ትይዩ ማስጠንቀቂያዎች - ቍጽሪ ሓሙሽተ

Nuti ashi keenyarra irratti amma illee dubbatamaa jirru keessatti, isa Kiristoosi Mul’ata kurnan keessatti ergamaa bu’u akka ta’e irratti yaada kennu keessatti, Kiristoos akka ergamaa jabaa ta’een “gahee inni wal’aansoo guddaa Seexanaa wajjin ta’u xumura irratti raawwataa jiru” ibsa. “Bakka” Kiristoos yeroo miilla isaa mirgaa galaana irra, miilla isaa bitaa lafa gogaa irra kaa’etti fudhate, “humna isaa ol’aanaa fi mootummaa isaa guutummaa lafa irratti qabu” agarsiisa. Yeroo Kiristoos “sagalee guddaadhaan” iyye, Inni “akka leenci aaduutti” “iyye.”

Kristos “garaa dhumaa wal’aansoo guddaa keessatti” hundumaa danda’uu Isaa ni mul’isa; yeroo Kristos hundumaa danda’uu Isaa mul’isutti, Inni akka Leenca gosoota Yihudaa ta’ee kana ni raawwata.

Kiristoos akka Leenca gosaa Yihuudaa taʼee mulʼachuun isaa, akka yeroo Waaqaatiin murtaaʼeetti hojii isaa raajii Macaafa Qulqulluu keessatti mallatteessuu fi hiikuu (banuu) lamaan keessatti ni addeessa. Yeroo qorannaan namootaa cufamuuf jedhu dura xiqqoo, yeroo “yeroon dhiʼaate” keessatti, dhugaan addaa Macaafa Qulqulluu tokko hiikamee “waan yeroo gabaabaa keessatti taʼuu qaban” ni ibsa.

Yeroo “yeroon” jedhamuun “dhiyaattee” jiru sana dhugumaan keessatti seenaa namaa keessatti gaʼutti, warra dubbisan, dhagaʼan, “akkasumas waan isa keessatti barreeffaman eegan” irratti eebbi ni labsama. Ergaan addaa kun ergaa yeroo isaaf murtaaʼe dha; innis yeroo “yeroon dhiyaattee” jettu qofa beekamuu dandaʼa. Sana booda—yeroo sanaatti, sanaan dura miti—namoonni macaafa Mulʼataa keessatti “waan barreeffaman dubbisuu, dhagaʼuu, akkasumas eeguu” ni dandaʼu. Yeroo “yeroon dhiyaattee” jiru sanatti, eebbi warra “dubbisu”, “dhagaʼu”, “akkasumas waan isa keessatti barreeffaman eegu” irratti labsamu, “yeroo dhumaatti” macaafni Daaniʼel banamuu wajjin wal qixa taʼa.

“Baqattoonni” “achii fi achi” fiigan kun, (kunis qorannaa Dubbii Waaqayyoo agarsiisa) yeroo “dhumaatti,” yeroo “jechoonni” kitaaba Daani’el keessatti “cufamanii” turan banamanitti, akkas godhaa jiru. Garuu, akkuma seerri Dilbataa Ameerikaa keessatti bahe booddee battalumatti, gareen durboota kaanii achii fi achi fiigaa jiru.

በሰማርያ ያለው ኃጢአት፣ በአክአብና በኢዛቤል የተወከለው ኃጢአት ነበር፤ አክአብ ዩናይትድ ስቴትስን ሲወክል፣ ኢዛቤል ደግሞ ካቶሊክ ቤተ ክርስቲያንን ትወክላለች። ኢዛቤል፣ አክአብና በቀርሜሎስ ተራራ ላይ ከኤልያስ ጋር በተደረገው ግጭት የነበሩት ሐሰተኛ ነቢያት፣ የእሁድ ሕግን ይመስላሉ። በዚያ ግጭት ሁለት የርኩስ ነቢያት ቡድኖች ነበሩ፤ የበኣል ነቢያትና የጫካው ካህናት። በኣል ከሚመለኩት አማልክት አንዱ ነበር፤ በጫካዎች ውስጥ የሚመለከው ሌላው ደግሞ አስታሮት ነበር። በኣል ወንድ አምላክ ነበር፣ አስታሮትም ሴት አምላክ ነበረች። በአንድነት፣ ወንዱ አምላክ መንግሥትን ይወክላል፣ ሴቲቱም ቤተ ክርስቲያንን ትወክላለች።

ዳን ውስጥ የተቆመው አምላክ በሰማርያ የመጀመሪያው ንጉሥ ኢዮርብዓም የተቆመ ነበር፤ እርሱም በቤተልና በዳን ሁለቱም ስፍራዎች የወርቅ ጥጃ አቆመ። ቤተል ማለት የእግዚአብሔር ቤት ማለት ሲሆን ዳን ደግሞ ፍርድ ማለት ነው፤ ሁለቱም በአንድነት በእሁድ መጠበቅ አስገዳጅ ከመሆኑ በፊት በአሜሪካ አንድ ላይ የሚፈጠረውን የቤተ ክርስቲያንና የመንግሥት ጥምረት ይወክላሉ። እነዚያ ሁለቱ የወርቅ ጥጃዎች በአሮን የወርቅ ጥጃ ተወክለው ነበር።

ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱹᱪᱷᱟ ᱢᱤᱫ ᱡᱟᱱᱚᱣᱟᱨ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱱᱟ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱢᱤᱫ ᱪᱷᱚᱵᱤ, ᱮᱱᱟᱛᱮ ᱟᱨᱚᱱ ᱨᱮᱱ ᱥᱚᱱᱟ ᱵᱟᱹᱪᱷᱟ ᱟᱨ ᱡᱮᱨᱚᱵᱚᱭᱟᱢ ᱨᱮᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱥᱚᱱᱟ ᱵᱟᱹᱪᱷᱟ ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱥᱴᱮᱴᱥ ᱨᱮ ᱥᱟᱱᱰᱮ ᱞᱚ ᱵᱚᱞᱵᱚᱛ ᱠᱚ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱡᱟᱦᱟᱱ ᱠᱟᱞᱮᱥᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱨᱟᱡ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱ ᱢᱮᱥᱟᱣ ᱠᱚ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱡᱮᱨᱚᱵᱚᱭᱟᱢ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱠᱟᱞᱮᱥᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱨᱟᱡ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱ ᱢᱮᱥᱟᱣ ᱨᱮᱱ ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ ᱞᱟᱹᱭ ᱫᱚ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱟᱠᱷᱤ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱱ ᱯᱨᱚᱠᱟᱥᱽ ᱯᱚᱛᱷᱤ ᱨᱮ “ᱡᱟᱱᱚᱣᱟᱨ ᱨᱮᱱ ᱪᱷᱚᱵᱤ” ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾

ኣገባብ ብኤርሳቤህ ኪዳን ኣብርሃምን ይወክል። እቲ ስም “ብኤርሳቤህ” ንመጀመርታ ጊዜ ዝተጠቕሰሉ ቦታ ኣብ ኦሪት ዘፍጥረት ምዕራፍ ሓደን ዕስራን እዩ፤ እዚ ድማ ሓዋርያ ጳውሎስ ኣብ ዘመኑ ሰብ ንምድሓን ሥርዓታዊ ሕግታትን ግዝረትን ክሕልዉ ኣለዎም እናበሉ ዝጠቕሙ ዝነበሩ ሰባት ንምቅዋም ዝተጠቐመሉ ክፍሊ እዩ። ጳውሎስ እቲ ብኤርሳቤህ ንመጀመርታ ጊዜ ዝተጠቕሰሉ ክፍሊ ይጥቀም። ኣብታ ሓንቲ ታሪኽ ውሽጢ ክልተ ዝተፈላለዩን ዝተቓረኑን ኪዳናት ንምብራህ ነቲ ታሪኽ ይጥቀም። ጳውሎስ ወዲ እታ ገረድ ዝኾነ እስማኤል ብሓይሊ ሰብ ዝተመስረተ ኪዳን ንምውካል ይጥቀመሉ፤ እስማኤልን ምስ ይስሃቅ የነጻጽሮ፣ ንይስሃቅ ድማ ብሓይሊ ኣምላኽ ዝተመስረተ ኪዳን ንምውካል ይጥቀመሉ። እዚ ክፍሊ መጽሓፍ ቅዱስ ብኤርሳቤህ ንመጀመርታ ጊዜ ዝተጠቕሰሉ እዩ፣ ድሕሪኡ ድማ ጳውሎስ ኣብ ታሪኽ ነቲ ታሪኽ ኣብ ብሕታዊ ታሪኹ ዝነበረ ኩነታት፣ ኣብ መጽሓፍ ቅዱስ ታሪኽ ኣርእስቲ ዝተሳእለ ንምግላጽ ይጥቀመሉ። ጳውሎስ ታሪኽ መጽሓፍ ቅዱስ ይድገም ብምባል ይኣምንን ይምህርን ነበረ።

Phaawulos yeroo kutaa kana Seera Uumamaa boqonnaa digdamii tokko irraa kakuu lama wal faallessu ibsuuf itti fayyadamus, kutaa sana keessatti kakuu lama Waaqayyo Abrahaamiin gale ni jiru; garuu isaan kakuu lama Phaawulos seenaa sana irraa fuudhee ibsu sana miti. Kutaa sana keessatti Waaqayyo waadaa Isaa, jechuun Yisihaaqiin karaa godhachuudhaan Abrahaam abbaa saboota hedduu akka taasisu, irra deebi’ee ni mirkaneesse; akkasumas Ishmaa’eel abbaa saba guddaa akka taasisus ni waadaa gale. Kutaa Macaafa Qulqulluu tokko keessatti kakuu afur eeramaniiru; akkasumas Maqaan Bersheebaa yeroo jalqabaatiif Caaffata Qulqullaa’oo keessatti ni kaafama.

ብእርሸባ ኪዳን ኣብርሃምን ይወክል። ኣብ እቲ ብርሱ ምዕራፍ ኣብርሃም ምስ ኣቢሜሌክ ውን ኪዳን ገበረ።

ብእርሸባ ናይ ቃል ኪዳን ኣምላኽ ምስ ኣብርሃም ምልክት እያ። ኣብ መጽሓፍ ቅዱስ ብዙሓት ታሪኻት ቃል ኪዳን ተመዝጊቦም ኣለዉ እቶም ብእርሸባ ምስ ቃል ኪዳን ኣብርሃም ዝራኸቡ። “ብእር” ማለት ዒላ እዩ፣ “ሸባ” ድማ “ሸውዓተ” ማለት እዩ። ሸባ እታ ን“ሸውዓተ ግዜ” ተተርጒማ ዘላ እታ ተመሳሳሊት ናይ ዕብራይስጢ ቃል እያ፣ ዊልያም ሚለር ድማ ኣብ ዘሌዋውያን ዕስራን ሽዱሽተን ዝርከብ ትንቢት ናይ ዕስራን ኣርባዕተ ሚእትን ዕስራን ዓመታት ንምውካል ብትኽክል ተረዲኡዋ ነበረ። እዚ ንሱ ዝረኸቦ ቀዳማይ “ናይ ግዜ ትንቢት” ነበረ፣ ብ1863 ድማ ንጎኒ ክትግደፍ ዝተመደበት ቀዳመይቲ መሰረታዊት ሓቂ እያ ነይራ። ኣብቲ እታ “ሸባ” ዝብል ቃል ኣብ ኣርባዕተ ዝተፈላለዩ ፍቕድታት “ሸውዓተ ግዜ” ተተርጒማ ዘላ ክፍሊ መጽሓፍ፣ እቲ ብ“ሸውዓተ ግዜ” ዝተወከለ መቕጻዕቲ ኣምላኽ “ክርክር ቃል ኪዳነይ” ተባሂሉ ይጽዋዕ።

“sagal yeroo” jedhamee hiikamu, kan Lewwoota boqonnaa digdamii-ja’a keessatti “lola” kakuu Waaqayyoo agarsiisu, innis jecha Beer-Sheebaa keessatti argamu “sheba” dha; jechi kun kitaaba Daani’el keessatti yeroo lama hiikamee, yeroo tokko “kakuu” seera Musee keessatti barreeffame jedhamee, yeroo tokko immoo “abaarsa” jedhamee hiikameera. “Kakuun” fi “abaarsi” lamaan iyyuu jecha “sheba” irraa hiikamu; sababiin isaas inni “torba” qofa jechuun utuu hin taane, yaada kakuu yookaan “kakuu kakachuun” of keessaa qaba; kakuun sun yoo diigame immoo “abaarsa” fida.

Jechi “sheba” yookaan torban, kan hoolota torba Biʼer-Sheebaa keessatti boolla bishaanii biratti dhihaatan agarsiistu, kakuu bakka buʼa. Kakuu Waaqayyoo yookaan kakachuun Isaa immoo warri ajajaman ni jiraatu, warri hin ajajamne immoo ni duʼu jedha.

ብእምነት ኣብርሃም ዝተወከለ ቃል ኪዳን ብኤርሳቤህ ይምልከት። ስለዚ፡ እተን ኣብ ኣሞጽ ሸሞንተ ዝተጠቕሳ “ጽቡቓት ደናግል”፡ እተን ድማ ኣብ ማቴዎስ ሓያ ሓሙሽተ “ዓያሱ ደናግል” ዝበሃላ፡ እተን ድማ ኣብ ዳንኤል ዓሰርተ ክልተ “ክፉኣት” ዝበሃላ፡ “ብሓጢኣት ሰማርያ” እናመሓላ እንተለዋ፡ ንሳተን ንምልክት ኢዛቤል (ጳጳሳዊ መንግስቲ) ተኣማንነት ይምሕላ ኣለዋ፤ እዛ ከኣ ምስ ኣከኣብ (ሕቡራት ሃገራት) ዝሙት ፈጺማ እያ፣ ንስእሊ እቲ ኣራዊት ድማ (ሕቡራት መንግስታት ኣመሪካ) ትገዝእ እያ።

Yeroo “dubarran bareedon” warri san sun, “Waaqni kee, yaa Daan, ni jiraata” jedhanitti, akka ragoota lamaan (Aaroonii fi Yerobi’aam) adda baasanitti, fakkii warqee irraa hojjetame kan jabbii duratti sagaduu jiru. Jabbii warqee sun immoo fakkii bineensaa bakka bu’a; innis walitti makamuudhaan waldaa fi mootummaa irraa ijaaramuudha.

Yeroo durboonni sun warri walfakkaatan akka “haalli” Beer-Sheebaa “jiraatu” jedhanitti, jechi “haala” jedhu hiika “karaa” jedhu qaba. Kunis jecha isuma sana kan Ermiyaas 6:16 keessatti “karaawwan” “daandiiwwan durii” jedhu adda baasuuf itti fayyadame dha. Durboonni sun, jechuunis, isaanii bifa bineensichaa sagadanii mallattoo aangoo isaa fudhatan iyyuu amma iyyuu ijoollee Abrahaam ta’uu isaanii jedhu. Isaan ergaa “bahaa” fi “kaabaa” akkasumas “galaana irraa gara galaanatti” bakka bu’u barbaacha keessatti dubbii Waaqayyoo keessa asii fi achi ariitiidhaan fiigu; ammas Ofii isaanii jechuunis Adventistoota Guyyaa Torbaffaa ta’uu isaanii himatu; garuu yeroo sun darbee jira.

Warri qulqulluun sun ergaa lakkoofsota lamaan kanaan dura jiranii barbaadaa jiru. Ergaan akeekkachiisaa isa dhumaa yeroo dhumaatti bara 1989 keessatti hiikame, yeroo akkuma Daani’el boqonnaa kudha tokko, lakkoofsa afurtamatti ibsameetti “biyyoonni” Sooviyeet Yuuniyeen duraanii bakka bu’an paaphaasummaa fi Ameerikaa Yunaayitid Isteetis jedhamtuun haaqaman sana, olka’iinsa fi kufaatii paaphaasummaa isa dhumaa adda baasa. Lakkoofsota lamaan kana keessatti ergaan bahaa fi kaabaatiin bakka buufame mootummaa kaabaa (phaaphaasii) ni aarsa; ari’atamni inni dhumaa immoo ni jalqaba; inni kunis lakkoofsa afurtamii shanitti ni xumurama; achitti paaphaasummaan “dunkaana mootummaa isaa” ni dhaaba; kunis jecha Ibrootaa hiikni isaa “dunkaana” ta’e irraa dhufa; (dunkaanni mallattoo waldaa ti); garuu inni “dunkaana” “masaraa” isaa ti; kun mootummaa bakka bu’a. Iddoo inni dunkaana waldaa fi mootummaa walitti makuu sana, yookaan akkuma Yohaannis Mul’ata keessatti isa waamuutti, fakkeenya bineensaa, kaa’u, “gidduu gala galaan” jira; jechuunis baay’inaan. Warri qulqulluun bareedoon ergaa akeekkachiisaa isa dhumaa Daani’el boqonnaa kudha tokkoo lakkoofsota afurtamii afurii fi afurtamii shaniin bakka buufame sana barbaadaa jiru; lakkoofsa itti aanu keessatti immoo Mikaa’el ni ka’a; yeroo qorannoon cufamus sana. Yeroo sanattis Amoos 8:14 akkasiin jedha: warri qulqulluun bareedoon “ni kufu; deebi’aniis lammata hin ka’an.”

Yeroo durbootiin bareedoon yeroo isaan suuraa bineensichaa duratti sagadanitti, akka isaan Adventistoota Guyyaa Torbaffaa taʼan himatan, Yohaannis isaan warra Yihuudoota ofiin jedhu garuu Yihuudoota hin taʼin jechuun isaanii ibsa. Isaan ijoollee Abrahaam taʼuu isaanii himachaa jiru, garuu sobu.

Isaan mallattoo abbootii amantii Paaphaasii fudhataniiru; kanaafis amala isaa fudhataniiru. Isaan Yihuudota taʼuu isaanii dubbatu, yookaan Adveentistoota Sanbata eeganiidha jedhan; garuu sana booddee amala Paaphaasii qabu; inni wantoota biroo keessaa tokkoon “mana qulqullummaa Waaqayyoo keessa” taaʼa. Isaan Adveentistoota taʼuu isaanii dubbatu, yookaan mana qulqullummaa Adveentistii keessa jirra jedhu; garuu Paaphaasiin Kiristaana taʼuu irraa caalaa Adveentistoota miti.

warri “garaa garaatti fiigaa” “dubbii Waaqayyoo” barbaadan warri kitaaba Daaniʼel keessatti “ogeeyyii” jedhanii ibsaman miti—garuu “durboota” jedhamanii beekamu. Ifatti mulʼata, warri lakkoofsa kana keessatti asii fi achi jooranii, beelaʼanii fi dheebotanii jiran “dubbii Waaqayyoo” “hin hubatan”; sababiin isaas, isaan lakkoofsa sana keessatti waanuma sana barbaadaa jiru. Dubbiin Waaqayyoo yeroo qorannoon cufamu dura mulʼifamu Mulʼata Yesuus Kiristoos ti; warri gowwoonni, hamoonni, yookaan “durboonni bareedoo” jedhaman immoo dabalamuu beekumsaa kitaaba Daaniʼel keessaa dhufe hin hubanne. Akkuma Maatewos barsiisutti, isaan zayitii barbaachisaa fuudhaatti itti fufanii deemuuf isaanii barbaachisu hin qaban ture.

“Beelli” sun cufamuu yeroo qorannoo cufamuu ti. “Durboonni” Amoos keessatti buddeena (Dubbii Waaqayyoo) fi bishaan (Hafuura Qulqulluu) barbaadaa jiran, lakkoofsa sana keessatti, “hamoota” Daani’el kan “hin hubanne” jedhamanii dha. Isaan durboota gowwaa Maatewos keessatti Hafuura Qulqulluu barbaadaa jiran sana; kunis ragaa sadii irratti walitti qabamee, warra carraan isaanii gaa’elaaf of qopheessuuf ture akka darbe hubatan, uffata gaa’elaa irra deemuufis akka hin qabne ifa godha; sababni isaas, ergaa addaa amma hiikamaa jiru “dhaga’uuf” didaniiru. Yeroo ergaan addaa sun hiikamu jalqabee hamma qorannoon cufamutti jiru, yeroo waamicha fayyinaa isa dhumaa ti. Yeroo sana qophii malee gahuun, jechoota, “Baay’ee harkifatte!” jedhaman dhaga’uuf of qopheessuu dha.

Mammaaksa raajii dubbatamuun fakkeenya durboota kudhaniin bakka buufame zayita akka amalaatti fayyadama; garuu “zayita warqee” fi “zayita qulqulluu” ergaawwan “Hafuura Waaqayyoo”s ni bakka bu’a.

Warri “achii fi achi” Amos keessatti ka’an, garee Adventistoota Guyyaa Torbaffaa warra yeroo “yeroon dhiʼaate”tti ergaan addaa Macaafa Mulʼataa irraa hiikamee mulʼatu “hubachuuf” itti gaafatamummaa isaanii didan adda baasuu keessatti dhugaa baʼiinsa dabalatu.