Igitabo cya Daniyeli — Ijana na Mirongo Itandatu na Kane

Mu murongo wa cumi na gatandatu wa Daniyeli cumi na umwe, hagaragazwa ugutsindwa kwa Yuda na Yerusalemu na Pompeyi mu mwaka wa 63 mbere ya Kristo. Ibi bishushanya itegeko ryo ku Cyumweru rigiye kuza vuba muri Leta Zunze Ubumwe z’Amerika, mu gusohozwa kw’umurongo wa mirongo ine na umwe w’icyo gice nyine. Amateka afitanye isano n’uwo murongo agaragaza intambara y’abaturage iba irimo kuba igihe umujyi ufatwa, bityo akamenyekanisha ugusubirwamo kw’Intambara y’Abanyamerika yo mu Gihugu ubu irimo kuba muri Leta Zunze Ubumwe z’Amerika. N’iyo amasasu yaba atararashwe, amatsinda abiri ubu ari mu rugamba rwo kugenzura Leta Zunze Ubumwe z’Amerika. Igihe Pompeyi yatsindaga Yerusalemu, byagaragaje ko Yerusalemu yari gukomeza kuba munsi y’ubutegetsi bw’Abaroma kugeza irimbuwe mu mwaka wa 70 nyuma ya Kristo. Bityo, byari ikigereranyo cy’itegeko ryo ku Cyumweru rigiye kuza vuba, ari ryo riranga iherezo ry’ubwami bwa gatandatu bw’ubuhanuzi bwa Bibiliya.

Pompey ni uwa mbere mu butegetsi bune bw’Abaroma bugaragazwa muri uwo murongo. Marc Antony, wari Umuroma, na we aravugwamo, ariko muri ubwo butegetsi bune bugaragazwa nk’abayobozi b’Abaroma, Antony ahagarariye ubuyobozi bw’Abaroma bwigometse bukagirana isezerano na Egiputa burwanya Roma. Pompey, Julius Caesar, Augustus Caesar na Tiberius Caesar ni bo Baroma bane bakoreshwa mu buryo bw’ubuhanuzi kugira ngo bahagararire ibisekuru bine by’ihembe rya Repubulika ry’inyamaswa yo mu isi.

Pompey, ugereranya n’ubwigomeke bw’Intambara y’Abanyagihugu ya Amerika mu gisekuru cya 1863, na we kandi agaragaza igisekuru cya nyuma n’“intambara y’abanyagihugu” iriho ubu itangiye. Julius Caesar agereranya igisekuru cya kabiri, igihe Leta Zunze Ubumwe za Amerika zari zimaze gushingwa neza nk’ishyanga riruta andi mahanga, ariko yiciwe mu 1913, igihe ubusugire bw’imikorere y’imari bwashyikirizwaga gahunda y’amabanki y’abanyaburinganire b’isi, maze umurimo wo gushyiraho ubutegetsi bumwe bw’isi ugatangira. Caesar Augustus agereranya imyaka y’icyubahiro y’intambara ebyiri z’isi, ubwo nubwo habayeho kumeneka kw’amaraso, Leta Zunze Ubumwe za Amerika zabaye ishyanga ryifujwe n’isi yose. Hanyuma mu gisekuru cya nyuma, Tiberius Caesar, wari uzwiho ubusinzi no kubambwa kwa Kristo, agereranya igihe mu by’ukuri cyatangiranye n’itorwa rya John F. Kennedy, perezida wa mbere w’Umugatolika, bityo bikerekana igisekuru cyari kuzunamira Roma.

Ibi bibazo by’ubuhanuzi bifitanye isano na Pompey ni iby’ingenzi, ariko muri iki gihe turibanda ku mateka y’ubuhanuzi abanziriza Pompey n’umurongo wa cumi na gatandatu, amateka atangirira mu mirongo ibiri ya mbere y’iki gice agaragaza 1989 nk’igihe cy’imperuka, hanyuma akerekana Perezida wa gatandatu ukize kuva kuri Reagan, ubyutsa abashyigikiye ubutegetsi bw’isi yose, nk’uko rwose Trump yabigezeho.

Trump agereranywa n’umutegetsi wa kane wakurikiye Kuro, witwa Zerugisesi, umwami w’u Buperesi wari umukire, uzwi kandi nka Ahasuwerusi mu nkuru ya Esiteri. Muri iyo mirongo, umwami ukurikiraho nyuma ya Zerugisesi ni Alekisanderi Mukuru mu murongo wa gatatu. Mu mateka, hagati ya Zerugisesi na Alekisanderi Mukuru habayeho abategetsi umunani. Uhereye kuri Trump kugeza kuri guverinoma imwe y’isi yose igereranywa na Alekisanderi Mukuru, hagereranywa abami icumi; Trump akaba uwa mbere, na Alekisanderi akaba uwa nyuma.

Imirongo y’ubuhanuzi igaragaza ko abami bose bo mu isi bazasambana n’ubupapa ku iherezo ry’isi, kandi abo bami bagaragazwa nk’“abami icumi.” Ahabu, wari umutwe w’ubwami bwikubye inshuro icumi, kandi wari warashakanye na Yezebeli, ahagarariye ukuri k’uko, nubwo abami bose uko ari icumi basambana n’ubupapa, hariho umwami umwe w’ingenzi ari we ubikora bwa mbere. Ubwa mbere ubupapa bwahawe intebe y’ubwami bw’isi, umwami w’ingenzi yari Klovisi, umwami w’Abafaranki (Ubufaransa) mu mwaka wa 496 nyuma ya Kristo. Ibi bihuje n’uko ubupapa bwahaye Ubufaransa izina ry’imfura ya kiliziya Gatolika, n’umukobwa mukuru wa kiliziya Gatolika.

Umurimo w’ubuhanuzi wakozwe n’Ubufaransa mu gushyira i Roma ku ntebe y’ubwami bw’isi y’abasiviliye, ushushanya umurimo w’ubuhanuzi wa Leta Zunze Ubumwe z’Amerika. Itegeko ryo kubahiriza ku Cyumweru ryo mu buhanuzi bwa Bibiliya ritangirira muri Leta Zunze Ubumwe z’Amerika, hanyuma buri gihugu cyo mu isi kigakurikiza urwo rugero. Umurongo umwe w’ubuhanuzi ukurikira undi, ugaragaza ko umwami mukuru w’abami icumi, ari we wa mbere kandi w’imbere muri bose ukorana ubusambanyi n’umuntu w’icyaha mu minsi ya nyuma, ari Leta Zunze Ubumwe z’Amerika. Nubwo nta bami bagaragazwa hagati ya Kserigisi, umwami wa mbere wari umukire, na Alegizandere Mukuru, umwami wa nyuma, mu murongo wa kabiri n’uwa gatatu, amateka agaragaza abami icumi. Umubare icumi ushushanya ikigeragezo, kandi nanone ushushanya ihuriro ry’ibihugu.

Ikigeragezo isi gihanganye na cyo ni ugushyiraho gahunda y’isi yose, igereranywa nk’igishushanyo cy’inyamaswa. Icyo kigeragezo gitangirira muri Leta Zunze Ubumwe z’Amerika ku itegeko ryo ku Cyumweru rigiye kuza vuba, kandi kirangira igihe buri gihugu cyose cyo ku isi kizaba gikurikije urwo rugero. Yesu buri gihe yerekana iherezo ry’ikintu ahereye ku ntangiriro yacyo; bityo rero, nubwo hagati y’umwami ukize n’Aleksanderi nta bandi bami bavugwa mu mirongo ya kabiri n’iya gatatu, amateka agaragaza uburyo bwo kugeragezwa butangirana na perezida wari umukire kurusha abandi, wakize abikesha ibikorwa bye by’ubucuruzi, atari ukubera ko yaremesheje ubutunzi binyuze mu kwitabira gahunda ya politiki yononekaye.

Izina Amerika rikomoka ku buryo bw’Ikilatini bw’izina “Amerigo,” rikaba rituruka ku mushakashatsi w’Umutaliyani Amerigo Vespucci, wari umuvumbuzi n’umuyobozi w’ingendo zo mu nyanja wakoze ingendo nyinshi ajya mu Isi Nshya mu mpera z’ikinyejana cya 15 no mu ntangiriro z’ikinyejana cya 16. Muri rusange, ubushakashatsi bwa Vespucci bwashobotse binyuze mu nkunga y’amafaranga n’ishoramari ry’imari by’abaterankunga n’abamuteraga inkunga babonaga amahirwe ashoboka yo kubona inyungu, kwaguka, no kugira icyubahiro mu bushakashatsi bw’Isi Nshya. Izina “Amerika” ni ikimenyetso cy’umuhate wo kubyara inyungu.

Yesu buri gihe agaragaza iherezo ry’ikintu afatanyije n’itangiriro ryacyo, kandi itangiriro ry’abami icumi bahagarariye urusobe ruhuza ubwami bw’amahembe abiri bw’Abamedi n’Abaperesi n’ubutegetsi bumwe bw’isi yose buhagarariwe na Alekisanderi Mukuru, ritangirana n’umwami ukize, ari we perezida w’ubwami bushushanywa n’Ubufaransa na Ahabu, na we kandi uzahinduka umutwe uhagarariwe na Alekisanderi Mukuru, igihe isi yose izahura n’ubukungu bufitanye isano n’ububasha bwa Leta Zunze Ubumwe za Amerika, mu gihe izaba ihatira isi yose kunamira Kiliziya Gatolika, niba ishaka kubasha kugura no kugurisha.

Ubwami bwa karindwi bwo mu Byahishuwe igice cya cumi na karindwi, ni abami icumi; kandi kimwe mu biranga ubwo buhanuzi bw’umwe muri abo bami icumi, ni uko bakomeza kubaho “igihe gito” gusa, mbere y’uko bemera guha ubwami bwabo bwa karindwi maraya w’i Babuloni, bwo ubwabwo bumara hamwe “isaha imwe” gusa. Impamvu y’ubuhanuzi ituma bemera ayo masezerano ni uko basinze divayi ya Babuloni. Mu mateka, Alegizandere Mukuru na we yategetse igihe gito gusa, kuko ubuzima bwe bwarangiye vuba nk’uko ubwami bwe bwari bumaze gushingwa, kuko yanyoye kugeza apfuye; bityo agereranya icyo gihe gito n’ubusinzi bw’abo bami icumi b’Umuryango w’Abibumbye. Ako kanya ako Alegizandere Mukuru yahagurutse yaravunwe, maze ubwami bwe buhabwa imiyaga ine, ibyo bikerekana urugamba rwakurikiyeho rwo kongera gushyiraho ubwami bwe bwa mbere.

Ubwami bwa Alegizandere bwasenyutse vuba nk’uko bwahise bushyirwaho, kuko bugaragaza iminsi y’imperuka, aho ubuhanuzi bugaragazwa ko busohora vuba.

Ibyago bya gatatu bya Isilamu bishingiye ku miterere y’ubuhanuzi bw’ibyago bya mbere n’ibya kabiri. Mu cyago cya mbere habayemo igihe cyatangiranye no kuza kwa Mohammed, kigakomeza kugeza ku gihe gikurikiyeho, kigaragazwa nk’“amezi atanu” cyangwa imyaka ijana na mirongo itanu, ari na cyo Isilamu yari “kubabazamo” ingabo z’i Roma. Iherezo ry’ubuhanuzi bw’igihe cy’imyaka ijana na mirongo itanu icyarimwe riranga itangiriro ry’ubuhanuzi bw’imyaka magana atatu na mirongo cyenda n’umwe n’iminsi cumi n’itanu, aho Isilamu yo mu Cyago cya kabiri yari noneho “kwica” ingabo z’i Roma.

Tariki ya 11 Nzeri 2001 yaranze ukuza kw’igihe gihagarariwe na Mohammed wo mu marira ya mbere, kikubiyemo tariki ya 7 Ukwakira 2023 nk’igaragaza itangira ry’igihe ubwo Islamu yari “kugirira nabi” “ingabo za Roma” mu “Gihugu Cyiza” cya kera nyir’izina, ari cyo gihagararira Leta Zunze Ubumwe z’Amerika, kandi kuva tariki ya 7 Ukwakira 2023 ibitero bya Islamu byo kurwanya ingabo za Roma byegereje magana abiri mu gihe cy’iyandikwa ry’iyi nyandiko ku wa 17 Gashyantare 2024.

Mu gihe cy’itegeko ryo ku cyumweru rigiye kuza vuba, Leta Zunze Ubumwe za Amerika “zicwa” nk’ubwami bwa gatandatu bwo mu buhanuzi bwa Bibiliya; ibyo bikaba bihwanye n’imyaka magana atatu na mirongo cyenda n’umwe n’iminsi cumi n’itanu y’ibitero bya Kisilamu byishe ingabo za mbere za Roma, uko intambara ya jihadi yabo ya gatatu ikomeye irushaho gukaza umurego. Igihe Mikayeli ahagurutse, igihe cy’igeragezwa cy’umuntu kirarangira, kandi ya miyaga ine irekurwa rwose mu gihe cy’ibyago birindwi bya nyuma.

“Miyaga ine” igereranywa na “ifarashi irakaye, ishaka kwigobotora no kuzana urupfu n’irimbuka aho inyura hose,” nk’uko byagaragajwe na Mushiki wa White, kandi irekurwa burundu igihe igihe cy’igeragezwa kirangiye. Yagaragajwe nk’irekuwe mu byago bya kabiri ari “abamarayika bane”, atari imiyaga ine.

“Imiyaga ine”, cyangwa “abamarayika bane”, byombi ni ibimenyetso bya Isilamu nk’uko bigaragazwa n’imiziro ikoreshwamo. Igihe Alexandre Mukuru yahagurukaga, ubwami bwe, bugereranya ubwami bwa karindwi, ari bwo kimwe cya gatatu cy’ubwami bw’incuro eshatu bw’igisato, bw’inyamaswa n’ubw’umuhanuzi w’ibinyoma; “nahagarara, ubwami bwe buzavunagurwa, kandi buzagabanyirizwa ku miyaga ine yo mu ijuru.” Igihe igihe cy’igeragezwa cy’abantu kirangiye, ya miyaga ine, cyangwa ya bamarayika bane, bararekurwa, maze bakavunagura ubwami bwe, kuko ubwami bwe “buzavunagurwa.” Abo bami icumi n’abo bafatanyije, abo bacuruzi b’isi bose, bazahita bahagarara kure, barire, baboroge kandi batabare.

Imiterere y’ubukungu bw’abami icumi isenywe n’“umuyaga w’iburasirazuba” wa Islamu.

“Umuyaga w’iburasirazuba” wa Islamu umena ubwami bw’abami icumi ku “munsi wo kurimbuka kwabo,” nk’uko bigaragazwa n’uko ubwami bwa Alegizandere Mukuru “bwamennye” maze bugahabwa imiyaga ine. Igice kinini cy’amateka cyabaye muri Daniyeli igice cya cumi na kimwe kizongera kubaho uko icyo gice cya cumi na kimwe kigeze ku isohozwa ryacyo rya nyuma. Kumenya aho ayo mateka agomba kugabanyirizwa neza ni umurimo w’ubuhanuzi w’abahamagariwe kuba abanyeshuri b’ubuhanuzi. Imirongo itandatu ya nyuma ya Daniyeli igice cya cumi na kimwe irangirira ku isoza ry’igihe cy’igeragezwa ry’abantu, igihe Mikayeli ahaguruka. Igihe ubwami bwa Alegizandere Mukuru bugabanyijwe ku miyaga ine, bigereranya isoza ry’igihe cy’igeragezwa, kandi bikagaragaza ko amateka y’ubuhanuzi akurikira guhera ku murongo wa gatanu agomba gufatwa nk’umurongo mushya w’ubuhanuzi.

Umurongo wa gatanu kugeza ku murongo wa cumi na gatandatu ugaragaza amateka kuva mu 538 kugeza ku itegeko rya Ku Cyumweru rigiye kuza vuba. Imirongo ya gatanu kugeza ku ya cyenda igereranya amateka y’imyaka igihumbi na magana abiri na mirongo itandatu y’ubutegetsi bwa gipapa, yatangiye mu mwaka wa 538 kandi isozerwa mu gihe cy’iherezo mu 1798. Umurongo wa cumi ugaragaza amateka agereranya umurongo wa mirongo ine, ubwo ubupapa bwasenyaga Ubumwe bw’Abasoviyeti mu gihe cy’iherezo mu 1989. Imirongo ya cumi n’umwe n’uwa cumi na kabiri igaragaza intambara y’ubu irwanwa n’intumwa mu Ukraine, iyo Putin n’u Burusiya bazatsinda, ariko ingaruka z’intsinzi ya Putin zizagereranywa n’“intambara ya Nineve,” n’“igwa rya Chosroes,” ari yo yari “urufunguzo rwafunguye ikuzimu kutagira iherezo,” maze Islamu irarekurwa mu mateka y’ishavu rya mbere.

Nyuma y’intsinzi ya Putin yamaze igihe gito, Leta Zunze Ubumwe za Amerika, mu mirongo ya cumi na gatatu kugeza kuri cumi na gatanu, zizatsinda intambara yo mu cyimbo, ni ukuvuga umusozo w’intambara yo mu cyimbo yari yaratangiye kuva ku Ntambara ya Kabiri y’Isi Yose. Uyu murongo ugaragaza intambara eshatu: intambara ya mbere yarangiye mu 1989, isohoreza imirongo ya cumi n’icumi na mirongo ine; iya kabiri, ari yo ntambara iriho ubu muri Ukraine, ihagarariye imirongo ya cumi n’umwe na cumi na kabiri; naho intambara ya gatatu yo mu cyimbo, ihagarariye intsinzi ya nyuma ya Leta Zunze Ubumwe za Amerika, igaragazwa mu mirongo ya cumi na gatatu kugeza kuri cumi na gatanu.

Ibigomba kumenyekana kuri ibi bihe bine bigaragazwa kuva ku murongo wa gatanu kugeza ku wa cumi na gatanu, ni uko ibihe bibiri bya nyuma, bigereranya intambara iriho ubu muri Ukraine, hanyuma no kwihimura kwa Leta Zunze Ubumwe z’Amerika, bibaho mu gihe cyo gushyirwaho ikimenyetso. Umurongo wa cumi na gatandatu ugaragaza itegeko rya vuba ry’umunsi w’icyumweru muri Leta Zunze Ubumwe z’Amerika. Imirongo ya gatanu kugeza ku wa cumi igaragaza amateka yo mu mwaka wa 538 kugeza ku gihe cy’imperuka mu 1798, hanyuma ikomeza kugeza ku gihe cy’imperuka mu 1989. Bityo rero intambara ebyiri z’intambara ya nyuma y’intumwa zindi zihagarariwe n’imirongo ya cumi n’umwe kugeza ku wa cumi na gatanu, zisohorerwa mu gihe aho Ezekiyeli igice cya cumi na kabiri hagaragaza ko ingaruka za buri yerekwa zisohora.

Ibyo byerekwa byahishuriwe Ezekiyeli nk’“inziga ziri mu zindi”, kandi Mushiki wacu White abigaragaza nk’“isabana rigoye ry’ibibera mu by’ab’abantu.” Amateka y’intambara yo muri Ukraine, intsinzi ya Putin, hanyuma kurimbuka kwe, bikurikiwe n’intsinzi ya Leta Zunze Ubumwe z’Amerika, ni kimwe mu bihishuwe birushaho kugorana by’“umurongo ku wundi murongo” biri mu Ijambo ry’Imana.

Agaragaza ku byerekeye “inziga ziri mu zindi nziga” za Ezekiyeli, Mushiki wa White aravuga ko igihe Ezekiyeli yabonaga bwa mbere izo nziga byasaga n’akajagari, ariko amaherezo Ezekiyeli yaje kumenya gahunda itunganye iri muri izo nziga, ari zo “imikoranire ikomeye kandi y’urujijo y’ibibera mu mateka y’abantu.” Kugira ngo amateka ahagarariwe mu mirongo ya cumi n’umwe kugeza kuri cumi n’itanu asobanurwe neza uko akwiriye, ni ngombwa gusobanukirwa isano iri hagati y’Itorero Gatolika n’Ubudage bw’Abanazi, kuko abayobozi b’Abanazi bo muri Ukraine ari intumwa zisimbura iyo sano.

Ni ngombwa kandi gusobanukirwa uruhare rw’ukwiyerekana kw’uwo bita Bikira Mariya i Fatima, muri Porutugali, mu 1918, harimo n’amabanga atatu uwo bita Bikira Mariya yasigiye abana batatu bo muri iyo nkuru. Ishingiro ry’izo butumwa uko ari butatu, busobanura intambara hagati ya Kiliziya Gatolika n’Uburusiya butemera Imana, ndetse n’Intambara ya Kabiri y’Isi Yose, ni igice cy’ubutumwa bwa Fatima kigaragarizwa mu ntambara yo muri Ukraine.

Impinduramatwara y’Abafaransa, n’isano yayo y’ubuhanuzi n’itorero Gatolika, kandi amaherezo na Napoleon Bonaparte, ugereranya Putin, na byo ni kimwe mu “biziga” bihagarariwe mu ntambara yo muri Ukraine. Isano y’ubuhanuzi Impinduramatwara y’Abafaransa ifitanye na Leta Zunze Ubumwe za Amerika na yo ihagarariwe mu mateka; kuko nk’uko Putin agereranywa na Napoleon mu gihe Ubufaransa bwari buri kugwa, ni ko n’uwahoze ari umukinnyi wa filimi Ronald Reagan, nk’umukuru w’ingabo za Gatolika mu ntambara yo mu 1989, agereranya uwahoze ari umukinnyi wa filimi Zelenskyy mu gihe Ukraine iri kugwa. Muri ibyo biziga bihurirana kandi bigahuza muri iyi mirongo, ikintu cya nyuma cyane kizakuraho ukwihangana kw’abanyapolitiki b’Abademokarate bo muri Leta Zunze Ubumwe za Amerika, bamaze igihe kandi bakiri guteza imbere Zelenskyy, kizashyirwa ahagaragara na Putin igihe azaba anesheje.

Tuzakomeza iyi nyigisho mu ngingo ikurikira.