Igitabo cya Daniyeli – Umubare wa Cumi na Gatatu

Daniyeli igice cya kabiri kigereranya marayika wa kabiri wo mu Byahishuwe cumi na bine. Bityo kigereranya ikigeragezo cya kabiri muri bitatu, bigaragazwa nk’ikigeragezo cyerekeye indyo, gikurikirwa n’ikigeragezo cy’iyerekwa, kandi kigasozwa n’ikigeragezo cya litimusi. Ibyo bigeragezo uko ari bitatu, na byo kandi bikaba ari ibimenyetso by’inzira by’ubuhanuzi, biboneka mu butumwa bwa marayika wa mbere bwo mu Byahishuwe cumi na bine. Nk’uko bimeze kuri marayika wa mbere wo mu Byahishuwe cumi na bine, Daniyeli igice cya mbere na cyo gifite buri kimwe muri ibyo bigeragezo bitatu.

Ikigeragezo cya kabiri, cyangwa ubutumwa bw’umumarayika wa kabiri, gitangira ku iherezo ry’ikigeragezo cya mbere. Igice cya kabiri gikurikira igice cya mbere. Umusozo w’ikigeragezo cya kabiri utangiza ikigeragezo cya gatatu gikurikirana nta cyuho. Igihe cyagereranywaga n’ikigeragezo cya kabiri cyashushanywaga n’imyaka mirongo irindwi y’ubunyage bwa Daniyeli, yatangiranye no kuneshwa kwa Yehoyakimu igasozwa n’itegeko rya Kuro. Uko iherezo ry’iyo myaka mirongo irindwi ryegerezaga, Daniyeli yamenye binyuze mu Ijambo ry’ubuhanuzi ry’Imana ko iherezo ryari hafi kugera.

Daniyeli ahagarariye ubwoko bw’Imana bwo mu minsi y’imperuka bumenya ubusobanuro bw’ikigereranyo cy’imyaka mirongo irindwi y’ubunyage, kandi uko kumenya kuba habura igihe gito ngo iyo myaka mirongo irindwi y’ikigereranyo irangire. Ubwoko bw’Imana bwasobanukiwe neza ubunyage bw’imyaka mirongo irindwi, ariko icyo Daniyeli ahagarariye ni ugusobanukirwa ko iyo myaka mirongo irindwi igereranya igihe cy’ubuhanuzi gitangirira ku wa 11 Nzeri 2001 kikageza ku itegeko ryo ku Cyumweru. Kuri Daniyeli, iyo myaka yarangiriye ku itegeko rya Kuro, ari ryo mu minsi y’imperuka rigereranya itegeko ryo ku Cyumweru muri Leta Zunze Ubumwe za Amerika.

Mbere gato y’itegeko ryo ku Cyumweru, ubwoko bw’Imana bukangurirwa gusobanukirwa k’ubuhanuzi kugereranywa n’imyaka mirongo irindwi y’ikigereranyo. Iyo myaka y’ikigereranyo yatangiranye na Yehoyakimu, ushushanya ku wa 11 Nzeri 2001, ubwo, hamwe no kuza kwa Isilamu yo mu Byago bya gatatu, marayika ukomeye wo mu Ibyahishuwe 18 yamanutse maze atangaza kugwa kwa Babuloni. Kugwa kwa Babuloni gushushanya ubutumwa bwa marayika wa kabiri, kandi ku wa 11 Nzeri 2001, igihe cya kabiri cy’igeragezwa cyatangiye ku bariye igitabo gihishwe cyari mu kuboko kwa marayika. Icyo gihe, gishushanywa n’iyo myaka mirongo irindwi y’ikigereranyo, gikomeza kugeza ku itegeko ryo ku Cyumweru.

Ubwo iherezo rwegereje, nk’uko byashushanyijwe kuri Daniyeli mu mwaka wa mbere wa Dariyo, ubwoko bw’Imana bukangurirwa ikigeragezo cy’ishusho ya ya nyamaswa. Mbere bari barasobanukiwe na bimwe mu kuri bifitanye isano n’ikigeragezo cy’ishusho ya ya nyamaswa, ariko umugabane w’ibyo baza gusobanukirwa mbere gato y’iherezo ry’igihe cy’ubuhanuzi cy’umumarayika wa kabiri, wari warahishwe mu mwijima. Nk’uko Daniyeli yize Ijambo ry’ubuhanuzi ry’Imana, hanyuma akamenya ubusobanuro bw’imyaka mirongo irindwi, yayobowe kujya mu isengesho, nk’uko yari yarayobowe kujya mu isengesho igihe yamenyaga iterabwoba ry’urupfu cyangwa ubuzima rya Nebukadinezari ryerekeye ishusho-nzozi ye. Muri Daniyeli igice cya cyenda, nk’uko byari bimeze no muri Daniyeli igice cya kabiri, igihe Daniyeli yasengaga, yakiriye umucyo w’ubuhanuzi.

“Ubuhanga no gusobanukirwa” Daniyeli yahawe ubwo yasengaga bihuje n’isengesho rye ryo mu gice cya kabiri.

Umurongo ku wundi, amasengesho abiri ya Daniyeli ni isengesho rimwe. Yombi atangwa mu mateka ashushanya ikigeragezo kigaragara cy’umumarayika wa kabiri, kibaho hagati ya tariki ya 11 Nzeri 2001 n’itegeko ryo ku Cyumweru rigiye kuza vuba. Mu gihe hari iterabwoba ry’urupfu ryari ryegereje rya Nebukadinezari, kandi afite ubumenyi bw’ubuhanuzi bw’imyaka mirongo irindwi ya Yeremiya n’indahiro y’inshuro ndwi ya Mose, Daniyeli asenga isengesho rya Abalewi makumyabiri na gatandatu, ari na ko asaba ko Imana yamuhishurira ibanga rya nyuma ry’ubuhanuzi bwa Bibiliya. Iryo banga ni ryo Yohana avuga ko ari Ibyahishuwe bya Yesu Kristo.

Mu gice cya cyenda, Daniyeli ari aho ubwami bubiri buhinduriranira. Babuloni yari imaze kugwa mu maboko y’Abamedi n’Abaperesi, kuko ari umwaka wa mbere wa Dariyo; bityo bikaba bishyira ubwoko bw’Imana mu minsi y’imperuka aho guhindurirana kuri, nk’uko kwaranzwe mu rugendo rwa marayika wa mbere no mu rugendo rwa marayika wa gatatu.

Umutwe wa Philadelifiya w’Abamilerite wahindukiye ujya i Lawodikiya mu mwaka wa 1856, kandi umutwe wa Lawodikiya wa Future for America uhindukira ujya mu mutwe wa Philadelifiya ku mpera z’iminsi itatu n’igice yo kuba bapfuye mu muhanda wo mu Byahishuwe igice cya cumi na kimwe. Ikigeragezo batsinzwe mu mutwe wa Philadelifiya w’Abamilerite kuva mu wa 1856 kugeza mu wa 1863, cyari gifitanye isano n’inyigisho y’“ibihe birindwi.”

Ikigeragezo ku gikorwa cy’Abalawodikiya cya Future for America kiri ku ngombwa yo kumenya ko bari mu mimerere yo gutatanywa, hanyuma bakinjira mu isengesho n’ubunararibonye byo muri Abalewi makumyabiri na gatandatu. Daniyeli yari mu gihe cy’inzibacyuho hagati y’ubwami bwa Babuloni n’ubw’Abamedi n’Abaperesi, kandi mbere gato y’iherezo ry’igihe cy’imyaka mirongo irindwi kirangwa n’itegeko rya Kuro. Iyo myaka mirongo irindwi ni yo rwego rw’imvugiro rw’isengesho rya Daniyeli, kandi iyo myaka mirongo irindwi igereranya “inshuro ndwi” za Mose. Amasengesho yombi ya Daniyeli ahura n’igihe cy’inzibacyuho kirangwa n’“inshuro ndwi” mu gikorwa cya marayika wa mbere, ndetse no mu gikorwa cya marayika wa gatatu.

“Ibanga” rihishurirwa Daniyeli ni ihishurirwa ry’ishusho ya Nebukadinezari. “Ibanga” ry’ishusho ya Nebukadinezari mu minsi y’imperuka ni uko ihagarariye ubwami umunani, si bune. Mu nyandiko zabanje ziri mu cyiciro kivuga ngo, “Uw’umunani ni uwo muri barindwi”, uku kuri kwamaze gutangwa. Muri iryo banga harimo ihishurirwa ry’igihe cyo kwimuka ubwo uw’umunani aza, akaba ari uwo muri barindwi. “Ibanga” ry’ishusho ya Nebukadinezari ni uguhamya ukuzuka k’ihembe rya Porotesitanti nyakuri n’ihembe rya Repubulikaniyisimu. Izo nzuka zombi zigaragaza ko buri hembe ari uw’umunani, ariko rikaba ari iryo muri barindwi; kandi kwimuka kuva ku wa gatandatu kujya ku w’umunani kw’amahembe yombi kuba mu rwego rw’ubuhanuzi bw’ikigeragezo gifitanye isano n’“ibihe birindwi” bya Mose. Uko kwimuka kuba nk’uko bigaragazwa na Daniyeli, mbere gato y’itegeko rya Kuro, rihagarariye itegeko ryo ku Cyumweru muri Leta Zunze Ubumwe z’Amerika. Hanyuma ku itegeko ryo ku Cyumweru, mu ngendo zihuta, igikomere cyica cy’ubupapa kirakira, ubwo ubupapa buba umutwe wa munani ukomoka kuri ya ndwi, kuko na bwo bunyura mu kwimuka k’ubuhanuzi, nk’uko bigaragazwa n’ishusho ya Nebukadinezari yo muri Daniyeli igice cya kabiri.

Igihe Daniyeli amaze guhabwa iryo banga, amazina ye yombi ni ho avugwa, bigaragaza ko ahagarariye ubwoko bw’isezerano, bo mu minsi y’imperuka bamaze kwinjira mu rugendo rw’Abafiladelifiya rw’ab’ibihumbi ijana na mirongo ine na bine. Agaragaza imico y’umugaragu w’Imana asaba ko hatagira umuntu wicwa bitewe n’uko bananiwe gusobanukirwa “iryo banga.” Imico ye ihabanye n’iya Ariyoki, umugaragu wa Nebukadinezari ushaka kwihesha icyubahiro imbere y’umwami kubera ko yabonye Daniyeli. Hanyuma Daniyeli agaragaza itandukaniro riri hagati y’iyerekana nyakuri ry’ubuhanuzi n’irya banyabwenge b’i Babuloni, igihe asubiza ikibazo cya Nebukadinezari akoresheje ikindi kibazo; kandi hanyuma, bitandukanye na Ariyoki, ntiyifashisha gusobanukirwa kwe “iryo banga” kugira ngo yiyamamishe, ahubwo ahimbaza Imana yo mu ijuru.

Daniyeli atangira ibyo atanga kuri iyo “banga” ayigaragaza nk’“ibanga” risobanura ibizabaho mu minsi y’imperuka. Ibanga ry’amateka ahishwe y’inkuba ndwi rigaragaza ibizabaho mu minsi y’imperuka. Igishushanyo cya Nebukadinezari ni kimwe mu bigize ibanga ry’iminsi y’imperuka rihishurwa mbere gato y’uko igihe cy’igeragezwa gifungwa. Rihishurwa mbere gato y’uko igihe cy’igeragezwa gifungwa, mu gihe cy’inzibacyuho ubwo amahembe yombi y’inyamaswa yo mu isi ahinduka uwa munani ukomoka kuri ba ndwi, nk’uko byagaragajwe na Daniyeli mu mwaka wa mbere wa Dariyo.

Daniyeli ashimangira ukuri n’umuhamya wa kabiri ko inzozi za Nebukadinezari zerekeye iminsi y’imperuka, ubwo avuga ati: “uhishura amabanga akumenyesha ibizaba,” “mu bihe bizakurikiraho.” Hanyuma Daniyeli agaragaza ko iryo banga atari we yarihawe ku bwe, cyangwa ngo ni uko yari afite ubwenge buruta ubw’undi muntu uwo ari we wese, ahubwo ko iryo “banga” ryahawe Nebukadinezari “ku bw’abazamenyekanisha ubusobanuro bwaryo.” Iryo “banga” ryatangiwe abari kuzageza “ubusobanuro” bw’izo nzozi ku mwami wa Babuloni wo mu buryo bw’umwuka mu minsi y’imperuka. Iryo banga ryatangiwe by’umwihariko abantu ibihumbi ijana na mirongo ine na bine, kuko iryo “banga” ari iry’abari mu minsi y’imperuka batangaza ugwa kwa nyuma kwa Babuloni. Hanyuma Daniyeli ahishura inzozi z’ishusho zari zarahishwe mu mwijima, kandi ari zo zateye ikigeragezo cy’ubugingo cyangwa urupfu.

Inzozi za Nebukadinezari zagaragaje ubwami buvugwa mu buhanuzi bwa Bibiliya uhereye mu gihe cye kugeza ku minsi y’imperuka, ubwo abantu ibihumbi ijana na mirongo ine na bine, bashushanyijwe na Daniyeli igihe yishyiraga imbere ya Nebukadinezari, kandi n’ibuye ryaciwe ridakozwe n’amaboko, rizasenya ubwami bwo ku isi bushushanyijwe muri cya gishushanyo, ari na cyo kizahinduka umusozi ukuzura isi yose. Izo nzozi zari zivuga iby’iminsi y’imperuka, ku ngingo y’inzibacyuho y’ubuhanuzi igihe abantu ibihumbi ijana na mirongo ine na bine bazahishurirwa ibanga rya nyuma ry’ubuhanuzi.

Nk’uko ari ibendera riranga ihembe nyakuri ry’Abaporotesitanti, ni ko noneho bajyana ubutumwa bw’umumalayika wa gatatu bakabugeza ku isi iri gupfa. Ubwo butumwa burabyimba bukaba ijwi rirenga igihe itegeko ry’icyumweru ritangajwe muri Leta Zunze Ubumwe z’Amerika, igihe ikimenyetso cy’inyamaswa gishyirwa mu bikorwa ku gahato. Mbere y’icyo cyemezo, abagereranywa na Daniyeli mu minsi y’imperuka bagomba guhangishwa ikigeragezo cy’igishushanyo cy’inyamaswa. Icyo kigeragezo ni ikigeragezo kigaragara, kandi gisaba ko abagereranywa na Daniyeli babona ibikorwa bituma icyemezo cy’itegeko ry’icyumweru gishyirwaho. Bageragerezwa kumenya niba barahisemo uburyo bw’Imana bubafasha kubona ikigeragezo cy’igishushanyo gihishe mu mwijima. Ikigeragezo cyabo gikubiyemo kwicisha bugufi ku giti cyabo no kwatura ibyaha. Gikubiyemo kwemera ko Daniyeli yahawe gusobanukirwa mu nzozi no mu iyerekwa, kuko nibanga kumva ijwi rya Daniyeli rirangurura mu butayu, biba bimeze nk’abariho mu minsi ya Kristo banze ubutumwa bwa Yohana Umubatiza.

Mushiki wacu White aratumenyesha ko ibitabo bya Daniyeli n’Ibyahishuwe byuzuzanya, kandi ijambo “byuzuzanya” akoresha risobanura kugeza ku butungane bwuzuye. Mu mpera za Nyakanga, 2023, Intare yo mu muryango wa Yuda yatangiye gukuraho ibimenyetso by’Ibyahishuwe bya Yesu Kristo nk’uko yari yarasezeranye ko azabikora mbere gato y’uko igihe cy’igeragezwa kirangira. Mu kubikora, yagaragaje ukuri kwa Bibiliya kwari kwarasobanuwe neza mbere, ariko ubu kukaba kwagombaga gusobanurwa mu rwego rw’iminsi y’imperuka.

Kimwe muri ibyo kuri ni abahamya babiri bo mu Ibyahishuwe igice cya cumi na kimwe. Ikindi ni amateka ari yo asohozwa ryuzuye rwose ry’“inkuba ndwi” zo mu Ibyahishuwe igice cya cumi. Yashyize ahagaragara ukuri gukomoka mu mirongo yera y’ivugurura kuvuga ku gucika intege ko ku ya 18 Nyakanga 2020. Yakoresheje ibimenyetso bine biri muri buri murongo wera w’ivugurura, byerekana amateka yo guhabwa imbaraga k’ubutumwa bwa mbere kugeza ku rubanza, mu buryo butigeze bumenyekana mbere. Daniyeli igice cya kabiri izana byinshi muri ibi bitekerezo ku butungane bwabyo bwuzuye, nubwo uku kuri kwimbitse guhishwe mu mwijima ku banze kurya uburyo bw’imikorere bugaragazwa nka Alufa na Omega.

Mu gusoza iri somo rya Daniyeli igice cya kabiri, tuzavuga mu ncamake kandi duhuze ukuri kumwe n’ibimenyetso by’inzira bigezwa ku butungane na Daniyeli igice cya kabiri. Mu kubikora, tuba tugaragaza yuko ibanga ryahishuriwe Daniyeli mu iyerekwa ryo mu ijoro rigereranya ubwo kuri nyine.

Tuzatanga incamake n’umwanzuro mu nyandiko itaha.