarameetti, xumuramee akka ture ni argan. Sana booddee hubannoon seera raajiiwwan hojii sadii qabanitti fayyadamuu dura Leenci qomoo Yihudaatiin akka kaa’ame ni hubatan; kanaanis yeroo isaan gara daandiiwwan durii Ermiyaasitti deebi’anitti, “boqonnaa fi haaromsa” beekuu akka danda’an, innis ergaa bokkaa boodaa balaa sadaffaa ta’e, kan dhugaa baatota lamaan balaa jalqabaa fi lammaffaa wajjin adda baafamee dhaabatu ta’e.

Nuti mata-duree kana barruu itti aanu keessatti itti fufna.

“Diinni keenya obbolootaa fi obboleettota keenya yaada isaanii hojii guyyoota dhumaa kana keessatti saba dhaabachuu dandeessu qopheessuu irraa garagalchuuf yaalaa jira. Gowwoomsaan inni fayyadamu sammuuwwan balaa fi dirqama yeroo kanaa irraa faggeessuuf qophaa’eera. Isaan ifa Kiristoos saba Isaaaf kenneef jechuun samii irraa gara Yohannisitti fide akka waan homaa hin taaneetti lakkaa’u. Isaan wantoonni fuula keenya dura jiran xiyyeeffannaa addaa argachuu isaanii irratti barbaachisummaa gahaa akka hin qabne barsiisu. Isaan dhugaa madda samii irraa dhufe humna-dhabsiisu; uummata Waaqayyoo immoo muuxannoo isaanii duraanii irraa saamuudhaan bakka isaa saayinsii sobaa isaaniif kennu.

“ ‘Waaqayyo akkana jedha: daandiiwwan irratti dhaabadhaa, ilaalaa, daandiiwwan durii gaafadhaa; daandiin gaariin eessa akka jiru gaafadhaa, ishee keessa deemaas.’ Ermiyaas 6:16.

“Namni tokko hundeen amantii keenya irraa buqqisuuf hin yaalin—hundee hojii keenya jalqabarratti qorannaa kadhannaadhaan guutameen Dubbii Waaqayyoo fi mul’ataadhaan kaa’ame sana. Hundee kana irratti waggoota shantaman darban keessa ijaaraa turre. Namoonni karaa haaraa argatan jechuun yaaduu danda’u, akkasumas hundee isa duraan kaa’ame caalaa jabaatu kaa’uu akka danda’an yaaduu danda’u. Garuu kun gowwoomsaa guddaadha. Hundee isa kaa’ame sana malee namni tokko illee hundee biraa kaa’uu hin danda’u.”

“Bara darbeedhaan amantii haaraa ijaaruu fi qajeelchota haaraa hundeessuuf yaalii godhaniiru. Garuu ijaarsi isaanii hammam yeroo dhaabbate? Inni yeroo dheera hin turre kufe; sababni isaas inni Kattaa sana irratti hundaaʼee hin turre.

“Barattoonni jalqabaa dubbii namootaa dura dhaabachuun isaan hin barbaachifnee ree? Isaan yaada sobaa dhaggeeffachuu hin qabnee ree; achiis, waan hundumaa erga godhanii booda, cimanii dhaabatanii, ‘Hundee isa kaa’ame malee, namni hundee biraa kaa’uu hin danda’u’ jechuu hin qabnee ree?” 1 Qorontos 3:11.

“Kanaaf nuti hamma dhumaatti jalqaba abdii keenyaatti jabaatnee qabachuu qabna. Jechoonni humnaa Waaqayyoo fi Kiristoos irraa gara saba kanaatti ergameera; isaanis dhugaa yeroo ammaa ifa qulqulluu keessatti ifatti mul’atu sana keessatti, tuqaa tuqaan, addunyaa keessaa isaan baasaniiru. Tajaajiltoonni Waaqayyoo hidhii isaanii ibidda qulqulluudhaan tuqameen ergaa sana labsaniiru. Dubbiin waaqayyoo dhugummaa dhugaa labsamee sanaa irratti chaappaa isaa kaa’eera.” Testimonies, jildii 8, 296, 297.