Igitabo cya Daniyeli - Nimero Mirongo Itandatu n’Itanu

Ku wa 18 Nyakanga 2020, ni ho hageze ugutenguha kwa mbere ku rug movement yo kuvugurura yo mu minsi y’imperuka y’Imana. Kwabaye ikimenyetso cy’ingenzi mu mateka ya Ishano rya gatatu, ari yo mateka y’imvura y’itumba, kandi nanone akaba ari amateka yo gushyirwaho ikimenyetso kw’abihumbi ijana na mirongo ine na bine. Ayo mateka yagaragajwe n’umutwe wose wo kuvugurura wo mu mateka yera, kandi by’umwihariko agaragazwa n’amateka y’umutwe w’Abamillerite, ndetse agasobanurwa n’umugani w’abakobwa cumi, kandi agahagararira amateka y’ubuhanuzi buri muhanuzi wese yagaragaje.

Tariki ya 18 Nyakanga 2020 ihagarariye ugucika intege kwa mbere kw’uwo mutwe, bityo ikaba ari yo iranga ukuza kw’igihe cyo gutinda kivugwa mu mugani w’abakobwa icumi n’uwanditswe muri Habakuki. Mu mateka y’Abamilerite, ibimenyetso bimwe byari byabagejeje ku itangazo ryabo ritari ryo, byaje kugaragara ko ari byo byagaragazaga itariki nyakuri. Icyo gihe cyo gutinda cyo mu mugani w’abakobwa icumi cyahise kiboneka ko ari ukuri kw’iki gihe, kandi icyo gihe cyo gutinda ni na cyo gihe cyo gutinda kivugwa muri Habakuki 2. Umugani w’abakobwa icumi urasubirwamo uko wakabaye ijambo ku rindi, kandi uko kuri kugaragaza ko abari bafite amahirwe yo kuba abakobwa b’abanyabwenge cyangwa ab’abapfu ari gusa abari baragize uruhare muri uko gucika intege.

Umubare munini w’Abadiventisiti b’i Lawodikiya wagejejwe no kuza kwa Ishyano rya gatatu ku wa 11 Nzeri 2001, kandi ubwo ubuhanuzi butasohoye bwa 18 Nyakanga 2020 bwanyuraga, Abadiventisiti b’i Lawodikiya basigaranwe inyuma ngo barindagirire batagira icyerekezo basubire i Roma, nk’uko byagenze ku Baporotesitanti mu mateka y’Abamilerite.

Abamilerite ntibamenye gusa ko igihe cyo gutinda cyari ugusohora kw’umugani w’abakobwa cumi, ahubwo banabonye ko muri Habakuki itegeko ryo gutegereza ibyerekanywe, nubwo byatinze, ryari rya kimenyetso kimwe cy’ubuhanuzi. Habakuki ni bwo yemeza ko ibyerekanywe byari byaratanzwe mu buryo bw’ukuri kutari ko kandi bikaba byarabyaye ugucika intege kwa mbere, ari byo byerekanywe byari “kuzavuga” ku iherezo.

Ubutumwa bwateje gucika intege kwa mbere ni bwo butumwa nyine bwagombaga kuzamenyekana ko busohoye mu gihe cya vuba, nyamara bwari ubutumwa bwari bukomeje gushingira ku mpamvu z’ubuhanuzi zabanje zari zarakoreshejwe mu itangazo rya mbere ryari ririmo ikosa.

Mu mateka y’Abamilerite, abantu b’isezerano rya mbere ni bo babanje kugeragezwa; hanyuma abantu b’isezerano rishya na bo barageragezwa. Ikigeragezo cyatangiriye ku Baporotesitanti igihe marayika wa mbere wo mu Ibyahishuwe igice cya cumi na marayika wa mbere wo mu Ibyahishuwe igice cya cumi na kane (kuko ari marayika umwe), yamanukaga ku wa 11 Kanama 1840. Ikigeragezo cyabo cyasojwe no gucika intege kwa mbere hamwe no kuza kwa marayika wa kabiri wo mu Ibyahishuwe igice cya cumi na kane.

Mu mateka y’Abamilerite, ikigeragezo cy’Abamilerite cyatangiye no kuza kw’umumarayika wa kabiri mu gihe cy’ugucika intege kwa mbere, kirangira no kuza kw’Induru yo mu Gicuku, ari yo Mushiki wacu White agaragaza nk’imbaga y’abamarayika bifatanya n’umumarayika wa kabiri. Mu mbaraga z’Umwuka Wera, Abamilerite bamenye kandi bemera ubutumwa bw’Induru yo mu Gicuku bahise batandukanywa n’Abamilerite batamenye ubwo butumwa bwagwaga impande zose zibakikije. Ku wa 22 Ukwakira 1844, umumarayika wa gatatu yaraje, maze iyerekwa ryari ryaratinze rihita rivuga.

Mu mateka yo gushyirwaho ikimenyetso kw’abo ibihumbi ijana na mirongo ine na bine, abantu b’isezerano rya kera babanje kugeragezwa, hanyuma hakurikiraho abantu b’isezerano rishya. Ikigeragezo cyatangiye kuri Adventisimu y’i Laodikiya igihe ijwi rya mbere ry’umumarayika wo mu Byahishuwe cumi n’umunani n’umumarayika wa gatatu wo mu Byahishuwe cumi na bine (kuko ari umumarayika umwe), ryamanukaga ku wa 11 Nzeri 2001. Ikigeragezo cyabo cyarangiye n’ugucika intege ko ku wa 18 Nyakanga 2020.

Mu rugendo rw’umumarayika wa gatatu, ikigeragezo cy’abihumbi ijana na mirongo ine na bine cyatangiye ubwo ugucika intege kwa mbere kwageraga, kandi kizasozwa no kuza kw’ubutumwa bw’Induru yo mu Gicuku. Mu mbaraga za Mwuka Wera, abamenya kandi bakemera ubu butumwa bw’Induru yo mu Gicuku, ni bwo bazatandukanywa n’abapfapfa n’abanyabyaha batamenye ubutumwa bw’impande nyinshi ubu bugwa impande zose zibakikije.

Mu gihe cy’itegeko rya vuba ry’umunsi wa Ku Cyumweru, “ijwi” rya kabiri ry’umumarayika wo mu Byahishuwe igice cya cumi n’umunani ni ryo rivuga, ari na ryo nerekwa “ryatinze” rivuga. Kandi na none rihagararira ubutumwa bw’umumarayika wa gatatu “bwiyongera” bukagera ku gutaka gukomeye.

Gutaka kwa Saa Sita z’Igicuku kugaragazwa nk’abamarayika benshi bifatanya n’umumarayika wabanje. Ubutumwa bwa Gutaka kwa Saa Sita z’Igicuku bugizwe n’ingingo nyinshi zigira uruhare mu butumwa bwose uko bwakabaye, kandi abamarayika ni ibimenyetso by’ubutumwa. Mu mateka y’Abamilerite, umupayiniya wamenyekanye nk’uwabaye ku isonga mu kuzana hamwe ubutumwa bw’ukuri bwa Gutaka kwa Saa Sita z’Igicuku ni Samuel S. Snow. Muri ayo mateka byanditswe neza ko uko Snow yasobanukirwaga ubutumwa bwa Gutaka kwa Saa Sita z’Igicuku byagiye bikura mu gihe runaka.

Iyo mateka arasubirwamo uko yakabaye ku nyuguti zayo zose, kandi ubutumwa bw’Ikirizwa cya saa sita z’ijoro cya nyuma bumaze kujya bugaragarira mu ruhame kuva mu mpera za Nyakanga 2023. Si ubutumwa bwa Isilamu gusa, ahubwo bunakubiyemo ubutumwa bw’ishyirwaho ikimenyetso ry’abihumbi ijana na mirongo ine na bine. Bukubiyemo ihishurirwa ry’uko amahembe abiri y’inyamaswa yo mu isi, yombi anyura mu “rupfu n’umuzuko”, nk’uko agereranywa n’igishushanyo cy’inyamaswa, ari na bwo muri ayo mateka nyene hasohora urujijo rw’ubuhanuzi ruvuga ko “uwa munani akomoka kuri ba ndwi”. Bukubiyemo ihishurirwa rijyana n’“amateka ahishwe” y’Inkuba Ndwi, kandi busohora urujijo rw’ubuhanuzi rw’“ibuye” ryanzwe rikaba “umutwe w’imfuruka”, kuko “ibihe birindwi” byo mu Balewi makumyabiri na gatandatu bihishurwa ko ari rwo rudodo rudoda hamwe ukuri kwose kw’amateka ya Miller, hamwe n’ukuri kwafunguwe mu gihe cy’iherezo mu 1989. Umwanditsi wa Zaburi abivuga atya:

“Ibuye”, ari na ryo “buye ry’agaciro” rya mbere William Miller yavumbuye (kandi amabuye y’agaciro ni amabuye), ni ryo “munsi Uwiteka yaremye.” Mu nyandiko zabanje herekanywe ko imiterere, n’amagambo by’itegeko ry’Isabato bihuje rwose n’imiterere y’uruziga rwera rw’umubare wa karindwi, nk’uko byashyizweho mu gitabo cy’Abalewi igice cya makumyabiri na gatanu. Kuruhuka ku munsi wa karindwi kwashushanyaga ubutaka buruhuka mu mwaka wa karindwi, kandi iyo ayo mategeko yombi asuzumwe muri ubwo buryo, atanga ubuhamya ko umunsi ugereranya umwaka mu buhanuzi bwa Bibiliya.

Zigaragaza kandi ko gusobanukirwa Miller yamamaje ku byerekeye uburakari bw’Imana bw’“inshuro ndwi,” buri mu Balewi makumyabiri na gatandatu, bugaragazwa nk’“umunsi”, kuko Uwiteka yashyizeho umuzenguruko wera w’imyaka irindwi, nk’uko rwose yaremye ijuru n’isi mu minsi itandatu, akaruhuka ku munsi wa karindwi.

Igihe Yesu yasozaga umugani w’uruzabibu, yabajije Abafarizayo ikibazo.

Umugani w’uruzabibu ni umugani uvuga ku buryo abantu batoranyijwe ba mbere barenganyijwe, maze ubwami bugahabwa ubwoko bushya bwatoranyijwe. “Ibuye” ryanzwe, nk’uko Yesu yabivuze, ni ryo “buye” rikiza cyangwa rikarimbura, bitewe n’uko ryakiriwe. Iryo “buye” rigomba kuba ari ukuri kwa Bibiliya mu rwego rw’aho Yesu yarikoresheje, kuko rifite ubushobozi bwo kwera imbuto zo gukiranuka, kandi gukiranuka kwa Kristo kubyarwa mu bagabo no mu bagore gusa iyo bakiriye Ijambo rye ry’ukuri.

“ibuye” ni inyigisho yemeranwa na yo cyangwa ikangwa, kandi Yesu ni Jambo, kandi mu gitabo cy’Ibyakozwe n’Intumwa, Petero agaragaza ko “ibuye” ari Kristo.

Hanyuma kandi mu rwa mbere rwa Petero, ajyana ikimenyetso cy’“ibuye” kure kurushaho, ariko agikomeza muri urwo rwego nyine rw’ugusimburwa kw’abari ubwoko bw’isezerano rya mbere n’itoranywa ry’ubwoko bushya bwatoranyijwe, ari bo, nk’uko abivuga, “kera mutari ubwoko, ariko none muri ubwoko bw’Imana: abatari baronse imbabazi, ariko none mukaba mwarazironse.”

Petero avuga iby’abahoze ari ubwoko bwatoranyijwe ati: “ku batumvira, ibuye abubatsi banze ni ryo ryabaye irikomeza imfuruka; kandi ni ibuye risitaza, n’urutare rugusha abantu, ari bo basitara ku ijambo kuko batumvira; ari byo na none bashyiriweho.”

Yesu agereranywa n’ishushanyo ryose ryera ry’urufatiro.

Umusingi Abamileriti bubatseho wari Igitare cy’Iteka (Ibuye).

Ibuye rya mbere Miller yavumbuye rigahinduka kimwe mu bigize urufatiro rw’Abamillerite, urwo rumeze nk’Igitare cy’Ibihe byose, ryari “ibihe birindwi” byo mu Balewi makumyabiri na batandatu; kandi “ibihe birindwi” ni ryo kuri kwa mbere k’urufatiro kwashyizwe ku ruhande n’abo bapayiniya b’Abamillerite bari bamaze kubaka urufatiro rw’Abamillerite. Abubatsi ni bo bagombaga kwanga ibuye ry’urufatiro. Iryo “buye,” rishushanya Kristo, ni na wo munsi Uwiteka yaremye, kuko yakoze umunsi wa karindwi awugira umunsi w’uburuhukiro, kandi umwaka wa karindwi awugira umwaka igihugu kizaruhukamo. Mu wa 1863, ibuye ry’urufatiro ryaranzwe; ariko rigomba guhindurwa “umutwe w’imfuruka” kandi rikaba “ibuye risitaza” ku batumvira.

Ubutumwa bw’Idini ya Isilamu bwo muri aya makuba ya gatatu ni yo nsanganyamatsiko y’umurimo wo kuvugurura w’abo ibihumbi ijana na mirongo ine na bine, kandi igikorwa cyo kugeragezwa cyatangiye ubwo marayika wo mu Ibyahishuwe igice cya cumi n’umunani yamanukaga, igihe amazu manini y’Umujyi wa New York yasenywaga ku wa 11 Nzeri 2001. Abadiventisiti baracecetse ku bijyanye n’irangamimerere rya gihanuzi rivuga ko ku wa 11 Nzeri 2001 ari bwo hageze “umunsi w’umuyaga w’iburasirazuba.” Ku wa 18 Nyakanga 2020, basigaye inyuma igihe abahamya babiri bo mu Ibyahishuwe igice cya cumi na kimwe bicirwaga mu mihanda y’uwo murwa mukuru. Ikigeragezo cy’Abadiventisiti cyari kirangiye, kandi ikigeragezo cy’abari barivugiye ko bemeye ubutumwa bw’Isilamu cyari gitangiye.

Nyuma yo kuryama nk’abapfuye mu mihanda kugeza ku mpera za Nyakanga 2023, ayo magufa yumye yapfuye yahise akangurwa n’ubutumwa bwa mbere bwa Ezekiyeli. Ubutumwa bwa kabiri bwa Ezekiyeli ni ubutumwa bw’imiyaga ine ya Isilamu yo muri Ishyano rya gatatu, bugereranya uguhishurwa kugenda kwiyongera k’ubutumwa bw’Imiborogo yo mu Gicuku, ari bwo iyerekwa ryatinze, kandi ni yo nsanganyamatsiko y’igihe cyose cy’uwo murimo. Hanyuma ukuri kunyuranye kwarahishuwe, kuko ubutumwa bw’Imiborogo yo mu Gicuku buserukira ubutumwa bufite impande nyinshi. Ukuri kwa mbere kwahanganye n’ayo magufa yumye yapfuye ni ko kuri kwa mbere kwanzwe n’Abadiventisiti b’i Lawodikiya, kandi guserukira ukuri kuranga ihinduka rya Lawodikiya rijya i Filadelifiya.

Ukuri ni ubutumwa bwo gushyirwaho ikimenyetso, bityo rero bugomba gushinga imizi mu bwenge no mu mwuka. Ntiduhagije kumenya ko igihe abahamya babiri baryamye bapfuye mu muhanda ari ikimenyetso cyo gutatanywa kwa “ibihe birindwi”; bisaba kandi kwemera ukuri mu mibereho y’inararibonye.

Amabuye y’agaciro ya Miller, agaragaza ukuri kwahishuwe ku mperuka y’igihe mu mwaka wa 1798, ahinduka ikigeragezo ku bakobwa b’inkumi bo mu minsi y’imperuka. Uko guhama mu kuri “mu buryo bw’umwuka” kugereranywa n’ibuye ry’agaciro rya mbere rya Miller, kandi “guhama mu kuri mu bwenge” kugereranywa n’ubutumwa bwa Isilamu bw’akaga ka gatatu. Guhamagarirwa kwihana no kwatura ibyaha kugereranywa na “inshuro zirindwi,” kugaragaza umurimo ukorwa ufatanyije na Kristo Ahera Cyane, kandi ukagereranywa n’iyerekwa rya “mareh.”

Ubusobanuro bwa Isilamu bw’“ubwenge” bwo mu byago bya gatatu bugereranywa n’iyerekwa rya “chazon”, kandi byombi birakenewe ku bazashyirwaho ikimenyetso. Mu mwaka wa 1863, U-Adiventisime bw’i Lawodikiya bwahisemo kongera kubaka Yeriko, maze bureka umurimo wabwo wo gusubiza Yerusalemu. Yeriko ni ikimenyetso cy’ubutunzi, nk’uko bigaragazwa no guhuma kw’i Lawodikiya.

“Ibuye” abubatsi banze mu 1863, igihe bongera kubaka Yeriko, ryari rya “bihe birindwi” mu minsi y’imperuka ryagombaga guhinduka ukuri (ibuye ry’agaciro), maze rikaba “umutwe w’imfuruka”, kuko ari ryo kuri rihuza intangiriro y’Abadiventisime mu rugendo rw’Abamilerite n’iherezo ry’Abadiventisime mu rugendo rw’abihumbi ijana na mirongo ine na bine. Iryo buye ry’agaciro, ari ryo “bihe birindwi,” ni na ryo “umunsi Uwiteka yaremye”, kandi ni Kristo ubwe, kuko ari we Jambo, kandi ni we “Ukuri.” Ingingo ya Isilamu ni yo nsanganyamatsiko ituma habaho kwezwa kw’abantu batoranyijwe ba mbere n’abashya, kandi uko kwezwa kubiri kwatangiye ku wa 11 Nzeri 2001, ari wo wari “umunsi w’umuyaga w’iburasirazuba”. Kuri uwo munsi abarinzi bagombaga kuririmba indirimbo imwe n’iyo Kristo yaririmbye igihe yatangazaga umugani w’uruzabibu. Abihumbi ijana na mirongo ine na bine baririmba indirimbo ya Mose (ya “bihe birindwi”), n’indirimbo y’Umwana w’Intama.

“Umwana w’Intama” ni Kristo watambwe, kandi yatambwe hagati mu minsi ibihumbi bibiri na magana atanu na makumyabiri, bityo ahuza hamwe igitambo cy’ubuzima bwe n’amaraso ye (aho yahamirije isezerano), hamwe n’“intonganya y’isezerano rye” ya Mose, yo mu Balewi makumyabiri na gatandatu. Indirimbo ya Mose n’Umwana w’Intama ni indirimbo ya chazon y’amateka y’ubuhanuzi, kandi ni indirimbo ya mareh y’“ukuboneka” kwe. Ni indirimbo y’ubwumvikane bwo mu bwenge no mu mwuka, nk’uko bigaragazwa n’iyerekwa ryombi ryo muri Daniyeli igice cya munani. Ni indirimbo y’ubwoko bw’isezerano burimo gucirwaho urubanza kandi bugasimbukwa, mu gihe hatoranywa ubwoko bushya bwatoranyijwe. Uburyo bwo gutoranya, bityo n’iyo ndirimbo, byatangiye ku ya 11 Nzeri 2001.

Iyo mirongo iyo isobanuwe neza igaragaza igihe gihera ku wa 11 Nzeri 2001 kugeza ku itegeko ryo ku Cyumweru rigiye kuza vuba. Umurongo wa gatandatu ugaragaza amateka yose uko yakabaye, ugaragaza intangiriro y’igihingwa gishorera imizi, hanyuma kigashibuka kandi kikabumbuka, maze amaherezo kikuzuza isi imbuto. Imbuto zuzuza isi zibikora muri rya “saha,” ari ryo kangaratete k’itegeko ryo ku Cyumweru. Mu gihe Kristo aba ari kwegeranya imbuto ze mu kigega cye, aba anazana urubanza kuri Babuloni. Urubanza rubaho mu gihe isi iba yuzuye imbuto rugereranywa mu murongo wa karindwi, aho ibibazo bibiri bibazwa ngo: “Yamukubise nk’uko yakubise abamukubise? Cyangwa yishwe nk’uko hishwe abishwe na we?”

Hanyuma rero mu murongo wa munani, kuminjagira kw’imvura y’itumba kwa nyuma kugaragazwa n’imvugo ngo, “Mu rugero.” Igituma ibimera bishibuka ni imvura, kandi igihe itangira ry’imvura y’itumba kwa nyuma rigaragajwe, riba rigaragajwe ko ritangira “mu rugero, igihe ibishibukisha.” Iyo imvura y’itumba kwa nyuma itangiye, isukwa “mu rugero”, kuko idasukwa nta rugero ifite niba umusaruro waroze ukuri n’ikinyoma.

Mushiki wa White agaragaza ko uwo murongo ari ho marayika wo mu Ibyahishuwe amanukira, kuko avuga ati: “gusukwa gukomeye k’Umwuka w’Imana, kumurikisha isi yose ubwiza bwe.” Mu wundi murongo twakunze gusubiramo muri izi nyandiko, yagaragaje ko igihe “inyubako nini zo muri New York” “zizagushwa hasi,” “Ibyahishuwe igice cya cumi n’umunani, umurongo wa mbere kugeza ku wa gatatu bizaba bisohoye.”

Tuzakomeza ibi bitekerezo mu ngingo ikurikira.