Ⲛⲁⲩ ⲛ̄ⲧⲉ ⲧⲁⲣⲭⲏ ⲛ̄ⲓⲥⲣⲁⲏⲗ ⲡⲁⲗⲁⲓⲟⲥ ⲛ̄ⲧⲉⲩⲙⲉⲑⲙⲏⲓ, ⲟⲩⲟϩ ϩⲱⲥ ⲉⲛ ⲧⲁⲣⲭⲏ ⲛ̄ⲓⲥⲣⲁⲏⲗ ⲙ̄ⲙⲟⲛⲧⲉⲣⲛⲟⲥ ⲛ̄ⲧⲉⲡⲛⲉⲩⲙⲁ, ϧⲉⲛ ⲡⲓⲫⲱⲣⲓ ⲙ̄ⲫⲓⲟⲙ ⲛ̄ⲣⲉϥⲥⲉⲓ, ⲟⲩⲟϩ ⲉⲑⲃⲏⲧϥ ϧⲉⲛ ⲡⲓⲛⲓϣϯ ⲛ̄ϣⲓⲃϯ, ⲁⲩⲁⲣⲭⲓ ⲛ̄ϫⲉ ⲟⲩⲥⲱⲛⲓ ⲛ̄ⲡⲓⲣⲁⲥⲙⲟⲥ ⲉⲩⲙⲟϣⲓ ⲛ̄ⲟⲩⲟⲛϩ ⲛ̄ⲟⲩⲟⲛϩ, ⲉⲁⲩϯⲙⲟϣⲓ ϣⲁ ⲡⲓϧⲱⲛⲧ ⲉϧⲣⲏⲓ. Ⲡⲓϭⲣⲟϫ ⲛ̄ⲧⲉ ⲡⲁⲓϧⲱⲛⲧ ⲛ̄ϧⲁⲉ ϧⲉⲛ ⲡϫⲱⲙ ⲛ̄Ⲛⲟⲙⲃⲉⲣⲥ ⲟⲩⲟϩ ϧⲉⲛ ϯⲓⲥⲧⲟⲣⲓⲁ ⲛ̄ⲧⲉ ⲛⲓⲘⲓⲗⲗⲉⲣⲓⲧⲉⲥ ⲥⲟⲩϯ ⲛ̄ⲧⲁⲣⲭⲏ ⲙ̄ⲡⲓⲥⲱϣ ⲛ̄ϣⲁϥⲉ.

“Bara afurtamaaf waggootaaf amantii dhabuun, guungumuu fi finciluun Israa’el durii biyya Kana’aan keessaa hambisan. Cubbuuleenuma kunis Israa’el ammayyaa gara Kana’aan samii seenuu akka tursiisan godhaniiru. Haala lamaan keessatti illee waadaan Waaqayyoo dogoggora hin qabne. Amantii dhabuun, addunyaa jaallachuu, of qulqulleessuu dhabuu, fi wal loluun saba Gooftaa ofiin jedhu gidduutti jiru, nu bara baay’ee addunyaa cubbuu fi gaddaa kana keessatti akka turre kan godhe isaanuma.”

“Nuti akka Israa’elootaa fincila isaanii irraa kan ka’e waggoota baay’ee dabalataa addunyaa kana keessatti hafuun nu barbaachisuu danda’a; garuu sababa Kiristoosiif, sabni Isaa bu’aa karaa hojii isaanii dogoggoraa ta’e sana Waaqayyoon himachuun cubbuu irratti cubbuu dabaluu hin qaban.” Evangelism, 696.

Seenaa Israa’el durii dhuma irratti, akkuma jalqaba isaatti, adeemsi qormaataa tartiibaan guddachaa deemu tokko ture; innis yeroo Israa’el durii inni dhugaa Baaabilonitti booji’amee geeffametti xumurame. Akkasuma, xumura Israa’el ammayyaa isa hafuuraa irratti, isaanis adeemsa qormaataa tartiibaan guddachaa deemu tokko ni mudatu. Adeemsi sun yeroo Adveentistoonni Laa’odiiqeyaa seera Dilbataa irratti kufanitti xumurama. Akkuma Israa’el duriitti, Israa’el ammayyaas Baaabilon hafuuraatiin booji’amee ni fudhatama.

Sochiin Miilar 1798 keessatti raajii dursee jalqabee, 1863 keessatti immoo ifatti xumurame, sochii dhibba tokkoo fi afurtamii afur kuma kan 1989 keessatti jalqabee yeroo carraan qorannaa namaa cufamuu fi dhufaatii lammaffaa Kiristoositti xumuramu fakkeenyaan mul’isa. Xumura sochii Miilar fi dhufaatii sochii jabaa ergamaa sadaffaatti gidduutti, seenaa mana amantii Laa’odiiqee Adveentistii Guyyaa Torbaffaa seeraan galmaa’eetu jira.

“Sinayii fi Qaadesh, daangaa biyya Kana’aan irratti argamu gidduu, imalli guyyaa kudha tokko qofa ture; duultoonni Israa’el yeroo duumessi sun dhuma irratti mallattoo gara fuulduraatti imaluuf kenne, abdii yeroo gabaabaa keessatti biyya gaarii sana seenuu isaanii fuuldura isaanii jiru waliin imala isaanii irra deebi’anii jalqaban. Yihowaan yeroo inni Gibxii keessaa isaan baasu dinqiiwwan hojjete ture; amma immoo isa akka Mootii isaanii ta’u fudhachuuf waliigaltee sirriitti seenanii, akka saba filatamaa Isa Hundaa Olii ta’aniis beekamanii erga jiranii, eebba akkamii hin eegganne laata?” Abbootii Amantii fi Raajota, 376.

Imalli isaanii gabaabaa taʼuu qabu ture waggaa afurtama taʼe; kunis amantii dhabuu fi ajajamuu diduu isaanii irraa kan kaʼe dha. Osoo isaan bilisummaa guddaa garbummaa keessaa baafamaniin irratti hundaaʼe amantii mulʼisanii taʼee, yeroo gabaabaa keessatti laga Yordaanos ceʼanii Biyya Abdachiifamte sana keessa seenan turan. Sana booda gufuun isaanii inni jalqabaa gufuu isa Iyyaasuun boodarra fuudhee tajaajile sanauma taʼa ture. Waggaa afurtama booda Israaʼel inni dhugaa gammoojjii keessaa baʼee Biyya Abdachiifamte sana seene; Yerikoonis tarkaanfii isaanii isa jalqabaa ture; innis humna Waaqayyoo isa fayyinaaf nama amanu hundumaaf hojjetu agarsiisuuf mallattoo taʼee dhaabbata. Yerikoon akkasumas hojii sochiin Millerite bara 1863 keessa fuulduratti ilaaluuf dirqame sanaaf mallattoo dha; garuu isaan gara gammoojjiitti duubatti deebiʼan. Fakkeenyi Eliyaas kallattiidhaan fakkeenya Yerikoo wajjin wal qabata; walitti dhufeenya seenaa Eliyaas Yerikoo wajjin qabu ilaaluun immoo barsiisaa dha.

Yeroo sanatti hojii Oomrii inni hojjete hafan, fi jabina isaa inni ittiin mul’ise, macaafa seenaa mootota Israa’el keessatti barreeffamanii hin jiranii ree? Oomriinis abbootii isaa wajjin boqotee Samaariyaa keessatti awwaalame; Akaab ilmi isaas iddoo isaa bu’ee mootummaa qabate. Waggaan soddomii saddeettaffa irratti Asa mootiin Yihudaa mootummaa isaa keessa jirutti, Akaab ilmi Oomrii Israa’el irratti mootummaa jalqabe; Akaab ilmi Oomrii Samaariyaa keessatti Israa’el irratti waggaa digdamii lama mootummaa mootummaa isaa geggeesse. Akaab ilmi Oomriis warra isa dura turan hundumaa caalaa fuula Waaqayyoo duratti hamaa hojjete. Akkasumas, akka cubbuu Yerobiyaam ilma Nebaax keessa deddeebi’uun waan salphaa ta’eetti, Iizeebel intala Etba’al mootii Siidoonotaa fuudhee niitii godhate; achiis deeme Ba’aal tajaajilee isaaf sagade. Innis mana Ba’aal, isa Samaariyaa keessatti ijaare sana keessatti Ba’aaliif iddoo aarsaa dhaabe. Akaabis bosona waaqeffannaa tolfate; Akaab mootota Israa’el isa dura turan hundumaa caalaa Waaqayyo Waaqa Israa’el aarsaa itti kaase. Bara isaa keessatti Hii’el nama Beet’el irraa ta’e Yerikoo ni ijaare; inni hundee isaa ilma isaa angafa Abiiraamiin kaa’e, karra isaas ilma isaa quxisuu Seguubiin dhaabe; kunis akka dubbii Waaqayyoo inni karaa Iyyaasuu ilma Nuuniin dubbateetti ta’e. Eliyaas Tishbaan, inni jiraattota Gili’aad keessaa tokko ture, Akaabiin akkana jedhe, “Akka Waaqayyo Waaqni Israa’el inni ani fuula isaa duratti dhaabadhu jiraatutti, waggoota kanneen keessatti akka dubbii kootiin ta’e malee fixeensi yookaan roobni hin jiraatu.” 1 Mootota 16:27–17:1.

Waldhabdeen Eliyaas waaqolota Ahaabii fi Iizaabeli irratti Tulluu Qarmeeloositti geggeesse, deebii gantummaa mootii mootummaa kaabaa Israa’el isa torbaffaaffaatiin ta’e; inni “mootota Israa’el isa dura turan hundumaa caalaa Waaqayyo Gooftaa Israa’el akka dheekkamu godhe.” Jechi “akka dheekkamu gochuu” jedhu kutaa kana keessatti, “guyyaa dheekkamsaa” kan lakkoofsa kudhaffaa Qormaata Lakkoobsa kudha afur keessatti argamuun bakka buufameef wabii dha. Waaqayyoon akka dheekkamu Ahaabiin godhuun, qormaata kudhan keessaa isa dhumaa kan gabaasa hamaa basaastota kudhaniin Lakkoobsa kudha afur keessatti fidame bakka bu’a. Kanaafuu, inni qormaata isa dhumaa sochii Milleriitii fi qormaata isa dhumaa nama kuma dhibba tokkoo fi afurtamii afurii bakka bu’a.

Kanaafuu Hafuurri Qulqulluun akkana jedha: “Har’a yoo sagalee isaa dhageessitan, akka yeroo dallansiisummaa keessatti, akka guyyaa qoramaa lafa ona keessatti ta’eetti, garaa keessan hin jabeessinaa.” Ibroota 3:7, 8.

Yeroo raajii “guyyaa dallansiisaa” jechuun kan Ahaab bakka bu’u keessatti, raajichi Eliyaas, yoo barbaachisaa ta’e, Waaqayyo murtiiwwan Israa’el irratti akka fidu kadhate; kunis uummanni Isaa cubbuu isaan keessatti hirmaachaa turan irraa akka qalbii jijjiirratanif ture.

“Uummanni Israa’el suuta suutaan Waaqaaf soda fi ulfina qaban dhabuutti turan; hamma dubbiin isaa karaa Iyaasuutti dubbate isaanii biratti ulfina tokko illee hin qabaanneetti. ‘Bara isaa [Ahaabii] keessa Hii’el nama Beet’eelii Yerikoo ijaare: inni hundee isaa ilma isaa angafa Abiraamiin kaa’e, karrawwan isaas ilma isaa quxisuu Seguubiin dhaabe; akkuma dubbii Waaqayyo karaa Iyaasuu ilma Nuun dubbateetti.’”

“Yeroo Israaʼel gantummaa keessa seenaa turetti, Eliyaas raajii Waaqayyoo amanamaa fi dhugaa taʼee hafe. Inni lubbuun isaa amanamtuu taʼe baayʼee dhiphatte; sababni isaas inni amantii dhabuu fi amanamummaa dhabuun ilmaan Israaʼel Waaqayyo irraa saffisaan addaan baasu argaa ture; kanaafis inni Waaqayyo saba Isaa akka oolchu kadhate. Inni Gooftaan saba Isaa cubbamaa guutummaatti akka hin gatin jabeessee kadhate; garuu yoo barbaachise murtiiwwaniin isaanii qalbii jijjiirrannaatti akka dammaqsu, akkasumas cubbuu keessatti hamma caalu akka hin deemin, kanaanis Isaan saba tokkootti akka isaan balleessuuf Isa hin kakaasne akka taasisu kadhate.”

“Waaqayyo ergaa isaa gara Eliyaasitti erge; inni cubbuu Israaʼel irraa kan kaʼe labsii firdii Isaa Ahaabitti akka geessuuf. Eliyaas hanga mootummaa Ahaabitti gaʼutti halkanii fi guyyaa imale. Seensa akka isaaf kennan hin gaafanne; akkasumas akka malaan beeksifamee seenuufis hin eegne. Ahaab osoo hin eegiin, Eliyaas uffata gogaa raafamaa kan raajonni yeroo baayʼee uffatan uffatee mooticha Samaariyaa ajaaʼibsiifame sana duratti dhaabate. Inni mulʼata isaa battaluma kana, affeerraa malee taʼeef dhiifama hin gaafanne; garuu harka isaa gara samii ol kaasuun, Waaqa jiraataa, inni samii fi lafa uume sanaan, firdii Israaʼel irratti dhufu ulfinaan mirkaneesse: ‘Waggoota kana keessatti akka dubbii kootitti malee fixeensa yookaan roobni hin jiraatu.’”

“Kun mormiin kun murtii Israa’el cubbuu irraa kan ka’e murtii Waaqayyoo kanaan jabaatee ifate kun akka balaqqeessa onnee mooticha gantuu sanatti bu’e. Inni dinqisiifannaa fi sodaadhaan waan qabame fakkaate; akkasumas, utuu inni naasuu isaa keessaa hin bayin dura, Eliyaas ergaa isaa maal akka fide ilaaluuf utuu hin eegin, akkuma dhufe sana battalumatti bade. Hojiin isaa dubbii badiisaa Waaqayyo irraa ta’e dubbachuu qofa ture, innis yeruma sanatti of duuba deebi’e. Dubbiin isaa badhaadhina samii cufee ture; dubbiin isaa qoftis furtuu isa ammas banu danda’u ture.” Testimonies, volume 3, 273.

Israaʼel akka Iyyaasuun saboota ormoota wajjin akka hin walitti hidhannee fi Yerikoo akka gonkumaa deebisanii hin ijaarre cimsee isaan ajaje ni dagate ture. Yoo duulli Yerikoo agarsiisa guddaa humna Waaqayyoo fi mallattoo abdii Waaqayyo ummata Isaa gara Biyya Abdachiifamteetti akka geessu taʼe illee, cubbuu tokko, abaaramaa tokko, fi furamuun tokko Yerikoo wajjin walqabatee ture. “Cubbuun” sun kan Akaan isa qabeenya fi dhiibbaa Yerikoo hawwe turee dha; “abaaramaan” sun nama Yerikoo deebisee ijaaru kam iyyuu irra ture; sagaagaltuun Rahaabis immoo “furamuu” bakka buute. Akaan uffata Bareedaa Baabilon hawwa ture. Akkuma Addaamii fi Hewwaan uffata baala harbuu ofitti tolfatanii cubbuu isaanii dhoksuuf yaalan, innis cubbuu isaa dhokfachuu dandaʼa jedhee yaade. Akaan badhaadhina Yerikoon bakka buufte fedha ture; Baabilon wajjinis walqabuu hawwa ture.

Yerikoon akka fakkeenya hojii ergaa ergamaa sadaffaa gara biyya lafaa geessuu ibsuutti dhihaatti; garuu inni waaʼee cubbuu addunyaadhaaf jaalala qabaachuu fi addunyaatti amanachuu ilaalchisee akeekkachiisa of keessaa qaba. Fakkeenyi Yerikoo akkasumas deebisanii Yerikoo ijaaruu irratti abaarama of keessaa qaba; Rahabis warra ammas Baabilon keessa jiran, yeroo iyyi guddaan ergamaa sadaffaa labsamu keessaa baʼan bakka buuti.

Lubbuun amanamaa Eliyaas baayʼee gaddite. Dheekkamsi isaa ni kaʼe, ulfina Waaqayyooofis hinaaffaa qaba ture. Inni Israaʼel gantummaa sodaachisaa keessatti kuftee akka jirtu arge. Yommuu wantoota guguddoo Waaqayyo isaaniif hojjete yaadates, gadda guddaatiin fi dinqisiifannaan ni liqimfame. Garuu wantoonni kun hundinuu uummata keessaa baayʼina isaanii biratti ni irraanfataman. Inni fuula Gooftaa dura dhaabatee, lubbuun isaa dhiphina cimaadhaan cunqurfamtee, yoo murtiiwwaniin taʼe illee akka inni saba Isaa oolchuuf kadhate. Inni Waaqayyoon akka inni saba Isaa galata hin qabne irraa fixeensa fi bokkaa, qabeenya mootummaa waaqaa, dhowwu kadhate; akka Israaʼel gantuun kun waaqolii isaanii, waaqota isaanii kanneen warqee, muka, fi dhagaa irraa hojjetaman, aduu, jiʼa, fi urjoota, akka isaan lafa obaasan, gabbisan, fi akka isheen baayʼinaan midhaan baaftuuf waaqeffatan, garuu akka isaan keessaa homaa hin arganneef. Gooftaan Eliyaasiin akka inni kadhannaa isaa dhagaʼe, fi hanga isaan qalbii jijjiirrachuudhaan gara Isaa deebiʼanitti saba Isaa irraa fixeensaa fi bokkaa akka dhowwu itti hime.

“Waaqayyo akka garaan isaanii bosonaalee fi iddoo waaqeffannaa, mana qulqullummaa fi iddoo aarsaa haala baayʼee qaalii fi nama hawwatuun qindaaʼan sanaan gowwoomfamee, miirri isaanii jalʼifamee Waaqayyo sammuu saba keessatti bakka buqqaʼu irraa eeguuf, sabni Isaa saboota naannoo isaanii waaqa tolfamaa waaqeffatan wajjin akka hin makamne addatti eegaa ture.

“Magaalaan Yerikoo waaqeffannaa waaqota sobaaf baayʼee garmalee kennamee ture. Jiraattonni ishee baayʼee sooressa turan; garuu qabeenya hundumaa Waaqayyo isaaniif kenne kennaa waaqota isaanii akka taʼeetti lakkaaʼu turan. Isaan warqee fi meetii baayʼinaan qabu turan; garuu, akkuma namoota Bishaan Badiisaa dura turanii, mancaʼoo fi arrabsoo dubbatan turan; hojii isaanii hamaadhaanis Waaqa samii arrabsanii ni aarsan turan. Murtiin Waaqayyoo Yerikoo irratti dammaqe. Isheen iddoo jabaa turte. Garuu Ajajaan loltoota Waaqayyoo mataan Isaa mootummaa samii keessaa dhufee waraana mootummaa samii magaalaa sana irratti duuluuf geggeesse. Ergamoonni Waaqayyoo dallaawwan guguddoo sana qabatanii gara lafaatti gad buusan. Waaqayyo akka magaalaan Yerikoo abaarsamtu, Rahabii fi warri mana ishee malee hundinuu akka badu dubbatee ture. Isaan kun immoo sababii gaarummaa Rahabiin ergamoota Gooftaaaf argisiifteef ni fayyu turan. Dubbiin Gooftaa inni sabaaf kenname akkana ture: ‘Isin garuu waan abaarsame sana irraa of eeggadhaa, akka isinis yeroo waan abaarsame sana keessaa fudhattan of abaarsitanii qubata Israaʼel abaarsa gootanii isa rakkiftan hin taʼineef.’ ‘Yeroo sana Iyyaasuun akkana jedhee isaan kakachiise: Namichi magaalaa Yerikoo kana kaʼee ijaaru kam iyyuu Gooftaa duratti abaarsamaa haa taʼu; inni angafa ilma isaatiin hundee ishee ni kaaʼa; ilma isaa isa quxisuutiinis karrawwan ishee ni dhaaba.’”

“Waaqayyo waaʼee Yerikoo irratti baayʼee of eeggannoo qaba ture; akka sabichi waan warri achi keessa jiraatan waaqeffatanitti hin hawwoofneef, garaan isaaniis Waaqayyorraa akka hin garagalleef. Inni ajajawwan baayʼee ifaa fi jajjaboo taʼaniin saba Isaa eege; taʼus, akeekkachiisa ulfina qabeessa Waaqayyo afaan Iyyaasuun kenne sana utuu jiruu, Akaan seera sana cabsuuf ija jabeeffate. Dooniin isaa qabeenya Waaqayyo akka inni hin tuqne dhowwe keessaa akka fudhatu isa geesse; sababni isaas abaarsi Waaqayyoo isaanii irra ture. Cubbuu namicha kanaatiin Israaʼel Waaqayyoo diinoota isaanii duratti akka bishaanitti laafaa taʼan.”

“Yaaʼoonnii fi maanguddoonni Israa’el rakkina guddaa keessa turan. Waaqayyo saba Isaa irratti aaree waan tureef, isaan gad of qabuun hunda caalaa gad-aanaa ta’een Taabota Waaqayyoo duratti ciisan. Isaan Waaqayyo duratti kadhatanii boo’an. Gooftaan Yaaʼoonniidhaan akkana jedhe: ‘Ka’i; maaliif akkana fuula kee irratti ciista? Israa’el cubbuu hojjeteera; isaan kakuu Koo isa Ani isaanitti ajaje illee cabsaniiru; waan abaarame keessaa illee fudhataniiru, akkasumas hattaniiru, sobaniirus; isaanis qabeenya ofii isaanii gidduutti illee kaa’aniiru. Kanaaf ijoolleen Israa’el diinota isaanii dura dhaabachuu hin dandeenye, garuu waan abaaramoo ta’aniif diinota isaanii duraa dugda deebisanii baqatan; isin waan abaarame sana gidduu keessan keessaa balleessitan yoo ta’e malee, Ani deebi’ee isin wajjin hin ta’u.’”

“Ani Waaqayyo asitti akka inni cubbuu warra uummata isaa warra ajajawwan isaa eegan jedhamanii of himatan gidduutti akkamitti ilaalu natti agarsiifameera. Warri inni addumaan ulfina kennuufiin mul’ata humna isaa dinqisiisaa ta’e dhugaa ba’uun argan, akkuma Israa’el isa durii, garuu yoos qajeelfama isaa ifatti kenne tuffachuuf iyyuu ija jabinaan ka’an, dheekkamsa isaa jala ni galu. Inni uummata isaa barsiisuu barbaada; ajajamuu diduunii fi cubbuun isa duratti baay’ee jibbisiisaa akka ta’an, salphaatti ilaalamuu akka hin qabnes.” Testimonies, volume 3, 263, 264.

Seenaan Yerikoo keessatti humnaa fi ulfina magaalaa hamaa fi badhaadhaa fakkaatanii mul’atan irratti akka hin amanamne akeekkachiisni ni jira. Raajii Macaafa Qulqulluu keessatti “magaalaan” mootummaa dha, Akaanis uffata Baabilonii tokko fudhate. Uffanni karaa raajiitiin amala bakka bu’a; kanaaf, “guyyoota dhumaa” keessatti Akaan uffata Baabilonii dhoksuun isaa hawwii dhokataa amala Baabilon hafuuraa qabaachuu agarsiisa. Amalli, yookaan fakkiin Baabilon hafuuraa, waan Ameerikaan Yunaayitid Isteetis yommuu waldaa fi mootummaa walitti fiddu hawwitu dha.

Dargaggoota sochii warra sochii Miileraayitii keessaa keessaa waraana biyya keessaa keessatti galmeeffamuu dandaʼuu isaanii wajjin fuulduratti dhaabbatanii, akkasumas barbaachisummaa gurmaaʼinaas hubatanii, hoggantoonni sochii sanaa sabicha badhaadhaa isa isaan matumaa itti fakkaachuu hin qabne wajjin karaa seeraatiin walitti hidhatan. Seerri Buʼuuraa biyya badhaadhaa sanaa iyyuu waldaan mootummaa wajjin walqabuu akka isaaf barbaachisaa hin taane qopheeffamee ture. Yeroo Miileraayitii keessatti amantii-gareewwan turan keessaa kanneen harʼas jiran jiru; amantii-gareewwan sana keessaa muraasni mootummaa Ameerikaa Yunaayitid Isteets wajjin hariiroo seeraa sana keessatti gonkumaa hin seenne, filannoon isaanii hariiroo sana hundeessuu dhiisuu isaaniis waldoota isaanii garaagaraa gurmeessuu keessatti kara mootummaa kamiinuu isaan hin dhowwine.

Erga Iyyaasuun waraana Yerikoo erga loltee yeroo dheeraa booddee, bara Ahaab keessatti, akeekkachiisonni hundinuu waa’ee gantummaa Akaanii fi badiisa Yerikoo ilaalchisee kennaman saba Waaqayyoo gantummaa keessa seene sana biratti ni irraanfataman. Eliyaas, yoo barbaachisaa ta’e, murtiin Waaqayyoo saba Isaa gara qalbii jijjiirrannaatti deebisuuf akka hojjatu kadhatee Waaqayyootti ni kadhate. Yommuu Milkiyaas dubbii dhumaa Kakuu Moofaa galmeessu, abdichi keessatti haala Gooftaan addunyaa abaaradhaan rukutu keessatti kaa’ama. Abaarri Yerikoo wajjin walqabate sun, nama kamiinuu Yerikoo deebi’ee ijaaru irra ture. Abaarrichi nama kam iyyuu akka Akaanitti qabeenya fi badhaadhina Yerikoo wajjin walqabate irratti amanamummaa kaa’uu barbaadu irra ture. “Cubbuun” Akaanii fedhii keessaa dhokataa fi hin qulqulloofne uffata Baabilon uffachuuf hawwu sana bakka bu’a. “Abaarsi” immoo hojii fedhiiwwan keessaa sana gochaan raawwachuu irratti ture.

Ergaan Millers ergaa Eliyaas ergaa yeroo isaa ture; waraanni Siviiliis immoo murtiiwwan ergaa Eliyaas wajjin dhufan bakka buʼe. Giddu-gala waraana Siviilii keessa, bara 1863tti, Adventizimiin Millerite Yerikoo deebisee ijaare; kunis bal’ina abaarsa Iyyaasuun nama akkas godhu kamiyyuu irratti dubbateen ragaa baʼeera.

Yaaʼoshuun yeroo sana isaan kakachiisee, akkana jedhe: Namni magaalaa Yerikoo kana kaʼee deebisee ijaaru, Waaqayyo duratti abaaramaa haa taʼu; inni hundee ishee ilma isaa angafaatiin ni kaaʼa, balbala ishees ilma isaa quxisuutiin ni dhaaba. Yaaʼoshuu 6:26.

Jechi ajaja Iyyaasuu keessa jiru “kakachiise” jedhu kakuu fi abaarsa lamaanidha. Yoo ati ajaja Iyyaasuu cabsitu, abaarsamaadha; yoo kakuu sana eegde immoo eebbifamaadha. Jechi “kakachiise” jedhamee hiikame kun Leewwota digdamii jaha keessatti “yeroo torba” jedhamees hiikama. Akkuma Daani’el boqonnaa sagal keessatti ibsuutti, kakuu fi abaarsi Musee deebisanii ijaarsa Yerikoo wajjin walitti hidhata qaba.

Eeyyee, Israa’el hundinuu seera kee irra daddarbaniru, irraa garagaluudhaan sagalee kee akka hin ajajamneef; kanaafis abaarsi sun nu irratti dhangala’eera, kakuu Seera Musee garbicha Waaqayyoo keessatti barreeffames, sababni isaa isatti cubbuu hojjenneerra. Daani’el 9:11.

ସିଷ୍ଟର ହ୍ୱାଇଟ୍ କହିଥିଲେ, “ଇଶ୍ୱର ଯିରିହୋ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସତର୍କ ଥିଲେ, କାହିଁକିନା ଲୋକମାନେ ସେଠାର ନିବାସୀମାନେ ଯାହାକୁ ଉପାସନା କରୁଥିଲେ ସେହି ବସ୍ତୁଗୁଡ଼ିକରେ ମୋହିତ ହୋଇ, ତାଙ୍କ ହୃଦୟ ଇଶ୍ୱରଠାରୁ ଫେରି ଯାଅନ୍ତି ବୋଲି।” ଯିରିହୋର ବିନାଶକୁ ସଂପାଦନ କରିବାରେ ଇଶ୍ୱର ଅତ୍ୟନ୍ତ ସତର୍କ ଥିଲେ, ଏବଂ ତେଣୁ ଆଖାନ୍‌ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିନିଧିତ ସତର୍କବାଣୀକୁ ଲିପିବଦ୍ଧ କରିବାରେ ମଧ୍ୟ ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସତର୍କ ଥିଲେ। ଯିରିହୋକୁ ପୁନର୍ନିର୍ମାଣ କରିବା ସହିତ ସମ୍ବନ୍ଧିତ ଶାପକୁ ଲିପିବଦ୍ଧ କରିବାରେ ସେ ସାବଧାନ ଥିଲେ, ଏବଂ ପ୍ରାଚୀରଗୁଡ଼ିକୁ ଭଞ୍ଜି ପକାଇବା ପାଇଁ ପ୍ରୟୋଗ ହୋଇଥିବା ଦିବ୍ୟ କୌଶଳଗୁଡ଼ିକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କରିବାରେ ମଧ୍ୟ ସାବଧାନ ଥିଲେ।

Dhugumatti inni Waaqa gooftaa raayyaa taʼee ergamoota akka dallaan Yerikoo diigamu qajeelche yesuus ture; Dubbiin Waaqaa keessattis wanti tokko illee akkuma tasaa hin raawwatamu. Garuu haala kana keessatti, raajittiin sun “Waaqni waaʼee Yerikoo irratti baayʼee xiyyeeffataa ture” jettee nutti himti. Guyyaa torbaaf taabotni sun magaalaa sana naanneffamee ture; raajii keessatti immoo guyyaan tokko waggaa tokko dha. Qajeelfamni sun jalqaba waggoota afurtamaatti, yeroo isaanii gammoojjii keessa naannaʼuu eegalanitti galmeeffame; dhuma waggoota afurtamaa sanaattis Yerikoo guyyaa torbaaf marsan.

Erga guyyoota isin biyya sana basaastan sanaa, jechuunis guyyoota afurtama sanaa akka lakkoofsaatti, guyyaa tokko waggaa tokkoof taʼee, isin hammina keessan waggaa afurtama ni baattu; isin cabsamuu waadaa koo ni beektu. Lakkoobsa 14:34.

Guyyaa torbanitti taabon sun magaalattii naanna’ee baatamaa ture; guyyaa torbaffaattis magaalattii “si’a torba” naanneeffame. Kun marqaawwan raajii lama kenna; isaanis Yerikoon “si’a torba” kakuu Musee wajjin walqabatee akka jiru agarsiisu. Uummanni kakuu Waaqayyoo luboota dha; luboonni torbanis malakata torba afuufan.

Isinis, akkuma dhagaawwan jiraatanitti, mana hafuuraa, lubummaa qulqulluu taatanii ijaaramtu; kunis aarsaa hafuuraa, karaa Yesuus Kiristoosiin Waaqaaf fudhatamaa taʼe dhiheessuuf. 1 Phexros 2:5.

Xurumbaan tokko, akka haala inni keessatti argamutti, ergaa akeekkachiisaa yookaan firdii, yookaan waamicha walgaʼii qulqulluutiif bakka buʼa. Guyyoota dhumaatti xurumbaan eegdotaan afuufamuu qaba; akkuma seenaa isaanii keessatti Miilariitootaan afuufame sana. Luboonni eegdotoota dallaa Xiyoon irra jiran kan xurumbaa afuufan bakka buʼu; isaanis saba Waaqayyoo firdii dhufu irraa akeekkachiisuudhaan, yeroo walfakkaataatti immoo saba sanauma walgaʼii qulqulluudhaaf waamu.

ଯିଓନରେ ତୁରୀ ବାଜାଅ, ଏବଂ ମୋର ପବିତ୍ର ପର୍ବତରେ ସଙ୍କେତ-ଧ୍ୱନି କର; ଦେଶର ସମସ୍ତ ବାସିନ୍ଦା କମ୍ପିତ ହେଉନ୍ତୁ; କାରଣ ସଦାପ୍ରଭୁଙ୍କ ଦିନ ଆସୁଛି, କାରଣ ସେହି ଦିନ ନିକଟରେ ଅଛି … ଯିଓନରେ ତୁରୀ ବାଜାଅ, ଉପବାସକୁ ପବିତ୍ର କର, ଗଭୀର ସଭାକୁ ଡାକ: ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଏକତ୍ର କର, ସଭାମଣ୍ଡଳୀକୁ ପବିତ୍ର କର, ପ୍ରାଚୀନମାନଙ୍କୁ ସମାବେଶ କର, ଶିଶୁମାନଙ୍କୁ ଏବଂ ସ୍ତନପାନ କରୁଥିବାମାନଙ୍କୁ ଏକତ୍ର କର; ବର ନିଜ ଗୃହକୋଠରୀରୁ ବାହାରିଆସୁ, ଏବଂ କନ୍ୟା ନିଜ ଅନ୍ତଃକକ୍ଷରୁ। ଯାଜକମାନେ, ସଦାପ୍ରଭୁଙ୍କ ସେବକମାନେ, ମଣ୍ଡପ ଓ ବେଦୀର ମଧ୍ୟରେ କାନ୍ଦୁନ୍ତୁ, ଏବଂ ସେମାନେ କହୁନ୍ତୁ, ହେ ସଦାପ୍ରଭୁ, ତୁମ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କର, ଏବଂ ତୁମ ଉତ୍ତରାଧିକାରକୁ ନିନ୍ଦାର ପାତ୍ର ହେବାକୁ ଦିଅନି, ଯେଣୁ ଜାତିଗଣ ସେମାନଙ୍କ ଉପରେ ଶାସନ କରନ୍ତି; ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେମାନେ କାହିଁକି କହିବେ, ସେମାନଙ୍କର ଈଶ୍ୱର କେଉଁଠି? ଯୋଏଲ 2:1, 15–17.

ଘଣ୍ଟାଧ୍ୱନିର ବାର୍ତ୍ତା ହେଉଛି ଏଲିୟାହଙ୍କର ବାର୍ତ୍ତା। ଯିହୋଶୁଆଙ୍କ ପୁସ୍ତକର ଷଷ୍ଠ ଅଧ୍ୟାୟରେ “ସାତ” ଶବ୍ଦର ସମସ୍ତ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରୟୋଗ, ଲେବୀୟ ପୁସ୍ତକ ଛବ୍ବିଶ ଅଧ୍ୟାୟରେ “ସାତଥର” ବୋଲି ଅନୁବାଦିତ ଶବ୍ଦ ସହ ସେହି ଏକେଇ ଶବ୍ଦ, କିମ୍ବା ତାହାର ସମ୍ବନ୍ଧିତ ଉତ୍ପନ୍ନ ରୂପ ଅଟେ। ତଥାପି ଲାଓଦିକିୟାର ଧର୍ମତତ୍ତ୍ୱବିଦ୍ମାନେ ବଣ୍ଟନ କରୁଥିବା କଳ୍ପିତ କାହାଣୀର ପକ୍ୱାନ୍ନ ଏହି ଦାବି କରେ ଯେ, ଲେବୀୟ ପୁସ୍ତକ ଛବ୍ବିଶ ଅଧ୍ୟାୟରେ “ସାତଥର” ବୋଲି ଅନୁବାଦିତ ଶବ୍ଦ କେବଳ ଶକ୍ତିର ପୂର୍ଣ୍ଣତା, କିମ୍ବା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣତା, କିମ୍ବା ଏହିପରି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ମୂର୍ଖତାପୂର୍ଣ୍ଣ ବିକଳ୍ପକୁ ଦର୍ଶାଏ—ଯାହା ମିଲର “ସାତଥର” ବୋଲି ଅନୁବାଦିତ ଶବ୍ଦକୁ ସଂଖ୍ୟାତ୍ମକ ମୂଲ୍ୟ ଦେଇ ପ୍ରୟୋଗ କରିଥିବାର ସଠିକତାକୁ ତାଙ୍କମାନଙ୍କର ଅସ୍ୱୀକାର ମାତ୍ର। ଯାଜକମାନେ ଜନମାନଙ୍କୁ ନେଇ ସହରଟିକୁ ସାତଥର ପରିକ୍ରମା କରାଇଲେ, ଯିରିହୋକୁ “ପୂର୍ଣ୍ଣରୂପେ” କିମ୍ବା “ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣରୂପେ” ପରିକ୍ରମା କରାଇଲେ ନୁହେଁ। “ସାତଥର” ବୋଲି ଅନୁବାଦିତ ଶବ୍ଦଟି ଏକ ସଂଖ୍ୟାତ୍ମକ ମୂଲ୍ୟକୁ ସୂଚିତ କରେ!

ਓਰੀਕੋ ਵਿਖੇ, ਜਦੋਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਪੁਕਾਰਿਆ, ਤਾਂ ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਇੱਕ ਲੱਖ ਚੁਵਾਲੀਹ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਉੱਚੀ ਪੁਕਾਰ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਸੀ, ਜੋ ਦਾਨੀਏਲ ਦੇ ਅਧਿਆਇ ਦੋ ਵਿੱਚ ਬਿਨਾ ਹੱਥਾਂ ਦੇ ਪਹਾੜ ਵਿੱਚੋਂ ਕੱਟੇ ਗਏ ਪੱਥਰ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਜੋ ਮੂਰਤੀ ਨੂੰ ਆਘਾਤ ਕਰਦੇ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਟੁਕੜੇ-ਟੁਕੜੇ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

Mootummoota kanneenii keessaatti Waaqni samii mootummaa tokko ni dhaaba; innis gonkumaa hin badu; mootummaan sunis saba biraatti hin dabarfamu; garuu mootummoota kana hunda caccabsee ni balleessa; innis bara baraan ni dhaabata. Ati dhagaan sun harka malee tulluu keessaa muramee baʼuu isaa, akkasumas sibiila, naasii, suphee, meetii fi warqee caccabsuu isaa waan argiteef, Waaqni guddaan wanta kana booddee taʼu mootichaatti beeksiseera; abjuun sunis dhugaa dha, hiikni isaas mirkanaaʼaa dha. Daaniʼel 2:44, 45

Waaqayyo warqee, meetii, sibiila diimaa fi sibiila Jerikoo keessatti argaman akka taʼan of eeggannoodhaan tarreesse. Akka raajii ibsutti, supheen saba Waaqayyoo akka Raahabitti fakkeeffaman ni bakka buʼa. Jerikoonis yeroo iyyi guddaan kumni dhibba afurtamii afurii fi kuma afuriin dhageessifamutti xumura mootummaa lafaa hundumaa ni bakka buʼa.

Garuu meetiin hundinuu, warqeen, miʼoota sibiila diimaa fi sibiila gurraachaa hundinuu Waaqayyoof qulqulleeffamanii jiru; isaan gara kuusaa Waaqayyoo ni galu. Iyyaasuu 6:19.

Yeriikoon hojii Biyya Abdachiifamte mo’achuu kan bakka bu’u yoo ta’u, kunis hojii sochii humna qabeessa ergamaa sadaffaa fakkeenya. Hojiin sun akeekkachiisa, abaarsa, fi warra lubummaa alaa jiran, akkuma sagaagaltuu Rahaabitti bakka bu’amanitti, oolchuu of keessatti hammata.

“abaarsi” raajii Yoshaa sana booddee bara Ahaabii fi Eliyaas keessatti raawwatame. Abaarsichi deebisanii Yerikoo ijaaruu irratti dubbatame sun, nama hojii sana hojjetu san irratti raajii addaa of keessaa qaba ture; inni yeroo karraalee Yerikoo dhaabu ilma isaa quxisuu ni dhaba, yeroo hundee ishee kaaʼus immoo ilma isaa angafaa ni dhaba. Bara Eliyaas keessatti, Hiiʼeel nama Beetʼeel sun raajii sana raawwate; yeroo inni karraalee sana dhaabe ilma isaa quxisuun duʼe, yeroo hundee ishee kaaʼes ilma isaa angafaan duʼe. “Abaarsi” ergaa Eliyaas wajjin walqabatu sun hojii Yerikoo deebisanii ijaaruun bakka buufame.

Kunoo, ani guyyaa guddaa fi sodaachisaa kan Waaqayyoo utuu hin dhufin dura, Eeliyaas raajicha isiniif nan erga; inni garaa abbootii gara ijoolleetti, garaa ijoollees gara abbootii isaaniitti ni deebisa; akkas gochuu baannaan, ani dhufee lafa abaaruudhaan nan rukuta. Miilkiyaas 4:5, 6.

Abaaramuu seenaa Miileerayitii, kan ergaa Eliyaasii Miileerii wajjin walqabate, jechuun Iyyaasuun dursee dubbate; innis yeroo Eliyaasii fi Ahaabitti raawwatame.

Bara isaa keessa Hii’el namichi Beetel sun Yerikoo ni ijaare; akkuma dubbii Waaqayyo Iyyaasuu ilma Nuuniin dubbateetti, hundee ishee Abiiraam ilma isaa angafaatiin ni buuse, karrawwan ishee immoo Seguub ilma isaa quxisuutiin ni dhaabe. 1 Mootota 16:34.

ଯିରୀହୋକୁ ପୁନର୍ନିର୍ମାଣ କରିବାର ଶାପକୁ, ଯିରୀହୋର ପ୍ରାଚୀରଗୁଡ଼ିକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିବାରେ ଈଶ୍ୱର ଯେ ଶକ୍ତିର ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲେ, ସେହି ପ୍ରକାଶରୁ ପୃଥକ କରାଯାଇପାରିବ ନାହିଁ। ସିଷ୍ଟର ହ୍ୱାଇଟ୍ କହିଥିଲେ, “ଯେମାନଙ୍କୁ ସେ ନିଜ ଶକ୍ତିର ଅଦ୍ଭୁତ ପ୍ରଦର୍ଶନଗୁଡ଼ିକର ସାକ୍ଷୀ ହେବାର ବିଶେଷ ସମ୍ମାନ ଦେଇଛନ୍ତି, ପୁରାତନ ଇସ୍ରାଏଲ ଯେପରି ଥିଲା, ଏବଂ ତଥାପି ଯେମାନେ ତାଙ୍କର ସ୍ପଷ୍ଟ ନିର୍ଦ୍ଦେଶଗୁଡ଼ିକୁ ଅବହେଳା କରିବାକୁ ସାହସ କରିବେ, ସେମାନେ ତାଙ୍କର କ୍ରୋଧର ପାତ୍ର ହେବେ।” ମିଲରୀୟମାନେ ସେହିମାତ୍ର ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ଶକ୍ତିର ସେହି ପ୍ରକାଶରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ, ଯାହାର ଶିଖର ଥିଲା ମଧ୍ୟରାତ୍ରୀର ଘୋଷଣା; ତଥାପି ସେମାନେ ମୋଶାଙ୍କ ‘ସାତ ଥର’ର ଶପଥକୁ ପ୍ରତ୍ୟାଖ୍ୟାନ କଲେ, ଯାହାକୁ ଦାନିଏଲ ମଧ୍ୟ ମୋଶାଙ୍କ ଶାପ ବୋଲି ପରିଚିତ କରାଇଛନ୍ତି।

Maqaan keessatti, maqoonni mallattoo amalaati; maqaan nama Yerikoo deebisee ijaaree, akkasumas maqoonni ilma isaa hangafaa fi ilma isaa xiqqaa, hiika guddaa qabu. Hii’eel jechuun Waaqa jiraataa humnaa dha; kunis Hii’eel duuka-buutuu Waaqa jiraataa akka ture agarsiisa. Inni nama Beet’el ta’uun isaa waldaa wajjin isa wal qabsiisa. Abiiraam, ilma isaa angafaa, jechuun abbaa olka’iinsaa dha; jechuunis kan ol kaafamee fi kabajamee. Ilmi isaa isa xinnaan Seeguub jechuun ol ka’aa dha; akkasumas ol guddifachuu fi ol kaasuudha. Maqoonni sadan kun hundinuu qaamolee amala Waaqayyoo bakka bu’u; garuu keessatti raajii isaanii itti raawwatame sanaa, nama isa Yerikoo gadi buuse Waaqayyo Hundumaa Danda’u olitti of ol kaasuufii of ulfeessu bakka bu’u. “Karra” jechuun, raajiidhaan, waldaa bakka bu’a.

“Lubbu gad of-deebifatuu fi amanu sanaaf, mana Waaqayyoo isa lafa irraa jiru karra mootummaa samii ti. Faaruun galataa, kadhannaan, dubbiin bakka-buutota Kiristoosiin dubbatamu, uummata tokko mana amantii isa olii sanaaf, waaqeffannaa ol’aanaa sanaaf—isa keessa wanti xureessu tokko illee galuu hin dandeenyeef—qopheessuuf karaa hojii Waaqayyo muude dha.” Testimonies, volume 5, 491.

ଆଡଭେଣ୍ଟିଷ୍ଟ ଇତିହାସକାରମାନେ, ଯଥା ଏଲେନ୍ ହ୍ୱାଇଟଙ୍କର ନାତି ଆର୍ଥର ହ୍ୱାଇଟ, ଯେପରି ସାକ୍ଷ୍ୟ ଦେଇଛନ୍ତି, ଏକ ଚର୍ଚ୍ଚ ସ୍ଥାପନ କରିବାର କାର୍ଯ୍ୟର ଆରମ୍ଭ 1860 ମସିହାରେ ହୋଇଥିଲା।

“Ellen White’n hojii waldaa bulchu keessatti tartiiba barbaachisaa taʼe irratti balʼinaan barreessitee maxxansitee turus (ilaali Early Writings, 97–104), akkasumas James White haasawa fi barruulee Review keessatti fedhii kana amantoota dura kaaʼee itti fufus, waldaan sochii gochuuf suuta jedhee ture. Wanti karaa waliigalaatiin dhihaate gaariidhaan fudhatame ture; garuu yeroo kana wanta ijaarsa qabu tokkoon hojii irra hiikuutti dhufe, mormii fi diddaan kaʼe. Barruuleen gabaabaan James White kan Fulbaana keessa baʼan namoota muraasa hin taane of eeggannoo malee taaʼuu irraa kakaasan; amma immoo waaʼee kana irratti baayʼeen dubbatamaa ture.”

“J. N. Loughborough, kan White wajjin Michigan keessatti hojjechaa ture, nama jalqabaa deebii kennedha. Dubbiin isaa eeyyama ibsaa ture, garuu ofirraa ittisuu irratti hundaa’e:”

“‘Namni tokko akkana jedha, yoo qabeenya seeraan qabachuuf of gurmeessitan, isin mootummaa Baabilon keessaa taatu. Lakki; ani hubadha garaagarummaan guddaan akka jiru, jechuunis nuti qabeenya keenya seeraan eegsisuuf dandeettii qabnu keessa jiraachuu fi seera fayyadamuudhaan ilaalcha amantii keenya eegsisuu fi hojii irra oolchuuf yaaluu gidduutti. Yoo qabeenya waldaa eegsisuun dogoggora ta’e, maaliif namoonni dhuunfaa qabeenya kam iyyuu karaa seeraatiin qabachuunis dogoggora hin ta’u?—Review and Herald, March 8, 1860.’”

“Jeems Waayit ibsa isaa Review keessatti xumuree, dhimma fedhii hojii maxxansaa qindeessuu waldaa dura kaaʼee jechoota kanaan xumure: ‘Yoo namni yaada keenya kana morme, karoorri nuti akka saba tokkootti irratti hojjechuu dandeenyu tokko akka nuuf barreessu ni taʼaa?’—Ibid., February 23, 1860. Tajaajilaan jalqabaa hojii keessaa dirree irratti hojjechaa deebii kennuuf kaʼe R. F. Cottrell ture; inni gulaalaa wal-qunnamtii cimaa Review keessaa ture. Deebiin isaa yeroo sana battalumatti kenne ifatti mormii cimaa ture:”

“‘Obboleessi White qabeenya waldaa mirkaneeffachuuf yaada isaa ilaalchisee obboloota akka dubbatan gaafateera. Ani yaada kana keessatti tarkaanfii maal akka inni sirriitti jedhu hin beeku; garuu akka hubadhutti, seera mootummaa jalatti qaama amantii tokkootti galmaa’uudha. Ani garuu, akka mataa kootiitti, ‘maqaa ofii keenya ofif godhachuu’ dogoggora ta’a jedheen yaada; sababiin isaas sun bu’uura Baabilon irratti kan ijaaramedha. Ani akka Waaqayyo kana ni eebbisa jedhee hin yaadu.—Ibid., March 22, 1860.” Arthur White, Ellen G. White, volume 1, 420, 421.

Jeems Wiitiin bara 1860tti waldaa taʼuuf carraaqqiin isaa jalqabe; waldaan immoo “karra”n bakka buufamti. Eelen Wiitiin waaʼee bara 1860 kanaa akkana jetti.

“Bara 1860tti duuti keenya irra darbitee, damee quxisuu muka maatii keenyaas cabsitte. Herbert xinnaan, kan Fulbaana 20, 1860 dhalate, waggaa sanauma keessaa Muddee 14 du’e.” Testimonies, volume 1, 103.

Bara 1863 keessaa, warri White ilmaan isaanii keessaa angafaa isaanii illee dhaban. Inni taphatee qaamni isaa erga ho’ateen booda, kutaa kaartaawwan uffataatiin qophaa’an keessa seenee, uffataawwan jiidha qabanii qophii kaartaawwan sanaaf itti fayyadaman irratti ciisee boqote. Kaartaawwan bara 1843 fi 1850 hundee sochii Millerite bakka bu’u. Kaartaan bara 1863 keessatti qophaa’e garuu, akka duraan gabateewwan Habakkuk lamaan irratti bakka bu’ameetti, “torban yeroo” Leewwota digdamii jaha keessaa argamu sana diduu bakka bu’a. Innis ergaa hundee sobaa dhiyeessa.

“Yeroo Jimaata, Sadaasa 27, [1863] warri Topsham gaʼanitti, ilmaan isaanii sadii fi Adelia buufata baaburaa keessatti isaan eeggachaa turan argatan. Isaan hundinuu akka mulʼatetti fayyaa gaarii keessa turan; Henry qofa hargansa qaba ture. Garuu Kibxata itti aanu, Mudde 1, Henry dhukkuba sombaa hamaa taʼeen baayʼee dhukkubsate. Waggaa hedduu booddee, obboleessi isaa inni quxisuun Willie seenaa sana akkana jechuun deebiʼee ijaare:”

“Yeroo warri isaanii irraa fagaatanitti, HENRII fi EEDSON, to’annoo Obboleessa Howland jalatti, chaartota gurgurtaaf qophaa’anii wayyaa irratti maxxansuu keessatti ciminaan hojjechaa turan. Isaan mana daldalaa kireeffatame tokko keessatti, mana Howland irraa tilmaamaan blockii tokko fagaatu keessatti hojjetan. Dhumarratti, osoo chaartonni Boston irraa ergaman eeggachaa jiranii, guyyoota muraasaaf boqonnaa argatan.... Inni [Henrii] laga biraa deemsa dheeraa irraa deebi’ee, yaada malee wayyaa jiidha muraasa, chaartota waraqaa duubaan deggersuuf itti fayyadaman, irra ciisee rafee. Qilleensi qabbanaa’aan foddaa banaa keessaa seenaa ture. Of-eeggannoo dhabuun kun qorra cimaatti isa saaxile.” Arthur White, Ellen G. White, volume 2, 70.

Bara 1863 keessa, sochiin Milleriitii hundeeffama waldaa tokkoo fi dhugaa hundeessoo gabatee lamaan Habaaquq irratti bakka buufaman fudhachuu diduudhaan xumurame. Geggeessaan inni guddaan, akkuma Hii’el namicha Beet’eel fakkeeffameen agarsiifametti, bara 1860 keessatti hojii karrawwan dhaabuu jalqabee, kana gochuudhaaf ilmi isaa isa quxisuun irraa du’e. Bara 1863 keessatti, chaartonni sobaa bakka boqonnaa ta’anii itti ilmi Hii’el inni angafni rafee ture. Inni qorra qabee waggaauma sana keessatti du’e. Duuti isaa kallattiidhaan chaartota yeroo sana oomishamaa turan irratti rafuu isaa wajjin wal qabata. Garuu chaartiin bara 1863 keessatti oomishamaa ture, hundee Eliyaas, inni Miilariin bakka buufame, ol kaasee ture sanaa kan sobaa ture.

Ajajni Iyyaasuun Yerikoo akka deebi’ee hin ijaaramne irratti kenne, jecha “kakachiise” jedhuun ibsame. Inni kakuu fi abaarsa bakka bu’a; akkasumas jecha isauma Leewwota digdamii jaha keessatti “yeroo torba” jedhamee hiikame dha. Inni abaarsa ergaa Eliyaas wajjin deemu dha; abaarsichi sunis bara 1860 fi 1863 keessatti yeroo Adventizmiin Milleraa waldaa seera-qabeessa ijaaruu fi dhagaa gufuu Milleraa diduu dhaan Yerikoo deebisee ijaaretti raawwatame. Hii’el nama Beet’eel ture; kanaafis raajii keessatti hojii Hii’el Yerikoo deebisee ijaaruu, akka hojii waldaa ijaaruu ta’etti cimsee mul’isa.

“Abaaramuun” Iyyaasuun dubbate seenaa lola Yerikoo wajjin wal qabatee labsame; lola yeroo baayʼee “torba siʼa” jedhamuun adda baafamee himamuu malee himamuu hin dandeenye dha.

Bara 1863 keessatti, ergaan yookaan “kakuu” Musee, akka Eliyaasiin dhihaateetti, fi akka William Milleriin bakka bu’etti, “abaarsa” tokko fide. Ergaan Musee fi hojii Eliyaas lamaan isaanii iyyuu ni didaman. Eliyaas bara 1989tti deebi’e, garuu hanga Fulbaana 11, 2001 boodatti Musee wajjin deebi’ee hin walitti hidhamiin turre. Odeeffannoon sun ammallee ittisa argachuu qaba, garuu inni cimaan, hanqina hin qabneedha.

“Tajaajila qulqullaaʼina hin qabne Waaqayyoon mormuuf of hiriirsaa jiru. Isaan hafuura tokkoon Kiristoosii fi waaqa biyya lafaa kanaa galateeffatu. Akka mulʼatutti Kiristoosin fudhatan iyyuu, Baraabaasin hammatu; hojii isaaniitiinis, ‘Namicha kana utuu hin taʼin, Baraabaasin haa taʼu’ jedhu. Warri sararoota kana dubbisan hundinuu of eeggannoo haa godhan. Seexanni waan inni gochuu dandaʼu irratti of jajeera. Tokkummaa Kiristoos waldaa Isaa keessatti akka jiraatuuf kadhate diiguun dandaʼama jedhee yaada. Innis, ‘Ani nan baʼa; warra ani gowwoomsuu dandaʼu gowwoomsuuf, qeequuf, balleessuuf, dhugaa sobsiisuufis hafuura sobaa nan taʼa’ jedha. Ilmi gowwoomsaa fi ragaa sobaa haa simatamu jechuun, waldaan ifa guddaa, ragaa guddaa argatte sun ergaa Gooftaan erge ni gataa; himatawwan hundumaa caalaa sirrii hin taʼin, yaadota sobaa fi barnoota sobaa ni fudhatti. Seexanni gowwummaa isaanii irratti ni kolfaa; inni dhugaan maal akka taʼe ni beekaatii.”

“Baayʼeen guca keenya irratti harka isaanii keessatti ibsaa raajii sobaa qabatanii ni dhaabbatu; ibsi sunis ibsaa Seexanaa isa siʼoolii irraa qabsiifame irraa kan bobaʼe dha. Yoo shakkii fi amanti-dhabbiin kunuunfaman, tajaajiltoonni amanamoon saba akka baayʼee beekan of seʼan keessaa ni kaafamu. Kiristoos, ‘Ati utuu beektee,’ jedhe, ‘silaa guyyaa kee kana keessatti wantoota nagaa keetti taʼan in beekta turte! amma garuu isaan ija kee irraa dhokfatamaniiru.’

“Garuu hundeen Waaqaatti ijaarame jabaatee dhaabata. Gooftaan warra kan Isaa ta’an ni beeka. Tajaajilaan qulqulleefame afaan isaa keessatti gowwoomsaan hin jiraatin. Inni akka guyyaa ifa ta’e ta’uu qaba; xuraa’umsa hamaa kam irraa iyyuu bilisa ta’uu qaba. Tajaajilli fi maxxansi qulqulleefame dhugaa ifa isaa dhaloota kana qajeelummaa irraa jal’ate irratti calaqqisiisuudhaan humna ta’a. Ifa, obboloota, ifa caalaa nu barbaachisa. Xurumbaa Xiyoon keessatti afuufaa; tulluu qulqulluu irratti akeekkachiisa dhageessisaa. Waan Gooftaan saba Isaa irratti dubbatu dhaga’uuf, garaa qulqullaa’eeniin loltoota Gooftaa walitti qabi; inni warra dhaga’uu fedhan hundumaaf ifa dabalataa kenneera. Isaan hidhatanii qophaa’anii, gara lolaatti haa ba’an—jaboo irratti Gooftaa gargaaruuf. Waaqayyo ofii Isaa Israa’eliif ni hojjeta. Arrabni sobaa hundinuu ni callifama. Harki ergamootaa karoora gowwoomsaa ijaaramaa jiran ni garagalcha. Daangeffamni Seexanaa gonkumaa injifata hin argatu. Injifannoon ergaa ergamaa sadaffaatti ni dabalata. Akkuma Ajajaan loltoota Gooftaa dallaa Yerikoo diige, akkasuma sabni Gooftaa abboommii Isaa eeggan ni injifata; wantoonni morman hundinuu ni mo’amu. Lubbuun kam iyyuu tajaajiltoota Waaqaa warra ergaa samii irraa ergameen gara isaanii dhufan irratti hin guungumin. Kana booda hanqina isaanii hin barbaadinaatii, ‘Isaan baay’ee murteessoo dha; dubbii isaanii baay’ee cimaa dubbatu’ jechuun. Isaan cimanii dubbachuu danda’u; garuu sun hin barbaachisuu ree? Yoo isaan sagalee Isaa yookaan ergaa Isaa hin dhageenye, Waaqayyo gurra warra dhaga’an ni hollachiisa. Inni warra dubbii Waaqaa morman ni balaaleffata.”

“Seexanni akkuma danda’ame hundaan, akka saba tokkootti waan nu gidduutti dhufuudhaan nu qeequ, nu ifatu, akkasumas dogoggora keenya irraa fagaannuuf nu gorsu tokko illee akka hin jirre godhuuf karoorfateera. Garuu sabni taabota Waaqayyoo baatu ni jira. Namoonni tokko tokko nu keessaa ba’anii, taabota sana kana booda hin baatan. Garuu isaan kun dhugaan akka hin darbu gufuu ijaaruu hin danda’an; dhugaan gara fuulduraatti fi gara ol-aanaatti hamma dhumaatti ni adeemaatii. Bara darbe keessa Waaqayyo namoota kaaseera; amma illee namoota carraa qaban, ajaja Isaa raawwachuuf eeggachaa fi qophaa’an qaba—namoota daangeffamoota, kanneen akkuma dallaa dhoqqee hin bilchaanneen dibame qofa ta’an, keessa darbanii deeman. Yommuu Waaqayyo Hafuura Isaa namoota irra kaa’u, isaan hojii ni hojjetu. Isaan dubbii Gooftaa ni labsu; sagalee isaanii akka malakataatti ol ni kaasu. Dhugaan harka isaanii keessatti hin hir’atu yookaan humna isaa hin dhabu. Isaan yakka isaanii saba ni argisiisu, mana Yaaqoobis cubbuu isaanii ni mul’isu.” Testimonies to Ministers, 409–411.