ᱫᱟᱱᱤᱭᱮᱞ ᱟᱨ ᱨᱮᱵᱮᱞᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱ ᱯᱚᱛᱷᱤᱠᱚ ᱢᱤᱫᱟᱠᱟᱱ ᱜᱚᱲᱚ ᱮᱢᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱡᱚᱛᱚᱭ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶ ᱥᱤᱫᱷᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱼᱟ।
“Mul’ata keessatti kitaabonni Macaafa Qulqulluu hundinuu walitti dhufanii xumuramu. Asitti guutuun macaafa Daani’eel jira.” Hojii Ergamootaa, 585.
Ⲛⲓⲙⲉⲧⲟⲩⲣⲟ ⲛ̀ⲧⲉ ⲧⲓⲡⲣⲟⲫⲏⲧⲓⲁ ⲛ̀ⲧⲉ ⲡⲓⲃⲓⲃⲗⲟⲥ ⲥⲉⲙⲡⲓ ⲉ̀ϣⲱⲡⲓ ⲡ̀ⲙⲟⲕϩ ⲛ̀ⲣⲉϥϯ̀ⲥ̀ⲃⲱ ⲛ̀ⲧⲉ ϯⲡⲣⲟⲫⲏⲧⲓⲁ, ϫⲉ ⲉⲧⲙ̀ⲙⲁⲩ ⲡⲉ ⲡⲓⲓⲥⲧⲟⲣⲓⲁ ⲛ̀ⲥⲁⲃⲟⲗ ⲛ̀ⲧⲉ ⲛⲓϧⲁⲉ̀ ⲛ̀ⲉ̀ϩⲟⲟⲩ ⲉⲧⲟⲩⲱⲛϩ ⲉ̀ⲃⲟⲗ ⲛ̀ϩⲟⲩⲟ̀ ⲉ̀ⲧⲉⲙⲟⲧⲉ.
“परमेश्वरङ्क पवित्र वचनर आलोकरे, राज्यआरोह अवनति कूण कारणर द्वारा शासित होउछि, ताहाकु शिक्षा करिबा निश्चय ही अधिक उत्तम। युवक माने एही अभिलेखमाने अध्ययन करन्तु, एबं देखन्तु जे राष्ट्रमानेर सच्चा समृद्धि दिव्य सिद्धान्तमानेर स्वीकार सङ्गे कते गहिर भाबरे संबद्ध रहिछि। से महान सुधार-आन्दोलनमानेर इतिहास अध्ययन करु, एबं देखु जे एही सिद्धान्तमाने, यद्यपि तुच्छ गण्य ओ घृणित होइथिले, एबं ताहांकर पक्षसमर्थकमाने कारागार ओ फाँसिकाठरे नेइ जाइ थिले, तथापि एही बलिदानमानेर द्वारा ही विजय प्राप्त करिछन्ति।” Education, 238.
Seenaa qulqulluun, “sochiiwwan haaromsa guguddaa” taʼan yookaan “kaʼumsaa fi kufaatii mootummaawwanii” taʼan haa taʼu; seenaan qulqulluun Dubbii Waaqayyoo keessatti dhimma jireenyaa fi duʼaa dha. Phaawulos 2 Tasalonqee boqonnaa lammaffaa keessatti galmeesseera, warri dhugaa hin jaallannee fi ergasii gowwoomsaa cimaa fudhatan; sababni isaanii ergaa Phaawulos kutaa sana keessatti ibse diduu filataniif taʼuu isaati. Kutaan sun hariiroo Roomaa waaqeffannaa butaatiin guutame fi Roomaa paaphaasii gidduu jiru ni ibsa; kunis hariiroo Phergaamoonii fi Tiyaaxiraa gidduu jiru dha; akkasumas hariiroo sibiilaa fi suphee gidduu jiru, akkasumas hariiroo ajageechaa fi bineensaa gidduu jiru dha. Kaʼumsi Roomaa paaphaasii Tiyaaxiraan bakka buʼame fi kufaatiin Roomaa waaqeffannaa butaatiin guutamee Phergaamooniin bakka buʼame dhugaa warri gowwoomsaa cimaa fudhatan jibban dha.
በሚለራይት ታሪክ ውስጥ፣ በ1843 የአቅኚዎች ሰንጠረዥ ላይ የተካተተው በሚለራይቶችና በፕሮቴስታንቶች መካከል የነበረው ክርክር፣ በዳንኤል አሥራ አንድ ቁጥር አሥራ አራት ውስጥ “የሕዝብህ ዘራፊዎች” ተብሎ የተወከለው የትኛው ታሪካዊ ኀይል እንደሆነ ላይ ነበር። እነዚያ ዘራፊዎች ሚለራይቶች እንደሚከራከሩት የአረማዊት ሮም መነሳት ነበርን፣ ወይስ ፕሮቴስታንቶች እንደሚያስረዱት የሴሉሲዶች ውድቀት ነበር?
“Sabni mootummoonni iddoo hojii irratti mul’atan hundinuu, akka isaan kaayyoo ‘Isa Ilaaluu’ fi ‘Isa Qulqulluu’ guutan yoo ta’e mul’atuuf, iddoo isaanii irratti lafa irratti turuuf heyyamamaniiru. Raajiiwwan olka’iinsaa fi kufaatii mootummaa gurguddoo addunyaa—Baabilon, Meedoo-Faarsi, Giriikii, fi Roomaa—duukaa bu’aniiru. Isaan kana hunda keessatti, akkuma saboota humna xiqqaa qabanitti, seenaanis of irra deebi’e. Tokkoon tokkoon isaanii yeroo qorumsaa ofii isaanii qabu turan; hundinuu kufan; ulfinni isaanii ni badde; humni isaanii ni deeme; iddoon isaanii immoo kan biraatiin qabame....”
“ପବିତ୍ର ଶାସ୍ତ୍ରର ପୃଷ୍ଠାମାନଙ୍କରେ ସ୍ପଷ୍ଟଭାବେ ପ୍ରକାଶିତ ଜାତିମାନଙ୍କର ଉଦୟ ଓ ପତନରୁ, ସେମାନେ ଶିଖିବାକୁ ଆବଶ୍ୟକ ଯେ କେବଳ ବାହ୍ୟ ଓ ସାଂସାରିକ ଗୌରବ କେତେ ନିର୍ମୂଲ୍ୟ। ବାବିଲୋନ, ତାହାର ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ଓ ମହିମା ସହିତ—ଯାହାର ସମତୁଳ୍ୟ ଆମ ପୃଥିବୀ ତାହା ପରେ କେବେ ଦେଖିନାହିଁ,—ସେହି ଶକ୍ତି ଓ ମହିମା, ଯାହା ସେହି ସମୟର ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସ୍ଥିର ଓ ଚିରସ୍ଥାୟୀ ବୋଲି ପ୍ରତୀତ ହେଉଥିଲା,—କିପରି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣରୂପେ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହୋଇଗଲା! ‘ଘାସର ଫୁଲ’ ପରି ସେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଗଲା। ଯାହାର ଭିତ୍ତି ଭାବେ ଈଶ୍ୱର ନାହାନ୍ତି, ସେ ସବୁ ଏଭଳି ନଷ୍ଟ ହୁଏ। କେବଳ ସେଇ ବସ୍ତୁ, ଯାହା ତାଙ୍କର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସହିତ ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନଭାବେ ଜଡିତ ଓ ତାଙ୍କର ଚରିତ୍ରକୁ ପ୍ରକାଶ କରେ, ସେହି ଟିକି ରହିପାରେ। ତାଙ୍କର ସିଦ୍ଧାନ୍ତମାନେ ହିଁ ଆମ ପୃଥିବୀ ଜାଣିଥିବା ଏକମାତ୍ର ଅଚଳ ବସ୍ତୁଗୁଡ଼ିକ।” Education, 177, 184.
ବାଇବେଲୀୟ ଇତିହାସ ହେଉଛି ସେହି ଦର୍ଶନ, ଯାହାର ଅଭାବ ଥିଲେ ନଶ୍ଟ ହେବ ବୋଲି ସଲୋମନ କହିଥିଲେ। ମିଲରାଇଟମାନେ ପ୍ରକାଶିତ ବାକ୍ୟ ଅଧ୍ୟାୟ ନଅର ପଦ୍ୟ ପାଞ୍ଚ ଓ ଦଶରେ “ପାଞ୍ଚ ମାସ” ଭାବେ ପ୍ରତିନିଧିତ ହୋଇଥିବା ଏକ ଶତ ପଞ୍ଚାଶ ବର୍ଷକୁ ଚିହ୍ନଟ କରିଥିଲେ ଏବଂ ଘୋଷଣା ମଧ୍ୟ କରିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ପ୍ରକାଶିତ ବାକ୍ୟର ଅଧ୍ୟାୟ ନଅରେ ପ୍ରତିନିଧିତ ଇତିହାସକୁ ସେମାନେ ଗଭୀରଭାବେ ଖୋଜି ନଥିଲେ। ସେମାନେ ପଦ୍ୟ ଦଶର “ପାଞ୍ଚ ମାସ” କୁ ଠିକ୍ ଭାବରେ ଚିହ୍ନଟ କରିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ସ୍ପଷ୍ଟତଃ ଏପରି ଭାବିଥିଲେ ଯେ, ପଦ୍ୟ ପାଞ୍ଚ ଓ ଦଶ—ଉଭୟରେ “ପାଞ୍ଚ ମାସ” ବାକ୍ୟପ୍ରୟୋଗ ଥିବାରୁ, ଏହା କେବଳ ଉଭୟ ପଦ୍ୟରେ ପ୍ରତିନିଧିତ ଯନ୍ତ୍ରଣା-ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଭବିଷ୍ୟଦ୍ବାଣୀ ଉପରେ ଏକ ଜୋର ଦେବାମାତ୍ର। ବର୍ତ୍ତମାନ ସହଜରେ ପ୍ରମାଣ କରାଯାଇପାରେ ଯେ, ପଦ୍ୟ ପାଞ୍ଚରେ “ପାଞ୍ଚ ମାସ” ଯେତେବେଳେ ପ୍ରତିନିଧିତ ହୁଏ, ସେହିଟି ୬୩୨ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦରେ ମହମ୍ମଦଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ସହ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା ଏକ ଶତ ପଞ୍ଚାଶ ବର୍ଷକୁ ପ୍ରତିନିଧିତ କରେ, ଏବଂ ୭୮୨ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦରେ ବିଜାନ୍ଟିନ, ଅଥବା ପୂର୍ବ ରୋମ ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ସାମ୍ରାଜ୍ଞୀ ଆଇରିନଙ୍କ ଅପମାନ ସହ ସେହି କାଳର ଶେଷ ହୋଇଥିଲା।
ᚦᛖ ᛈᛁᚩᚾᛖᛖᚱᛋ ᚹᛖᚱᛖ ᚲᚩᚱᚱᛖᚲᛏ ᛁᚾ ᛏᚻᛖᛁᚱ ᚪᛈᛈᛚᛁᚳᚪᛏᛁᚩᚾ ᚩᚠ ᚡᛖᚱᛋᛖ ᛏᛖᚾ ᚪᛋ ᛏᚻᛖ ᛒᚪᛏᛏᛚᛖ ᚩᚠ ᚾᛁᚳᚩᛗᛖᛞᛁᚪ ᚩᚾ ᛃᚢᛚᚣ 27, 1299 ᚪᛋ ᛏᚻᛖ ᛋᛏᚪᚱᛏᛁᚾᚷ ᚩᚠ ᚩᚾᛖ ᚻᚢᚾᛞᚱᛖᛞ ᚪᚾᛞ ᚠᛁᚠᛏᚣ ᚣᛖᚪᚱᛋ ᛏᚻᚪᛏ ᚳᚩᚾᚳᛚᚢᛞᛖᛞ ᚹᛁᛏᚻ ᛏᚻᛖ ᚻᚢᛗᛁᛚᛁᚪᛏᛁᚩᚾ ᚩᚠ ᛏᚻᛖ ᛚᚪᛋᛏ ᚳᚩᚾᛋᛏᚪᚾᛏᛁᚾᛖ ᛏᚩ ᚱᛖᛁᚾ ᛁᚾ ᚳᚩᚾᛋᛏᚪᚾᛏᛁᚾᚩᛈᛚᛖ ᚩᚾ ᛃᚢᛚᚣ 27, 1449. ᛚᛁᚾᛖ ᚢᛈᚩᚾ ᛚᛁᚾᛖ ᚪ ᛈᛖᚱᛁᚩᛞ ᚩᚠ ᚩᚾᛖ ᚻᚢᚾᛞᚱᛖᛞ ᚪᚾᛞ ᚠᛁᚠᛏᚣ ᚣᛖᚪᚱᛋ ᛁᛞᛖᚾᛏᛁᚠᛁᛖᛋ ᚹᚩᚱᛚᛞᚹᛁᛞᛖ ᛁᛋᛚᚪᛗ, ᚪᛋ ᚱᛖᛈᚱᛖᛋᛖᚾᛏᛖᛞ ᛒᚣ ᛒᚩᛏᚻ ᛏᚻᛖ ᚠᛁᚱᛋᛏ ᚹᚩᛖ ᚩᚠ ᛁᛋᛚᚪᛗ ᚩᚠ ᚪᚱᚪᛒᛁᚪ ᚪᚾᛞ ᛏᚻᛖ ᛋᛖᚳᚩᚾᛞ ᚹᚩᛖ ᚩᚠ ᛁᛋᛚᚪᛗ ᚩᚠ ᛏᚢᚱᚳᛖᚣ. ᛏᚻᛖ ᛁᛋᛚᚪᛗ ᛏᚻᚪᛏ ᚻᚢᛗᛁᛚᛁᚪᛏᛖᛞ ᛒᚩᛏᚻ ᛖᛗᛈᛖᚱᚩᚱ ᚪᚾᛞ ᛏᚻᛖ ᛖᛗᛈᚱᛖᛋᛋ ᛏᚩᚷᛖᛏᚻᛖᚱ ᛁᛞᛖᚾᛏᛁᚠᛁᛖᛋ ᚹᚩᚱᛚᛞᚹᛁᛞᛖ ᛁᛋᛚᚪᛗ ᚳᚩᚾᚳᚢᛖᚱᛁᚾᚷ ᚪ ᚳᛁᚾᚷᛞᚩᛗ ᛏᚻᚪᛏ ᚳᚩᚾᛋᛁᛋᛏᛋ ᚩᚠ ᚪ ᚹᚩᛗᚪᚾ, ᚱᛖᛈᚱᛖᛋᛖᚾᛏᛖᛞ ᛒᚣ ᛁᚱᛖᚾᛖ, ᚪᚾᛞ ᚪ ᛗᚪᚾ ᚱᛖᛈᚱᛖᛋᛖᚾᛏᛖᛞ ᛒᚣ ᚳᚩᚾᛋᛏᚪᚾᛏᛁᚾᛖ ᛏᚻᛖ ᛚᚪᛋᛏ.
ኣብቲ ብሕፍረት ኢረነ ዝውዳእ ሓደ ሚእቲን ሓምሳን ዓመታት፡ እስልምና ናይ ዓረብ ነቲ ናይ ቢዛንታይን ከባቢ ወይ ግዝኣት ተቖጻጸረቶ፤ ኢረነ ኸኣ ኣብ ከምዚ ዝበለ ዝተሓወሰ ሁኔታ ተሪፋ፡ ካብ ካልእ ግፍዕታት ምስ ሶስተ ዓመት ግብሪ ኽትከፍል ተገዲዳ። እቲ ናይ ኮንስታንቲኖስ እቲ ዳሕራይ ዝተፈጸመ ሕፍረት ምስ ተኻየደ፡ እዚ ነቲ ብምኽባብን ብምውዳቕ ርእሰ ከተማ ምብራቕ ሮሜን ዝውዳእ ናይ ኣርባዕተ ዓመት ግዜ መጀመርታ ኣመልከተ። ኣብ ክልቲኡ ጉዳያት ድማ እስልምና እዩ ነይሩ፤ ንኢረነ ናይ ዓረብ እስልምና፡ ንኮንስታንቲኖስ እቲ ዳሕራይ ድማ ናይ ቱርኪ እስልምና። ኣብ ናይ መወዳእታ መዓልታት፡ ዓለም-ለኻዊ እስልምና፡ ብመሰኻኽር ክልተ ማለት ናይ ዓረብን ናይ ቱርኪን እስልምና ኣብ ቀዳማይን ካልኣይን ወዮ ከም ዝተቐረበ፡ ቅድሚ ኩሉ ነቲ ግዝኣት ክወስድ እዩ፣ ድሕሪኡ ድማ ነታ ርእሰ ከተማ። እቲ ናይ መወዳእታ ዘመን ፖለቲካዊ ኣካል፡ ብኮንስታንቲኖስ ናይ ምብራቕ ሮሜ ዝተወከለ፡ ምስቲ ናይ መወዳእታ ዘመን ሃይማኖታዊ ኣካል፡ ብኢረነ ናይ ምብራቕ ሮሜ ዝተወከለ፡ ብምልክታዊ መልክዕ ከም ዝተመርዓወ ይርአ። ነቲ ምልክት ናይ ምስሊ እቲ ኣራዊት ቅድም ኣብ ዩናይትድ ስቴትስ ድሕሪኡ ድማ ኣብ ዓለም ከም ዝግለጽ ምእንቲ ምእራም፡ እቲ “ፖለቲካዊ”ን “ሃይማኖታዊ”ን ኣካል ዝብል ቃል እጥቀም ኣለኹ። ምስሊ እቲ ኣራዊት እቲ ምልክታዊ መርዓ ናይ ኮንስታንቲኖስን ኢረነን እዩ፣ ክልቲኦም ድማ ግዝኣቶምን ርእሰ ከተማኦምን ንእስልምና ብምጥፋእ ዝተዋረዱ እዮም።
Fuudhi isaanii seenaa lamaan walbira qindeessuudhaan adda baafama; innis fuudha yeroo Edikti Milaano hojii irra oole bara 313 keessa Constantia fi Licinius gidduutti ta’eedhaan fakkeenyaaf mul’ifame; yeroo sanattis waldoonni fakkeenyaa Simiirnaa xumuramtee waldoonni fakkeenyaa Pergamos jalqabde. Warri Phaawulos gowwoomsaa cimaa fudhatan jedhee ibsu, ergaa akeekkachiisaa Phaawulos kan kufaatii tokko, utuu nama cubbuu sun mul’ifamin dura, of keessaa qabu arguuf ni didu. Kufaatin sun seenaa Pergamos keessatti raawwatama; namni cubbuu sunis bara 538, yeroo waldoonni Tiyaatiraa jalqabdetti, mul’ifame.
ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱟᱢᱠᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱢᱟᱱᱮ ᱨᱮ ᱵᱷᱩᱞᱟᱹᱣ ᱟᱹᱜᱩᱭᱟ; ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱚᱱᱟ ᱫᱤᱱ ᱵᱟᱹᱭ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱟᱜᱤᱞ ᱨᱮ ᱵᱤᱥᱣᱟᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱦᱟᱫ ᱵᱤᱪᱷᱟᱹᱲ ᱵᱟᱝ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱚᱱ ᱯᱟᱯ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ, ᱵᱤᱱᱟᱥ ᱨᱮᱱ ᱯᱩᱛ, ᱵᱟᱹᱭ ᱯᱨᱚᱠᱟᱥᱚᱜᱼᱟ; ᱡᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱚ ᱤᱥᱣᱚᱨ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨᱵᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱚ ᱯᱩᱡᱟ ᱠᱚᱣᱟ, ᱚᱱ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱤᱨᱚᱫ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱯᱱᱟᱹᱜ ᱚᱱ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱩᱪᱪᱟᱹᱜ ᱠᱟᱱᱟ; ᱮᱱᱛᱮ ᱚᱱ ᱤᱥᱣᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟ ᱤᱥᱣᱚᱨ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱱᱫᱤᱨ ᱨᱮ ᱫᱩᱵ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱟᱯᱱᱟᱹᱜ ᱟᱢᱠᱮ ᱚᱱ ᱤᱥᱣᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱥᱟᱹᱵᱤᱛ ᱮᱫᱟᱭ. 2 ᱛᱷᱮᱥᱟᱞᱚᱱᱤᱭᱟ 2:3, 4.
ⵉⵣⵔⴼⴰⵏ ⵏ ⵕⵓⵎⴰ ⵏ ⵓⴳⵎⵓⴷ ⵙⵙⵉⵏ ⵉⵏⵎⵓⴽⴰⵍ ⵉ ⵜⵉⴷⴻⵜ ⵏ ⵜⵉⵏⴱⵓⴳⴰⵡⵜ ⵉ ⵢⵓⵎⴰⵏ ⴷⴰⵖ ⵜⵜⵓⵙⴽⴰⵔ ⴳ ⵓⵙⵙⴰⵖ ⴰⵎⵣⴰⵔⴰⵢ ⵏ ⵕⵓⵎⴰ ⵏ ⵓⴳⵎⵓⴷ ⴰⴽⴷ ⵕⵓⵎⴰ ⵏ ⵓⵜⴰⵔⴰⵎ. ⴳ ⵓⵙⵙⴰⵖ ⴰⵏⵏ, ⵕⵓⵎⴰ ⵏ ⵓⵜⴰⵔⴰⵎ ⴷ ⵜⴰⴽⵏⵉⵙⵜ, ⵎⴰⵛⴰ ⵕⵓⵎⴰ ⵏ ⵓⴳⵎⵓⴷ ⴷ ⴰⴷⴷⴰⵡⵍⴰ. ⵕⵓⵎⴰ ⴷ ⴰⵙⵎⵓⵏ ⵏ ⵜⴰⴽⵏⵉⵙⵜ ⴷ ⵓⴷⴷⴰⵡⵍⴰ, ⴰⵎⵎ ⵎⵎⴰ ⵜⵜⵓⵙⵎⵍⵉⵍⴰ ⵙ ⵓⵣⵣⴰⵍ ⴷ ⵜⴰⴽⵍⵉⵜ ⴳ Daniel ⵉⵅⴼ ⵙⵉⵏ.
Sababni tokkoon, kanneen isa amanamatti mul’isan keessaa tokko, guyyoota dhumaa keessatti Islaamni addunyaa guutuu humna walitti dhufeenya mootummaa fi waldaa kiristaanaa fakkaatu irratti akka ka’u, lafa isaa fi magaalaa mootummaa isaa akka fudhatus, ragaa lamaan biroo seenaa qulqulluu Mul’ata sagal keessaa argamaniin jabaatee deggarama. Osmaan addeessa Nikomeediyaa jechuun lafa sana Adoolessa 27, 1299 irratti mo’ate; waggaa lama booddee immoo bara 1301 keessatti addeessa Niqeeyaa mo’ate. Ilmi isaa magaalaa mootummaa Niqeeyaa bara 1331 keessatti mo’ate; ilmi sunumaas marsaa waggaa afurii xumurame bara 1337 keessatti magaalaa mootummaa Nikomeediyaa mo’ate. Phaayoniironni Adoolessa 27, 1299 Osmaan wajjin mallatteessan; garuu waraana itti aanu, waraana Niqeeyaa, akka tarkaanfii lammaffaa seenaawaa mootummaa Usmaaniyyaa hundeessuutti hin ilaalle. Adoolessa 27, 1299 tarkaanfii jalqabaa tarkaanfiiwwan hedduu keessaa isa tokko ture, kan seera Dilbataa ga’uuf geessu. Tarkaanfiiwwan jalqabaa lama Islaama Turkii jalqaba raajii tokko adda baasan; raajiin sun bara 1449tti xumurame, sana booddee irra deebi’ee bara 1840tti, achiis irra deebi’ee 9/11 irratti, ergasii immoo irra deebi’ee Muddee 31, 2023 irratti xumurame.
ᱚᱱᱟ ᱵᱟᱨ ᱯᱟᱭᱲᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱷᱟᱨᱥᱴ ᱯᱟᱭᱲᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱭ ᱯᱟᱸᱪᱟᱥ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱮᱥ ᱠᱟᱱᱟ ᱵᱟᱝ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱚᱱᱟ ᱛᱮ ᱟᱴᱷᱛᱤᱥ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱦᱚᱸ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱭ ᱮᱫᱟᱭ। ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱚᱥᱢᱟᱱ ᱱᱤᱠᱳᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱟᱹᱜᱩ ᱞᱮᱱ ᱛᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱟᱴᱷᱛᱤᱥ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱪᱟᱵᱟ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱚᱥᱢᱟᱱ ᱨᱮᱱ ᱠᱚᱲᱟ 1337 ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱪᱟᱨ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱵᱚᱨᱚᱫᱷ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱛ ᱨᱮ ᱱᱤᱠᱳᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱡᱫᱷᱟᱱᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱹᱜᱩ ᱞᱮᱱᱟ। ᱟᱴᱷᱛᱤᱥ ᱮᱞᱮᱠᱟ ᱫᱚ “ᱛᱤᱥ ᱟᱠᱟᱱ” ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱚᱥᱢᱟᱱ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱟᱹᱜᱩ ᱞᱮᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱫᱚ ᱛᱩᱨᱠᱤ ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ “ᱛᱤᱥ ᱟᱠᱟᱱ” ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱭ ᱮᱫᱟᱭ। ᱚᱱᱟ ᱯᱷᱟᱨᱥᱴ ᱯᱟᱭᱲᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱴᱷᱛᱤᱥ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱨᱮ, “ᱪᱟᱨ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ” ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱵᱚᱨᱚᱫᱷ ᱢᱩᱪᱟᱹᱛ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱭ ᱮᱫᱟᱭ। ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱭ ᱯᱟᱸᱪᱟᱥ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱛ ᱯᱟᱭᱲᱤ ᱨᱮ, ᱞᱟᱡ ᱟᱹᱨᱤ ᱮᱢ ᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱪᱟᱨ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ, 1453 ᱨᱮ, ᱯᱩᱨᱩᱵ ᱨᱳᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱡᱫᱷᱟᱱᱤ ᱟᱹᱜᱩ ᱮᱱᱟ।
1453-kkottii Turkii Usmaaniyyaa taʼus taʼe, yookaan ilma Usmaan bara 1337 Nicomedia fi bara 1331 Nicaea lamaan isaanii yoo fudhate, haala sadii kana hunda keessatti, magaalaan mootummaa tokkoon tokkoon isaanii yeroo tokko seenaa keessatti magaalaa mootummaa Rooma bahaa turte. Sararoonni sadan hundinuu injifannoo Rooma bahaa agarsiisu. Sarara sadan keessaa tokkoon tokkoon isaanii Islaam jalqaba mootummaa Rooma bahaa, achiis itti aansee magaalaa mootummaa ishee akka injifate adda baasu. Maqaan magaalota mootummaa sadanii hundinuu maqaa mootummaa isaanii wajjin tokko dha. Sararoonni sadan keessaa tokkoon tokkoon isaanii seena-qabeeyyii adda taʼan kan alfaafi omeegaa qabu. Yeroo hariiroo mootummaa waldaa wajjin walqabate, Islaam mootii fi mootittii gad-deebisee salphisuun agarsiifamutti, salphinni raajii isaanii sararoota isaanii Rooma dhihaa wajjin walitti hidhata; Roomi dhihaa sunis bara 330tti yeroo Constantine Guddichi magaalaa Roomaa irra Constantinople filatetti akkasuma salphifamte turte. Salphinni xumuraa Rooma dhihaa bara 476tti mootii isa dhumaa wajjin dhufe; achii kaasees ariitiidhaan kufaatii keessatti itti fufte.
ምዕራባዊ ሮም ከምሥራቃዊ ሮም ጋር በተያያዘ ቤተ ክርስቲያን ነበረች፤ ምሥራቁ ግን መንግሥት ነበር። በ330 መጀመሪያ ላይ ውርደት፣ ከዚያም በ476 ውርደት፣ ከዚያም በ782፣ እና እንደገና በ1449። በመንግሥት መከፈል የጀመረ የውርደት መስመር፣ በ476 ንጉሠ ነገሥቱን ማጣት፣ ስለዚህም ኢምፓየሩን ማጣት ተከትሎ፣ ከዚያ በኋላ እስልምና በመጀመሪያ በ782 በምሥራቁ ግዛት ላይ ውርደትን አመጣ፣ ከዚያም በ1453 በምሥራቁ ዋና ከተማ ላይ።
Raajii Macaafa Qulqulluu keessatti ibsame sarara mootummaa Roomaa Bahaa fi Dhihaa lamaan ifatti baasa; ifni Islaam harʼa oomishaa jiru immoo ifa buʼuuraa Islaam qajeelchitoota Miileriitti ture waliin walii gala taʼus, isa sanaa baayʼee fagaata. Yeroon qorumsa bara 2024tti jalqabe, inni “saamtota saba keetii warra mulʼata sana dhaaban” eenyu akka taʼe irratti hundaaʼe, inni alfaa yeroo qorumsa sanaa ture; amma immoo dhuma yeroo qorumsaatti, ifni mata-duree Islaam Mulʼata boqonnaa sagal irraa dhufu dhugaa-baatota Roomaa Dhihaa fi Bahaa kan guyyoota xumuraa ammaa kanaa dura matumaa hin madaalamne itti dabala.
ምዕራፍ ሸውዓተ እስከ አስራ አንድ ውስጥ የተወከሉት የእስልምና ትንቢታዊ መስመሮች፣ አስቀድሞ በእነዚህ ጽሑፎች ውስጥ በውይይት ላይ ካሉት መስመሮች ጋር የሚገናኙ ምስክርነቶችን በማቅረብ፣ በዳንኤል አስራ አንድ ቁጥር አስር እስከ አስራ ስድስት ውስጥ የሚገኙትን የታሪክ መስመሮች ያቀናጃሉ። ነገር ግን በእስልምና መነሣት ትንቢታዊ ምሳሌ ውስጥ፣ የሚለራውያን እንቅስቃሴና የመቶ አርባ አራት ሺህ እንቅስቃሴ መነሣት ደግሞ ይገኛል። በራእይ ዘጠኝ የጊዜ ትንቢቶች ውስጥ በጽኑ የተቀመጡ እና የእነርሱ ክፍል የሆኑ ሁለት የአራት ዓመት ዘመኖች፣ ከ1840 እስከ 1844 ላሉት አራት ዓመታት ምስክርነት ይሰጣሉ። በ1844 ትንቢታዊ ጊዜ ከእንግዲህ ወዲህ የለም፤ ስለዚህ ምሳሌያዊው የአራት ዓመት ዘመን በጊዜ ሳይሆን በትንቢታዊ ባህርያቱ ይገለጻል። የመጀመሪያው የአራት ዓመት ዘመን እስልምና በ1337 የቀድሞዋን የምሥራቅ ሮማ ዋና ከተማ ኒቆሜድያን መውሰዱን ይለያል፤ ይህም አባቱ ግዛቱን ካሸነፈ ከሠላሳ ስምንት ዓመታት በኋላ ነበር። ሁለተኛው የአራት ዓመት ዘመን በ1449 በእስልምና ምክንያት የመጣውን የምሥራቅ ሮማ ፖለቲካዊና ሃይማኖታዊ አለቆች ውርደት ይለያል፤ ሦስተኛው የአራት ዓመት ዘመን ደግሞ በነሐሴ 11, 1840 ምድርን በክብሩ ያበራው መልአክ በወረደ ጊዜ የእግዚአብሔር ኃይል ያሳየውን ክቡር መገለጥ ይለያል።
𐌈𐌖𐌄 𐌑𐌀𐌖𐌈𐌂𐌄𐌋𐌋𐌄𐌐𐌅𐌀 𐌇𐌉𐍃𐍄𐍉𐍂𐍅 𐌏𐍆 𐍄𐌇𐌄 𐌅𐌉𐍂𐍃𐍄 𐌀𐌍𐌃 𐍃𐌄𐌂𐍉𐌍𐌃 𐌀𐌍𐌂𐌄𐌋 𐌀𐌋𐌉𐌂𐌍𐍃 𐍅𐌉𐍄𐌇 𐍄𐌇𐌄 𐌇𐌉𐍃𐍄𐍉𐍂𐍅 𐍉𐍆 𐍄𐌇𐌄 𐍄𐌇𐌉𐍂𐌃 𐌀𐌍𐌂𐌄𐌋 𐌃𐌖𐍂𐌉𐌍𐌂 𐍄𐌇𐌄 𐍃𐌄𐌀𐌋𐌉𐌍𐌂 𐍉𐍆 𐍄𐌇𐌄 𐍉𐌍𐌄 𐌇𐌖𐌍𐌃𐍂𐌄𐌃 𐌀𐌍𐌃 𐍆𐍉𐍂𐍄𐍅-𐍆𐍉𐌖𐍂 𐍄𐌇𐍉𐌖𐍃𐌀𐌍𐌃. 𐌈𐌀𐍄 𐍆𐌉𐌍𐌀𐌋 𐍃𐌄𐌀𐌋𐌉𐌍𐌂 𐍅𐍉𐍂𐌊 𐌉𐍃 𐍄𐌇𐌄 𐌁𐌋𐍉𐍄𐍄𐌉𐌍𐌂 𐍉𐌖𐍄 𐍉𐍆 𐍃𐌉𐌍, 𐌉𐍄 𐌉𐍃 𐍄𐌇𐌄 𐌂𐍉𐌌𐌁𐌉𐌍𐌀𐍄𐌉𐍉𐌍 𐍉𐍆 𐌃𐌉𐍅𐌉𐌍𐌉𐍄𐍅 𐍅𐌉𐍄𐌇 𐌇𐌖𐌌𐌀𐌍𐌉𐍄𐍅 𐌀𐌍𐌃 𐌉𐍄 𐍄𐌀𐌊𐌄𐍃 𐍀𐌋𐌀𐌂𐌄 𐌃𐌖𐍂𐌉𐌍𐌂 𐌀 𐍅𐌀𐍂𐍆𐌀𐍂𐌄 𐍄𐌇𐌀𐍄 𐌉𐍃 𐌁𐌄𐌉𐌍𐌂 𐌁𐍂𐍉𐌖𐌂𐌇𐍄 𐌁𐍅 𐌉𐍃𐌋𐌀𐌌.
Inni boolla gad fagoo bane; dhoqon boolla sanaa keessaa, akkuma dhoqona ibidda guddaa keessaa ba’u, ol ba’e; aduunii fi qilleensi dhoqona boolla sanaatiin dukkanaa’an. Dhoqona sana keessaa hawwaannis biyya lafaa irratti ba’e; isaaniifis aangoon kenname, akkuma qamalee biyya lafaa aangoo qabutti. Isaaniifis akka isaan marga biyya lafaa, yookaan wanta magariisaa kam iyyuu, yookaan muka kam iyyuu hin miine; garuu namoota chaappa mootummaa Waaqayyoo adda isaanii irratti hin qabne qofa akka miidhan ajajame. Mul’ata Yohannis 9:2–4.
Raajamuun raawwiin guutuun raajii hunda kan jiru bara dhumaa keessatti dha; kanaaf kutaan kun mallattoo kaa’amuu dhibba afurtamii afur kuma jedhu adda baasa. Raajiin Islaamaa Mul’ata boqonnaa sagal keessatti argamu furtuu seenaa ta’e ni kenna; inni kun fakkeenya guutuu caalaa ta’e humna mul’ata sana hundeessu walitti fidu, seenaa keessatti immoo Hagayya 11, 1840 irratti, yeroo Islaamni uggurame, xumura isaa ga’e keessatti mul’isa. Achii eegalee dhugaan baatumsaa Mul’ata boqonnaa sagalii gara boqonnaa kudhaniitti, akkasumas seenaa ergamoota jalqabaa fi lammaffaatti dheerate. Sana booda boqonnaa kudha tokka keessatti badiin sadaffaan yeroo seera Dilbataa irratti tasuma dhufa; yeroo sanattis iyyi guddaan ergamaa sadaffaa ni jalqaba. Boqonnaan sagal furtuu Islaamaa dha; inni kun ka’uu fi kufaatii mootummootaa kan Daani’elii fi Mul’ata keessatti ibsame qindeessuu keessatti gahee qaba. Boqonnaaleen kudhanii fi kudha tokko muuxannoo durboota ogeeyyii dhibba afurtamii afur kuma sanaa adda baasu. Boqonnaan sagal mallattoo mul’ata alaa hundeessu adda baasa; boqonnaaleen kudhanii fi kudha tokko immoo mul’ata keessaa isa Hoolicha gara Iddoo Hundumaa Caalu sanaatti hordofuu wajjin walqabatu adda baasu.
Mul’ata boqonnaan kudhan Masiihicha akka ergamaa jabaa kitaaba xinnoo banamee qabatee gad bu’utti ni banti. Taateen sun raawwii raajii Mul’ata boqonnaa sagal keessaa waggoota dhibba sadii sagaltamii tokko fi guyyoota kudha shan adda baasu sanaa xumura irratti, Hagayya 11, 1840tti raawwatame. Mul’anni boqonnaa kudhan seenaa itti fufee hanga ergaan sun Onkololeessa 22, 1844tti garaa Yohannis keessatti hadhaa’uutti ni ibsa. Waggaan afran 1840 irraa 1844tti diriiran dhufaatii ergamaa isa jalqabaatiin jalqabamu; dhufaatii ergamaa isa sadaffaatiin immoo xumuramu. Waggaan afran sun, raawwii Hagayya 11, 1840 booddee dhufan, jalqaba waggoota dhibba sadii sagaltamii tokkoo fi guyyoota kudha shanii irratti, Adoolessa 27, 1449 irraa hamma 1453tti waggoota afuriin fakkeeffamanii turan. Yeroo waggoota afurii isaanii lamaan sunis, waggoota afurii marfamuu Niqomeediyaa 1333 irraa hamma 1337tti turaniin wal qixxaatu. Mallattoo keessatti Roomaan Bahaa yeroo sadii Islaamaan mo’amte. Inni jalqabaa marfamuu Niqiiyaa bara 1331tti ture; itti aansuun marfamuu waggoota afurii Niqomeediyaa bara 1337tti, akkasumas marfamuu Qustanxiniyaa bara 1453tti ture.
ዲዮክሌቲያን በ293 ሕጋዊ መንገድ ሮምን ወደ ምሥራቅና ምዕራብ ከፈለ፣ ኮንስታንቲን ደግሞ በ330 በትንቢታዊ ሁኔታ ሮምን ወደ ምሥራቅና ምዕራብ ከፈለ። በ395፣ ንጉሠ ነገሥቱ ቴዎዶስዮስ ፩ ከሞተ በኋላ፣ ምሥራቁንና ምዕራቡን ለሁለቱ ልጆቹ በውርስ ሲያስተላልፍ፣ መንግሥቱ በይፋና በቋሚነት ተከፈለ። የካቶሊክ ቤተ ክርስቲያን በ1054 በ“ታላቁ መከፋፈል” ወደ ምሥራቅና ምዕራብ ተከፈለች። መከፋፈሉ እንደ ቀጥሎ የመጣው ውድቀት ሁሉ ቀስ በቀስ ነበር። ይህ መከፋፈል እስከ ዛሬ ድረስ አለ። ከዚያ ቀን ጀምሮ በአምሳ ዓመታት ውስጥ፣ በሮም ያለችው ምዕራባዊት ቤተ ክርስቲያን በግምት ሁለት መቶ ዓመታት የቆዩ በእስልምና ላይ የነበሩ የመስቀል ጦርነቶችን ጀመረች። ምዕራባዊት ሮም በ476 የመጨረሻዋን ንጉሠ ነገሥት ሲያጣ ወደቀች። ምሥራቃዊት ሮም በ1453 ወደቀች። የጳጳሳዊት ሮም በ1798 ወደቀች። አረማዊት ሮም በ293፣ 330 እና 395 ወደ ምሥራቅና ምዕራብ ተከፈለች። የጳጳሳዊት ሮም በ1054 ወደ ምሥራቅና ምዕራብ ተከፈለች። እህት ዋይት በእግዚአብሔር ቃል ጥናት ውስጥ የመንግሥታትን መነሳትና መውደቅ ዋና የማጣቀሻ ነጥብ እንደሆነ ትለያለች።
ପ୍ରକାଶିତ ବାକ୍ୟର ନବମ ଅଧ୍ୟାୟରୁ ଇତିହାସର ଆଲୋକରେ ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇଥିବା ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ଏହି ଯୁକ୍ତିକୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କରେ ଯେ, ଦର୍ଶନକୁ ସ୍ଥାପିତ କରୁଥିବା ସତ୍ତା ହେଉଛି ରୋମ। ଇସ୍ଲାମ ଏବଂ ଏକ ଶତ ଚୁଆଳିଶ ହଜାରଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଭବିଷ୍ୟଦ୍ବାଣୀମୂଳକ ସମ୍ପର୍କ ଏହାର ପ୍ରମାଣ ଯେ, ମଧ୍ୟରାତ୍ରିର ଘୋଷଣାର ସନ୍ଦେଶ—ଯାହାର ପ୍ରତୀକ ଭାବେ ଖ୍ରୀଷ୍ଟ ଗଧା ଉପରେ ଚଢ଼ି ଯିରୁଶାଲେମକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲେ—ଏକ ସମୟ-ଭବିଷ୍ୟଦ୍ବାଣୀ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିନିଧିତ ହୋଇଛି, ଯାହା ପ୍ରଥମ ହାୟର ସମୟରେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା, ଭବିଷ୍ୟଦ୍ବାଣୀର ଦ୍ୱିତୀୟ ଅଂଶରେ ଦ୍ୱିତୀୟ ହାୟରେ ଆଗକୁ ଚାଲିଥିଲା, ଏବଂ ସେହି ଚାରି ବର୍ଷର ଇତିହାସରେ ତାହାର ପୂରଣତାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କଲା, ଯେଉଁଠାରେ ପ୍ରଥମ ଓ ଦ୍ୱିତୀୟ ସ୍ୱର୍ଗଦୂତଙ୍କର ମିଲ୍ଲରାଇଟ ଆନ୍ଦୋଳନ ସେହି ନିଜ ଭବିଷ୍ୟଦ୍ବାଣୀର ପୂରଣ ସହ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା। ଏହି ଭବିଷ୍ୟଦ୍ବାଣୀ “ଅଠତ୍ରିଶ ଏବଂ ଦୁଇ ବର୍ଷ” (1299 ଓ 1301) ବର୍ଷର ପ୍ରତୀକ ସହ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା, ଯାହା ଇସ୍ଲାମର ଉଦୟକୁ ଚିହ୍ନିତ କରିଥିଲା; ଏବଂ ଏହା “ଅଠତ୍ରିଶ ଏବଂ ଦୁଇ ବର୍ଷ” (1838 ଓ 1840) ବର୍ଷର ପ୍ରତୀକ ସହ ସମାପ୍ତ ହୋଇଥିଲା, ଯାହା ମିଲ୍ଲରାଇଟମାନଙ୍କ ଉଦୟକୁ ଚିହ୍ନିତ କରିଥିଲା।
Bara 1844, yeroo waggaa afurii warra Millerite, isa marsaa 1333 hamma 1337 fi 1449 hamma marsaa 1453n fakkeeffamee xumurametti, yeroo raajii kana booddee hojii irra ooluu hin qabu ture. Olkaafamuun mallattoo warra dhibba tokkoo afurtamii afur kumaatii raajii keessatti Islaamni olkaafamutti kallattiidhaan walitti hidhata qaba.
Yihudaa, ati isa obboloonni kee si jajatanidha; harki kee morma diinota keetii irra ni taʼa; ijoolleen abbaa keetii si duratti ni sagadu. Yihudaan ilma leencaa ti; boojiʼamicha irraa, yaa ilma koo, ol baateetta; inni gad jedhee ciiseera, akka leencaa fi akka leenca jaarsaattis; eenyutu isa kaasa? Uleen mootummaa Yihudaa irraa hin fagaatu, mootummaa seera baaftuus miilla isaa gidduudhaa hin badu, hamma Shiiloon dhufutti; sabootas walitti qabamuun isaanii isaaf ni taʼa. Inni ilma harree isaa muka wayinii irratti ni hidha, ilma harree dhaltuu isaa immoo muka wayinii filatamaa irratti; uffata isaa daadhii wayinii keessatti ni dhiqata, uffata isaa dhiiga wayinii keessatti ni miicca. Iji isaa daadhii wayiniitiin ni diimata, ilkaan isaas aannaniin ni addata. Uumama 49:8–12.
Namoonni dhibba afurtamii afur kuma guutummaatti amala Kiristoos calaqqisu; Kiristoosis, fakkeenyota mallattoo biroo keessaa tokko taʼee, “muka wayinii filatamaa” dha. Uumama 16:12 keessatti Ismaaʼel nama “bosonaa” taʼee adda baafameera.
Inni nama duudaa taʼa; harki isaa nama hundumaa irratti taʼa, harki nama hundumaas isa irratti taʼa; innis fuula obboloota isaa hundumaa dura ni qubata.
“ଜଙ୍ଗଲୀ” ବୋଲି ଅନୁବାଦ ହୋଇଥିବା ଶବ୍ଦଟି ହେଉଛି ଆରବର ଜଙ୍ଗଲୀ ଗଧା। ଶେଷ ଦିନମାନଙ୍କରେ ଖ୍ରୀଷ୍ଟଙ୍କ ପ୍ରତିନିଧିମାନେ ଆରବର ଜଙ୍ଗଲୀ ଗଧାର ସନ୍ଦେଶ ଉପରେ ଆରୋହଣ କରନ୍ତି—ସେହି ଗଧା ଯାହା ଉପରେ ଖ୍ରୀଷ୍ଟ ଯେରୁଶାଲେମକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲେ, ସେହି ଗଧା ଯାହା ବିଲାମ ତୃତୀୟଥର ପ୍ରହାର କରିବା ପରେ ଶେଷରେ କହିଥିଲା। 1840 ମସିହାରେ ପ୍ରଥମ ଦୂତର ସନ୍ଦେଶକୁ ଶକ୍ତିଦାନ କରିଥିବା ସନ୍ଦେଶକୁ ଘୋଷଣା କରିଥିବା ଦୂତମାନେ, ସେହି ଭବିଷ୍ୟବାଣୀମୂଳକ ଇତିହାସର ମଧ୍ୟରେ—ଯେଠାରେ ଆନ୍ଦୋଳନକୁ ଶକ୍ତିଦାନ କରିଥିବା ସନ୍ଦେଶ ଅବସ୍ଥିତ ଥିଲା—ଏକ ସମ୍ପର୍କିତ ଏବଂ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଏକଶେ ପଚାଶ ବର୍ଷର ଭବିଷ୍ୟବାଣୀକୁ ଦେଖି ପାରିନଥିଲେ। ସେମାନେ ସେହି ଏକେ ସମୟ-ଭବିଷ୍ୟବାଣୀ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଦୁଇଟି ଚାରି ବର୍ଷୀୟ ଅବଧିକୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖି ପାରିନଥିଲେ, ଯାହା 1840 ରୁ 1844 ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତର ଇତିହାସର ପ୍ରତିରୂପ ଥିଲା। ଯିହୁଦା ଗୋତ୍ରର ସିଂହ ଏବେ “ପୁରୁଣା ପଥମାନ” ଠାରୁ ସେହି ଆଲୋକକୁ ଉଦ୍ଘାଟନ କରୁଛନ୍ତି ଯାହା ପୂର୍ବେ କେବେ ଦେଖାଯାଇନଥିଲା, ଏବଂ ସେହି ଆଲୋକ 31 ଡିସେମ୍ବର 2023 ଠାରୁ ଉଦ୍ଘାଟିତ ହୋଇଆସୁଥିବା ଆଲୋକ ସହ ସମ୍ମତିରେ ଅଛି। ଏହା ନାଶଭିଲ୍କୁ ଆଘାତ କରୁଥିବାଟି ଇସ୍ଲାମ କି ନୁହେଁ ବୋଲି ଯେକୌଣସି ସନ୍ଦେହକୁ ଦୂର କରେ। ଏହି ଆଲୋକ ରୋମର ପ୍ରତୀକକୁ ପ୍ରକାଶମାନ କରେ, ଏଭଳି 2024 ମସିହାରେ “ତୁମ ଜନଙ୍କର ଦୁଷ୍କର୍ମୀମାନେ” ବିଷୟରେ ଥିବା ଆଲଫା ବିବାଦ ପ୍ରତି ଏକ ଓମେଗା-ଘୋଷଣା ହୋଇଉଠେ, ଏବଂ ମିଲରୀୟ ଇତିହାସରେ ସେହି ଏକେ ପ୍ରତୀକକୁ ନେଇ ଥିବା ତର୍କର ମଧ୍ୟ ଏହା ଓମେଗା ପ୍ରତୀକ ଅଟେ। ଏହା ଚିହ୍ନଟ କରେ ଯେ ପ୍ରକାଶିତବାକ୍ୟ 9 ର ସମୟ-ଭବିଷ୍ୟବାଣୀମାନଙ୍କର ଇସ୍ଲାମ, ଏକ ଲକ୍ଷ ଚଉବାଳିଶ ହଜାରଙ୍କର ମୋହରାଙ୍କନ ସମୟର ଆନ୍ତରିକ ଇତିହାସ ମଧ୍ୟରେ ବାହ୍ୟ ସନ୍ଦେଶ ଅଟେ। ଆମେ କିଛି ସମୟ ଧରି ଏହି ସତ୍ୟକୁ ଶିକ୍ଷା ଦେଇଆସୁଛୁ, କିନ୍ତୁ ଏବେ ଏହାକୁ ଏକ ରେଖା ଉପରେ ପ୍ରଦର୍ଶିତ କରାଯାଇପାରେ, ଯାହା ପ୍ରକାଶିତବାକ୍ୟ 9 ରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇ ପ୍ରକାଶିତବାକ୍ୟ 11 ରେ ଶେଷ ହୁଏ। 1840 ରୁ 1844 ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିବା ଇସ୍ଲାମର ସମୟ-ଭବିଷ୍ୟବାଣୀ ସହ ସଂଯୁକ୍ତ ତୃତୀୟ ଚାରି ବର୍ଷୀୟ ଅବଧି, ଏକ ଲକ୍ଷ ଚଉବାଳିଶ ହଜାରଙ୍କର ମୋହରାଙ୍କନ ସମୟକୁ ଚିତ୍ରଣ କରେ। ପ୍ରକାଶିତବାକ୍ୟ 11 ର ମହା ଭୂକମ୍ପ ଦ୍ୱାରା ଏକ ଲକ୍ଷ ଚଉବାଳିଶ ହଜାରଙ୍କୁ ଏକ ପତାକାରୂପେ ଉପରକୁ ଉଠାଯାଏ।
Hisqi’el soddomii sadii-torba keessatti akka loltootaatti kaafamuun saba Waaqayyoo adeemsa tarkaanfii lama qabu dha; kunis uumama Aadam duraan fakkeenyaan agarsiifame ture. Jalqabatti Aadam dhoqqee irraa bocame; ergasii Kiristoos hafuura jireenyaa isa keessatti afuufe. Hisqi’el keessatti raajii jalqabaa reeffota du’an ijaara; garuu isaan ammas du’anii jiru. Sana booddee qilleensoonni afur reeffota sana irratti afuufamu; isaanis akka loltoota humna qabeessaatti ka’u. Lakkoofsonni soddoma-saddeetii fi afurtamni tarkaanfiiwwan lama sana bakka bu’u.
Nuti aŋa rakna matnɛh aŋgana kɔm pipak na.
Kana booddee ayyaana Yihuudotaa tokko ture; Yesuusis gara Yerusaalemitti ol baʼe. Yerusaalem keessa, karra hoolotaa bira haroo tokko jira; inni afaan Ibrootaatiin Beetesdaa jedhama; golgaa shan qaba. Isaan keessatti tuuta guddaan warra dhibamtootaa, jaamota, warra naafatan, warra qaamni isaanii gogee ture, bishaan sun yeroo sochoʼu eeggachaa ciisu turan. Sababiin isaas, ergamaan tokko yeroon murtaaʼetti gara haroo sanaatti gad buʼee bishaanicha ni sochoosa ture; yeroo bishaanichi sochoʼee booddee namni dursee itti seene kam iyyuu dhukkuba isa qabu kam irraas ni fayya ture. Namni tokko immoo achi ture; inni waggaa soddomii saddeet dhukkubsataa ture. Yesuusis isa achi ciisee argee, yeroo dheeraa akkasuma akka ture beekee, “Fayyuu ni barbaaddaa?” jedheen. Namni dhibamaan sunis deebisee, “Yaa gooftaa, yeroo bishaanichi sochoʼutti haroo keessatti na galchu nama hin qabu; ani utuun dhufaa jiruu immoo namni biraan na dura gad buʼa” jedheen. Yesuusis, “Kaʼi, siree kee baadhuutii deemi” isaan jedhe. Achumaan namichi ni fayye; siree isaas baatee ni deeme; guyyaan sun immoo Sanbata ture. Yohannis 5:1–9.
Amma kaʼaa, ani jedheen, laga Zered ceʼaa. Nuyis laga Zered ceene. Yeroon nu Kadeshbarneaa irraa kaanee hamma laga Zered ceenutti ture waggaa soddomii saddeeti; hamma dhaloonni namoota waraanaa hundinuu akka Waaqayyo isaanii kakate sanitti buufata keessaa dhumanii fixamanitti. Keessa Deebii 2:13, 14.