Barreeffamni darbe keewwata akkana jedhuun xumurame: “Fuudhaa fi heerumni waliigaltee bara 313 aangoo papacy fi Yunaayitid Isteetis gidduutti taasifame—mootii jalqabaa mootota kurnan Mul’ata boqonnaa kudha torbaa keessaa; humna gaanfa lama qabu kan humna gaanfa lama qabu Faransaayiin fakkeeffameen mul’ifamu—gidduutti taasifame keessaa isa dhumaa agarsiisa. Seenaa bara 496 keessatti Clovis irraa jalqabee, dhuma irratti gara labsii Justinian bara 533 fi teessoo papacy bara 538tti geesse, seenaa bara 1989 irraa kaasee hamma seera Dilbataatti jiruu bakka bu’a.”
Ronald Reagan bara 496tti Clovisiin fakkeenyaan bakka buufame; Donald Trump immoo bara 533tti Justinianiin fakkeenyaan bakka buufama. Ajajni Justinian phaaphaasummaan bara 538tti teessoo mootummaa irra baʼuu isaa waggaa shan dura baʼe; Labsiin Milan immoo seera Dilbataa isa jalqabaa bara 321tti baʼe waggaa saddeet dura baʼe. Ajajichii fi labsichi lamaan isaanii iyyuu akka mallattoo daandii seera Dilbataa dura dhufuutti wal simatu.
Reegan
Fulbaana 20, bara 1870, loltoonni Xaaliyaanii Roomaa qabatan. Biyyoonni Phaaphaasichaa akka mootummaa daangaa lafaa qabu tokkootti jiraachuu dhaaban; Phaaphaasiin Pius IX immoo “hidhaamaa Vaatikaan keessaa” taʼe. Lafti Phaaphaasichaan bulu kan akka mootummaa abbaa biyyummaa qabuutti beekamtiin kennameef tokko illee waan hin hafneef, Yunaayitid Isteetis (akkuma biyyoota biroo hedduu) Phaaphaasicha waliin akka bulchaa mootummaa biyya lafaatti hariiroo dippilomaasii idilee qabaachuu dhaabde. Onkololeessa bara 1951 keessa, Pirezidaantiin Harry S. Truman Jeneraal Mark W. Clark Ambaasaaddara Yunaayitid Isteetis kan Vaatikaan taʼee akka muudamuuf kaadhime. Waldaalee kiristaanaa fi dhaabbilee Pirootestaantii hedduu irraa mormiin cimaan dafee kaʼe; isaanis muudamni sun qajeelfama waldaa kiristaanaa fi mootummaa addaan baasuu akka cabsu falman. Amajjii bara 1952 keessa, Jeneraal Clark maqaa isaa kaadhimamummaa keessaa baase.
Amajjii 10, 1984, Pirezidaantiin Ronald Reagan fi Phaaphaasiin John Paul II Yunaayitid Isteetisii fi Teessoo Qulqulluu gidduutti hariiroo dippilomaasii guutuu hundeessuuf haala sirnaawaadhaan walii galan. Ebla 9, 1984, William A. Wilson (kan duraanuu bakka buʼaa dhuunfaa Reagan taʼee tajaajilaa ture) xalayaa muudamaa isaa dhiyeessee, Teessoo Qulqulluutti Ambaasaaddara Yunaayitid Isteetis isa jalqabaa taʼe.
Waggaa soddomii sadii kan bara 1951 irraa eegalee hamma 1984tti ture keessatti, mormiin Pirootestaantizimii Kaatooleekizimii irratti qabu ni bade. “Harki waraanaa” inni bara 496 keessatti Kilooviisiin paaphaasummaadhaaf dhaabate, Raagan bara 1984 irraa jalqabee hamma 1989tti jiru fakkeenyaaf agarsiisa. Kilooviis amantii (waaqeffannaa waaqolii hedduu) isa paaphaasummaan deebitee aangoo irratti akka hin ol kaane ittisaa ture keessaa kaafamuu isaa bakka buʼe; bara 1984tti immoo, mormiin Pirootestaantizimii kaʼuu paaphaasummaa irratti qabu ni irraa fuudhame. “Guyyaa guyyaan” (waaqeffannaa waaqolii hedduu) keessaa ni kaafame; Phaawulos immoo keessaa kaafamuu mormii waaqeffannaa waaqolii hedduu paaphaasummaa irratti qabu sana akka “amantii irraa kufuu”tti ibsa.
Waldaan amantii fakkeenyaa ejjennoo ishee laaffiste, kan Konistaantiin Guddichaa fi seenaa bara 313 irraa hanga 538tti tureen bakka buufamte, yeroo waldaan amantii tokko ejjennoo ishee laaffistee amantii irraa gante argisiisti turte. Amantiin ‘508’n bakka buufame, kan kanaan dura babal’ina aangoo phaaphaasummaa danqaa ture, amantii irraa gantummaa Pirootestaantota Yunaayitid Isteetis keessa jiranii fakkeenyaan argisiisa ture. Reegaan Kiloovisiin bakka buufame. Bara 496tti Kiloovis “aangoo” isaa phaaphaasummaaf kenne; akkasitti “gamtaa qulqulluu hin taane” bara Reegaanitti uumame fakkeenyaan argisiise. Kiloovis bara 508tti “isa guyyaa guyyaa” kaafamuu illee bakka bu’a ture. Bara 508 bara 1984 fakkeenyaan argisiisa ture.
“Araarri kun waaqeffannaa waaqota sobaa fi Kiristaanummaa gidduutti taasifame, guddina ‘namicha cubbuu’ isa raajii keessatti Waaqayyoon mormuu fi of ol kaasuu akka inni Waaqayyo irraa ol ta’u jedhamee dursee dubbatame sanaaf bu’aa ta’e. Sirni amantii sobaa guddaan sun hojii humna mootummaa Seexanaa keessaa hojii ogummaa isa ol aanaa dha—yaadannoo yaalii isaa teessoo mootummaa irra taa’ee fedha isaatiin lafa bulchuuf godhe ti.” The Great Controversy, 50.
Reagan haasaa bara 1983 keessatti Soviet Union akka “mootummaa hamaa” taʼetti beekamnaan waame; komunizimii Waaqayyotti hin amanne immoo soda axlaaqaa fi hafuuraa gadi fageenya qabu akka taʼetti ilaala ture. Inni fi John Paul II, komunizimii Sooviyeetii irratti waltaʼinsa dhuunfaa fi siyaasaatiin cimaa taʼe ijaaran. Namoonni lamaan isaanii walʼaansoo kana gama axlaaqaa, illee gama qophii waaqaa tiin ni argu turan; Reagan immoo dhuunfaatti komunizimii kuffisuuf “Karoora Waaqaa” tokko jiraachuu dubbata ture. Reagan mulʼatawwan Faatimaa irratti fedhii qaba ture (akeekkachiisa “Raashiyaan dogoggora ishee ni babalʼisti” jedhu sana), hoggantoonni lamaanis kaayyoo komunizimii moʼuu wajjin walqabatuuf Waaqayyo lubbuu isaanii akka oolche itti dhagaʼaman waliinii ni mariʼatan (lamaan isaanii iyyuu bara 1981 keessatti yaalii ajjeechaa irraa hafan).
Bartoota Kiristoos
Reagan garee amantii Duuka Buutota Kiristoos keessatti guddifame; abbootiin garee amantii kana hundeessan phaaphaasiin amantii Kaatolikii farra Kiristoos akka taʼe kallattiidhaan barsiisu turan. Alexander Campbell, inni geggeessitoota jalqabaa waldaa Duuka Buutota Kiristoos keessaa hunda caalaa beekamaa ture, sirni phaaphaasummaa Roomaa farra Kiristoos akka taʼe irra deddeebiʼee ibse. Falmiiwwanii fi barreeffamoota isaa keessatti, gaanfi xinnoon Daaniʼel 7 keessaa, bineensi Mulʼata 13 keessaa fi namichi cubbuu 2 Tasaloniiqee 2 keessaa hundi isaanii phaaphaasota Roomaa akka argisiisan falme. Ibsoota eenyummaa isaanii kana falmiiwwan uummata duratti geggeesse keessatti (bara 1837 Phaaphaasii Kaatolikii John B. Purcell wajjin geggeesse dabalatee) fayyadame. Barton W. Stone bulchiinsa Phaaphaasichaa farra Kiristoos isa dhugaa fi “namicha cubbuu” jedhee waame. Walter Scott (lallabdoota wangeelaa sochii kanaa warra jalqabaa keessaa isa kan biraa) namichi cubbuu, Phaaphaasiin Roomaa, waldaa Kiristaanaa keessatti akka kaʼu fi Waaqayyo irra of ol akka qabu barreesse.
Haati Reagan, Nelle, garee amantii Bartoota Kiristoos keessatti miseensa amantii isheetti cimtuu turte; ijoollummaa isaattis amantii isaa irratti dhiibbaa isa guddaa kan geessiste ishee turte. Reagan umrii waggaa 11tti waldaa Bartoota Kiristoos kan Dixon, Illinois keessatti argamutti cuuphame; umrii dargaggummaa isaattis achitti dammaqinaan hirmaachaa ture (mana barumsaa Dilbataa keessatti barsiisuu dabalatee). Inni Kolleejjii Eureka, kan garee amantii Bartoota Kiristoos wajjin hidhata qabu, keessatti barate.
“Warri hubannoo isaanii keessatti dubbii sana irratti burjaaja’an, warri hiika mormituu Kiristoos arguu keessatti kufan, dhugumaan of isaanii gara cinaacha mormituu Kiristoositti ni dhaabu. Amma nuuf yeroo addunyaatti makamnu hin jiru.” Kress Collection, 105.
Reagan, Clovis fi akkasumas waliigaltee ejjennoo irraa buʼuun Constantine Guddichi godheen fakkeenyaan dursee agarsiifame. Reagan akkasumas yeroo dhumaa bara 1989 irraa eegalee pirezidaantota saddeettan dhumaa keessaa isa jalqabaa ture. Pirezidaantota saddeettan dhumaa keessaa isa jalqabaa taʼuu isaatiin, inni Donald Trump isa akkuma Reagan kaayyoowwan dhugaa sirna phaaphaasummaa fi sirni phaaphaasummaa eenyu akka taʼe ilaalchisee hubannoon isaa garmalee burjaajaʼe sana fakkeenyaan dursee agarsiisa.
Namoonni lama yoo walii galan malee, wal wajjin deemuu dandaʼuu ree? Amoos 3:3.
Gaaʼelli waliigaltee inni jaʼaffaa fi kan dhumaa Daaniʼel boqonnaa kudha tokko keessatti argamu, seenaa bara 1989tti yeroo dhumaa irraa jalqabee seenaa Donald Trump keessatti xumuramu keessatti raawwatama.
“Dhaabbilee fi sirnaalee waldaa deeggarsa mootummaa argamsiisuuf sochiiwwan yeroo ammaa Ameerikaa keessatti adeemsifamaa jiran keessatti, Pirootestaantonni tarkaanfii Paappaasotaa duukaa bu’aa jiru. Kana qofa utuu hin taʼin, Paappaasummaan Ameerikaa Pirootestaantii keessatti ol’aantummaa Addunyaa Moofaa keessatti dhabe deebisee akka argatu karra banayaa jiru.” The Great Controversy, 573.
Waliigalteen gaa'elaa bara 313 fi Labsiin Milan seenaa bara 533 wajjin wal simu; labsiin Justinian bara 533tti baases, bulchiinsa Kiristaana ta'uu isaa himatu, humna phaaphaasummaa akka dhaabbata Kiristaanaatti ibsuun haala hundarra gaarii ta'een yoo ilaalame illee ibsa of faallessu, haala hundarra hamaa ta'een yoo ilaalame immoo yaada dogoggoraa du'aaf nama geessisu ta'uu isaa hubachuu dhiiseen, ammas hojii irra oolfama.
Mana Kiristaanaa fi Mootummaa
Bara 457 Dhaloota Kiristoos duraatti, labsiin sadaffaan Artaxerxes aangoo mootummaa biyyaalessaa, aangoo siyaasaa fi amantii lamaan isaanii iyyuu, deebisee kenne.
Ati ati, Ezraa, akkuma ogummaa Waaqa keetii isa harka kee keessa jiru sanaatti, bulchitootaa fi abbootii murtii, warra laga sana gama biraa jiran keessaa namoota seera Waaqa keetii beekan hunduma irratti murteessan muudi; warra isa hin beeknes barsiisi. Namni kam iyyuu seera Waaqa keetii fi seera mootichaa raawwachuu dide, adabni isa irratti dafee haa raawwatamu; yookaan du’a, yookaan ari’amuu, yookaan qabeenya saamamuu, yookaan hidhamuu. Ezra 7:25, 26.
Labsiin sadaffaan seerota Waaqayyoo fi seerota mootichaa lamaan ilaalchisee murtii fi adabbii raawwachiisuuf aangoo kenne. Labsiin sun jalqaba raajii waggaa kuma lamaa fi dhibba sadii kan Onkololeessa 22, 1844, yeroo Kiristoos dingatatti gara mana qulqullummaa Isaatti dhufetti xumurame sanaa agarsiise. Akkasumas, labsiin sun jalqaba raajii waggaa dhibba lamaa fi shantamaa kan Dhaloota Kiristoos dura bara 207tti, seenaa lola Raphia kan Dhaloota Kiristoos dura bara 217tti geggeeffamee fi lola Panium kan Dhaloota Kiristoos dura bara 200tti geggeeffame gidduu jiru keessatti xumurame sanaa agarsiise. Dhaloota Kiristoos dura bara 457tti aangoon ol’aanaan bulchiinsa mootummaa fi aangoon ol’aanaan amantii deebi’anii hundeeffamuun alfaa dachaa tokko kan raawwatama omeegaa lama qabu adda baasa. Raawwatamoonni omeegaa lamaan balbala cufame bakka bu’u: tokko gaanfa Pirootestaantiitiif, inni kaan immoo gaanfa Rippaabilikaaniitiif.
Raajii jalqabaa waggaa kuma lamaa fi dhibba sadii seera Waaqayyoo bakka buʼe, raajiin waggaa dhibba lamaa fi shantamaa immoo seera mootichaa bakka buʼe. Raajiiwwan lamaan gaanfa Pirootestaantummaa fi gaanfa Ripabilikaanummaa bineensa lafaa Mul’ata boqonnaa kudha sadii irratti argamu adda baasu. Gaanfi Ripabilikaanummaa bineensa lafaa keessaa gidduu lakkoofsota kudha tokkoo hanga kudha jahaatti kan Daani’el boqonnaa kudha tokko keessatti kaa’ameera. Yeroon waggaa kudha torbaa Raaifiyaa fi Paaniyuum gidduu jiru, gaanfa tokkoon raajii dachaa labsii sadaffaa bara 457 Dh.K.D. irraa wal keessa darba. Raajiin sun kan dachaa ta’e murtii uummata kakuu isa dhumaa fi akkasumas murtii saba uummanni kakuu sun hidda isaa keessatti argatu lamaan isaanii iyyuu adda baasa.
Innis Abraamiin jedhe, “Akka mirkanaa taʼeetti beekii, sanyiin kee biyya isaanii hin taʼin keessatti alagaa taʼu; isaanis warra sana tajaajilu; warri sunis waggaa dhibba afuriif isaan dhiphisu. Ani immoo saba isaanii tajaajilan sana nan murteessa; sana booddees qabeenya guddaadhaan ni baʼu.” Uumama 15:13, 14.
Macaafa Hisqi'eel keessatti, guyyaan Onkoloolessa 22, 1844, guyyaa Onkoloolessa 22, bara 573 Dhaloota Kiristoos duraatiin fakkeeffama. Guyyaan tokko jalqaba firdii qorannoo kan argisiisu yoo ta'u, inni kaan immoo jalqabaa fi xumura adeemsa firdii irratti afuufamuu malakata Iyyoobeel argisiisa. Guyyoonni lamaan wal simu; lamaan isaaniis balbala cufame argisiisu. Barri 1844, yeroo Kiristoos gara Iddoo Hundumaa Caalaa Qulqulluutti ce'etti, cufamuu balbala iddoo qulqulluu argisiisa. Barri 573 Dhaloota Kiristoos duraa immoo xumura yeroo carraa dhala namaa, yeroo garboota cubbuu warra furamaniif bilisummaan isaanii fi lafti haaraan keessa jiraatan kennamu, argisiisa.
Yoo inni waggoota kana keessatti hin furamin, inni waggaa Iyyoobeelii keessatti ni baʼa; innis, ijoolleen isaas isa wajjin ni baʼu. Ilmaan Israaʼel anaaf tajaajiltoota; isaan tajaajiltoota koo ti; warra ani biyya Gibxii keessaa baase dha; ani Waaqayyo Waaqa keessan ti. Lewwota 25:54, 55.
Guyyoonni Onkololeessa 22 lamaan balbala cufame kan seera Dilbataa dhiheenyatti dhufuu bakka buʼu. Yeroon araaraa Adventizimiif kenname bara 1844 jalqabee seera Dilbataa dhiheenyatti dhufu irratti xumurama; yeroon araaraa Yunaayitid Isteetisiif kenname illee seera Dilbataa dhiheenyatti dhufu irratti xumurama. Xumuroonni lamaan ragoota lamaan Onkololeessa 22, jechuunis waggoota 2,300 fi waggoota dhibba lamaa fi shantama, wajjin walsimu.
Yeroon waggaa dhibba lamaa fi shantamaa, kan seenaa Raphia fi Panium gidduu jiru keessatti xumuramu, yeroo lola lamaan gidduu jiru lakkoofsota mallattoo ta’an lamatti qooda; lakkoofsonni kun lamaanis waliin hiika addaa mataa isaanii qabu. Kunis Raphia, jechuunis lafa daangaa, irraa waggaa kudhan booda, akkasumas Panium, lola dirree irratti geggeeffamee marfamatti xumurame, dura waggaa torba jechuu dha. Kudhanii fi torbi, akka mallattootti, ragaa-baatota hedduu irratti hundaa’uudhaan humna jawwee adda baasu. Barri 207 Dh.K.D. Trump, mallattoo bineensa lafaa, akkuma walitti makamuu lakkoofsa kudhanii fi lakkoofsa torbaatiin agarsiifametti, akka jawweetti dubbachuuf raajiidhaan qophaa’aa utuu jiruu, Daani’el boqonnaa kudha tokko keessatti lakkoofsa kudha tokkoo fi kudha shan gidduu kaa’a.
Lakkoofsi kudha torbaas hiika fakkeenyaa qaba; seenaa Raphia irraa hanga Paniumitti jiru gara yeroo Panium boodaa fi Raphia duraattis balʼisa. Ptolemy IV Philopator bara 221 Dh.K.D. irraa hanga bara 204 Dh.K.D.tti Gibxii warra Ptolemy irratti mootii taʼee bulche; bara 217 Dh.K.D.tti immoo Raphia keessatti Antiochus Magnus injifate. Ptolemy Raphia dura mootii taʼee bulchuu jalqabe; waggaa ‘kudha torba’ bulche. Lakkoofsi kudha torba yeroo seenaa Raphia dura jalqabee, lola Panium fi marfama Sidon irra darbee, hanga xumura yeroo carraa fayyinaa dhala namaa isa bara 330n fakkeeffametti itti fufu bakka buʼa. Raajiin waggaa dhibba lamaa fi shantamaa kan yeroo waldaa Smyrna ilaallatu bara 64 jalqabee, bara 313 yeroo Labsiin Milan baʼee fi waliigalteen gaaʼelaa taasifametti xumurame.
Qosxanxinoos Guddichi seenaa waldaa kiristaanaa Phergaamos bakka buʼa; seenaan sunis bara 313 jalqabee bara 538 xumurame. Bara 313tti raajiin waggaa dhibba lamaa fi shantamaa erga xumuramee booda, waggoonni ‘kudha torba’ jalqabaa mallattoolee karaa sadii qabu. Barri 313 bara Labsii Miilaan ture; barri 321 bara seera Dilbataa isa jalqabaa ture; qoqqoodamuun impaayerichaas bara 330tti mallatteeffama. Barri 330 seera Dilbataa isa dhumaa, isa cufamuu yeroo araaraa dhala namaa agarsiisu, bakka buʼa. Kanaafuu, lakkoofsi kudha torba Raafiyaa dura jalqabee, duula waraanaa Paaniyumii fi Siidoonii irraa yeroo dheeraa booda xumurama. Daaniʼel boqonnaa kudha tokko keessatti, lakkoofsi kudha jaʼa seera Dilbataa Yunaayitid Isteetis keessaa bakka buʼa.
Raajiin Simiirnaa mallattoo marfamichaa isa handhuura ergaa akeekkachiisaa Hisqiʼeel taʼe adda baasa. Mallattoon daandii seera Dilbataa dura dhufu, akkuma fakkeenyota lamaan badiisa Yerusaalem agarsiisan keessatti mulʼifametti, marfamicha dha; garuu Labsii Miilaan isa uumamuu fakkii bineensichaa jalqabsiisus ni taʼa.
Yeroo marfamichaatti hiriirri gaa’ela waliigaltee tokko ni gaggeeffama. Kun firaaktaalii hiriira gaa’elaa Reagan irraa jalqabe, kan Clovis bara 496tti fakkeenya raajii isaa ta’e sanaati; garuu hiriirri gara gaa’elaatti geessu inni dhumaa yeroo marfamichaatti jalqaba; kunis ajaja Justinian bara 533 fi Labsii Milan bara 313 wajjin walsima. Mallattooleen daandii kunneen lamaan seera Dilbataa dura dhufu. Barri 313 seera Dilbataa isa jalqabaa kan bara 321 dura dhufe; ajajni bara 533 immoo seera Dilbataa Yaa’ii Orleans isa sadaffaa irratti bara 538tti tumame dura ba’e. Tumaan seeraa gosa tokko amaloota raajii ajaja Justinian fi Labsii Milan lamaanii ni raawwata; yeroo sanatti immoo gaa’elli waliigaltee fakkeenyummaa qabu gosa tokko ni hundeeffama.
Labsiin sun yeroo ba'u, qophaa'uuf yeroon darbeera; sababni isaas, akkuma yeroo Faasikaa isa jalqabaa Gibxii keessatti cufame, balballi yeroo araaraa gaanfa Pirootestaantii irrattis shakkii tokko malee cufameera. Sana booda seerri Dilbataa, mallattoon karaa itti aanu, fakkiin bineensichaa guutummaatti bocamee xumuramuu isaa qofa utuu hin ta'in, mallattoon bineensichaa dirqamaan fudhachiifamuu isaas ni agarsiisa. Seerri Dilbataa, akkuma Fara'oonii fi raayyaan isaa Faasikaa booda Galaana Diimaa keessatti dhugumaan du'an sana, xumura yeroo araaraa gaanfa Rippabiliikaanii, bineensa lafaa isa Mul'ata boqonnaa kudha sadii keessatti ibsame, shakkii tokko malee ni agarsiisa.
Yeroon waggaa dhibba lamaa fi shantamaa kan dhaloota Kiristoos dura bara 207tti xumuramu Donald Trump isa Antiochus Magnus duula itti aanuuf qophaaʼaa jiruun fakkeeffamu adda baasa. Duulli kun dirree Panium irratti jalqabamee marfama waraanaa Sidoniin xumurama. Lola Panium booda, ajajaan waraanaa mootummaa Ptolemaic, Scopas inni Aetoliaa, loltoota lubbuun hafan gara 10,000 taʼan wajjin gara magaalaa Sidonitti baqate. Antiochus isa ariʼee Sidon ‘marfama waraanaa’ jala galche. Mootummaan Ptolemaic kan Alexandria keessa ture humna waraanaa birmannaa erge; garuu humni sun hin milkoofne. Beelaan duʼuuf waan saaxilameef, Scopas magaalattii dabarsee kenne. Antiochus Scopas akka achii deemu hayyameef; Scopas boodarra gara Gibxiitti deebiʼe; achittis dhumarratti himannaa mootummaa ganuu fi qabeenya imaanaan itti kenname ofii isaatiif fudhachuutiin adabbiin duʼaa irratti raawwatame. Panium booda, Antiochus Coele-Syria humnaan qabachuun isaa marfama waraanaa Sidoniin xumurame.
Obboleettiin White kitaaba Uriah Smith, Daniel and the Revelation, akka “harka gargaarsaa Waaqayyoo” taʼetti ibsiti. Smith ibsa isaa irratti aayata kudha afurii fi kudha shan Daniel boqonnaa kudha tokkoo keessatti duula Antiochus sadarkaa lama qabu adda baasa.
“Barumsi mooticha dargaggeessaa Gibxii Senetii Roomaatiin M. Emilius Lepidusitti imaanaa kenname; innis Aristomenes isa tajaajilaa mana murtii sanaa dulloomee fi muuxannoo qabu eegduu isaa godhee muude. Tarkaanfiin isaa inni jalqabaa, weerara mootota lama walitti hidhatanii turan, jechuunis Filip fi Antiokas, sodaachisaa ture sana dura dhaabbachuuf qophii gochuu ture.”
“Kaayyoo kanaaf, Scopas jedhamuun beekamaa kan taʼe ajajaa waraanaa AEtoliaa, yeroo sana tajaajila warra Gibxii keessa ture, gara biyya dhaloota isaatti deebiʼee humna dabalataa waraanaaf akka walitti qabu erge. Innis waraana qopheeffatee gara Filisxeemii fi Coele-Syriaatti imale; yeroo sana Antiochus Aasiya Xiqqaa keessatti Attalus wajjin waraana keessa ture; Yihuudaa guutuu immoo aangoo Gibxii jalatti galche.”
“Kanaaf haalli wantootaa raawwatama lakkoofsa duratti dhiyaate sanaaf akka guutamu ni qophaa’e. Antiokhos immoo, ajaja Roomaanotaatiin waraana Attalus irratti geggeessaa ture irraa dhaabee, Falasxiinaa fi Coele-Syria harka Gibxii keessaa deebisee argachuuf tarkaanfii ariifataa fudhate. Isatti mormuuf Scopas ergame. Burqaa Yordaanosii dhihoo keessatti, loltoonni lameen walitti dhufan. [Panium] Scopas mo’ammee, hanga Sidonitti ari’atame, achittis marfamni cimaa irratti godhame. Jeneraalonni Gibxii keessaa dandeettii isaanii irraa caalan sadii, humna isaanii isa hundumaa caalu wajjin, marfamicha kaasuu dhaaf ergaman; garuu milkaa’ina malee hafan. Dhuma irratti Scopas, diina beelaa isa gogaa qofa fakkaatu fi harkaan qabamuu hin dandeenye sanaan wal arguudhaan, isa dura dhaabbachuu waan hin dandeenyeef, haala salphisaa ta’e irratti—lubbuu qofa oolfachuudhaan—harka kennuuf dirqame; kana boodas inni fi namoonni isaa kuma kudhan ta’an qullaa fi wanta irraa mulqamaniin akka deeman hayyamameef. Kunoo asitti mootichi kaabaa magaalota jajjaboo hunda caalaa qabatee ture; mootummaa yeroo sana keessaa, Sidon iddoo isheetiinis dallaa ittisa isheetiinis magaalota hundumaa keessaa tokko kan baay’ee jabaate ture. Asitti harki mootummaa kibbaa dura dhaabbachuu dadhabuu isaa ni mul’isa; akkasumas ummanni mootichi kibbaa filate illee ni kufe; jechuunis, Scopasii fi humnoota isaa Aetolia.” Daniel and the Revelation, 257, 258.
Yeroon waggoota dhibba lamaa fi shantamaa Dhaloota Kiristoos dura bara 207tti xumuramu Donald Trump adda baasa. Raajiin waggoota dhibba lamaa fi shantamaa, gaaʼela waliigaltee bahaa fi dhihaa, akkasumas Labsii Milan wajjin bara 313tti xumuramu, Yunaayitid Isteetis keessatti tolfamuu fakkii bineensichaa adda baasaa jira. Waldaan Pergamos, kan bara 313tti jalqabde, seenaa Kiristaanummaan, aangoon phaaphaasummaa teessoo qabachuu isaa dura, ejjennoo isaa laaffisee amantaa waaqolii tolfamoo wajjin waliigaluudhaan gantummaatti itti kufe bakka buuti. Pergamos fi barri 313, ejjennoo laaffisuudhaan waliigaluu isa Yunaayitid Isteetis keessatti tolfamuu fakkii bineensichaatiin bakka buufamu, fakkeenya raajiitiin agarsiisu. Kun ejjennoo laaffisuudhaan waliigaluu Kiristaanummaa fi Roomaa phaaphaasummaa gidduutti uumame bakka buʼa; sababiin isaas amantiin Kaatolikii waaqeffannaa waaqolii tolfamoo dhaabbata Kiristaanaa fakkaatee of dhokse qofa malee waan biraa miti. Raajiin waggoota dhibba lamaa fi shantamaa bara 1776tti jalqabee bara kanatti xumuramus Yunaayitid Isteetis ilaallata. Kanaafuu, raajiiwwan waggoota dhibba lamaa fi shantamaa sadan hundi gama raajii bineensa lafaa isa Mulʼata boqonnaa kudha sadii keessaa tokko tokko ilaallatu; sadanuus sararoota raajii lakkoofsa kudha torbaatiin bakka buufaman keessatti xumuramu.
Seerri Dilbataa yeroo Ameerikaan akka bineensa guddaa dubbattu dha; dubbachuun saba tokkoos gocha aangawoota isaa seera baaftuu fi murtii kennitootaa ti.
“‘Dubbachuun’ saba tokkoo gochaa aangawoota isa seera baasanii fi murtii kennaniiti.” The Great Controversy, 442.
Trump aangoo abbaa seerummaas taʼe aangoo seera baastummaa waan hin qabneef, seerri Dilbataa yeroo dhihootti dhufu Kongiresiitiin tumama. Haa taʼu malee, tarkaanfiin aangoo phaaphaasummaatiif deeggarsa kennu kam iyyuu fakkeenya seera Dilbataa taʼa. Ajajni bara 533 fi labsiin bara 313 jalqaba yeroo fakkiin bineensichaa itti uumamu agarsiisu. Xumurri isaa seera Dilbataa yeroo dhihootti dhufu dha; Yesuus yeroo hundumaa dhuma jalqabaan fakkeessee waan ibsuuf, tarkaanfiin Trump ajaja aangoo raawwachiiftuu tokkoon farra Kiristoos isa raajii Macaafa Qulqulluu keessatti ibsameef “laaffannaa” kam iyyuu kennuudhaan fudhatu, alfaa sochii oomeegaa irratti qofa, yeroo Yunaayitid Isteetis “qajeeltoowwan mootummaa ishee hamma seera Dilbataa tumuu irra geessutti gantutti” xumuramu sanaa bakka buʼa.
“Namoota baayʼeen, warra sochii kana keessatti kabajamuu Dilbataatiif hojjetan keessaa illee, buʼaa hojii kana hordofee dhufuuf jiru irraa jaamamanii jiru. Isaan kun akka bilisummaa amantii irratti kallattiidhaan rukutaa jiran hin argan. Namoota baayʼeen gaaffii Sanbata Macaafa Qulqulluu fi hundee sobaa irratti dhaabbanni Dilbataa hundooftee jirtu matumaa hin hubanne. Sochiin kam iyyuu seera amantii deggaruuf taasifamu dhugumaan gocha abboomamuu paaphaasummaadha; isheen kun bara hedduudhaaf utuu addaan hin kutin bilisummaa yaadaa fi qalbii irratti waraana taasisaa turte. Kabajni Dilbataa akka dhaabbata jechuun Kiristaanaa jedhamuutti jiraachuu isaa ‘iccitii hamminaatii’ irraa argata; dirqamaan kabajamuun isaas qajeelfamoota buʼuura guddaa Roomaanummaa taʼan beekamtii dhugaa kennuudha. Yeroo sabni keenya akkasitti qajeelfamoota mootummaa isaa ganee seera Dilbataa baasu, Pirootestaantizimiin gocha kana keessatti poperii wajjin harka walitti qaba; kun immoo cunqursaa yeroo dheeraa carraa isaa eeggachaa turee deebisee mootummaa abbaa irree hojiirra jiru keessatti utaaluuf jireenya kennuu malee waan biraa hin taʼu.” Testimonies, volume 5, 711.
“Dhaabbanni kamiyyuu seera amantii deeggaruuf godhamu dhugumaatti gocha abbaa taayitaa papasii irratti tana kennuudha,” dhaabbileen akkasii immoo seera Dilbataa yeroo dhihootti dhufu sana dura ni mul’atu.
“Labsiin guyyaa kana waaqeffachuun dirqisiisu addunyaa guutuutti ba’uuf jira. Hamma murtaa’e tokko keessatti immoo inni duraanuu ba’eera. Bakka hedduuttis aangoon mootummaa sagalee bineensaa sanaatiin dubbachaa jira, akkuma mootichi ormootaa boojuuwwan Ibrootaatiin dubbate sana.” Signs of the Times, May 6, 1897.
Mata-duree itti aanu keessatti wantoota kana itti fufna.