ରୋମ ଦର୍ଶନକୁ ସ୍ଥାପନ କରେ - ସଂଖ୍ୟା ବାରো

Wantiin badeeffame kan Daani'el raajichi dubbate mallattoo Kiristiyaanonni bara garaa garaa sadii keessatti baqachuuf ittiin beekanidha. Kiristiyaanonni Yerusaalem keessa turan bara 66 A.D. keessa yeroo alaabaan loltoota Roomaa Yerusaalem marsuu isaanii arganitti baqatan. Kiristiyaanonni dhuma jaarraa shanaffaa fi jalqaba jaarraa ja’affaa keessa turan, yeroo namichi cubbuu mana Waaqayyoo keessatti akka inni Waaqayyo ta’e labsaa jiru arganitti, gara lafa onaa baqatan. Bara 1888 keessa, Senaatara Bileerii irraa Congressii Ameerikaa keessatti seerotni Dilbataa walitti aanan dhiyaatan. Seeronni sun seerota Bileerii jedhamee waamaman; yaaliin isaanii Dilbata akka Guyyaa Biyyaalessaa Waaqeffannaa ta’e adda baasuudha. Waajjinni Dilbataa mallattoo bineensichaa, mallattoo aangoo paaphaasii ti; Heerri mootummaa Ameerikaa immoo amantii biyyaalessaa akka qormaata lammiilee Ameerikaa irratti dirqamsiisu kallattiidhaan morma.

Akkuma kana ammaan hir’ina qabu keessatti, Ameerikaan Romaa ammayyaa taʼuu ishee adda baasuudhaan walqabatee dhiifame kan jiru dhugaa kana. Raawwatama sadii qabuu raajii tokkoo seera addaa hojii irra oolmaa isaa toʼatan qaba. Seeronni sun amala raajiif taʼe raawwatama jalqabaa kan raawwatama lammaffaa wajjin walitti makamuun amala raajiif taʼe raawwatama sadaffaa hundeessuuf akka taʼu ibsu.

ወደ ማምለጥ የተሰጠው ማስጠንቀቂያ ከሚመጣ ስደት ለመሸሽ የተሰጠ ማስጠንቀቂያ ነው። በክርስቶስ ዘመን ያ ስደት በ70 ዓ.ም. የኢየሩሳሌምና የቤተ መቅደሱ ጥፋት ነበር። ያ የሚቀርበው ስደት የሚያስጠነቅቅ ምልክት በ66 ዓ.ም. ተሰጠ። በአምስተኛው ዘመን መጨረሻና በስድስተኛው ዘመን መጀመሪያ የተሰጠው ወደ ማምለጥ ማስጠንቀቂያ ጳውሎስ በነቢያዊቱ ጴርጋሞን ውድቀት እንደሚታወቅ ገለጠው፤ እርስዋም አረማዊትን ሮማን ትወክል ነበር። ራሱን እንደ እግዚአብሔር የሚያውጅ የኃጢአት ሰው እንዲገለጥ አስቀድሞ መውደቅ መሆን ነበረበት። ወደ 538 እየቀረበ ባለው ታሪክ ውስጥ ይከለክል የነበረው ወይም ጳውሎስ እንደ ተናገረው “የሚከለክለው” የነበረው አረማዊት ሮማ ተወገደች፤ ጴርጋሞንም ከወደቀች በኋላ የመሸሽ ምልክቱ ደረሰና ታማኞቹ ከጳጳሳዊቷ ቤተ ክርስቲያን ኅብረት እንዲለዩ መመሪያ ሰጠ። ከዚያም በ538 በOrleans ጉባኤ ላይ የጳጳሳዊው ኃይል የእሑድ ሕግ አወጣ፤ ከዚያም የጳጳሳዊ ስደት አንድ ሺህ ሁለት መቶ ስድሳ ዓመታት ተጀመረ።

Dhugoonni duraa lamaan akeekkachiisni baqachuu Masiihiin kenne yeroo sadaffaatti guutamuun isaa ari’atama dhugumaan jalqabamuu isaa dura akka ture ifatti mul’isu. Barbadaa’inni Yerusaalem sirriitti waggaa sadii fi walakkaa erga marfamni Cestius bara 66 A.D. jalqabee booda dhufe; kanaafis Kiristaanonni hammina marfamuu isa lammaffaa Tiitoosiin kakaafamee, barbadaa’ina mana qulqullummaa fi magaalaa sanaatiin xumurame sana dura baqatanii of oolchuu danda’an. Bara 538 dura Kiristaanonni waldaa Roomaa paaphaasummaa irraa of keessaa baafatan, akkasumas raajii keessatti gara lafa onaatti baqatan; kunis barbadaa’ina Yerusaalem hafuuraa bakka bu’a.

መጥንቀቂያ ወደ ሽሽት እንዲሄዱ በተሰጡት ሁለቱም ምሳሌዎች ውስጥ፣ መጥንቀቂያው ከስደቱ በፊት ይቀድማል፤ እናም ስደቱ ሮም፣ አረማዊ ይሁን ወይም ጳጳሳዊ፣ ኢየሩሳሌምን፣ ትክክለኛ ይሁን ወይም መንፈሳዊ፣ እየረገጠች እንደምትታይ ተወክላለች። ለሰባተኛ ቀን አድቬንቲስቶች የተሰጠው የሽሽት መጥንቀቂያ በ1888 ዓ.ም. የብሌየር ሕግ ነበር። በአረማዊት ሮም ታሪክ ውስጥ በነበረው የመጀመሪያ ፍጻሜ ክርስቲያኖች ከኢየሩሳሌም ሊሸሹ ነበር፤ በጳጳሳዊት ሮምም ፍጻሜ ክርስቲያኖች ወደ ምድረ በዳ ሸሹ። ለአድቬንቲዝም የተሰጠው መጥንቀቂያ ወደ ገጠር እንዲሸሹ ነበር።

“Pheto ya matla ka lehlakoreng la setšhaba sa rena taelong e tiišago sabatha ya bopapa e tla ba temošo go rena,” e phethagetše ge makgapha a pšhatlaganyo, go ya ka mantšu a Mareka, a be a “eme moo a sa swanelago go ema gona.” Ka 1888, Khongrese ya United States e be e sekaseka molao wo o bego o ganetšana ka go lebanya le karolo ya motheo ya Molaotheo, gomme ka nako yeo Maadventist a Letšatši la Bošupa a be a swanetše go tloga metseng gomme a ya dula dinagamagaeng.

ምልክታት ምጠንቀቕ ንምህዳም ናይ መጀመርታ ዝኾኑ ትንቢታዊ ባህርያት፡ ሳልሳይን መወዳእታን ፍጻመ ይውክሉ። ሓደ ሓደ ጊዜ፡ እቶም ትንቢታዊ ባህርያት ኣብቲ ሳልሳይ ፍጻመ ድርብ ፍጻመ የፍርዩ። ናይዚ ሓደ ኣብነት እቶም ሰለስተ ኤልያሳት እዮም። መስመር ኤልያስ ኣብ ምግጣሙ ምስ ኤልዛቤልን ኣኣብን ነብያት በዓልን፡ ምስ ባህርያት ዮሃንስ መጥምቕ፡ እቲ ካልኣይ ኤልያስ፡ ኣብ ምግጣሙ ምስ ሄሮድያስን ሄሮድን ሰሎሜን ተደሚሩ፡ ኣብ ዳሕረዎት መዓልታት ኤልያስን ዮሃንስን ክልተ ክፍልታት ህዝቢ ኣምላኽ ከም ዝውክሉ የቕውም፤ ምኽንያቱ ሳልሳይን መወዳእታን ፍጻመ ናይ ስሉስ ኣተገባብራ ኩሉ ጊዜ ኣብ ዳሕረዎት መዓልታት እዩ። እታ ብኤልያስ እትውከል ሓደ ክፍሊ ኣይሞቱን፤ እታ ብዮሃንስ እትውከል ካልእ ክፍሊ ግና ይሞቱ። እዘን ክልተ ክፍልታት ድማ ኣብ ራእይ ምዕራፍ ሸውዓተ ከምቲ ሓደ ሚእትን ኣርብዓን ኣርባዕተ ሽሕ፡ እቶም ዘይሞቱ፡ ከምኡውን እቲ ዓብዪ ጉጅለ፡ እቶም ዝሞቱ፡ ተወኪሎም ኣለዉ።

Bara Baabilonota sadii keessatti, ergaan raajii keessatti wal-fakkeenyi tokko akka jiru jechuun, Baabilon inni jalqabaa Nimroodiin bakka buufama; Baabilon inni lammaffaan garuu mootota jalqabaa fi mootummaa dhumaa, jechuunis Nebukadnezaarii fi Belshaazariin bakka buufama. Nebukadnezaar warra Baabilon keessa jiran keessaa kan oolan bakka bu’a; Belshaazar immoo warra Baabilon keessa jiran keessaa kan badanii bakka bu’a.

Bara dhuma dhumaa keessa seera Dilbataa lamaan kan raajii Macaafa Qulqulluu keessatti dhimma taʼan jiru. Inni jalqabaa seera Dilbataa yeroo dhiyootti Ameerikaa keessatti dhufu dha; inni lammaffaan immoo seera Dilbataa guutummaa biyya lafaa irratti dirqamaan feʼamu dha. Seerri Dilbataa lamaan kunis seera Dilbataa Roomaa waaqeffannaa mootummaa durii irraa fakkeeffamanii turan; yeroo bara 321tti Qonistantiinos seera Dilbataa isa jalqabaa hojiirra oolche, kana booddee immoo seerri Dilbataa Roomaa Paaphaasummaa bara 538tti itti aane. Roomaan waaqeffannaa mootummaa durii keessaa fakkeenyota raajii hedduu keessaa isa tokko kan mootummaa Ameerikaa dursee agarsiisu dha; seerri Dilbataa bara 321 immoo seera Dilbataa yeroo dhiyootti Ameerikaa keessatti dhufu fakkeessa. Seerri Dilbataa paaphaasummaa bara 538tti immoo seera Dilbataa guutummaa biyya lafaa irratti hojiirra oolu fakkeessa. Ilaalchi dogoggoraa Ameerikaan Daaniʼel boqonnaa kudha tokko keessatti saamtootaan fakkeeffamti jedhu, seera Dilbataa yeroo dhiyootti Ameerikaa keessatti dhufu akka ragaa itti fayyadamuun, seerri Dilbataa Ameerikaa keessatti jiru Ameerikaan Roomaa ammayyaa taʼuu ishee mirkaneessa jechuun yaala; akkasumas seerri Dilbataa biraa tokko kan walgaʼii sadan keessaa jechuunis jawwee, bineensichaa fi raajicha sobaa irraa ijaaramte sanaan saboota biyya lafaa hundumaa irratti dirqamaan feʼamu akka jiru ni dagata.

Yoo seerri Dilbataatiin Ameerikaa keessatti yoo Ameerikaa akka Roomaa Haaraa taʼe adda baase, egaa seerri Dilbataa addunyaa guutuu maal akka taʼe adda baasa? Roomaan sadii kun Roomaan Haaraan, kan sadarkaa sadiin taʼe, seerota Dilbataa lama addaan baafaman akka hojiirra oolchu adda baasu. Inni jalqabaa Ameerikaa keessatti argama; innis seera Dilbataa Konstantiinos bara 321 keessatti baaseen fakkeenyeffameera; inni lammaffaan immoo addunyaa guutuu dha; innis seera Dilbataa papaasii bara 538tiin fakkeenyeffameera. Seera Dilbataa Ameerikaa keessatti argamu haala raajii keessatti hojii irra oolmaa sadiitti fayyadamuudhaan seerri Dilbataa eenyuun Roomaa Haaraa akka taʼe mirkaneessa jechuun dubbachuun, amala raajii Roomaa waaqeffannaa mootummaa fi Roomaa papaasii irraa hundeeffame tuffachuu dha. Guyyoota dhumaa keessatti seerota Dilbataa lama addaan baafaman jiru; isaan keessaa tokko illee saamtotni uummataa Ameerikaa akka taʼan adda baasuuf ragaa miti. Yommuu dhugaa baʼumsi Roomaa waaqeffannaa mootummaa fi Roomaa papaasii hiika dhuunfaa tokko cimsuuf dogoggoraan dhihaatu, akkuma yeroo ammaa taʼaa jiruutti, kun warri hiika dhuunfaa isaanii jabeessuuf barbaadan fakkeenyaa fi waan fakkeenyaan guutamu hin hubanne akka taʼan argisiisa.

ሮማ የአሕዛብ መንግሥት የአሜሪካ ዩናይትድ ስቴትስ ምሳሌ ናት፣ እና የጳጳሳዊት ሮማ ዘመናዊት ሮማን ትወክላለች። ከዚህ የትንቢት ሦስት እጥፍ ተፈጻሚነት የተሳሳተ መተግበሪያ እና የሚተማመነው ነገር “ምሳሌና ፍጻሜው” በሚል አውድ ውስጥ እንደተቀመጠ የሚቀርበው አቤቱታ ጋር፣ “የጥፋት አስጸያፊው” በትንቢት ሦስት እጥፍ ተፈጻሚነት አውድ ውስጥ እንደሚወከል ሲገለጽ በትክክል ለመግለጽ ያለ ሌላ እንቅፋት አለ።

ካብ ዓመተ 66 ክሳዕ ዓመተ 70 ድ.ክ.፡ ክልተ ሮማውያን ጄነራላት ንኢየሩሳሌም ወረሩ። ክልቲኦም ጄነራላት፡ ሴስቲየስን ቲቶስን፡ ብኸበባ ጀመሩ፤ ግና ካብቶም ክልተ ሓደ ጥራይ ንሓጺር ግዜ ካብቲ ኸበባ ተመለሰ፣ እዚ ድማ ብሓልዮት ኣምላኽ ንክርስትያናት ክሃድሙ ዕድል ኣፍቀደ። እቲ ኣብ ትሕቲ ሴስቲየስ ዝተኻየደ ቀዳማይ ከበባ እዩ ክርስትያናት ነቲ መጠንቀቕታ ክሃድሙ ኣለዎም ዝበለ ዝተረድኡዎ። ቲቶስ ድማ ኣብ ዓመተ 70 ድ.ክ. ንኢየሩሳሌም ውግእ ንምቕጻል ምስ መጸ፣ ብኸበባ ጀመረ፣ ክሳዕ ኢየሩሳሌምን ቤተ መቕደስን ዝጠፍኡ ድማ ኣየቋረጸን። እቲ መጠንቀቕታ የሱስ ክልተ ስጉምቲ ዝሓዘ እዩ። ቀዳማይ ምልክት ንምህዳም እዩ፣ ድሕሪኡ ድማ መስጐጕቲ ይመጽእ። ኣብ ፍጻመ እቲ መጠንቀቕታ ኣብ ሓምሻይን ሻድሻይን ዘመናት፣ ክርስትያናት ቅድሚ 538 ካብታ ዝተበላሸወት ቤተ ክርስትያን ሮሜ ተፈልዮም፣ ድሕሪኡ ድማ መስጐጕቲ ጀመረ።

Phaawuloos seenaa durii Israa’el hundinuu kan galmeeffame warra bara dhumaa keessa jiraataniif akka ta’e baay’ee ifatti dubbata; akkasumas, inni dhugaa kana dhiheessa isaa beekamaa keessatti jecha Giriikii “typos,” jechuun fakkeenyota, jedhu “ensamples” jedhamee hiikamus, seenaawwan sun hundinuu fakkeenyota akka turan baay’ee ifatti ibsa.

Seenaawwan boqonnaa kudhan keessatti Phaawulos dhugaa kanaaf haala itti kaa’uuf fayyadame, seenaa Israa’el durii qajeelummaadhaan hojjetaa turte miti.

Seenaa qulqulluun galmee qajeelummaa fi jal’ina saba Waaqayyoo lamaaniti; garuu galmee kam iyyuu keessatti seenaan sun ammas saba Waaqayyoo kan bara dhumaa keessa jiraatanif fakkeenya ta’ee jira. Seenaa fincilaa Minneapolis keessatti bara 1888 ta’e, jechuunis galmee jal’inaa ti; jechuunis, wanta barreessitoonni seenaa Adventistii jedhu haa ta’u iyyuu. Fincilli sun akka malee gadi fagoo waan tureef, Ellen White walga’ii sana dhiisuu murteessite; garuu ergamaan tokko itti gaafatamummaan ishee akka achi turtu fi fincila sana galmeessitu isheeti jedhee waan itti himeef qofa achi turte; fincilli sunis seenaa Musee keessatti fincila Qoraa, Daataanii fi Abiiraam wajjin wal qixxaataa ture. Walga’ii sana irratti ergamaan jabaan Mul’ata boqonnaa kudha saddeet keessatti ibsame ni bu’e; garuu ergaan inni fide ni didame.

Seenaa sun bara 2001, Fulbaana 11, yeroo ijaarsiwwan guguddaan magaalaa New York diigaman sana fakkeessitee agarsiifte. Seenaa sana keessa, seerri Dilbata isa jalqabaa, inni Seeneetara Blairiin dhiyaachuuf ture, ni hammatama ture. Carraan inni Dilbata akka Guyyaa Biyyaalessaa Waaqeffannaa taʼee raawwatamu gochuuf godhe hin milkoofne; garuu inni seenaa qulqulluu isa guyyoota dhumaa fakkeessu keessaa kutaa tokko ture. Seerri Seeneetara Blair sun magaalaawwan keessaa baqachuuf akeekkachiisa ture. Bara 1888 dura, yeroo Obboleettii White barbaachisummaa magaalaawwan ala jiraachuu dubbattu, bifa yeroo dhufuutiin dubbatti turte. Yeroo dhihoo keessatti yeroo saba Waaqayyoo gara baadiyyaatti sochoʼuun isaan irratti dirqama taʼu ni akeekti turte. Bara 1888 booddee, wabiiwwan Obboleettii White hundi kanneen barbaachisummaa baadiyyaatti jiraachuu ibsan, gorsa ishee keessatti yeroo baadiyyaatti argamuun barbaachisaa taʼe sun duraanuu gaʼee ture jedhu keessa kaaʼan. Seerri Blair bara 1888 keessatti, akkuma Luqaas ibsutti, mallattoo raawwii Dilbataa, iddoo itti taʼuu hin qabne keessatti ture. Raawwiin Dilbataa Kongiresii Ameerikaa keessatti fidamuu hin qabu ture; sababiin isaas inni qajeelfama mootummaa Heera mootummaa keessaa isa buʼuuraa tokko waakkachuu ture.

Seenaan bara 1888 kan galmeeffame seenaa raajii kan jalqabe Fulbaana 11, 2001 fakkeessuuf ture. Blair Bill bara 1888 keessatti Patriot Act bara 2001 fakkeesse. Innis akeekkachiisa raawwii dhugaa mallattoo bineensaa dura dhufe ture. Namni Kiristoosin duukaa bu’u kam iyyuu Fulbaana 11, 2001 booda magaalaa keessa jiraachaa jiraachuu hin qabu. Innis marfamuu raajii saba Waaqayyoo baqachuuf qajeelche ture. Akkuma seerota Dilbataa lama kanneen mata-duree fakkeenya raajii guyyoota dhumaa ta’an, akkuma seerota Dilbataa mootummaa Roomaa waaqeffannaa waaqolii fi Roomaa abbootii amantiitiin bakka bu’anitti, seerotni Dilbataa lamaan isaanii iyyuu akeekkachiisa baqachuuf kennamuun dura bu’u.

Warrii ofiin Guyyaa Torbaffaa jedhan ofiin himatan sanaaf, raajii keessatti, seerri Patriot Act mallattoo seera Dilbataa dhihoo dhufaa jiru dura magaalota keessaa gara baadiyyaatti baqachuuf kennamee akka taʼe beekuu qabu turan. Seerri Dilbataa sunuma immoo hoolota Waaqayyoo biroo, warra amma iyyuu Baabilon keessa jiran, seera Dilbataa biyya hunduma irratti feʼamu dura Baabilon keessaa baqachuuf mallattoo ture.

Akkuma hojiirra oolmaan sadan Eliyaasii sadii akka guyyoota dhumaa keessatti sabni Waaqayyoo gosa lama akka qabu hundeesutti, hojiirra oolmaan sadan Roomaa immoo seerota Dilbataa adda addaa lama akka jiran adda baasa. Warri Ameerikaan Saamtoota saba keetii taʼuu isaa himuu barbaadan, kanaafuu gaheen raajii Ameerikaa mulʼata sana hundeessa jedhan, seerri Dilbataa yeroo dhihootti Ameerikaa keessatti dhufu sun xuraaʼummaa badiisaa isa Kiristoos akka akeekkachiisa saba Isaaaf ariʼatama dhufu jalaa akka baqatanitti ibse taʼuu isaa yaadu. Isaan marsaa marfamuu, mallattoo akeekkachiisaa ittiin baqatan taʼe, fi marfama lammaffaa isa yeroo hojiirra oolmaan dhugaan seera Dilbataa jalqabee ariʼatama guyyoota dhumaa bakka buʼu gidduu jiru adda baasuu keessatti ni kufu. Isaan garaagarummaa dhugaa baatota lama irratti hundeeffamee guyyoota dhumaa keessatti seerota Dilbataa adda addaa lama kan raajii raawwatan jiraachuu qabu jedhu ilaaluun ni hanqatu. Akkas gochuudhaanis, seerri Dilbataa yeroo dhihootti Ameerikaa keessatti dhufu akeekkachiisa xuraaʼummaa badiisaa, isa Daaniʼel raajichaan dubbatame bakka buʼu taʼuu isaa falmu; innis akkasuma, garuu akka isaan hiikanitti miti.

Seerri Dilbataa Ameerikaa keessatti baafamu sun hoolota Waaqayyoo kanneen hafan, ammallee Baabilon keessa jiran, waldaa ishee keessaa akka baqataniif akeekkachiisa dha. Kanaafuu, inni seera Seexanaa Dilbataa isa dhufu, kan saboota hundumaa irratti dirqamaan raawwatamu, dursee akeekkachiisuudha.

Waamni isaanii akka ta’eetti, seerri Dilbataa Ameerikaa keessa jiru Ameerikaa akka mallattoo mul’ata raajii hundeessu sanaatti adda baasa; garuu haala akeekkachiisa Kiristoos “baqadhaa” jechuun kenne keessatti, seerri Dilbataa sun hojjettoota sa’aatii kudha tokkoffaatti Baabilon keessaa akka baqatan akeekkachiisa addunyaa guutuu bakka bu’a.

Yommuu Obboleettiin Waayit akeekkachiisa baqachuu ilaalchisee dubbattu, dhimma seera Dilbataa addunyaa guutuu liqimsu sana irratti dubbatti. Sochiin sun seera Dilbataa Ameerikaa keessatti ba’uun jalqaba. Isheen seerri Dilbataa Ameerikaa keessatti ba’u akeekkachiisa ari’atama dhufuuti jedhee ifatti ibsiti.

Wanti Waayit Ameerikaa keessatti seera Dilbataa adda baaftee, yeroo qorumsaa Ameerikaaf kenname xumuramuu isaa agarsiisuudhaaf akka “mallattoo”tti ibsiti. Garuu sabni Waaqayyoo kan saboota addunyaa birootti argamanis qorichauma walfakkaataa kanaan fuulduratti dhihaatanii qoramuu qabu. Yeroo muraasni tokko seera Dilbataa Ameerikaa keessatti labsamu irraa eegalee hamma Miikaa’el ka’utti fi yeroo qorumsaa namaa cufamutti jira. Yommuu inni cufamu, “ergamaan araaraa imala ishii ni kaati.”