Fátimapa profecíanqa Satanaspa wakinchasqanmi karqa Iglesiata Católica-ta waqaychaspa churasqan, payman entregakunankupaq, Cristo hina runakuykuspan; imaraykuchus chayqa “Satanaspa atiyninpa hatun llamkayninmi—paypa kallpachasqanakunamanta monumenton, kay pachapa kamachina tiyanapi tiyaykuyta munasqanman hina kay pachata munayninman hina kamachinampaq.” Kikinchikmanta mayqenkunachus mana allinchasqa kanqaku profético testimoniomanta, Fátimapa ruleta identificasqan Catholicismo-ta pusasqanmanta, Satanaspa milagrokunata ruwanakuy atiyninpi mana creenankurayku, kikinkuta qollqaykuchkanku pantachisqa kanankupaq. Fátimapa profecíanqa Catholicismopi ukhupi maqanakuyta rimarqa, hinallataq Catholicismopa ateísmo contra maqanakusqanta.
Catolicismopa atheísmowan awqanakuyninqa Daniel chunka hukniyuqpi tawa chunka versículopaq yuyaychayninmi. Chay maqanakuyta rikuchiq yachachiyqa 1798 watapi qallarin, tawa chunka versículopi. Qallarinmi chay maqanakuywan, maypichus Napoleón, uray llaqtakunapa reynin, 1798 watapi papata preso apasqa; hinaspataq chay versículopi qillqasqa testimoniupas tukukun hanaq llaqtakunapa reynin uray llaqtakunapa reynta 1989 watapi llump’aykuspa chinkachisqanwan. Chay historiapa ukhupi (1798-manta 1989-kama), iskay awqakuna 1917 hinaspa 1918 watakunapi sapaqninmi profétic simbolismowan señalasqa kanku; chaymi iskayninku testimonionkunata huñun, ichaqa versículop llapan yuyaychasqan temanta mana chinkachispa. Fátimapa profecíanqa mana iskayrayayuqmi satanásmanta profecía kasqanta, ichaqa Diospa profétic Siminpa yuyaychayninmi, chayraykutaq allinta entiendisqa kananpaq historiami.
“Kay pachanapaq sapallataqmi kay pachapi kashan: sapa puriypi tapukuy, ¿imataq Señor nin sirviyuqninman? Señorpa siminqa wiñaypaqmi sayan. Bibliataqmi ñan pusakuyninchik kanan; runakunapa yachayninta tapukuspa, tukukuq wañuq runakunapa nisqankunata hinallataq Diosmanta chiqaq yachachiy hina chaskispaqa mana kananchu, aswanmi profeciapa chiqap siminta maskhananchik. Diosmi rimarin, paypa siminqa atinakuypaqmi, chayraykutaq iñiyninchikta sayachinanchik huk “Kayhinata nin Señor” nisqapi. Diosqa munan muyuriyninchikpi pasashaq ruwaykunata yachakusunanchikta, hinaspa paypa siminpa willakusqanwan tupachinanchikta, chayhinaqa qhipa p’unchaykunapi kawsashasqanchikta entiendenanchikpaq. Bibliaykikunata munanchik, hinaspa imachus chaypi qelqasqa kasqanta yachananchikta munanchik. Profeciata allinta yachaq yachakuqqa sut’i qhawariykunawanmi cheqasqa kanqa, imaraykuchus Jesusqa nirqan: “Simiyniykiqa chiqaqmi.” Signs of the Times, October 1, 1894.
Danielpa chunka hukniyuq kapítulonpa chunka kimsayuqmanta chunka pichqayuqkama versículokunapi rikuchisqa kimsa kaq proxy guerrapiqa, rikch’akuq kayvisionta sayachinapaq hawaykachasqa atiyniyuqmi reqsichisqa karqan. Chay versículoqa junt’akurqan iskay pachak watapi Cristo Manaraq Paqarisqanmanta ñawpaqman, maypachachus “Romanokuna Egiptopa wayna reyninpa favorninpi chinkarqanku”, hinaspa “Antíoco hinaspa Felipe yuyaychasqan tukukuymanta payta waqaychanankupaqmi nisqanku”. Chay versículo hinaspa iskay pachak watayuq historiata qhawarispaqa, domingo kamachiy manaraq hamuqllaptin, Putinpa pisi kallpachasqa rantinwan amachasqanmanta qallarispa, Estados Unidos hinaspa Naciones Unidas (Seleuco hinaspa Macedonia llaqtayoq Felipe) Rusia suyuq allpankunata jap’iy hinaspa kikinpa allinpaq rakiyta yuyaychaykushaptinku, papal Roma (Tiro llaqtapa china wayqekuna warmi) takiyninta qallarinqa, kay pachapa reykunawan huchallikuy fornicasionta ruwanapaq lloqsimuspa.
Watapi 533, Justinianopa kamachikusqanqa chaymanta yapamanta nisqa kanqa, proféticamente rikuchisqa hina Apocalipsis pusaq chunka kimsayuq t’aqa, iskay versículopi, maypin reqsichin dragonqa (Roma pagana) papakunapaq kimsa imakunata qonanta.
Uywa rikurqanipas huk otorongoman hinan karqa, chakinñataq ukuma chakinman hina, simintaq leonpa siminman hina; dragonñataq payman qorqa atiynta, tiyananta, hinallataq ancha hatun kamachiyta. Apocalipsis 13:2.
Roma pagana dragónqa “tiyananta” (Roma llaqtata) papadomanmi qorqan 330 watapi, Constantinoqa qullqip llaqtanmanta Constantinopla llaqtaman kutichisqanrayku. Clovisqa 496 watamanta pacha papadomanmi qoran militar “atipayninta”, hinaspa 533 watapi Justinianoqa papadomanmi qoran civil “kamachikuyninta”. Pisqa wata qhepaman Roma paganam papadota tiyanaman churaykurqan, imayna representasqa kashan Daniel chunka hukniyuq qelqapi, versículo chunka soqtayuq, kimsa chunka hukniyuq, tawa chunka hukniyuqpi hina. Estados Unidosqa kimsa kaq proxy guerrata atipanman chayqa, papadom Comunista Rusia atiparunqa, chaymi Fatima profeciapa yuyaynin. Proxy guerrakunaqa cheqaq kaypa firmanta apanku, imaraykuchus kimsa maqanakuykunaqa llapallanmi papal proxy ejercitowan hunt’asqa kanku.
Ñawpaq kaq hinallataq qhipa kaq papap sutinpi maqanakuy ejercitopas Estados Unidosmi (sapaqchasqa Protestantismomanta kutirisqa). Chaupi kaq proxy ejercitopas Ucraniamanta Nazi-kunakmi, paykunataq iskay kaq pachakuti hatun maqanakuypi Comunista Rusiapa contranpi Católico proxy ejercitopas karqanku. Kinsantin pachakuti hatun maqanakuymi kan, chay hinallataq kinsantin proxy maqanakuypas kan. Iskay kaq maqanakuy, pachakuti hatun maqanakuypipas proxy maqanakuypipas, Nazismom karqan. Kunan p’unchay Ucraniapi kaq maqanakuymi linderoq maqanakuynin, mayqinchus ñawpaqta hunt’arqan chunka hukniyuq chaymanta chunka iskayniyuq versículokunata Rafiapa maqanakuyninpi. Ucraniapi kaq maqanakuymi kunan hunt’asqa kachkan kinsa takyasqakuna Islammanta iskay kaq tiempopi, kinsa kaq ay de la tercera trompetapa ukhupi, ichaqa Islamqa mana chay sapaq maqanakuypi ch’aqllakunchu.
Ñawpaq kutiyqa karqan espíritu yupaychasqa sumaq allpaman, 11 septiembre 2001 p’unchawpi; hinaspa kimsa kutikunaykunamanta qhipa kaqqa domingo kamachiypi kasqan, hinaspa yapamantaqa espíritu yupaychasqa sumaq allpapa contranpin. Iskay kaq kimsa kutikunaykunamanta—Islampa, kinsa kaq llakikuy-mantam—karqan literal ñawpaq sumaq allpapa contranpi, 7 octubre 2023 p’unchawpi. Chay maqanakuyqa chay kikin chiqallapin ruwakushan, maypichus Ptolomeo atiparqan Rafia maqanakuypi. Jesusqa nirqanmi qhipa p’unchawkunapi maqanakuynikuna hinaspa maqanakuymanta willakuykuna kananmanta.
Jesuspa rimarisqan guërakunaqa historiapi pasanku llapa visiónpa ruwayninqa hunt’akusqan pachapi, chay chiqaqtaq Ezequielmi qillqarqan. Chay historiapim qhawachisqa kachkan Islampa kimsakaj aypaq’akuy ñak’ariynin hamuqninqa, proxy guërakunapa iskayñiqinwan kimsañiqin maqanakuy, Estados Unidospa Guerra Civil nisqapa kutimusqan, Estados Unidospa Guerra Revolucionaria nisqapa kutimusqanpas. Kay guërakunaqa pachaq tawa chunka tawa waranqa sellasqakunapa historianninpim hunt’achisqa kanku, chaymanta utqay hamuq domingo kamachiypi Señorqa soldadonkunata hoqarinqa huk unanchakuna hina, tukuy puchuq, kimsakaj mundial guërram qallariqtin, hinaspa kimsakaj aypaq’akuy ñak’ariypa Islamnin llaqtakunata phiñasichisqanta astawan mirachiptin.
Qamkunaqa uyarisunkichik maqanakuykunamanta, maqanakuykunapa willakuyninkunamantapas. Ama mancharikuychikchu, ama llakikuychikchu; tukuy kaykunaqa chayamuyninmi kanan, ichaqa tukukuyninqa manaraqmi chayamunchu. Suyukunaqa suyuwan contranpi hatarinqa, qhapaq suykunapas qhapaq suykunawan contranpi; kanqaraqmi yarqaykuna, unquykuna, pacha kuyuykunapas imaymana cheqeskunapi. Tukuy kaykunaqa ñak'ariykunapa qallariyninllam. Mateo 24:6–8.
Pachak tawa chunka tawa waranqa sellaqkunapa sellaq pacha ukhupi, Diospa llaqtanmanta iskay clase runakuna reqsichisqa kanku rikuyta hinaspa uyariyta atisqankurayku.
Chayrayku paykunaman rimani yuyachinakuykunawan: rikuspankupas mana rikunkuchu; uyarispankupas mana uyarinkuchu, nitaq entiendenkuchu. Paykunapi hunt’akun Esaiaspa willakusqan, nispa: Uyarispa uyarinkichik, ichaqa mana entiendenkichikchu; rikispa rikunkichik, ichaqa mana reparankichikchu. Kay llaqtapa sonqon rumiwanyarunña, rinrinkunapas sasa uyariqmi, ñawinkunatapas wichqarunkuña; ama hayk’aqpas ñawinkuwan rikunankupaq, rinrinkunawan uyarinankupaq, sonqonkuwan entiendenankupaq, kutirikunankupaq, noqataq hampinaypaq. Ichaqa kusisqa kachun qankunapa ñawikichik, rikuspankurayku; hinallataq rinrikichik, uyarispankurayku. Mateo 13:13–16.
Chay pacha p’unchawkunapi, 11 septiembre 2001 watapi qallarisqapi, Jesusqa nirqan: “guerrakunamantapas, guerrakunamanta willakuykunamantapas uyarinkichik.” Apocalipsis libropi, Juanqa Cristopa rimayninta uyariqkunata sut’inchan.
Señorpa p’unchayninpi Espíritupi karqani, hinaspa qhipaymanta uyarirqani hatun kunkata, trompetapa hina. Apocalipsis 1:10.
Uyarisqan “kunkaqa” “trompetahinam” karqan, hinaspa trompetaqa maqanapaq unanchanmi, hinaspa qepanpi kashaq kunkata uyarirqan. Chaymantataq kutirimuspa kunkata rikunanpaq.
Chaymiwan rimayta qhawarinaypaq, pichus ñuqawan rimarqan chayta. Chayman kutirispaqa, qhawarirqani qanchis quri mechero-kunata; hinaspan qanchis mechero-kunap chawpimpi qhawarirqani runap Churinman rikch’akuqta, chakikama chayanan p’achawan p’achallisqata, hinaspa quri chumpiwan ñuñunkuna patapi watasqata. Umanpas chukchanpas millma hina yuraq karqan, rit’i hina yuraq; ñawinkunataq nina rawray hina karqan; chakinkunataq allin antamina hina karqan, hinaqa hornopi ruphasqa hina; rimaynintaq achka yakukunap qapariynin hina karqan. Pañan makimpi qanchis qoyllurkunata hap’isqataq karqan; siminmantataq iskay filoyuq llamp’u espada lluqsimurqan; uyantaq inti kallpawan k’anchaykusqan hina karqan. Payta qhawarispaqa, chakinkunaman wañusqa hina urmaykurqani. Chaymi payqa pañan makinta ñuqaman churaykuspa nirqan: Ama manchakuychu; ñuqam ñawpaq kaq, qhipa kaqpas kani. Apocalipsis 1:12–17.
Cristopa rikchaynin, Juanqa qhepaman tikraspa rimayta qhawanankupaq rikusqan, Danielpa chunka capítulopi rikusqan rikchayllataqmi karqa, Isaíaspa soqta capítulopi rikusqan rikchayllataqmi karqa, hinallataq Pablo rikusqan rikchaymi karqa, qanchis illapakunapa historianta rikusqanpacha.
“Humildadqa sonqopa qullana kayninwan mana rakisqa hinam kachkan. Imanalla almaqa Diosman asuykullaspa hamun, aswan hunt’asqataqmi p’inqachisqa, llamp’uchisqa kachkan. Jobqa Señorpa rimayninta wayra muyuymanta uyarispan nirqan: ‘Noqaqa kikiyta cheqnikuni, allpapiwan uchpapiwanmi wanakuni.’ Isaíasqa Señorpa k’anchayninta rikuspataq, querubinkuna qaparispa, ‘Santo, santo, santo, Señor de los ejércitos’ nisqankuta uyarispanmi qaparirqan: ‘¡Ay noqamanta, chinkasqa kani!’ Danielqa, qullana kachaq watukuptin, nin: ‘Sumaq rikch’aynīqa ukunpi ismuyman tukusqa.’ Pabloqa, kimsa hanaq pachaman apasqa kaspan, runapa rimananpaq mana saqesqa imakunata uyarispa, kikinmanta rimarqan ‘llapa santosmanta aswan pisillataq pisin’ nispa. Munasqa Juanmi, Jesúspa ñuñunman q’imiykuspa, paypa k’anchayninta qawariq, angelkunapa ñawpaqenpi wañusqa runa hinata urmaraq. Imanalla aswan qayllata, mana sayk’uspa Salvadorniyta qawarisun, chayman hina aswan pisiymi noqanchik kikinchikpi ima allinta chaskinapaq rikusun.” Signs of the Times, April 7, 1887.
Hinallata Gabrielaq visión nisqanta Danielman qhawachispa yuyarichirqan, chayqa capítulo oncepi willasqa profético ruwanakunata rikuchirqan. Chay ruwanakunaqa maqanakuykunapa sut’inchasqanmi kanku, hinaspa chay maqanakuykunata rikuchisqanpi, warmi nisqa “mareh” visión causativa, “marah” nisqa simipi rimarisqa, Danielta Cristopa rikch’ayninman tikrarqan. Cristoqa: maqanakuykunamanta, hinaspa maqanakuykunapa willakuyninkunamantapas uyarinkichik, nispa rimashaspa, Daniel capítulo elevenpi churaska maqanakuykunatam reqsichin. Astawampis reqsichinmi: chay visiónta rikunaykipaq, mayqenchus qhawaqta Paypa rikch’ayninman tikrachin, kutirimunayki tiyan, imaraykuchus vozcqa qhepapi kashan. Daniel oncepi rikuchisqa maqanakuykunaqa ñawpa historiapi pasasqa maqanakuykunapa sut’inchasqanmi kanku. Chay ñawpa pacha maqanakuykunamanta uyarispaqa, runaqa kunan pasashaq historiata yachachisqa kan, ichaqa ñawiyoq kanman rikunapaq, hinaspa rinriyoq kanman uyarinapaq.
Ezequiel qillqarqan tiempopim chayamunqa huk p’unchaw, maypachachus rikuy mana astawan suyaykusqa kanqachu, nispa, chayqa karqan Ezequielpa hanaq pacha santuarimanta rikuywan tupasqa; chaypi, wakin imakunawan kuska, Ezequiel rikurqan “ruedas ukhupi ruedas” nisqakunata, chaykunatan Hermana White reqsichin runakunaq ruwayninkunapa sasa tinkuy puriynin kasqanta.
Chebar mayu patapi, Ezequielqa ricurqan huk muyu wayrata norte llaqtamanta hamuq hina, “hatun phuyu, nina kikinman kutiriq, muyuriqnintaq k’anchariy karqan, chaymantaq chawpinmanta lloqsimurqan ámbar nisqapa llimp’in hina.” Achka ruedakuna, hukninwan huknin t’aqanakuspa churasqa, tawa kawsayniyuqkunawan kuyuchisqa karqanku. Tukuy chaykunamanta ancha hanaqpi “karqan tronopa rikch’aynin, zafiro rumi hina rikuriq; tronopa rikch’aynin patapitaq karqan runapa rikch’aynin hina chaypi hanaqpi.” “Querubinkunapitaq rikurimurqan runapa makinp uyan, riprankuna uranpi.” Ezequiel 1:4, 26; 10:8. Chay ruedakunaqa ancha sasachakusqa churasqa kasqankurayku, ñawpaq qhawaypi pantasqa hina rikurirqanku; ichaqa hunt’asqa tinkuyninwanmi kuyukarqu. Hanaq pacha kawsayniyuqkuna, querubinkunapa riprankuna uranpi kaq makinwan kallpachasqa hinaspa pusasqa, chay ruedakunata tanqarqanku; paykunamanta hanaqpi, zafiro tronopi, Wiñay Kaqmi tiyaykarqan; trononta muyuriqnintaq k’uychi karqan, Diospa khuyapayakuyninpa unancha.
“Imaynachus hina sasachakuna hina ch’ikusqa kaptinku querubinkunapa raprankuna urapi makipa pusasqan karqan, chay hinallataq runakunapa kawsayninpi sasachakusqa ruwanakunaqa Diospa kamachikuynin uranpi kachkan. Llaqtakunapa chawpinpi maqanakuywan qapariywan kasqan ukhupiqa, querubinkunamanta hanaqpi tiyaykuqmi kay pachapa ruwayninkunataqa sapa kutin pusachkan.
“Nacionkunapa historianku, maymanta hukman qatiqninpi paykunaman churakusqa pacha-taq llaqtata ocupaspa, mana yachasqankumantaq cheqaq kayman testigokuna hina kasqankurayku — chay cheqaq kayta paykuna kikinkuna mana entiendesqankumanta — ñoqanchisman riman. Sapa naciónman hinallataq kunan p’unchawpi sapa runamanpas Diosqa hatun yuyayninpi huk kiti-ta churayninmi. Kunanqa runakuna hinallataq nacionkunapas tupuchisqa kachkanku plomadawan, pimanpa makinpi mana hayk’aq pantay kanchu. Llapanmi kikinkupa akllayninkuwan destino-ninkuta kamachkanku, hinallataq Diosqa llapanta kamachispa apachkan munayninkunata hunt’achinampaq.
“Hatun NOQA KANI nisqanmi Simiyninpi señalasqan historiata, huk eslabonmanta huk eslabonman profétik cadena nisqapi huñuspa, ñawpa wiñaymanta hamuq wiñaykama, willawanchis kunan p’unchaypi maypichus tarikusqanchista pachaq watakuna qatiyninpi, hinallataq ima kaqkunachus suyasqa kanman hamuq pacha tiempopi. Tukuy ima kaqmi profecía nisqapi nisqa karqa pasananpaq, kunan p’unchaykama, historiapa raphranpi qelqasqa rikuchisqa karqan; chayraykun sut’ita yachasunmanraq tukuy ima kaqchusraq hamunanpaq kasqanta, ordenninman hina hunt’asqa kanqa.”
“Tukuy kay pachapi kamachikuqkunapa qhipa tukuyninqa chiqap sut’inchasqa kachkan cheqaq kay simipi. Diosmanta taripaynin qhipa Israelpa reyninman willakusqanmanta rimarisqa profecíapi kay willakuyqa qusqasqa kachkan.” Educación, 178, 179.
Ñawpaq qhawariypi pantasqa hina rikurikuq sasachakuyniyuq ruedakunaqa runakunapa tukuy imaymana ruwayninkunapa sasachakusqa pukllayninmi, nacionkunapa ch’aqwayninpi ch’ampaypiwan aswan sut’inchasqa. Cristoqa Simiyninpi maypi kasqanchista qellqasqan historiami willawanchik, chayta ruwaspanqa tukuy kay pachapi kamachiykunapa qhipa urmachisqanta reqsichin. Pachak tawa chunka tawa waranqa sellasqa kanan tiempomi mayqin visionpa lluqsisqan tukuy ruraynin hunt’akusqanpi tarikun, chay historiapa ukhupitaq ruedakunaqa guerranakunatawan guerranakunamanta willakuyninkunatam rikuchin, chaykunata Cristoqa “llakiypa qallariynin” nispa suticharqan. Llakiypa qallariyninqa 11 de septiembre de 2001 p’unchaypi qallarirqan, chay p’unchaypim pachak tawa chunka tawa waranqapa sellasqa kanan tiempo qallarirqan; selloq angeltaq Señorninpa unanchanta churaykun chay iglesia ukhupiwan llaqtapi ruwaq millay abominacionkunamanta waqaqkunaman, llakikuywan qaparikuqkunaman.
Allpapi guerrakunaqa llakiyta paqarichinku, chaykunata qhawaspa uyarispa ima niyta munasqankuta yachaqkunapaq. Sellakusqapa historianninqa tukuy kay pachapiq qhapaq suyukunapa qhipa urmayninta reqsichin, hinallataq chay suyukunapa urmayninqa ñawpa profetik historiapi qatiqchasqa kashan. Isaiasqa, soqta kaq capitulopi, Juan, Daniel, Ezequiel, Job, Pablo ima hina chay kikillan rikuyta rikuspa, chay pacha willakuyta apaypaq kikillanmi haywarikurqa; ichaqa tapurqa mayk’aqkama chay willakuyta apananpaq kasqanta.
Hinallataq uyariyrani Señorpa rimayninta, nispa: ¿Pitataq kachasaq, hinaspa pitaq noqaykupaq rinqa? Chaymantataq ñoqa nirqani: Kaypi kani; kachaway. Hinaspa pay nirqan: Riy, kay llaqtaman niy: Uyariychik cheqaqtapuni, ichaqa ama entiendenkichikchu; qhawariychik cheqaqtapuni, ichaqa ama reparankichikchu. Kay llaqtapa sonqonta wirayayachiy, rinrintapas llasayachiy, ñawinkunatapas wichq’ay; ama hina ñawinkuwan qhawanankupaq, rinrinkunawan uyarinankupaq, sonqonkuwan entiendenankupaq, kutirikunankupaq, hinaspa alliyachisqa kanankupaq. Chaymantataq nirqani: Señor, hayk’aqkama? Hinaspa pay kutichirqa: Llaqtakuna runa mana tiyaptin tukusqa kanankukama, wasikunapas runa mana tiyaptin, hallp’apas lliw ch’usaqyapunan kama, Señorpas runakunata karuman apachinqa, hinaspa hallp’apa chawpinpi hatun saqisqa kay kanqa. Isaías 6:8–12.
Isaiasman chaskisqa kutichiyqa karqanmi payqa willakuyta qhawaykuchinampaq “hallp’a llapan chinkachisqa kanankama”. Sellaymanta willakuymi quqakunap p’unchayninpi qosqon, hinaspataq chay quqakuyqa sut’inchasqa kachkanmi llapa profetakuna qhawasqan “marah” rikuyta sut’ichay hina. Hawa willakuyqa rurasqa kachkan ukhu experienciata paqarichinampaq, ichaqa chayqa sapallan “uyariyta munasqankunapaq”mi.
Papaq rantin soldadonkuna Nazi-pa iskay kaq mundial awqanakuypi kaq tinkisqanqa, huk siq’imanta huk siq’iman hina, iskay kaq rantin soldadowninwan iskay kaq rantin awqanakuypi tupachkan; chaymantapas iskay kaq mundial awqanakuy kikinmi iskay kaq rantin awqanakuywan tupachkan. Iskay kaq rantin awqanakuypa tinkisqan Raphia-pa lindero awqanakuywan, kunan Ukrainapi yapamanta ruwasqawan, geografiapim tinkisqa kachkan Islam-pa kinsa kaq ay paylla qhapaq ñak’ariypa iskay kaq maqanakusqanwan, October 7, 2023 p’unchaypi qallarisqawan; chayqa profecíaq muyuyninkuna ukhupi muyuyninkunata rikuchin.
1999 watapi huk libru rikhurirqan, chayqa John Cornwell qillqasqan karqan. Chay pacha John Cornwellqa Inglaterra llaqtapi Cambridgepi Jesus College nisqapi Senior Research Fellow karqan, hinallataq premiokunawan yupasqa periodista hinawan qillqaqmi karqan. Chay libruqa Roma papaq ruwasqan llamkayninmanta rimarqan, paymi Iskay Kaq Mundial Guerrar pacha kamachirqan. Libruqa qallarimun hamuq papaq awilunmanta, payqa Papa Pío IX-pa, Pio Nono sutiyuqpa, paña maki runan karqan. 1849 watapi huk republicano aswan runakuna Vaticanopa wasinkunata maqarkanku, hinaspa Papa Pío IX Roma llaqtamanta ayqekurqan. Exilioman pusasqan runaqa Eugenio Pacelli-pa awilunmi karqan. Eugenio Pacelliqa Papa Pío IX-pa paña maki runapa willkan karqan, qhepatataq Pío XII tukurqan, hinaspa Eugenio Pacellimanta libruqa Hitler’s Pope, The Secret History of Pius XII nisqawan sutichasqa karqan.
Cornwellqa librunpi sut’inchan ima hayk’aqtaq Papa Pío XII, ñawpaq Cardinal Eugenio Pacelli kaspa, musyarqan hinaspa imayna kutichirqan Nazi régimenpa judío runakunata qatiykachasqanman Segunda Guerra Mundial ukhupi. Payqa rikuchinmi Pío XII-pa llapa runakunapa ñawpaqpi upallayasqanwan hinaspa Holocausto-ta huchachaypi mana imatapas rurasqanwan, guerra pacha ukhupi mana allin, mana sumaq kamachiq kayninta sut’ichasqanta.
Cornwellqa Pío XII paq papa kayninmanta willakuyta qun, chaypi rimarin diplomáticon hina ñawpaq yachayninmanta hinallataq chay pacha sasachakuq política puriyninkunamantapas. Payqa hamut’an Vaticanoq imayna Nazi Alemaniawan rimanakuspa llamk’asqanmanta. Cornwellqa reqsichinmi Pío XII mana Holocaustomanta sut’inchaspa rimarisqanta, nitaq ñak’arisqa judíokunapa favorninpi haykupas yanapasqanta; imaraykuchus payqa, 1933 watapi Cardenal kashaspa, Hitlerwan huk concordat rurasqa karqan, mayqencha Católicokuna Hitlerpa ruwayninman kasukuyta prometesqaku.
Qatiq qhipa qillqapi kay yachayta qallarisqanchik hina qatipayasunchik.
Iskay Hatun Pacha Awqa qhipaman, wakin Nazi awqa hucha ruraqkunaqa atirqanku justicia-manta ayqekuyta imaymana suyukunaman ayqespa, chaykunamanta achkaqa Sudamérica nisqapi karqanku. Hina ayqekuyta hinaspa Sudamérica-man chayayta atinqanku chaypa hatun aswan principal ñankunaqa kaykuna karqanku:
Ratlines: Ratlines nisqakunaqa pakasqa ayqekuna ñankuna karqanku, imaymana organizacionkuna paqarichisqan, chaykunamanta Iglesia Católica hinallataq yanapaq inteligencia agenciakuna, nazi-kunata hinaspa wakin ayqekunatapas Europamanta ayqechinankupaq. Kay ñankunaqa achka kutipi llulla sutikunata, qillqasqa qullqikuna llullachisqakunata, hinaspa pakasqa apachiy llika-kunata llamk’achirqanku, paykunapa puriyninta allin waqaychasqa maykuna-man chayanankupaq yanapanankupaq, chaykunamanta Sudamérica-pas.
Qillqasqa qillqakuna: Achka Nazi ayqeqkuna qillqachasqa pasaportekunata, visakunata, huk puriy qillqakunatapas tarirqaku cheqaq kayninkuta pakaypaq hinaspa hap’isqa kaymanta ayqekunanpaq. Chay qillqakunata llamk’achirqaku mana wakinman sayasqa utaq yanapaq nacionkunanta purispa, chaymantataq Sudamérica-man chayanankukama.
Autoridadkunapa yachasqa yanapakuynin: Wakin kutikunapiqa, Sudamérica suyukunapi llakikuywan qhawaq autoridadkunaqa nazi ayqeqqkunapa kaqninman mana qhawarispa saqerqanku icha chaskisqa kaymanta ayqekunankupaq chaykunata ruwaspa yanaparqanku. Wakin gobiernokunaqa, aswanraq autoritario régimenkunawan nazi ideologiaman yanapaq kasqankurayku, kay runakunaman pakakuy wasita qorqanku.
Kamachiy llik'ikuna: Wak Nazi awqa hucha rurakkuqkunaqa kamachiypi p’akikuna utaq mana sinchi karqanchu sura apachiy kamachikuykunata Sudamérica llaqtakunapi, chaywanmi ayqekurqanku Europaman kutichisqa kananankupaq, maypichus huchankumanta taripachisqa kananku karqan.
Llapanpi qhawaypi, ratlines nisqakuna, qillqa llullachisqakuna, autoridarkunapa yanapakuynin, hinallataq kamachiy ukhupi panta punkukuna kuskanmi atirqaku nazi guerra huchasapakuna Sudamérica-man ayqekuyta, chaymantaq II Guerra Mundial tukukuq qhipaman achka watakunata justicia-manta qispikuyta. ChatGPT, marzo, 2024.