Ezequielqa rikch’achin chaykunatan riman, paykunapaqmi Judá ayllumanta León nisqaqqa yachachiy llamk’ayta hunt’achirqan; paypa aswan ñawpaq yachachisqanqa “siki siki patapi” nisqami.

Paymanmi nirqan: Kaymi samay, chaywanmi sayk’usqakunata samachinkichik; kaymi k’anchariy, musuqchariypas. Ichaqa mana uyariyta munarqankuchu. Chayraykun Señorpa simin paykunaman karqa kamachiy hawan kamachiy, kamachiy hawan kamachiy; siq’i hawan siq’i, siq’i hawan siq’i; kaypi aslla, chaypipas aslla; rispa qhipaman urmanankupaq, pakisqa kanan kupaq, toqllapi urmanankupaq, hinaspa hap’isqa kanan kupaq. Isaías 28:12, 13.

Kunanqa Judá ayllumanta Leónqa Ezequielpa qillqasqanta kicharisqa. Willakuykuqa Ezequielqa kimsa chunka watayuq saserdote kasqanta, “kimsa chunka” nisqaqa saserdote hina unanchaq watanta churanchu, icha Josíaspa Hatun Pascuamanta qallarisqa profetakunapa siq’impi kimsa chunka watatachu rikuchin, chayta. Qhepa p’unchaykunapa tukuynin saserdotekunaqa pachak tawa chunka tawa waranqa runakuna kanku, ñawpa literal historiakunaqaqa qhepa p’unchaykunapi unanchaq historia nisqapa rikch’ayninta tipifican.

Qankunamqa sut’inchasqa kankichik Señormanpaq Sacerdotekuna nisqa; runakunaqa sut’inchasunkichik Diosninchikpa Ministronkuna nispa. Qankunam mikhunkichik mana israel runakunapa qhapaq kayninkuta, paykunapa hatun kayninpitaq kusikunkichik. Isaías 61:6.

Ezequielqa qhipa p'unchawkunapi Diospa llaqtanpa unanchanmi–sapa profecía willakuypa riqsichisqan ch'uya wiñay kawsay. Chay ch'uya wiñay kawsayqa kimsa kaq angelpa kuyuriyninmi; chayqa aswanqa 1840 watapi ñawpaq kaq angelpa kuyuriyninwan ñawpaqmantaraq unanchasqa karqan. Ñawpaq kaq angelpa kuyuriyninqa kimsantin angelkunamanta alfa angelmi karqan, kimsa kaqñataqmi omega angel. Chayraykum Ezequielqa pachak tawa chunka tawayuq waranqa runakunata selluchana pachapi Pedrowan tupachisqa kachkan. Pedropapas Ezequielpapas unancha kayniyuq wiñay kawsayninkuqa Paniumpa wiñay kawsayninpim tarikun, chaypitaqmi rikuchisqa kachkan.

Juch’uy Libro

Ezequielqa huch’uy qillqata hap’in, hinallataq Juanpas Apocalipsis chunka kaqpi ruran.

Ichaqa runa, uyariy imatachus qamman rimusqayta; ama kaychu chay hatun wasi hina hatariq: kichariy simiykita, mikhuytaq qamman qusqayta. Ñoqaqa qhawarirqani, hinaspa qhawariy, huk maki kachamusqa karqan ñoqaman; chaypitaq huk qillqasqa rullu karqan. Paymi ñawpaqniyman mast’arirqan; ukhuntinpi, hawantinpipas qillqasqa karqan; chaypipitaq qillqasqa karqan waqay, llakiy, manchachiypas. Hinaspa nirqan ñoqaman: Ichaqa runa, mikhuy imatachus tarinki; kay rulluta mikhuy, hinaspa rispa rimay Israelpa wasinman. Chaymi simiyta kicharirqani, paytaq kay rulluta mikhuchirqan. Hinaspa nirqan ñoqaman: Ichaqa runa, wiksa ykita mikhuchiy, sonqoykita hunt’achiy kay rulluwan, qamman qusqaywan. Chaymi mikhurqani; simiypitaq misk’i hina sumaq karqan. Ezequiel 2:8–10, 3:1–3.

Apocalipsispa chunka kaq capitulonpi, Juanqa huchuy librotam mikun, hinallataq chay llapan capituloqa 1840 watapi agosto killapa 11 punchawninmanta 1844 watapi octubre killapa 22 punchawninkama Diospa atiynin rikurimusqanta unancharin.

“Kimsa kaq angelpa willakuyninta willaypi huñunakusqa angelqa, tukuy kay pachata kikinpa qhapaq kayninwan k’anchayta atin. Kaypiqa willakusqa kachkan huk llapa pachapi mast’arikusqa, mana sapa kuti rikusqa atiyniyuq llamk’aymanta. 1840–44 watakunapi hamuq kuyuyqa Diospa atiyninpa sumaq rikuchikuynin karqan; ñawpaq kaq angelpa willakuyninqa kay pachapi tukuy misionero estasionkunaman apasqa karqan, wakin llaqtakunapitaq soqsi chunka suqta watayuq Reforma pacha qhipamanqa ima suyupipas mana hayk’aq rikusqa hatun religioso munaychakuy karqan; ichaqa kaykunataqa aswan atipanakunqa kimsa kaq angelpa qhipa waqyaynin uraypi hatun kallpayuq kuyuy.” The Great Controversy, 611.

Ezequielqa Juanwan tinkuchisqa kachkan Apocalipsispa chunka kaq capitulonpi; chayrayku Pedro, Juanwan Ezequielwan kuska sayanku paykunaman rakisqa maypipas pachak tawa chunka tawa waranqa runakunata sellasqan pacha ukhupi.

1840 watamanta 1844 watakama rikch’achin tawa chusku watakunapa pacha karqan, qallarikusqanmi julio 27 p’unchaypi, 1299 watapi, pachak pichqa chunka watayuq pacha profecía qallarisqanmantapacha. Chay “pichqa killakuna” tukukuspa huñunakurka kimsa pachak isqun chunka hukniyuq watakunawan, chunka pichqa p’unchayniyuq pacha profecíawan, chayqa agosto 11 p’unchaypi, 1840 watapi tukukurka, Diospa atiyninpa hatun lliphipiy rikuchikuynin rikuchikusqanmantaraq octubre 22 p’unchaykama, 1844 watapi. Chaymantaqa profético pacha nisqapa aplicasqanmanta sayarikurqa.

Hinaptin paymi wiñaypaq wiñaykama kawsajpa sutinpi jurarqan, paymi hanaq pacha-ruraj, chaypi kaqkunatapas; kay pacha-ruraj, chaypi kaqkunatapas; lamar qocha-ruraj, chaypi kaqkunatapas; nispa: manañam pacha kanqachu. Apocalipsis 10:6.

Profecíaq pacha hina apaykuyqa 1844 watapi, octubre killapa 22 punchawninpi tukuqmi karqa, profecíata allinmanta churaypaq. Ezequiel, Pedro, Juanwan sapaqninmi Diospa yuyaysapa vírgenesninkunata rikuchinku, ñawpaq kaq huk ñiqin angelpa, iskay ñiqin angelpa kuyuriyninpi, chaymanta kimsa ñiqin angelpa kuyuriyninpipas.

Rikch’akuykuna

Ezequiel qhelqa ñawpaq chunka hukniyuq capítulonkunaqa rikuchin huk qatiq “rikuykunata”, imaynachus capítulu hukpa huk versículonpi nisqa kashan hina.

Kunanqa kinsa chunka watapi, tawa killapi, killa pichqay p’unchayninpi, noqaqa Chebar mayu patapi apasqa prisionerokunawan kuska kashaspay, hanaq pachaq punkunkuna kicharikurqan, hinaspan Diospa rikch’ayninkunata rikarirqani. Ezequiel 1:1.

Ñawpaq chunka hukniyuq capitulokunapa “rikuykunaqa” ñawpaqta qusqakúrqan capítulo hukpi Chebar mayu patapi; chaymanta capítulo kimsapi “pampa”pi rikuywan astawan mast’arirqan; hinaspataq yapamanta capítulo pusaqpi Jerusalén llaqtapi rikuywan. Chebar mayupa, pampapa, Jerusalén llaqtapa kinsa mayninkunaqa kinsa rikuykunata riksichinku, chaykuna kuskata huk rikuyta ruwanku; chaymi versículo hukpi nisqa “rikuykuna” hinaspa ñawpaq ‘chunka hukniyuq’ capitulokunapaqpas.

Jubileo

Kimsa chunka ñiqin watata, Josíaspa ancha riqsisqa Pascua rayminpi qallarispa chaymanta octubre killapa 22 p'unchawninpi tukukuq Jubileo muyuypa kimsa chunka ñiqin watan hina qhawariyqa mana sasachu chiqaqchanapaq; imaraykuchus qullana ñawpa kawsaypa chay siq'inqa sut'illata rikuchisqa kashan, siq'i pataman siq'ita churaykuspa, hukmanta aswan testigokunawan. Qhawarichinapaq, Pascua raymiqa primavera mit'api raymikunata unanchan, huchamanta pampachachikuy p'unchawtaq otoño mit'api raymikunata unanchan. Chayraykum Levítico 23 Josíaswan qallariq Jubileo muyuywan tupachisqa kashan. Cristo manaraq paqarimushaqtin 573 watapi octubre killapa 22 p'unchawninkama Josías reypa unanchasqan ñawpa kawsaywan tupaq huk siq'ikunapas kanmi. Ñawpa kawsay yachaqkunam, Cristo manaraq paqarimushaqtin 573 watapi octubre killapa 22 p'unchawninpi Jubileo watapa ñawpa kawsaypi hunt'akuyninta chiqaqchanku.

Pacha yupay yachaqkunaqa, llapanchaspaqa, Hucha Pampachay Punchawta Cristo manaraq paqarimuptin 573 watapi octubre killapa 22 kaq punchawninman churayta allinpaqmi qawanku, chay Bibliapa pachankunata yupaq yachaqkunallataqmi Cristo manaraq paqarimuptin 622 watatapas Josíaspa Hatun Pascuanpa watan hina chaskinku. Pascuaqa, sisay pachapi raymikunapa unanchan kaspanmi, tawa chunka isqunniyuq watayuq Jubileo muyuyta qallarichirqan; chay muyuyqa rapi urmay pachapi raymikunapa unanchanpi, Hucha Pampachay Punchawpi, tukukurqan. Tawa chunka isqunniyuq watata huntachiq, watakunawan yupasqa qanchis semanakunaqa allpapa Sábado samayninpa unanchankunam karqanku.

“Sapa p’anqapi, historia kaqtinpas, yachachiy kamachikuy kaqtinpas, utaq willakuykuna ñawpaq rimay kaqtinpas, Ñawpaq Testamentoq Qelqankunaqa Diospa Churinpa k’anchayninwanmi lliphipin. Hayk’akama chayqa Diosmanta churakusqa karqa chaykama, tukuy judiokuna yupaychay sistemaqa huk huñusqa willakuy karqa evangelio-manta. Cristomantam “llapa profetakuna testimonio qonku.” Hechos 10:43. Adanman qosqa prometesqamanta qallarispa, patriarkakunapa mirayninpi pasaspa, kamachiy economia nisqanta qatispa, hanaqpachapa hatun k’anchayninmi Qespichiqpa sarunanpaq rikhurichirqan. Qhawariqkunaqa Betlehemmanta Ch’askata qawarqanku, hamuq Shilohta ima, hamuq kaqkuna paykunapa ñawpaqenpi pakasqa siq’ipi puriqtin. Sapa sacrificiopim Cristopa wañuynin rikuchisqa karqa. Sapa q’apay qosñip pim asqha kawsaynin hanaqman wicharirqan. Sapa jubileo waqrapa waqyayninwantaq sutinmi uyarichisqa karqa. Santo santopa mancharikuypaq pakasqa misteriopinmi k’anchaynin tiyakurqa.” El Deseado de Todas las Gentes, 211.

Chunka qanchisniyuq

Cristo manaraq paqarimuptin 573 watamanta chunka tawayuq wata ñawpaqta Jerusalem llaqta atipasqa kaptin, Zedekiahqa Babylon llaqtaman pusasqa karqan. Judío wiñay kawsay qillqaqkunaqa 622 watapi Josiahmantapacha 573 watapi octubre killapa 22 punchawninkama kaq Jubileo muyuta 17 kaq Jubileo muyu hinam riqsichinku. Raphia awqanakuymanta Panium awqanakuykamaqa chunka qanchisniyuq watam karqan. Ptolemyqa Raphia awqanakuypi atipaq karqan, hinaspam sur lawpi kaq rey hina chunka qanchisniyuq wata kamachikurqan. Milan Kamachikuy qusqa kasqanmanta Constantinepa 330 watapi hatun suyunta rakisqankamaqa chunka qanchisniyuq watam karqan. Chunka qanchisniyuq kaq Jubileo muyupiqa Nebuchadnezzarmi Jerusalem llaqtata tuñichirqan.

Israelpa churinkunaqa achka p’unchawkunam kawsanqaku mana reyniyoq, mana umalliqniyoq, mana sacrificiowan, mana llaqtachasqa wakaychana unanchayoq, mana efodyoq, mana terafimniyoqpas. Qhipamanmi Israelpa churinkuna kutimunqaku, maskhanqakuñataqmi Señor Diosninkuta, David reyninkutapas; qhepa p’unchawkunapi Señor-ta, sumaq kaynintawan manchakuspa yupaychanqaku. Oseas 3:4, 5.

Oseasqa Sedequíaspa hapisqa apasqa kayninwan chiqallamanta tinkuq huk yuyaymantam rimachkan, ichaqa chayqa Cristo manaraq paqarimuptin 723 watapi chinchay lawpi kaq qapaq suyupa hapisqa apasqa kayninpa qallariynintapas unanchanmi. Oseaspa chay qillqasqanqa Ezequielpa willakuyninwan kayraykum tinkun: Israelqa huk runa reyta mana saqispa mañakuspam Diosta mana chaskirqanchu. Dios kaq Reypa kamachisqan kananpa rantinpi runa reypa kamachisqan kayta Israelpa munasqanqa, Levítico 26-pi kaq "qanchis kuti" nisqa taripaypi, “atiyniykichikrayku hatunchakuyniykichik” nisqawanmi unanchasqa kachkan.

Kaykunachus kaytaqa manaraq uyariwankichikchu chayqa, huchaykichikrayku qanchis kuti mastaraqmi ñak'arichisqaykichik. Hinallataq atiyniykichikpa hatun tukukuyninta p'akisaq; hanaq pacha qankunapaqqa fierron hinataqmi risaq, allpaykichiktaq broncen hinataqmi. Levítico 26:18, 19.

“Atiyniykichikmanta hatunchakuyniykichik” nisqaqa Israel llaqtapa kay pachapi kaqkunahina kayta, kikinpa reyniyuq kaytapas munasqanta unanchan. Cristo manaraq paqarishaqtin 723 watapi norte lawpi kaq reinomanta reypa qichusqa kasqan, chaymanta Cristo manaraq paqarishaqtin 586 watapi sur lawpi kaq reinopa reynin Zedekiahpa preso apasqa kasqanpas, ñawpa Israel llaqtapa “hatunchakuynin” pakisqa kasqanta unanchanku, hinallataq hatunchakuyqa urmayta ñawpanmi. Bibliapa profeciankunapiqa, “atiy” nisqaqa huk rey utaq huk reinom, Israel llaqtapa huk runata reypaq churachikuspan hatunchakusqanqa Diospa kamachikuynintapas, Dios kaq Reytapas mana chaskisqanta rikuchin.

Ñawpaq willakuyman hina, Judápa atiyninpa hatun tukukuyninqa p’akisqa karqan Manasés Babiloniaman prisionerota apasqa kaptin, chaymantapacha Judáqa huk llaqtakunapa munaynin urapi kawsarqan. Sedequíasmi rikuchin paykunapa atiyninpa hatun tukukuyninpa aswan-aswan p’akisqa kasqanpa qhipa tukukuyninta.

Hinaspanmi, Samuel machuña kaptin, churinkunata Israelpa juezninkuna kananpaq churaran. Ñawpaq wawampaq sutin karqan Joel; iskay kaqpa sutintaq Abías karqan: paykunaqa Beersebapi juezkuna karqanku. Ichaqa churinkunaqa manan paypa ñanninkunapichu purirqanku, aswanqa qollqellapa qhepanta qewakurqanku, sobornokunata chaskirqanku, hinaspan justicia-ta q'ewichirqanku. Chaymantan llapa Israelpa kurakkuna huñunakuspa hamurqanku Samuelman Ramaman, hinaspan nirqanku: Qhawariy, qanqa machuña kanki, churiykikunaqa manan qanpa ñanniykipichu purinku; kunanqa huk reyta churapuwayku, wakin nacionkunahinata, payqa noqaykuta juzgananpaq. Ichaqa Samuelman mana allinchu rikurqan chay nisqanku: Reyta quwayku noqaykuta juzgananpaq. Hinaspan Samuelqa Señorman mañakurqan. Señorñataq Samuelta nirqan: Runakunapa rimayninta uyariy llapa imachus qanta ninku chaypi; mana qantachu wikch'uykusunkiku, aswanqa noqatan wikch'uykuwanku, paykunapa reynin mana kanaypaq. Imaynan llapa rurayninkupi Egyptomanta orqomusqay p'unchawmanta kay p'unchawkama noqata saqespa huk dioskunata sirvisqanku, chayhinallatan qantapas rurashasunki. Kunanqa paykunapa rimayninta uyariy; ichaqa allinta yuyaychay paykunaman, hinaspa reypa imayna kayninta paykunapa hawanpi reynananta rikuchiy. 1 Samuel 8:1–9.

Kayta reparasqa kanan tiyan chay p’unchaypi Israelqa mana Diosllatachu rey-ninkuta hina qhesachirqan, aswanpas Profecíaq Espíritu-nintapas, Samuelpi rikuchisqa kashaqta; imaraykuchus nin: “paykunaqa saqerqawanku, huk dioskuna-taq sirvirqanku, chay hinallataq qampaqpas ruwashasunkiman.”

“Satanásqa… sapa kuti llullaqta chayachispa runakunata cheqaqmanta karunchanpaq. Satanaspa qhipa llullakuyninqa kanqa Diospa Espiritunpa testimoniunta mana imapaqña ruraspa. ‘Maypichus mana rikuy kanchu, chaypi runakuna chinkanku’ (Proverbios 29:18). Satanásqa ancha yachaysapa hinam llamk’anqa, imaymana ñankunapi hinaspa imaymana agentekunawan, Diospa puchuq ayllun runakunapa cheqaq testimoniopi atiniyninkuta kuyuchinapaq.”

“Qillqakunamanta contra testimoniokunapaq huk cheqninakuy hatarichisqa kanqa, chayqa satanásmanta kashan. Satanáspa rurayninkunaqa iglesiakunapa iñiyninta paykunapi kuyuchiyta munanqa, kayrayku: Satanásqa mana chayhina sut’i ñanta hap’inqachu llullakuyninkunata yaykuchinampaq hinaspa almanakuna pantasqanpi watanampaq, Sichus Diospa Espiritunpa willakuyninkuna, piñakuyninkuna, hinaspa yachachikuyninkuna kasukusqa kanku.” Selected Messages, book 1, 48.

Ñawpa Israelpa teokrasianninqa qhipa llullakuyninqa karqan mana Diosllatachu chaskiy, aswanpas Profecíapa Espírituntapas mana chaskiy. Chay mana chaskiy 1097 a. C. watapi rikuchin Laodicea nisqa Qanchis p’unchay Adventismopa qhipa llullakuyninta 1863 watapi. Levítico iskay chunka suqtapi “qanchis kuti” nisqaqa Diospa Siminmi, hinaspa Profecíapa Espíritun “qanchis kuti”manta nin: “mana hukman tikrasqa kananpaqmi.”

«Rikurqanmi 1843 watapi tablaqa Señorpa makinnen kamachisqa kasqanta, hinaspa mana tikrasqa kananpaq kasqanta; yupaykunapas Pay munasqan hina kasqankuta; makintapas hawaypi churarispa wakin yupaykunapi pantayta pakasqanta, chaymi mana pipas rikuyta atirqachu, makin qichusqa kama.» Early Writings, 74.

Profecíapa Espíritunqa “qanchis kuti” nisqata sut’itapuni takyachirqan, hinaspa paypa takyachisqanqa siq’ichasqapi kaq yupaykunata mana tikrachinankupaq yuyaychaymi karqan; chay siq’ichasqapa chawpi sayaq t’aqanpipas hanaq paña kuchunpipas “qanchis kuti” nisqan kachkan. Uriah Smithpa 1863 watapi rurasqan llullachasqa siq’ichasqanwanqa, saphinpi kaq chiqap yachachikuykunata sapa kutin aswanta mana chaskisqankuqa 1863 watapi hatarikuyta riqsichirqan; chay mana chaskiyqa ñawpa Israelpa Diosta, Profecíapa Espírituntapas mana chaskisqanwanmi ñawpaqmantaraq unanchasqa karqan. 1863 watapi hatarikuypa pachanqa Ezekielpa librunpi riqsichisqa profecíapa siq’inwanmi tupan. Chay wiñay kawsay siq’ipiqa tukukuyninqa Jerusalem llaqtapa thuñichisqa kayninmi karqan; chayqa domingo p’unchayta waqaychanapaq kamachiytami ñawpaqmantaraq unancharqan. 1863 watamanta usqhaylla chayamunan domingo p’unchayta waqaychanapaq kamachiykama kaq pachaqa, Cristo manaraq paqarimuqtin 1097 watapi Saul reymanta, Cristo manaraq paqarimuqtin 586 watapi Zedekiahkama kaq wiñay kawsaywanmi ñawpaqmantaraq unanchasqa karqan.

Sedequíasman Babiloniaman preso apasqa karqa 573 a. C. watapi Jubileo manaraq chayamushaqtin chunka tawa watakuna ñawpaqpi. Chunka qanchisniyuq Jubileo muyuyqa 622 a. C. watapi qallarikurqa, chaymanta kimsa chunka watapi Ezequielqa 592 a. C. watapi sacerdotepaq rikhurichisqa kashan; hinaspata phisqa wata qhipaman Jerusalén llaqtam thuñichisqa karqa 586 a. C. watapi. Chayqa thuñichisqa karqa watapi kaq chay kikin p’unchaypi, imaynachus iskay kutin thuñichisqa karqa 70 d. C. watapi Tituspa rurasqanwan. Ezequiel qillqap hun ñiqin versículonqa Jerusalén llaqtapa thuñisqa kayninmanta phisqa wata ñawpaqpi kashan, chaymanta tawa chunka ñiqin capítuloq templomanta rikuy ninamanta chunka isqun watakuna ñawpaqpi.

Ñuqayku prësu kaypi kasqaykumanta iskay chunka phisqa watapi, wata qallariypi, killapa chunka punchawninpi, llaqta maqasqa kasqanmantapacha chunka tawa watapi, chay kikin punchawpi Señorpa makin noqapi karqa, hinaspataq chayman pusawarqa. Ezequiel 40:1.

Allpapa samananmanta rimanakuyta mana kasukusqankurayku, Diosqa allpapa samanan kaq qanchis kaq watata mana kasukusqankumanta ñakayqa “qanchis pacha” kananta sutita rikuchirqa. “Pacha”qa huk watam, “wata”taq kimsa pachak suqta chunka punchawmi, qanchis kutita kimsa pachak suqta chunkata mirachispaqa iskay waranqa pichqa pachak iskay chunka watam. Millerpa qatikuqninkunaqa ichapas “iskay chunka pichqayuq iskay chunka” nisqa rimayta mana llamkachirqakuchu; ichaqa iskaynin willka siqinkunaqa iskay waranqa pichqa pachak iskay chunka watata yupaykunawan sutita rikuchirqaku.

Israelpa chinchay lawpi kaq qhapaq suyumanpas Judápa qulla lawpi kaq qhapaq suyumanpas qanchis kutipa ñakayninta willakuymi William Millerpa ñawpaq kaq unanchaynin karqan, utaq ‘tiqsi kaq’ nisunman, ichapas “alfa” nisunmanraqpas. 1863 watapi Laodicea kaq Qanchis Ñiqin P’unchaw Adventista iglesiaqa Millerpa tarisqankunamanta tiqsi kaq unanchayta mana chaskirqanchu—chay “tarisqankuna”qa Millerista kuyuriypa llapan tiqsinmi karqan. Diospa yuyaychayninmi kay pasanmanmi nispa sut’ita paqta nirqan, hinaspa pasarqunñam, unayñataqmi pasarqan.

Babiloniapi prisionmanta kutichisqa qhepaman wakichisqa templopaq cimientonqa ñawpaq kaq kamachikuypa historiapi tukukusqa karqan, iskay kaq kamachikuy manaraq chayamuchkaptin. Templonqa tukuy hunt’asqa ruwasqa karqan iskay kaq kamachikuypa historiapin. Kimsa kaq kamachikuypin nacionpa kamachiy atiynin kutichisqa karqan cheqaq ñawpaq Israelman. William Millerqa chay ñawpaq angelta rikuchirqan, paymi 1798 watapi chayamusqa, hinaspan kallpachasqa karqan agosto 11, 1840 p’unchaypi. Iskay kaq angelqa chayamurqan cimientokuna churakusqankumanta qhepata, 1843 watapa tablanwan rikuchisqa hina, mayu killapi 1842 watapi lluqsichisqa kasqanrayku. 1844 watapa ñawpaq llakikuypi, 1844 watapa alfa llakikuypi, iskay kaq angelqa chayamurqan, chaynallataq sipaskunapa uyarisqa willakuyninpi suyay unay tiempopas; hinaspan Exeter camp meeting nisqapi iskay kaq angelpa mensajen kallpachakusqanpacha, templonqa tukukuqta ruwasqa karqan. Chaymantaqa 1844 watapa hatun, icha omega llakikuypi, Pacto nisqapa Kachaqninqa usqhayllamanta Templonman hamurqan, iskay chunka kimsa pachak watakunapa hunt’akusqanpi, chaykunam kimsa kaq kamachikuymanta qallarispa kimsa kaq angelpa chayamusqanpi tukukurqan.

Josiah nisqaqa ‘Diospa tiqsin’ ninanmi. Josiah reyña kachun otaq Josiah Litchña kachun, iskayninkuqa tiqsikunapa unanchankunam kanku; chay tiqsikunaqa huk ñiqin kamachikuypa willakuyninpi, hinallataq Leviticuspa iskay chunka kimsayuq kaq umallinpa ñawpaq iskay chunka iskayniyuq yupayninkunapi riqsichisqa pawqar mitapa rayminkunawanpas rikuchisqam kachkanku. Tiqsikuna, pawqar mitapa rayminkuna, huk ñiqin kamachikuypas, llapankum 1840 watapa hinallataq huk ñiqin angelpa kallpachasqa kayninpa unanchankuna kanku. Cristo paqarimunanmanta 573 wata ñawpaqta kaq octubre killapa 22 kaq punchawqa, Ezekielpa tawa chunka kaq umallinpi, huk kaq yupayninpi nisqanman hina, 1844 watapi octubre killapa 22 kaq punchawtapas wañusqakunapa taripayninpa qallariynintapas unanchanmi; hinallataq, kawsaqkunapa taripaynin qallarisqanpi, 2001 watapi septiembre killapa 11 kaq punchawtapas unanchanmi. Kay qillqasqakunata qatipaspa hamuq mayqinkunapas, ñuqapa llamkachichkasqay tupachiykunataqa yachanankuman.

Ezequielqa huk willakuykunapi qelqasqanpi sut’inchaska profétic historia ukhupi huk símbolom. Ezequielqa chaypi kashan pusqaq t’aqa pichqa qharikuna intiyman qonqorikunku, pusaqniyoq capítuloq tukukuyninpi. Hinallataq qatiq capitulokunapipas chaypi karqa, maypichus “sellasqa kasqanmanta qhipaman wañuchiy hamun” Jerusalén pataman apamun, chay Jerusaléntaq Ellen White sut’inchan Qanchis Punchawniyoq Adventista Iglesiata hina. Ñawpaq chunka hukniyoq capitulokunapiqa Ezequielqa hanaq pacha santuario ukhuman pusasqa karqa kamachikuyninkunata chaskinanpaq, imaynan Milleritakuna waqyarisqa karqaku 1844 watapi chayta ruwanankupaq, hinallataq kay kuyuy kunan p’unchaypi waqyarisqa kashan chayta ruwanampaq.

Chaymi Ezequielqa qankunapaq huk señalmi kan: llapan ruwasqanman hina qankunapas ruwankichik; kay hamuptinqa yachankichikmi noqa Señor Dios kasqayta. Ezequiel 24:24.

Kay Hamuqtinmi##

Qhepa p’unchaykunapi chayasqanchik chay puntoman, Diospa llaqtanpi kutimuspantaq Ezequiel nisqan rikuchisqankuna, chayqa Ezequielpa señalta chayaspanchikmi. Sichus yachanki Ezequielqa pachak tawa chunka tawa waranqakunata rikuchisqanta, hinaspa chayta yachanki iñiypa hinaspa entiendenapa chay hina tukuy santa suyakuyniyuq nivelpi, Ezequielpa qillqasqankunapi llapa ima rikuchisqanpas qhepa p’unchaykunapi pachak tawa chunka tawa waranqakunawan tupaq sagradom kikinchasqa ruwaykunapa huk sagrado qatiqnin kasqanta unanchaspa—sichus chayta yachanki, chayqa “qamkuna yachankichik” “Señor”qa “Dios” kasqanta.

Kay yuyaykunata qatiqnin qillqapi hinaqa qatiqmasun.