Abjuun Wiiliyaam Miilerii kitaaba Early Writings keessatti kaaʼamee jira; kanaafis xiinxala fi hojii irra oolmaa raajii isa wal fakkaataa, isa barataan dubbii dhugaa sirriitti qooduu barbaadu tokko raawwachiisuun isa barbaachisu jalatti kufa. Abjuun kun waggoota hedduu keessatti Future for America dhaan yeroo baayʼee dhiyaateera; asitti garuu, nuti isa qorannoo “dabala beekumsaa” sana keessatti galchaa jirra; inni immoo bara 1798 keessa “yeroo dhumaa” irratti baname. Abjuun kun seenaa ergaa beekumsa dabale sana bakka buʼe ilaallata. Innis sochiiwwan ergaa ergamaa isa jalqabaa fi isa sadaffaa gidduutti hidhaa tokko agarsiisa.
Abjuun William Miller hojii isaa ni ibsa; hojii isaas jalqaba Israa’el duriitti hojii Museetiin fakkeenyaaf mul’ifame. Guutamuun abjuu Miller bara mootummaa dhumaatti, guyyoota dhumaa Israa’el duriitti hojii Kiristoosiin fakkeenyaaf mul’ifame. Hojii Kiristoos dhuma Israa’el duriitti raawwate, hojii Kiristoos guyyoota dhumaa Israa’el hafuuraatti raawwatu bakka bu’a. Abjuu Miller keessatti hojii guyyoota dhumaatti raawwatamu “nama Burushii Biyyootiin” akka raawwatamutti fakkeenyaaf dhiyaateera. Abjuun Miller raawwii Iyyata Halkan Walakkaa guyyoota dhumaatti akka duraan dubbatu hubachuun baay’ee barbaachisaadha. Akkasumas, guyyoota isaanii dhumaa keessatti hojii Kiristoos Israa’el duriif raawwate hojii “nama Burushii Biyyootii” abjuu Miller keessatti mul’atu akka fakkeenyaaf agarsiisu hubachuunis baay’ee barbaachisaadha.
Kutaan hojii Kiristoos keessatti hubachuun barbaachisu tokko, Inni dhugaawwan yeroo Musee irraa kaasee awwaalamanii turan qofa akka bane utuu hin taʼin, Kiristoos yeroo walfakkaatutti dhugaawwan jalqabaa sana ni guddises ture. Akkas gochuudhaanis, yeroo sabni Waaqayyoo guyyoota dhumaa keessatti abjuu Miller guutanitti, dhugaawwan hojii Milleriin hundeeffaman hubannaa isaanii isa jalqabaa caalaa akka babalʼifaman fakkeenya kaaʼe.
“ତ୍ରାଣକର୍ତ୍ତାଙ୍କ ସମୟରେ, ଯିହୂଦୀମାନେ ପରମ୍ପରା ଓ କଳ୍ପକଥାର ଆବର୍ଜନାରେ ସତ୍ୟର ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନଗୁଡ଼ିକୁ ଏପରି ଢାକି ଦେଇଥିଲେ ଯେ, ସତ୍ୟ ଓ ମିଥ୍ୟାକୁ ପୃଥକ କରିବା ଅସମ୍ଭବ ହୋଇପଡ଼ିଥିଲା। ତ୍ରାଣକର୍ତ୍ତା ଅନ୍ଧବିଶ୍ୱାସ ଓ ଦୀର୍ଘକାଳ ଧରି ପୋଷିତ ଭ୍ରାନ୍ତିମାନଙ୍କର ଆବର୍ଜନାକୁ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ, ଏବଂ ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ବାକ୍ୟର ରତ୍ନଗୁଡ଼ିକୁ ସତ୍ୟର ଅଞ୍ଚଳରେ ସ୍ଥାପିତ କରିବା ପାଇଁ ଆସିଥିଲେ। ସେ ଯିହୂଦୀମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ଯେପରି ଆସିଥିଲେ, ଯଦି ସେ ଏବେ ଆମ ପାଖକୁ ଆସନ୍ତେ, ତେବେ ତ୍ରାଣକର୍ତ୍ତା କ’ଣ କରିଥାନ୍ତେ? ସେ ପରମ୍ପରା ଓ ଆଚାରର ଆବର୍ଜନାକୁ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ସଦୃଶ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ ପଡ଼ିଥାନ୍ତା। ସେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କଲାବେଳେ ଯିହୂଦୀମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିଚଳିତ ହୋଇଯାଇଥିଲେ। ସେମାନେ ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ଆଦି ସତ୍ୟକୁ ଚକ୍ଷୁରୁ ହରାଇଦେଇଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଖ୍ରୀଷ୍ଟ ତାହାକୁ ପୁନର୍ବାର ଦୃଷ୍ଟିଗୋଚର କରାଇଥିଲେ। ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ମୂଲ୍ୟବାନ ସତ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ଅନ୍ଧବିଶ୍ୱାସ ଓ ଭ୍ରାନ୍ତିରୁ ମୁକ୍ତ କରିବା ଆମର କାର୍ଯ୍ୟ। ସୁସମାଚାରରେ ଆମ ପାଖରେ କିଏମିତି ମହାନ କାର୍ଯ୍ୟ ଅର୍ପିତ ହୋଇଛି!” Review and Herald, June 4, 1889.
Harʼa, namichi xurumbaa qulqulleessaan (Kiristoos) yeroo Yihuudotaa keessatti Leenci qomoo Yihudaa (Kiristoos) raawgatee ture akkaatauma sanaan, “hojii wal fakkaataa caccabsa aadaa fi sirna qulqulleessuu” raawwachaa jira. Abjuu Miiler keessatti, dhagoota gatii guddaa qaban kan dhugaa, saanduqa Dubbiin Waaqayyoo keessatti sirriitti qindaaʼanii turan, caccabsa fi dhagoota sobaa tiin haguugaman. Yeroo Iyya Walakkaa Halkan guyyoota dhumaa keessatti, dhagoonni sun caccabsa keessaa baafamanii saanduqa guddaa Dubbiin Waaqayyoo keessa deebisamanii kaaʼamuu qabu turan; sababiin isaas, Miiler yeroo dhagoota deebiʼanii dhaabaman sana saanduqa guddaa keessatti argu, “gammachuu guddaadhaan iyye, iyyeen sunis isa dammaqse.” Abjuun Miiler bara 1847 keessatti taʼe; kunis Iyya Walakkaa Halkan ergamaa isa jalqabaa booda waggaa sadii dha; kanaafuu dammaquun isaa abjuu keessatti mulʼate Iyya Walakkaa Halkan guyyoota dhumaa dha. Iyya Walakkaa Halkan sunis ragaa-baatota lama, bineensa boolla gad fagoo keessaa ol baʼe sanaan ajjeefamanii, guyyaa sadii fi walakkaaf karaa irratti duʼanii turan, hamma walitti qindaaʼanii keessatti iddoo lafee gogaa duʼaa sanaatti lubbuudhaan jiraachifamanii, ergasii akka mallattoo ol kaafamanitti, ni labsama. Abjuun Miiler karaa sana irratti raawwatama; akkasumas sulula isauma keessatti, inni “kutaa isaa” jedhee adda baasu keessatti ni guutama.
Seenaa warra Miiler keessatti, Miiler dhugaa jalqabaa Adventizimii hundeessuuf Gooftaadhaan hojii irra oolfame; garuu abjuun isaa yeroo dheeraatiin dhugaan sun akka awwaalamu ni agarsiise. Mul’anni xurii aadaa fi duudhaa irraa qulqulleessuu kun isa Kiristoos xumura Israa’el durii irratti raawwate dha; akkas godhuudhaanis inni raawwii isa dhumaa abjuu Wiiliyam Miiler fakkeesse.
Yihuudonni “dhugaa Waaqayyoo isa jalqabaa” irraa fuula deebisanii turan; garuu Kiristoos isa sana deebisee mul’ise, hojii Isaas akka “hojii keenyaatti” ibse. Hojii keenya jechuun “dhugaawwan gatii guddaa qaban kan Waaqayyoo amantii sobaa fi dogoggora irraa bilisa baasuu” dha. Abjuun William Miller argannoo, dhiheessuu fi didamuu, akkasumas deebisanii dhaabuu dhugaawwan jalqabaa adda baasa. Hojii deebisanii dhaabuu raawwachuuf, Kiristoos dhugaa sana “caasaa dhugaatii” keessa kaa’e. William Milleriif “caasaan dhugaatii” hubannaa isaa humnoota lama kan balleessitoota ta’an, jechuun waaqeffannaa ormaa fi paaphaasummaa, ture. Bara dhumaatti “caasaan dhugaatii” humnoota balleessitoota sadii, jechuun jawwee, bineensa, fi raajii sobaa dha.
“Yeroo Kiristoos amantii dhugaa fakkeenyaan agarsiisuuf, akkasumas seera-bu’uurawwan garaa fi hojii namootaa bulchuu qaban ol kaasuuuf gara biyya lafaa dhufe, sobni warra ifa guddaa akkasii argatanii turan irratti akka malee hundee gadi fageeffatee ture; kanaaf isaan ifa sana kana booda hin hubanne, duudhaa isaanii dhugaadhaaf dhiisuuufis fedhii hin qaban turan. Isaan Barsiisaa samii ni didan, duudhaa fi yaada mataa isaanii akka ittifatanitti Gooftaa ulfinaa fannisan. Hafuurri walfakkaataan kun har’as addunyaa keessatti mul’ata. Namoonni dhugaa qorachuuf fedhii hin qaban; sababiin isaas duudhaan isaanii akka jeeqamu, sirni haaraanis akka dhufu sodaatu. Namooma keessatti dogoggoruuf hanqinni yeroo hunda jira, namoonnis yaadaa fi beekumsa namaa ol baasanitti uumamaan ni jallatu; yeroo kanatti wanti Waaqummaa fi bara-baraan jiru hin qalbifamne, hin dinqisiifamnes.” Counsels on Sabbath School Work, 47.
Yoo Kiristo harʼa guyyaa kana gara biyya lafaatti dhufe taʼe, “hafuuruma sana isa wal fakkaataa” yaadotaa fi beekumsa namaa olkaasuu, kan dhugaa bakka buusuudhaan duudhaa dhaabe sana ni arga ture. Abjuu Miller keessatti, bara dhumaa keessatti, Kiristoos hojii walfakkaataa sana raawwachuuf akka nama burushii biyyootiin qulqulleessuutti dhufa. Yommuu hojii Isaa akka nama burushii biyyootiin qulqulleessuutti xumuramu, yeroo raggoonni lama, warri Milleriin bakka buufaman, iyya boʼicha guddaatti dammaqanitti, dhagaan gati jabeeyyi jalqabaa aduu caalaa dachaa kudhan ifu.
Bu’uura dhugaa Milleriif kenname caasaa raajii aangowwan lamaa kanneen onnee namaa booran ture; bu’uuri dhugaa Fuuldura Ameerikaatiif kennames immoo caasaa raajii aangowwan sadii kanneen onnee namaa booran dha. “Hiikoon” saanduqa sanatti maxxanfamee ture mala addaa sana isa banamee Milleriif kenname, achii booddees Fuuldura Ameerikaatiif kenname ture.
“Bara beekumsaa bara Kiristoos keessa ture, warri isa qabatanii mana kuusaa ogummaa Caaffata Qulqullaa’oo Kakuu Moofaa keessatti argamu banuuf itti fayyadamuu qaban irraa fudhatamee ture. Raabbiiwwanii fi barsiisonni mootummaa mootummaa samii hiyyeeyyii fi warra rakkatan irratti jechuun ni danda’ama cufanii turan, akka isaan badanis dhiisanii turan. Kiristoos haasaa Isaa keessatti waan hedduu yeroo tokkootti isaanii dura hin kaa’in, yaadni isaanii akka hin jeeqamneef. Inni qooda hundumaa ifaa fi adda ta’ee godhe. Yoo dhugoonni raajii keessatti jiran kan durii fi beekamoo ta’an kaayyoo Isaa yaadota qalbii isaanii keessatti dhaabuuf ni tajaajilan ta’e, irra deddeebi’ee ibsuun isaanii isaaf salphina hin turre.”
“Kiristo inni dhugaa durii gatii guddaa qaban hundumaa kan jalqabsiise ture. Hojii diinaatiin dhugaan kun iddoo isaanii irraa kaafamanii turan. Isaan bakkuma isaanii isa dhugaa irraa addaan kutamanii, caasaa dogoggoraa keessatti kaa’amanii turan. Hojii Kiristoos dhagoota gatii guddaa qaban sana irra deebi’ee sirreessuu fi caasaa dhugaa keessatti hundeessuu ture. Qajeelchawwan dhugaa kan Inni Mataan Isaa addunyaa eebbisuuaf kenne, hojii Seexanaatiin awwaalamanii, akka badanii dhaabbatanitti mul’achaa turan. Kiristoos isaan caccabaa dogoggoraa keessaa baasee, humna haaraa, lubbuu qabsiisu isaaniif kenne, akka dhagoota gatii guddaa qabanitti ifan, bara baraafis cimanii akka dhaabbatan ajaje.”
“Kiristoos Inni Ofii isaatii, wantoota durii kana keessaa isa kamiyyuu xinnoo illee irraa liqeeffachuu malee fayyadamuu ni danda’a ture; sababiin isaas hunduma isaanii Inni mataan Isaa madda isaanii ture. Inni tokkoon tokkoon dhaloota keessaa sammuu fi yaada isaanii keessatti isaan kaa’ee ture; yeroo Inni gara biyya lafaa keenyaatti dhufettis, dhugaa du’aa ta’e sana irra deebi’ee qindeessee jireenya itti afuufee, dhaloota dhufuuf caalaatti humna qabeessa godhee dhiheesse. Dhugoota sana caccabaa keessaa baasee baraaree, haaromsa isaanii isa jalqabaa fi humna isaanii caalaa ta’een ammas biyya lafaatiif deebisee kennuu kan danda’e Yesuus Kiristoos ture.” Manuscript Releases, volume 13, 240, 241.
Keeyyata isa dhumaa keessatti hubachuun nama hawwata; furtuun Kiristoos dhuma Israa’el durii irratti itti fayyadame Kakuu Moofaa banuudha. Furtuun mala hojii Miller saanduqa Kakuu Moofaa fi Kakuu Haaraa bane; garuu bara dhumaa keessatti, xumura abjuu isaa irratti, saanduqichi guddaadha. Furtuun mala hojii bara dhumaa keessatti Kakuu Moofaa fi Kakuu Haaraa qofa utuu hin ta’in, Hafuura Raajii illee bana. Mul’ata Yesuus Kiristoos, yeroo qorichi cufamuu irraa xiqqoo dura, jechuunis yeroo cufamuu carraa qorichaa dura, hiikamuun isaa Leenca sanyii Yihudaaatiin raawwatama; inni kun abjuu Miller keessatti nama burushii biyyee qabuun bakka bu’ameera. Obboleettii White hojii nama burushii biyyee qabu sanaa yeroo cufamuu carraa qorichaa dura xiqqoo ta’utti akka raawwatamu ibsiti.
“Amajjii Gooftaan Onkoloolessa 26 naaf kenne nan dubbadha. Ani sabni Waaqayyoo keessaa tokko tokko gowwaa fi hirriba keessa akka jiran, akka walakkaa qofa dammaqanii jiran, yeroo amma keessa jiraachaa jirru akka hin hubanne nan arge; akkasumas ‘namichi’ ‘burusha xurii’ qabu akka seenee, namoonni tokko tokko akka haqamanii baduu irratti balaan isaanii taʼe nan arge. Yesusin akka isaan oolchu, yeroo muraasa dabalataa akka isaaniif dhiisu, balaa isaanii sodaachisaa sana akka argan, yeroo bara baraan baayʼee akka hin turre dura akka of qopheessan nan kadhadhe. Ergamaan, ‘Badiisni akkuma bubbee jabaa tokkootti dhufaa jira’ jedhe. Ani ergamaa sana akka warra biyya lafaa kana jaallatan, qabeenya isaanii irratti maxxananii jiran, irraa of hiikuu fi karaa isaanii irratti ergamoota ariifachiisuuf, hoolota beelaʼan kan nyaata hafuuraa dhabuu irraa badaa jiran sooruuf, qabeenya isaanii aarsaa gochuuf fedhii hin qabne sana akka mararfatuu fi akka oolchu nan kadhadhe.”
“Akkuman lubbuuwwan hiyyeeyyii dhugaa yeroo ammaa kanaa dhabanii duʼaa jiran yommuun ilaalu, namoonni tokko tokkoon immoo dhugaa amanuu isaanii himatan hojii Waaqayyoo itti fufuuf karaa barbaachisaa taʼe dhoksuudhaan isaanii duʼuu akka jiran yommuun argu, mulʼanni sun baayʼee na dhiphise; ergamaanis akka isa ana irraa balleessu nan kadhadhe. Yeroo kaayyoon Waaqayyoo qabeenya isaanii keessaa waan tokko gaafatu, akka dargaggeessa gara Yesus dhufe sanaa [Matthew 19:16–22.] gaddaan deeman nan arge; akkasumas yeroo dhihootti dhaʼichi lolaa guutuun ni darbee qabeenya isaanii hundumaa ni harcaasa; yeroo sanatti immoo qabeenya lafa irraa aarsaa godhanii kuusaa samii keessa kaaʼachuun baayʼee tarsaʼaa taʼa.” Review and Herald, April 1, 1850.
“Madaan guutu” jechuun seera Dilbataa yeroo dhihoo keessatti dhufuuf mallattoo dha; hojii nama burushii xurii sanaa immoo abjuu Miller keessatti, osoo carraan araaraa hin cufamin dura raawwatama. Inni kutaa sana erga qulqulleessee booda, luullee sana deebisee saanduqa guddaa keessatti darba; isaanis achitti aduu caalaa si’a kudhan caala ifu. Daaniʼelii fi namoonni sadan ulfina qaban warra kaan caalaa si’a kudhan wayya jechuun argaman.
Amma yeroo guyyoonni mootichi isaan galchuu akka qabu jedhee murteeffate dhumatanitti, bulchaan warra soqolaa isaan Nebukadnezzaar duratti galche. Mootichis isaan wajjin dubbate; isaan hundumaa keessaa immoo Daaniʼeeliin, Hanaaniyaan, Miishaaʼeeliin, fi Azaariyaan akka isaanii tokko iyyuu hin argamne; kanaafis isaan mooticha duratti dhaabatan. Mootichis dhimma hundumaa kan ogummaa fi hubannaa keessatti isaan gaafate keessatti, nama isaanii siʼa kudhan caalan taʼanii, falfaltoota hundumaa fi urjii ilaaltota mootummaa isaa hundumaa keessa jiran caalanitti isaan arge. Daaniʼel 1:18–20.
“Dhuma guyyootaatti” jechuun Daaniʼeliif qormaata Nebukadneezar murtii itti kenne sana bakka buʼa; qormaanni sunis guyyoota dhumaatti seera Dilbataa fakkeessa. Dhugaan jalqabaa fi hundee taʼe yeroo guyyoota dhumaatti deebiʼee yeroo ijaaramu, yeroo jalqabaaf beekame irra dachaa kudhan caalaa ni ibsa. Dhugoonni sun, akkasumas ogeeyyiin dhugoota sana guyyoota dhumaatti hubatan, bokkaa boodaa keessatti—inni irra-deebiin Iyyata Halkan Gidduu taʼe sana keessatti—dachaa kudhan caalaa ni ibsu.
“Dhufaatii Gooftaa baayʼee fagoo gochaa jirtu. Ani roobni boodaa akka [hatattamaan akka] iyyisa halkan keessaa dhufuutti, humna dachaa kudhaniin akka dhufu argeera.” Spalding and Magan, 5.
Dhugaan jalqabaa deebi’ee hundeeffamuu isaa, mala rooba boodaa kan “sarara irratti sarara” jedhu hojii irra oolchuun raawwatama. Erga deebi’ee hundeeffamee booda, dhugaan jalqabaa sun yeroo Miller jalqaba irratti isa ilaale caalaa “si’a kudhan” ifa cimaadhaan ibsa. Namoonni ogeeyyii ta’an, furtuu mala hojii fayyadamuun dhugaa jalqabaa deebisanii hundeessan, warra mala hojii Baabilon nyaatan caalaa muuxannoo “si’a kudhan” wayya ta’e argatu. Warri nama xurii buraashii sanaan haramu, isaan warra duudhaa fi aadaa dhugaa jalqabaa haguuge sanatti maxxananii turan, akkasumas dogoggora duudhaa fi aadaa isaan itti maxxanan sana wajjin qulqulleffamanii keessaa baafamanidha.
Barsiisni sobaa taʼe waaqeffannaa tolfamaa dha.
“Dhugaa diduu keessatti namoonni Barreessaa isaa didu. Seera Waaqayyoo miidhuu keessatti aboo Seera kennaa sanaa ganu. Akkuma waaqeffannaa fakkii muka irraa yookaan dhagaa irraa tolchanii dhaabuun salphaa ta’e, akkasuma barsiisoota sobaa fi yaad-rimeewwan sobaa irraa waaqeffannaa fakkii uumuunis salphaa dha.” The Great Controversy, 584.
Labsiin Efreem irratti kenname kan yeroo qorannoo Efreem xumuruun mallatteesse, dhugaa namichi burushii xurii qabu yeroo lafa mana keessaa haxaaʼu raawwatu jabeessee mulʼisa.
ଏଫ୍ରାଇମ୍ ମୂର୍ତ୍ତିମାନଙ୍କ ସହିତ ଯୋଡ଼ାଯାଇଛି; ତାହାଙ୍କୁ ଏକାକୀ ଛାଡ଼ିଦିଅ। ହୋସେୟ 4:17।
Akkuma nyaattan taata, akka Daani’eelii fi namoonni sadan ulfina qabanitti argisiifameera. Yaaddoon Obboleettii White waa’ee warra “gowwaa fi hirriba keessa jiran” jedhamanii ture, qophii dhabuu isaanii fi barbaachisummaa “dhugaa yeroo ammaa” irratti hubannoo dhabuu isaanii wajjin kan walqabate ture. Yaaddoon ishee ibsa yaaddoo Kiristoos Yihudoota xixiqqoo dubbii irratti wal morman bara isaatiif qabu ture; isaan dhugoota jalqabaa guutummaatti ilaaluudhaan dhabanii turan. Abjuun Miller dhuma Israa’el hafuuraa ammayyaa adda baasa; kunis Israa’el durii dhugaa ta’een fakkeenyaan dursee mul’ifameera.
“Barreessitoonnii fi Fariisotnni Caaffata Qulqullaaʼoo ibsuuf jedhu turan; garuu yaadaa fi duudhaa ofii isaanii wajjin walsimsiisanii hiiku turan. Aadaan isaanii fi qajeelfamoonni isaanii yeroo yerootti caalaatti ulfaataa fi cimoo taʼaa dhufan. Hiika isaa isa hafuuraa keessatti, Dubbiin Qulqulluun saba sanaaf akka macaafa chaapphaan cufameetti, hubannaa isaanii irraa cufamee taʼe.” Signs of the Times, May 17, 1905.
Dukkanni adeemsi hamma ammaatti Laaʼodiiqee Adooventizimii bara 1863 irraa eegalee irra qubateera; Macaafni Qulqulluunii fi Hafuuri Raajii isaaniif akka kitaaba cufamee taʼeera. Yeroo balballi araaraa cufamuuf jedhu sana dura mulʼanni Yesus Kiristoos ni banama; innis adeemsa qorumsa sadarkaa sadiin geggeeffamu uuma; dhuma irrattis warri waaqolii isaanii taʼan aadaa fi duudhaa gad dhiisuu didan seera Dilbataa dhihoo dhufu sanaan ni haqamu.
“Nuti Furataa daangaa hin qabne qabna; dhagoota gatii guddaa qaban kanneen Kana jedhu Dubbii Waaqayyoo keessatti dhugaa ba’aniif immoo akkam qaalii dha. Garuu faayaaleen qaalii kun tuullaa xurii, jechuunis aadaa namootaa fi barsiisota sobaa, kan Seexanni mataan isaa maddisiise, jalatti awwaalamanii jiru. Malawwan isaa humna dinqisiisaa ta’een sammuu namootaa irratti hojjechaa jiru; gatii Kiristoos warra isa irratti amanan irraa dhoksuuf. Diinni Waaqayyoo fi namaa warra of isaanii duuka-buutota Kiristoos jedhan irratti falfala tokko buuseera; kanaafis baay’een isaanii irratti, Yeroo daawwannaa isaanii hin beekan, jechuun ni danda’ama.” Review and Herald, August 16, 1898.
ଡ୍ରିମ୍ ମିଲ୍ଲରଙ୍କ ସ୍ୱପ୍ନ “ମୂଳ ସତ୍ୟଗୁଡ଼ିକ”ର ସ୍ଥାପନାର ଇତିହାସ, ପରେ ସେଗୁଡ଼ିକର ଅସ୍ୱୀକାର, ଏବଂ ତାହାପରେ ସେମାନଙ୍କର ଅନ୍ତିମ ପୁନଃସ୍ଥାପନାକୁ ଚିତ୍ରିତ କରେ। ପରୀକ୍ଷାକାଳର ଶେଷର ଠିକ୍ ପୂର୍ବରୁ “ଧୂଳି-ଝାଡୁ ମଣିଷ” ଏହି ଦୃଶ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରେ, ଏବଂ ମୂଳ ସତ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ପୁନଃସ୍ଥାପନ କରି ସେମାନଙ୍କୁ “ଦଶଗୁଣ” ଅଧିକ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରିଦିଏ। ଏହା ମଧ୍ୟରାତ୍ରୀର ଧ୍ୱନିର ଇତିହାସ ସମୟରେ ଘଟେ, ଯାହା ରବିବାର ଆଇନ ସମୟରେ ତୃତୀୟ ଦୂତର ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରର ଧ୍ୱନିର ପୂର୍ବରୁ ଆସେ। ମଧ୍ୟରାତ୍ରୀର ଧ୍ୱନି ରବିବାର ଆଇନର ପୂର୍ବରୁ କୁମାରୀମାନଙ୍କୁ ଜାଗ୍ରତ କରେ ଏବଂ ପୃଥକ କରେ, ଯେପରିକି ମିଲ୍ଲରୀୟ ଇତିହାସରେ ମଧ୍ୟରାତ୍ରୀର ଧ୍ୱନି ତଦନ୍ତମୂଳକ ବିଚାରର ଆରମ୍ଭର ପୂର୍ବରୁ ଆସିଥିଲା। ଯେବେ ରତ୍ନଗୁଡ଼ିକୁ ପୁନଃସ୍ଥାପିତ ବଡ଼ ପେଟିକାରେ ପୁଣି ଫିଙ୍ଗିଦିଆଯାଏ, ସେତେବେଳେ ବହୁତ ଦେରି ହୋଇଯାଇଥାଏ, କାରଣ ସେହି ଘଟଣା ମାଟିକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଝାଡ଼ି ସଫା କରାଯାଇସାରିବା “ପରେ” ଘଟେ।
“Biyyoonnii fi caccabsoon dogoggoraa jawweewwan gati-jabeeyyii dhugaa awwaalanii jiru; garuu hojjettoonni Gooftaa qabeenya kana ifa baasuu danda’u, akka kumaan lakkaa’aman gammachuu fi soda kabajaatiin isaan ilaalan. Ergamoonni Waaqayyoo hojjetaa gad of qabu bira ni dhaabbatu, ayyaanaa fi ifa ibsa waaqa irraa ta’e ni kennu; kumaan lakkaa’amanis Daawit wajjin, ‘Akka ani seera kee keessaa wantoota dinqisiisoo arguuf ija koo bani’ jedhanii kadhachuuf ni geggeeffamu. Dhugaan bara dheeraadhaaf hin mul’atin, hin hubatamne, fuula ibsamee Macaafa Qulqulluu dubbii Waaqayyoo irraa ifee ni ba’a. Waldoonni amantii baay’een, warri dhugaa dhaga’anii, didanii, miilla jalatti isa dhidhiitan, hammina caalaatti ni raawwatu; garuu ‘warri ogeeyyii,’ jechuun warri garaa qajeelan, ni hubatu. Kitaabichi banameera, dubbiin Waaqayyaas garaa warra fedhii isaa beekuu barbaadanii ni ga’a. Yeroo iyya guddaa ergamaa samii irraa bu’ee ergamaa sadaffaa wajjin walitti makamu sana, kumaan lakkaa’aman hadoodummaa addunyaa bara dheeraadhaaf qabee ture keessaa ni dammaqu, bareedinaa fi gatii dhugaas ni argu.” Review and Herald, December 15, 1885.
“Kumootni” sana booda dammaqan, bushaayee Waaqayyoo kan biraa ammas Baabilon keessa jiran agarsiisu; sababiin isaas “iyyanni guddaan” seera Dilbataa irratti jalqaba. Hojii “Namicha Burushii Biyyoo” jedhamu Fulbaana 11, 2001 irraa eegalee adeemsifamaa ture; caalaattimmoo Adooleessa 2023 irraa eegalee.
“Ergamichi akkana jedhu, ‘Caaffanni Qulqullaaʼoon hundinuu hafuura Waaqayyootiin kenname; barsiisaaf, ifaajeechaaf, sirreechaaf, qajeelummaa keessatti leenjisuudhaafis faayidaa qaba; kunis nama Waaqayyoo mudaa hin qabne, hojii gaarii hundumaatiif guutummaatti qophaaʼe akka taʼuuf.’ Macaafni Qulqulluun ofii isaatii hiikee isaati. Kutaan tokko furtuu taʼee kutaalee biraa kan hiiku taʼa; akkasumaanis hiikni dubbicha keessatti dhokfame ifaan mulʼata. Barreeffamoota garaagaraa dhimma tokko irratti dubbatan wal bira qabuudhaan, akkamitti karaa hundaan isaan wal qabatan ilaaluudhaan, hiikni dhugaan Caaffata Qulqullaaʼoo ifa taʼee ni mulʼata.
“Baayʼeen isaanii hiika dubbii Waaqayyoo hubachuuf jecha ibsa Caaffata Qulqullaaʼoo mariʼachuu akka qaban yaadu; nutis ibsi akka hin qoramne jechuun dhaabbata hin fudhannu; garuu tuuta jechoota namootaa gidduutti dhugaa Waaqayyoo bira gaʼuudhaaf hubannoo baayʼee barbaachisa. Waldaan, akka qaama Macaafa Qulqulluu amanu jedhee of ibsutti, jawwee dubbii Waaqayyoo asii fi achi bittinnaaʼan walitti qabuudhaan hidhaa dhugaa guutuu tokko keessa galchuuf hangam xiqqoo hojjettee jirti! Jawween dhugaa akkuma baayʼeen yaadan fuula irra hin ciisan. Sammuun ol aantuu hidhata hamminaa sana keessatti yeroo hundumaa dhugaa akka hin mulʼanne gochuuf, yaadota namoota gurguddoo immoo akka ifatti mulʼatan gochuuf hojii irra jira. Diinni adeemsa barnootaatiin ifa samii dukkaneessuuf humna isaa hundumaan hojjechaa jira; sababiin isaa inni namoonni sagalee Gooftaa, ‘Kun karaa dha, isa keessa deddeebiʼaa,’ jedhu akka hin dhageenye barbaada.”
“Dhugaan akka faaya qabeessaatti lafa mul’ataa irra bittinnaa’ee ciisa; garuu inni duudhaa namootaatiin, jechaa fi abboommii namootaatiin awwaalamee ture, ogummaanis kan samii irraa ta’e hojii irra oolchuudhaan jechuun ni danda’ama jechuun dagatameera; Seexanni jechuun, dubbiin fi hojiiwwan namootaa baay’ee barbaachisoo akka ta’an addunyaan amanuu akka danda’u milkaa’eera. Gooftaan Waaqni, Uumaa addunyaalee, gatii daangaa hin qabneen wangeela addunyaaf kenneera. Karaa ergamaa mootummaa waaqaa kanaatiin, warra gara burqaa jireenyaa dhufan hundaaf burqaawwan gammachuu guutan, haaromsan, jajjabina samii fi boqonnaa waaraa kennan banamanii jiru. Hiddoonni dhugaa ammas argamuu qaban jiru; garuu wantoonni hafuuraa karaa hafuuraa hubatamu. Sammuun hamminaan dukkanaa’e gatii dhugaa akka inni Yesuus keessatti jiru dinqisiifatanii hubachuu hin danda’u.” Review and Herald, December 1, 1891.
Hojiin Kiristoos akka abbaa haxaa xurii keessatti abjuu Miilarii keessatti ibsame hojii gosa lama qaba. Inni dogoggora keessaa baasuu fi dhugaa jalqabaa deebisee dhaabuudha. Dogoggora keessaa baasuunis gosa lama qaba; yeroo dogoggorri karaa foddaa alatti haxaa’utti, dogoggorri warra dogoggoroota sanaan walitti hidhatanii hafuu filatan of wajjin fudhata. Hojiin addaan baasuu abbaa haxaa xuriitiin raawwatamus Ermiyaasiin ni ibsama; dhugaan ba’umsi isaa immoo yeroo obboleettiin Waayit, “hojjettoonni Gooftaa qabeenya kana ifa baasuu danda’u; kunis akka kumaan lakkaa’aman gammachuu fi dinqiidhaan isaan ilaalan godha” jetteetti, ishee wajjin walii gala.
Namarupa, Rab aba ni, nangna hanjillabadi, Eina nangbu amuk hanna hallak-i, aduga nang Eigi mamangda leirakkani; aduga nangna amanbada mathangna leiaba adu phattabada phallaba adudagi khudongchaba toukhrabadi, nang Eigi wa ngangba muk oigani; mahak-singna nangda hallakkani; adubu nangna mahak-singda hallakpa taba ngamde. Jeremiah 15:19.
Haalli dubbichaa keessatti kitaaba Ermiyaas keessatti ibsame, warra abdii kutannaa jalqabaa Adoolessa 18, 2020 mudate irratti dubbata. Inni gatii qabeessaa isa gadhee irraa adda baasu hojii nama “Dirt Brush Man” qofa miti; garuu hojii warra Ermiyaasiin bakka bu’amanis ni dabalata; isaanis akka warra murtoo gochaa jiranitti bakka bu’amu, jechuunis gara Gooftaa deebi’u yookaan hin deebine jedhu. Ifatti isaan Gooftaa wajjin hin turre; sababni isaas, utuu isa wajjin deemaa turan ta’ee, akka deebi’an sababni hin jiru ture. Yommuu isaan deebi’anii fuula Gooftaa dura dhaabbatan, sanaa booddee afaan isaa ta’anii, hojii gatii qabeessaa isa gadhee irraa adda baasuu ni raawwatu. Hojiin “Dirt Brush Man” jedhamu, hirmaannaa ogeeyyii ni barbaada. Hojiin “Dirt Brush Man” abjuu Miller keessatti mul’ate kunis, yeroo Kiristoos adeemsa qulqulleessuu keessaa darbuu isaatiin oobdii isaa qulqulleessu fakkeenyaan ni agarsiifama.
“Ulaagaan kunniin qulqulleessuu kun yoom akka jalqabu ani dubbachuu hin danda’u; garuu yeroo dheeraaf hin tursiifamu. Inni saafii isaa harka isaa keessa qabu xureenya naamusaa mana qulqullummaa Isaa irraa ni qulqulleessa. Inni iddoo midhaanii Isaa guutummaatti ni qulqulleessa.” Testimonies to Ministers, 372, 373.
“Adeemsa qulqulleessuu” isa dhumaa jiʼa Adoolessaa bara 2023 keessatti jalqabe; innis adeemsa qulqulleessuu kan kutaa sadaffaa kitaaba Milkiyaas ti.
“Milkiyaas 3:1–4 irraa caqasame.
“Uummanni Waaqayyoo gidduutti adeemsi qulqulleessuu fi xurreessuu irraa geeddaruu tokko adeemsifamaa jira; Gooftaan maccaa loltootaa immoo hojii kana irratti harka isaa kaaʼeera. Adeemsi kun lubbuu baayʼee qora; garuu xuraawummaan irraa haqamuuf dirqamaadha. Qorumsi akka fedhii isaa jalatti of gadi dhiifnee Abbaa keenya samii wajjin dhiʼaannaatti nu geessuuf barbaachisaa dha; akkasumas akka Gooftaadhaaf qajeelina keessatti aarsaa dhiheessinuuf. Hojii Waaqayyoo inni lubbuu qulqulleessuu fi xureeffannaa irraa geeddaruu kun hanga tajaajiltoonni isaa akka baayʼee gad of qabaniitti, akka ofitti duʼaniitti itti fufuu qaba; yeroo tajaajila hojii keessaatti waamamanis, ija isaanii ulfina Waaqayyoo qofa irratti akka xiyyeeffatan.” Review and Herald, April 10, 1894.
Abjuun lammaffaan Miilaar deebisanii dhaabamuu dhugaa jalqabaa fi yeroo wal fakkaataatti deebisanii walitti qabamuu saba bittinnaa’ee ibsa. Abjuun lammaffaan Nebukadnezaar deebisanii dhaabamuu mootummaa isaa ibsa. Abjuun Miilaar awwaalamuu dhugaa jalqabaa sanaa, jecha dhugoonni sun “bittinnaa’an” jedhuun ilaala. Jechi “bittinnaa’e” mallattoo “yeroo torbaa” ti. Abjuun Nebukadnezaar waa’ee “bittinnaa’uu” “yeroo torbaa” sanaa ti. Nebukadnezaar bara dhumaatti, jechuun 1798 keessa kaa’ameera; achittis nama jijjiirame bakka bu’a. Miilaar ammoo 1798 keessatti mallattoo “warra ogeeyyii” ti.
Nuti barruu itti aanu keessatti abjuu Miileer ni itti fufna.
“Yommuu nu warra kaan irraa garaagarummaa qabaachuu keenya ibsuuf waamnamnu, yookaan warri kaan yaada keenya irraa garaagarummaa isaanii ibsan, hafuura Kiristaanaa mul’isuun nu irra jira; dhugaan qorannoo ni danda’a waan ta’eef, dhugaa fi haqa qabeessa taanee callisnee turuu akka dandeenyu dhugaa kana ifatti mul’isuun nu irra jira. Dhugaan yeroo caalaatti qorannoon irratti godhamu, ifni isaas yeroo caalaatti ni ifa. Gooftaan waan hunda kan jajjabina dhabuu fi cimaa ta’uun urgoomu ni balaaleffata; akkasumas warra yaadaan isaanii irraa garaagaraman tuffii fi arrabsoo irratti darbanii, halluu hamaa ta’e keessatti isaan kaa’an irratti ifachuu isaa ni kaa’a. Samii guutuun warra kana akkas gochaa jiran akka samiitti Fariisota ilaaletti ilaala; isaaniiis Macaafa Qulqulluu fi humna Waaqayyoo lamaanuu wallaalota jechuun murteessa. Diinonni dhugaa dhugaa dogoggora gochuu hin danda’an. Isaan dhugaa irra ejjetuu ni danda’u; sababiin isaas, dhugaa gad buusanii caccabaa fi xuriiin uwwisanii waan ta’eef mo’atameera jedhanii yaadu; garuu Waaqayyo amanamoo isaa keessaa tokko tokko akka Kiristoos yeroo inni lafa irra ture godhetti akka godhan ni kakaasa,—caccabaa sana irraa qulqulleessanii, dhugaa immoo bakka ishee sirrii keessatti caasaa dhugaa keessaa deebisanii dhaabuuf.”
“Walga’iiwwan keessatti dhugaan dhimma marii ta’utti, warri waan isaanii akka dhugaa ta’ee hin fudhanne hunda morman ni jiraatu; yeroo isaan dogoggora qofa loluuf jirra jedhani of gowwoomsan immoo, akka dhugaan maal akka ta’e hubatan, waan dubbatame immoo akka hin jallisin yookaan hiika isaa akka hin dogoggorsineef, gurra loogii irraa bilisa ta’een dhaga’uu isaan barbaachisa. Isaan fakkeenya namoota bara hundumaa keessatti dhugaa morman, kana gochuudhaanis gorsa Waaqayyoo of irratti didan qabu. Warra ifa guddaa fi carraa guddaa argatanii iyyuu guutummaatti gama Gooftaa irra dhaabbachuu keessatti kufaniif itti gaafatamummaan isaan irratti boqotu ulfaataa ta’a. Osoo isaan guutummaatti gama Gooftaa irra dhaabbachuuf ija jabina godhatanii, yeroo kophaa isaanii dhaabbachuuf waamaman illee, amanamummaa keessatti ni eegamu turan. Inni ija jabinaan dhaabbachuu, qulqullinaa fi haq-qabeessummaan, qajeelfamoota qajeelummaa xuraa’ummaa irraa bilisa ta’aniif falmachuu akka danda’an isaan dandeessisa ture. Sababni isaas sirriin sirrii waan ta’eef, yoo murtiin karaa irratti kufee, qajeelinnis seenuu dadhabe illee, inni waan sirrii ta’eef falmachuu keessatti isaan ni utuba ture. Waan qulqulluu fi xurii hin qabne, kan jireenya Kiristoos wajjin wal simu maal akka ta’e ni hubatu turan; akkasumas, hafuuraan, dubbii fi hojii keessatti qajeelfamoota Kiristiyaanummaa keessaa isa hundumaa caalaa qulqulluu ta’e irraa hin garagalan turan; kunis yeroo isaan wallaalummaa qofa osoo hin ta’in, warra leenjii fi muuxannoo qaban, kan meeshaalee falmii sobaa fayyadamuudhaan afaan isaanii cufuu barbaadan mormanitti iyyuu. Wal’aansa dogoggoraa fi dhugaa gidduu jiru kana hunda keessatti, isaanii ni eegamu turan; akkasumas diinonni isaanii isaan irratti mormuu yookaan dura dhaabbachuu akka hin dandeenyeef karaa akkasii eeguuf ni dandeessifamu turan. Isaan akka kattaatti qajeelfama irratti dhaabbatu turan, nama kamiyyuu wajjin waliigaltee laaffisaa seenuu didanii, garuu hafuura Kiristiyaana hunda keessatti mul’achuu qabu immoo eeggachaa.”
“Namni Kiristoos hordofu kan taʼe, wanta qulqulluu fi wanta idilee gidduu ni adda baasa; akkasumas, Kiristoos, ‘Ija isaanii irraa isaan ni beektu’ jedhee dubbateeraatii, ragaa dhugaa amala namaa fi hojii isaa ibsu cimee ni qabata. Kiristiyaanni mormii gosa hundumaa gidduutti gara fuulduraatti ni adeema. Inni arrabsoo miʼooftuu ni tuffata; sababiin isaa Seexana irraa dhalateera. Inni himannaa sobaa ni jibba; sababiin isaa innis meeshaa isa hamaa sanaati. Isaan hinaaffaa hin kunuunsan yookaan of ol kaasuu keessa hin seenan; sababiin isaa kunniin amala diina Waaqayyoo fi namaati. Isaan akka basaastotaatti hin argaman; hojii kana Yesuus irratti hojjechuu keessatti Seexanni Yihuudota tuffatamoo taʼan fayyadameera. Isaan obboloota isaanii gaaffilee hedduu akka lolaa irratti dhangalaasan hin hordofan; akkuma Yihuudonni jechoota isaatiin isa walxaxsiisuuf, akkasumas waan hedduu akka dubbatu isa kakaasuuf Kiristoosin hordofan, kanaanis dubbii tokkoof yakka qabeessa isa godhachuu dandaʼuuf.” Home Missionary, September 1, 1894.