Nk’uko byahumetswe, iyo bigeze ku guhumekerwa, “buri kintu cyose gifite icyo gisobanura,” kandi “buri hame rifite icyo risobanura.”

“Bibiliya ikubiyemo amahame yose abantu bakeneye gusobanukirwa kugira ngo babe bakwiriye ubu buzima cyangwa ubuzaza. Kandi ayo mahame ashobora gusobanurwa na bose. Nta muntu n’umwe ufite umutima wo guha agaciro inyigisho zayo ushobora gusoma igice na kimwe cyo muri Bibiliya atabonyemo igitekerezo runaka kimufasha. Ariko inyigisho y’agaciro kenshi ya Bibiliya ntiboneka binyuze mu kuyiga rimwe na rimwe cyangwa mu buryo butajyanye. Uburyo bwayo bukomeye bw’ukuri ntibutanzwe ku buryo bushobora gutahurwa n’usoma yihuta cyangwa utita ku byo asoma. Benshi mu butunzi bwayo buri kure cyane munsi y’ubuso, kandi bushobora kuboneka gusa binyuze mu bushakashatsi bwimbitse no mu muhate uhoraho. Ukuri kugize icyo cyuzuye gikomeye kugomba gushakishwa no gukoranywa, ‘aha hato, hariya hato.’ Yesaya 28:10.”

“Iyo zishakishijwe zityo kandi zigateranirizwa hamwe, zizasangwa zihuye mu buryo butunganye rwose. Buri Butumwa Bwiza bwunganira ubundi, buri buhanuzi bukaba busobanura ubundi, buri kuri bukaba ari ugukomeza no guteza imbere ukundi kuri. Ibishushanyo by’imitegekere y’Abayahudi bisobanurwa neza n’ubutumwa bwiza. Buri hame ryo mu Ijambo ry’Imana rifite umwanya waryo, buri kintu nyakuri kikagira icyo gisobanura. Kandi imiterere yose yuzuye, haba mu migambi no mu kuyishyira mu bikorwa, ihamya Umuremyi wayo. Imiterere nk’iyo nta bwenge na bumwe, keretse ubw’Uhoraho utagira iherezo, bwashoboraga kuyitekereza cyangwa kuyirema.” Education, 123.

Ikintu nyakuri ni uko imvugo y’Igiheburayo “ereb boqer” iboneka inshuro umunani muri Bibiliya. Buri gihe ihindurwa ngo “nimugoroba kandi mu gitondo,” usibye muri Daniyeli 8:14 aho yahinduwemo ngo “iminsi.” Dukurikije ibyo yahumetswe, umurongo wa cumi na kane ni wo “rusingizo n’inkingi y’ingenzi y’ukwizera kw’Abadiventisti.”

“Ibyanditswe Byera byari, kurusha ibindi byose, byarabaye urufatiro n’inkingi y’ingenzi y’ukwizera kwa Adiventi ni uku gutangaza ngo: ‘Kugeza ku minsi ibihumbi bibiri na magana atatu; hanyuma ubuturo bwera buzahanagurwe.’ [Daniel 8:14.]” Intambara Ikomeye, 409.

Kubera rero ari uko “iminsi” ivugwa muri uwo murongo ari ubwa munani iryo jambo ry’Igiheburayo ry’amagambo arindwi rikoreshwa. Kandi ikimenyetso cya Bibiliya cy’uko Imana yayoboye mu buryo bw’ubuhanuzi abasemuzi ba verisiyo ya King James cyahuje ku bushake urujijo rwa Bibiliya rw’uko ubwa munani ari ubw’arindwi muri uwo murongo uhagarariye kimwe mu byerekwa bibiri byo mu gice cya munani. Ijambo rimwe ryahinduwemo “iyerekwa” mu gice cya munani ni ijambo ry’Igiheburayo “chazon,” irindi na ryo ni “mareh.” “Mareh” risobanura ukugaragara, kandi iyerekwa rya “mareh” ni iyerekwa ry’ukugaragara kwa Kristo mu Ijambo ry’Imana ry’ubuhanuzi. Iyerekwa rya “mareh” ryo muri Daniyeli 8:14 rigaragaza ko Kristo yagombaga kugaragara no kuza gitunguranye mu rusengero Rwe ku wa 22 Ukwakira 1844. Uku kuri kose ni ukuri kudashidikanywaho, kandi gufite aho guhuriye n’uwo murongo ari wo nkingi yo hagati; kandi iyo nkingi yo hagati si inyigisho cyangwa ubuhanuzi byasohoye ku wa 22 Ukwakira 1844, ahubwo ukuri ni uko uwo murongo ari Kristo, ari we nkingi yo hagati.

“Nkiri muri iyo mimerere yo kwiheba, narose inzozi zangizeho ingaruka zikomeye mu mutima no mu bitekerezo byanjye. Narose mbona urusengero, aho abantu benshi barimo bateranira. Abahungiragamo muri urwo rusengero ni bo bonyine bari kuzakizwa igihe cyarengaga kigafungwa; abose bagumaga hanze bari kuzimira iteka ryose. Imbaga z’abantu zari hanze, zigenda muri gahunda zazo zitandukanye, zasekaga kandi zishinyagurira abinjiraga mu rusengero, zibabwira ko uwo mugambi w’umutekano wari uburiganya bw’ubuhanga, kandi ko mu by’ukuri nta kaga na gato kabagaho ko kwirindwa. Banigeze no gufata bamwe kugira ngo bababuze kwihutira kwinjira muri izo nkike.”

“Nkubiswe no gutinya ko banshinyagurira, nabonye ko ibyiza ari ugutegereza kugeza aho imbaga itatanye, cyangwa kugeza aho nashoboraga kwinjira batambonye. Ariko aho kugabanuka, umubare warushagaho kwiyongera; maze ntinya ko natinda cyane, mva mu rugo rwange nihuta kandi nsunikana n’imbaga. Mu guhagarika umutima kwanjye ngo ngere ku rusengero, sinitaye ku kivunge cy’abantu cyari kinkingiye kandi sinakibona.”

“Nkimara kwinjira muri iyo nyubako, nabonye ko urusengero runini cyane rwari rushyigikiwe n’inkingi imwe y’igitangaza, kandi kuri yo hari habohewe umwana w’intama wakomeretse bikabije kandi uva amaraso. Twebwe twari duhari twasaga n’abazi ko uwo mwana w’intama yari yaratabuwe kandi yarakomerekejwe ku bwacu. Abinjiraga bose muri urwo rusengero bagombaga kubanza kuza imbere yawo no kwatura ibyaha byabo. Imbere gato y’umwana w’intama hari intebe zishyizwe hejuru, kandi kuri zo hari hicaye itsinda ry’abantu basa n’abanezerewe cyane. Umucyo wo mu ijuru wasaga n’umurasiye mu maso habo, kandi bahimbazaga Imana baririmba indirimbo z’umunezero n’iz’ishimwe ryuzuye umunezero byasaga n’umuziki w’abamarayika. Abo ni bo bari baraje imbere y’umwana w’intama, bakatura ibyaha byabo, bakakira imbabazi, none bakaba bari bategereje banezerewe cyane igikorwa runaka cy’ibyishimo.”

“Ndetse na nyuma y’uko nari maze kwinjira muri iyo nyubako, ubwoba bwaranyuzuye, kandi numva n’ikimwaro cy’uko ngomba kwicisha bugufi imbere y’abo bantu; ariko nasaga n’uhatirwa gukomeza imbere, kandi nari ndimo nzenguruka buhoro inkingi kugira ngo mpagarare ndebane n’umwana w’intama, maze impanda iravuga, urusengero ruranyeganyega, amajwi y’intsinzi azamuka ava mu bera bari bakoraniye aho, umucyo uteye ubwoba umurikira iyo nyubako, hanyuma byose bihinduka umwijima mwinshi. Abo bantu bishimye bose bari bamaze kuburirana n’uwo mucyo, maze nsigara jyenyine mu ituza riteye ubwoba ry’ijoro.”

“Nakangutse umutima wanjye uri mu mubabaro ukomeye, kandi byarangoraga rwose kwemera ko nari nkiri mu nzozi. Byanshobeye nk’aho iherezo ryanjye ryari ryaramaze kugenwa; ko Umwuka w’Umwami yari yaramvuyeho, atazigera agaruka ukundi.” Experience and Teachings, 24, 25.

Ubu turimo kugeragezwa kugira ngo hamenyekane niba tuzinjira mu rusengero, maze hanyuma tukatura ibyaha byacu kandi tukakira umugisha wo gutsindishirizwa kwe. Ubu butumire bwa nyuma bwo kwinjira mu rusengero buzengurutswe n’inzitizi zigamije kuburizamo ko buri wese muri twe yinjiramo ku giti cye; ariko nitutinda cyangwa tugatindiganya ubu, tuzasigara “twenyine mu bwoba butuje bw’ijoro.” Ariko si cyo gusa nshaka kuvugaho.

Uyu murongo w’ingenzi kurusha iyindi yose washimangiwe ku bushake, binyuze mu kugaragaza umwihariko w’ijambo “iminsi,” rikubiyemo iyobera ry’ubuhanuzi ry’uko umunani ari umwe muri ba barindwi, iryo yobera rikaba ari rumwe mu nziga zo mu gihe cyo gushyirwaho ikimenyetso kw’abantu ibihumbi ijana na mirongo ine na bine. Mu gihe cyo gushyirwaho ikimenyetso, ihembe ry’ubuporotesitanti n’ihembe ry’uburepubulika, yombi yo mu bwami bwa gatandatu bwo mu buhanuzi bwa Bibiliya, azasohoza iyobera ry’uko uwa munani ari umwe muri ba barindwi. Muri ba perezida umunani bayoboye kuva ku gihe cy’imperuka cyo mu mwaka wa 1989, Trump yabaye umwami wa gatandatu w’ubwami bwa gatandatu, maze nyuma yo gutsindira manda ye ya kabiri, aba uwa munani uri muri ba barindwi. Mu gikorwa cya Leta Zunze Ubumwe za Amerika cyo gusubiramo Iteka ry’i Milan ryo mu mwaka wa 313, urugaga rw’i Lawodikiya rw’abantu ibihumbi ijana na mirongo ine na bine ruzahinduka urugaga rw’i Filadelifiya rw’abantu ibihumbi ijana na mirongo ine na bine. Igihe cyo gushyirwaho ikimenyetso kirangirira ku itegeko ryo ku Cyumweru, ari bwo uruguma rwica rw’ubupapa rukira, bityo ubupapa bugasohoza iyobera ryo mu Byahishuwe igice cya cumi na karindwi nk’uwa munani uri muri ba barindwi. Ukuri kumwe, kugaragazwa mu mvugo imwe y’Igiheburayo, nk’ijambo rimwe ry’Icyongereza, kwinjiza umurongo ugaragaza itangira ry’urubanza mu murongo ugaragaza irangira ry’urubanza mu gihe cyo gushyirwaho ikimenyetso kw’abantu ibihumbi ijana na mirongo ine na bine.

Buri ngingo y’ukuri ifite umwanya wayo, kandi mu Isezerano Rishya hari imvugo imwe gusa ikoreshwamo imiterere y’imibare igizwe n’‘umubare’ ukubwe n’undi ‘mubare’, naho mu Isezerano rya Kera hakaba ebyiri gusa. Alufa y’‘imiterere y’imibare’ iri mu Itangiriro.

Niba Kayini azahorerwa incuro ndwi, ni ukuri Lameki azahorerwa incuro mirongo irindwi na ndwi. Itangiriro 4:24.

Iyubakwa ry’imibare rya omega riri muri Matayo.

Nuko Petero aramwegera aramubaza ati: Mwami, mwene Data nancumuraho kangahe, nkamubabarira? Mbese kugeza ku ncuro ndwi? Yesu aramubwira ati: Si ukugeza ku ncuro ndwi nkubwiye, ahubwo ni ukugeza kuri mirongo irindwi karindwi. Matayo 18:21, 22.

Iyi mirongo ihagarariye ubwa mbere n’ubwa nyuma muri Bibiliya aho umubare ugaragazwa ko ugomba kugwizwa n’undi mubare. Hari imibare myinshi, ariko alufa yo mu Itangiriro na omega yo muri Matayo bifite imiterere y’imibare isa rwose, kandi bikoresha iyo mibare ibiri imwe, ari yo “irindwi” na “mirongo irindwi.”

Hagati ya alufa na omega, ahantu ho hagati, ari na ho honyine handi iyi miterere y’imibare iboneka, ni mu Balewi igice cya makumyabiri na gatanu. Aho, iyo mibare yombi si ‘karindwi’ na ‘mirongo irindwi,’ ahubwo ni ‘imyaka irindwi ikubye karindwi.’

Kandi uzibare amasabato arindwi y’imyaka, incuro zirindwi z’imyaka irindwi; kandi igihe cy’ayo masabato arindwi y’imyaka kizakubera imyaka mirongo ine n’icyenda. Abalewi 25:8.

Imiterere yo hagati ishingiye ku mibare na none ikoresha umubare ‘karindwi,’ ariko ntikoreshe umubare ‘mirongo irindwi.’ Igice cy’inyandiko ibonekamo gikubiyemo umugisha ugenewe abumvira, ndetse n’umuvumo ugenewe abatumvira. Imigisha yo kubohorwa kw’abacakara no gusubizwa amasambu ihabanye n’umuvumo wikubye karindwi uvugwa incuro enye mu gice cya makumyabiri na gatandatu cy’igitabo cy’Abalewi. Uwo mugisha wari ukubiyemo gutungwa n’Umwami mu myaka ubutaka bwaruhukagamo, n’umugisha wikubye kabiri mu mwaka wa Yubile, naho umuvumo wo mu gice cya makumyabiri na gatandatu ukaba ari wo ruhande ruhabanye n’uwo mugisha mu muburo w’isezerano ukubiye muri ibyo bice byombi.

Imiterere y’imibare yo hagati iboneka mu Balewi 25:8 (‘imyaka irindwi incuro zirindwi’). Ihita ihuzwa n’urubanza ruvugwa mu Balewi 26, aho imvugo ‘incuro zirindwi’ ikoreshwa incuro enye. Bityo rero, imiterere y’imibare yo hagati igaragaza umugisha n’umuvumo byombi, igatanga ubuhamya bwikubye kabiri mu gitabo cy’Abalewi. Imiterere y’imibare ijyanye n’umugisha cyangwa umuvumo wa Yubile ishyirwa hagati y’urubanza rwa Lameki n’uko Yesu agaragaza iherezo ry’igihe cy’imbabazi. Byose uko ari bitatu, bifatiwe hamwe, bigaragaza iherezo ry’igihe cy’imbabazi; icyo gihe nikirangira, hazagaragara icyiciro kimwe cy’abahawe umugisha n’ikindi cy’abavumwe. Alufa na Omega, bishushanya ubutumwa bwa marayika wa mbere n’ubwa marayika wa gatatu, bigaragaza ko magana ane na mirongo icyenda ari ikimenyetso cy’igihe cy’imbabazi. Iyo ibi bihujwe n’umuvumo cyangwa umugisha wa Yubile, ibyo bintu birushaho kugira akamaro uko twegera kwiga igice cya mbere cy’igitabo cya Ezekiyeli, umurongo wa mbere, werekana ko Ezekiyeli yari mu mwaka wa mirongo itatu w’umuzenguruko wa cumi na karindwi wa Yubile.

Icyo cyiciro cy’imyaka ya Yubile cyarangiye ku wa 22 Ukwakira mu mwaka wa 573 mbere ya Kristo, kandi nticyashushanyaga gusa itariki ya 22 Ukwakira 1844, ahubwo cyashushanyaga n’itegeko ry’Icyumweru rigiye gushyirwaho vuba. Ezekiyeli yari ahagaze mu rusengero, ahagarariye ibihumbi ijana na mirongo ine na bine binjiye mu Ahera Cyane ku bwo kwizera ku iherezo ry’urubanza, nk’uko abizerwa babigenje nyuma yo ku wa 22 Ukwakira 1844. Kudatahura “ukuri” ku byerekeye aho Ezekiyeli aherereye mu mateka y’ubuhanuzi mu gice cya mbere, umurongo wa mbere, ni ugutakaza “icyerekezo” cyawe.

Amaze kubona ubwiza bw’Uwiteka yerekaniwe ku ruzi Kebari, Ezekiyeli acishwa bugufi kugeza mu mukungugu, nk’uko byagendekeye Daniyeli, Yesaya na Yohana. Hanyuma, izo ngero zose uko ari enye zigaragaza ibice bigize ugusigwa amavuta kw’abazageza ubutumwa ku itorero ritazabona cyangwa ngo ryumve.

Mu gitabo cya Ezekiyeli harimo amatariki atandatu yerekeye Yerusalemu. Twari twarasuzumye itariki ya mbere n’iya nyuma, ziboneka mu gice cya mbere, ku murongo wa mbere n’uwa kabiri, hanyuma no mu gice cya mirongo ine, ku murongo wa mbere. Nasuzumye itariki ya kabiri iboneka mu gice cya munani, ku murongo wa mbere, ariko ngarukira gusa ku cyo ishushanya, ntagaragaza aho iherereye ugereranyije n’igihe cy’igotwa n’irimburwa rya Yerusalemu, kandi ibyo ni byo bigize izingiro ry’igitabo cyose. Yerusalemu yarimbuwe mu mpera z’umwaka wa 586/585 mbere ya Kristo. Kandi muri Ezekiyeli 33:21, hagera umuntu wahunze azanye inkuru y’uko Yerusalemu yaguye.

Nuko mu mwaka wa cumi na kabiri w’ukunyagirwa kwacu, mu kwezi kwa cumi, ku munsi wa gatanu w’uko kwezi, haza umuntu warokotse i Yerusalemu, arambwira ati: Umurwa waratsinzwe. Nuko ukuboko kw’Umwami kwari kundiho nimugoroba, mbere y’uko uwari warokotse aza; kandi yari yabumbuye akanwa kanjye kugeza ubwo yangezeho mu gitondo; nuko akanwa kanjye karabumburwa, sinongera kuba ikiragi. Ezekiyeli 33:21, 22.

Mu mwaka wa cumi na kabiri, umurwa uratsindwa, maze Ezekiyeli abona umudendezo wo kuvuga akurikije ubushake bwe bwite. Iyerekwa ryo muri Ezekiyeli igice cya munani ryabaye mu mwaka wa gatandatu, bityo rikaba ryari nko mu myaka itandatu mbere y’uko umurwa utsindwa.

Nuko mu mwaka wa gatandatu, mu kwezi kwa gatandatu, ku munsi wa gatanu w’ukwezi, nkiri nicaye mu nzu yanjye, kandi abakuru b’u Buyuda bicaye imbere yanjye, ukuboko kw’Umwami Uwiteka kuza kuri jye aho hantu. Ezekiyeli 8:1.

Mu mwaka wakurikiyeho, ari wo mwaka wa karindwi, abakuru bagiye gushaka Ezekiyeli kugira ngo babaze Uwiteka.

Nuko mu mwaka wa karindwi, mu kwezi kwa gatanu, ku munsi wa cumi w’uko kwezi, bamwe mu bakuru ba Isirayeli baza kubaza Uwiteka, bicara imbere yanjye. Ezekiyeli 20:1.

Hanyuma, mu mwaka wa cyenda, hatangiye igotwa ryamaze umwaka n’igice.

Nuko mu mwaka wa cyenda, mu kwezi kwa cumi, ku munsi wa cumi w’uko kwezi, ijambo ry’Uwiteka rinzaho, riravuga riti: Mwana w’umuntu, iyandikire izina ry’uyu munsi, koko ry’uyu munsi nyir’izina: umwami w’i Babuloni yatangiriye gutera i Yerusalemu kuri uyu munsi nyir’izina. Ezekiyeli 24:1, 2.

Buri tariki muri aya matariki igaragaza ibimenyetso byihariye biranga iminsi y’imperuka, kuko Pawulo avuga ko Isirayeli ya kera ari urugero ku babaho mu gihe cy’imperuka y’isi.

Ibyo byose byababayeho ngo bibe ibyitegererezo; kandi byandikiwe kutuburira twebwe abasohoreweho n’imperuka z’ibihe. Ni cyo gituma uwibwira ko ahagaze yirinde atagwa. 1 Abakorinto 10:11, 12.

Amatariki yose uko ari atandatu yerekeye Yerusalemu ari hagati y’itariki ya mbere iboneka mu gice cya mbere, umurongo wa mbere, n’itariki ya nyuma iboneka mu gice cya mirongo ine, umurongo wa mbere. Izo tariki zombi zishyiraho umwaka wa gatanu uvugwa mu gice cya mbere, ari wo wa 592 mbere ya Kristo, n’umwaka wa makumyabiri n’itanu uvugwa mu gice cya mirongo ine, ari wo wa 573 mbere ya Kristo. Ku rwego rwa “umurongo ku wundi murongo,” Ezekiyeli afite umurongo wa Egiputa, urimo n’icyerekeye Tiro, kandi afite n’umurongo wa Yerusalemu. Umurongo wa Egiputa ufite ibimenyetso ndangamihanda birindwi bitaziguye (iyo Tiro ibariwemo), naho Yerusalemu ikagira bitandatu. Hamwe n’iyi mirongo yombi hariho n’umurongo wa Yosiya n’icyiciro cya cumi na karindwi cya Yubile. Nyamara umurongo ugaragazwa udafite itariki itaziguye uboneka mu gice cya kane, kandi umurongo wo mu gice cya kane ufite amwe mu mapine Ezekiyeli yabonye igihe yarebaga mu Ahera Cyane. Kandi unuzuyemo ukuri k’umubumbe kwinshi kw’ikimenyetso.

430

Umubare magana ane na mirongo itatu ugereranya isezerano ridashira, kandi mu gice cya kane Ezekiyeli akoreshwa n’Umwami nk’umugani muzima, umugani urimo umubare magana ane na mirongo itatu.

Nuko rero, wa mwana w’umuntu we, ijyana ibuye ry’umukara, urirambe imbere yawe, urishushanyeko umugi, ari wo Yerusalemu. Urare umugote, uwubakire igihome, uwuterere ikirundo cy’urugamba; ushyire n’ingabo ziwugote, ushyire n’imashini zo kuwusenyera impande zose. Kandi ujye ufata isafuriya y’icyuma, uyishyire hagati yawe n’uwo mugi ibe nk’urukuta rw’icyuma; uherekeze amaso yawe kuri wo, na wo uzagotywe, kandi uzawugote. Ibyo bizabere ikimenyetso inzu ya Isirayeli. Kandi uryame ku ruhande rwawe rw’ibumoso, urushyireho gukiranirwa kw’inzu ya Isirayeli; ukurikije umubare w’iminsi uzaruryamaho, ni ko uzikorezwa gukiranirwa kwabo. Kuko ngushyiriyeho imyaka yo gukiranirwa kwabo nk’umubare w’iminsi, ari yo minsi magana atatu na mirongo cyenda; ni ko uzakoresha gukiranirwa kw’inzu ya Isirayeli. Kandi numara kubisohoza, uzongere uryame ku ruhande rwawe rw’iburyo, maze uzikoreze gukiranirwa kw’inzu ya Yuda iminsi mirongo ine; ngushyiriyeho umunsi umwe kuba umwaka umwe. Nuko uzerekeze amaso yawe ku kugotwa kwa Yerusalemu, ukuboko kwawe kuzabe kudatwikiriwe, kandi uzahanure kuri wo. Kandi dore, nzagushyiraho imigozi, kugira ngo utava ku ruhande rumwe ujya ku rundi, kugeza aho uzarangiriza iminsi yo kuwugota. Ezekiyeli 4:1–8.

Igoterwa rya Yerusalemu, nk’uko ryashushanyijwe na Ezekiyeli, ni “ikimenyetso,” nk’uko n’igitero cyagose Yerusalemu cyazanywe na Kesitiyo mu mwaka wa 66 na cyo cyari ikimenyetso. Mu gusobanura amagambo ya Yesu agaragaza kurimbuka kwa Yerusalemu, Sister White atumenyesha ko isohozwa “ritaziguye” ry’iryo kurimbuka rya Yerusalemu riri mu minsi y’imperuka. Ikimenyetso cy’ukurimbuka ku bahamya babiri bahagarariwe na Nebukadinezari na Kesitiyo kigaragaza ko ikimenyetso cy’igotera ari cyo kimenyetso cy’itegeko ryo ku Cyumweru riri hafi.

Umunsi Uhwanye n’Umwaka

Muri iki gice turimo gusuzuma, tubonamo kandi icyanditswe cyo muri Bibiliya cya omega cyerekeye itegeko ry’ibanze rya William Miller ryo gusobanura ubuhanuzi mu gikorwa cyabaye urufatiro rw’ubutumwa bwa marayika wa mbere n’ubwa marayika wa kabiri. Alufa y’ihame ry’uko umunsi umwe ubarwa nk’umwaka umwe na yo yari ikimenyetso cya omega, kuko alufa y’ihame ry’uko umunsi umwe ubarwa nk’umwaka umwe yagaragajwe mu gitabo cyo Kubara nk’ikigeragezo cya cumi kandi cya nyuma, icyo Abisirayeli bananiwe gutsinda, bityo bikururira urupfu mu butayu mu myaka mirongo ine bamaze babuzereramo.

Kandi abana banyu bazazerera mu butayu imyaka mirongo ine, kandi bazikorera ubusambanyi bwanyu, kugeza aho intumbi zanyu zizashirira mu butayu. Hakurikijwe umubare w’iminsi mwatashye icyo gihugu, ari yo minsi mirongo ine, buri munsi ubazwe nk’umwaka, ni ko muzikorera gukiranirwa kwanyu imyaka mirongo ine, kandi muzamenya ko nacanye na mwe. Jyewe Uwiteka ni jye wabivuze; ni ukuri nzabigenza ntyo kuri iri teraniro ryose ry’ababi, abateraniye kundwanya: bazashirira muri ubu butayu, kandi ni ho bazapfira. Kubara 14:33–35.

Ibisobanuro by’ubuhanuzi bikubiye mu kuba ihame ryo kubara umunsi umwe nk’umwaka umwe rigaragazwa mu bwigomeke bwa nyuma bwo mu gikorwa cyo kugeragezwa mu byiciro icumi cyatangiriye ku kwambuka Inyanja Itukura, no mu kuba iryo hame ryongera gutangazwa igihe Yerusalemu igiye kugotwa no kurimburwa, bigomba kumvikana kandi bikifashishwa mu gusobanura igice turimo gusuzuma, kimwe n’ubusobanuro bw’uko “ukugotwa” ari cyo “kimenyetso.”

Umurongo w’amateka uhurizwa hamwe igihe hifashishijwe “kugotwa” kwa Yerusalemu nk’ikimenyetso ugomba kwitabwaho, kuko uba nk’“umutambiko,” uko byavugwa, kandi mu mvugo y’ikigereranyo ikimenyetso cyo kugotwa gifite imirambararo myinshi gifatanye na cyo. Ikimenyetso cyo kugotwa ni cyo gice cy’ingenzi kurusha ibindi muri Ezekiyeli, kandi icyo kimenyetso gituma Intare yo mu muryango wa Yuda ikura ubutungane bwuzuye mu byabanje kugaragarira Ezekiyeli nk’urujijo. “Ikimenyetso” cyo kugotwa, ihame ry’umwaka ku munsi, n’imirongo y’ubuhanuzi ihurizwa hamwe no kugotwa, bigomba gusuzumirwa mu rwego rw’uko magana ane na mirongo itatu ahagarariye isezerano rihoraho.

Isezerano

Aramubwira ati: “Menya neza yuko urubyaro rwawe ruzaba abashyitsi mu gihugu kitari icyabo, kandi bazagikorera; na bo bazabarenganya imyaka magana ane.” Itangiriro 15:13.

Umwami yagiranye isezerano na Aburahamu binyuze mu ntambwe eshatu, kandi iya mbere muri izo ntambwe eshatu yari ikubiyemo ubuhanuzi bw’uko abakomoka kuri Aburahamu bari kuzaba mu bunyage muri Egiputa mu gihe cy’imyaka magana ane. Mu ntambwe ya kabiri, Aburahamu yahawe umuhango wo gukebwa, naho intambwe ya gatatu yari ugutamba Isaka ku Musozi wa Moriya. Imyaka magana ane yagaragajwe muri alufa y’intambwe eshatu Umwami yateye mu guhagurutsa ubwoko bwatoranyijwe no kugirana na bwo isezerano. Ubwo bwoko bwatoranyijwe bw’isezerano bwasenzwe n’Imana igihe Sitefano yaterwaga amabuye mu mwaka wa 34, maze nyuma yaho Pawulo, intumwa yatoranyirijwe abanyamahanga, agaragaza ko iyo myaka magana ane yari—imyaka magana ane na mirongo itatu.

Kandi icyo mvuga ni iki: amategeko yaje nyuma y’imyaka magana ane na mirongo itatu ntashobora gusesa isezerano ryari ryarashimangiwe mbere n’Imana muri Kristo, ngo ahindure ubusa ibyasezeranyijwe. Abagalatiya 3:17.

Umubare ushushanya isezerano ni magana ane na mirongo itatu, ariko abahamya babiri, ari bo Aburamu na Sawuli, bombi bahinduriwe amazina bakitwa Aburahamu na Pawulo uko bakurikirana, bagaragaza ibihe bibiri bitandukanye bigize uwo mubare wose wa magana ane na mirongo itatu. Iyo Imana ihinduye izina ry’ubugingo, biba ari ikimenyetso cy’umubano ushingiye ku isezerano hagati y’ubwo bugingo n’Imana. Bityo rero, imyaka magana ane na mirongo itatu ni igiteranyo kiboneka hateranyijwe imibare ibiri itandukanye, nk’uko magana ane ya Aburahamu yongerwaho mirongo itatu ya Pawulo. Ezekiyeli yamaze iminsi magana atatu na mirongo cyenda aryamiye urubavu rw’ibumoso, hanyuma amara iminsi mirongo ine aryamiye urubavu rw’iburyo, bityo agaragaza imibare ibiri ifite igiteranyo cya magana ane na mirongo itatu.

Mu gice cya cumi na kimwe cya Itangiriro, isezerano ry’urupfu ryazanyweho ako kanya nyuma y’umwuzure binyuze mu bugome bwa Nimurodi rigaragaza itandukaniro riri hagati y’amasezerano abiri. Ibikubiye mu munara wa Babeli bihamya ubwoko bw’isezerano rya satani ryo kwikiza ubwabo, abagombaga gucirwaho iteka no gutatanywa. Muri icyo gice kandi, urusobe rw’inkomoko z’Abaheburayo rutangizwa no kuvuka kwa Eberi, bikaba biranga itangiriro ry’ubwoko bwatoranyijwe bwo guhagararira isezerano ry’ubugingo, mu buryo bunyuranye n’isezerano ry’urupfu rya Nimurodi.

Éberi abaho imyaka mirongo itatu n’ine, abyara Pelegi; kandi Éberi amaze kubyara Pelegi, abaho indi myaka magana ane na mirongo itatu, abyara abahungu n’abakobwa. Nuko Pelegi abaho imyaka mirongo itatu, abyara Rewu. Itangiriro 11:16–18.

Mu gice cya cumi cya Itangiriro ni ho bwa mbere havugwa Eberi na Pelegi.

Éberi yabyaye abahungu babiri: umwe yitwaga Pelegi, kuko mu minsi ye isi yagabanyijwe; naho izina rya murumuna we ryari Yokitani. Itangiriro 10:25.

Peregi bisobanura igabanyuka cyangwa gutandukanywa, kandi mu minsi ya Peregi ugutandukanywa kw’amatsinda abiri y’abantu b’isezerano kurangwa n’amateka y’umunara w’i Babeli n’ubwigomeke bwa Nimurodi. Eberi yabayeho imyaka magana ane na mirongo itandatu n’ine, ariko Peregi amaze kuvuka (igabanyuka) yabayeho imyaka magana ane na mirongo itatu. Buri kintu cyose gifite icyo gihamya, kandi magana ane na mirongo itatu ni yo mibare Pawulo ahuza n’ubuhanuzi bw’isezerano rya Aburahamu. Nubwo umubare wa magana ane na mirongo itatu ufitanye isano n’ubuzima bwa Eberi nyuma y’ivuka rya Peregi, imyaka mirongo itatu n’ine ya mbere y’ubuzima bwe igaragazwa nk’“imyaka ine na mirongo itatu,” ari byo rwose imyaka mirongo itatu n’ine, ariko mu mvugo yoroheje y’iyo myaka mirongo itatu n’ine handikwa ngo “ine” na “mirongo itatu” (430). Hanyuma haza magana ane na mirongo itatu, maze imvugo ya mbere y’ubuzima bwa Peregi iba “mirongo itatu.”

Eberi ni yo mizi y’izina “Abaheburayo,” kandi ni bwo bwa mbere havugwa Abaheburayo, bari kuzaba ubwoko bwatoranyirijwe isezerano. Eberi bisobanura kwambuka; bityo ikaba ishushanya ubwoko bw’isezerano bwambuka buva ku isi bukagera ku isi nshya, nk’uko abana ba Aburahamu bambutse Inyanja Itukura bajya mu Gihugu cy’Isezerano. Kuzerera mu butayu imyaka mirongo ine kwabujije uko kwambuka, ariko iyo myaka mirongo ine irangiye bambutse Yorodani bajya mu Gihugu cy’Isezerano, bityo bishushanya ukwambuka kwa nyuma kw’ubwoko bw’Imana. Pelegi ahagarariye amateka y’igihe ugucikamo ibice kw’abantu mo amasezerano abiri kwatangiriye bwa mbere ku munara wa Nimurodi. Ikimenyetso cy’isezerano ry’urupfu rya Nimurodi ni urujijo, kandi ikimenyetso cy’isezerano ry’ubugingo ry’Abaheburayo ni imyaka magana ane na mirongo itatu y’ubuzima bwa Eberi mbere y’igabana rihagarariwe na Pelegi. Izina Pelegi kandi riranga ukuri kw’ikigereranyo cy’imibare, kuko imyaka magana ane na mirongo itatu ya Eberi igabanyijwemo imibare ibiri, kandi Pelegi ahagarariye itandukanywa ry’amagana ane n’umubare mirongo itatu.

Magana ane na mirongo itatu agizwe n’ibice bibiri. Imyaka magana ane y’isezerano rya Aburahamu hamwe n’indi myaka mirongo itatu Pawulo yagaragaje. Ukwiyongera k’ubumenyi gutanga ububyutse bwa nyuma bw’ubwoko bw’Imana kugaragazwa muri Daniyeli igice cya cumi na kabiri, aho ikimenyetso kigizwe n’ibice bibiri cy’isezerano rihoraho kigaragazwa by’umwihariko, kandi kigashyirwa ahagaragara mu mirongo ya 9/11.

Arambwira ati: Genda, Daniyeli; kuko ayo magambo afunzwe kandi ashyizweho ikimenyetso kugeza igihe cy’imperuka. Benshi bazezwa, bazatunganywa, kandi bazageragezwa; ariko abanyabyaha bazakomeza gukora ibyaha; kandi nta n’umwe mu banyabyaha uzabyumva; ahubwo abanyabwenge bazabyumva. Kandi uhereye igihe igitambo cya buri munsi kizavanwaho, maze hagashyirwaho ikizira giteza ubuhenebere, hazabaho iminsi igihumbi magana abiri na mirongo icyenda. Daniyeli 12:9–11.

Kubumburwa kwa nyuma kw'ibyashyizweho ikimenyetso, gutuma habaho igeragezwa rigizwe n'ibyiciro bitatu, nk'uko bigaragazwa ku murongo wa cumi mu magambo ngo “bazatunganywa, bazezwa kandi bazacishwa mu ruganda,” gufitanye isano n'imyaka igihumbi na magana abiri na mirongo icyenda. Uko abapayiniya basobanukirwaga uwo murongo ni uko gukurwaho kw'inzitizi yaterwaga n'ubupagani mu mwaka wa 508 kwatangije urugendo rw'imyaka mirongo itatu rwagejeje ku gushyirwaho k'ubupapa mu mwaka wa 538 nk'ubwami bwa gatanu buvugwa mu buhanuzi bwa Bibiliya, maze bugategeka nk'ubwami bwa gatanu buvugwa mu buhanuzi bwa Bibiliya kugeza ubwo imyaka igihumbi na magana abiri na mirongo itandatu yarangiraga mu mwaka wa 1798. Iyo myaka mirongo itatu kuva mu mwaka wa 508 kugeza mu wa 538 na yo Pawulo ayigaragaza nk'igihe cy'“ubuhakanyi bubanza kubaho,” mu 2 Abatesalonike.

Mu 2 Abatesalonike, ingingo nyamukuru ni isano iri hagati ya Roma ya gipagani na Roma ya kipapa, ari zo bwami bwa kane n’ubwa gatanu bw’ubuhanuzi uko bikurikirana. Muri iki gice cy’Abatesalonike ni ho William Miller yavumburiye ko “ibya buri gihe” mu gitabo cya Daniyeli byagereranyaga Roma ya gipagani, kandi Miller yongeye kuvumbura ko “ibya buri gihe” muri Daniyeli buri gihe byerekanwaga bifitanye isano n’ikizira cyangwa igicumuro giteza umusaka. Ikizira n’igicumuro giteza umusaka mu gitabo cya Daniyeli bigereranya ibyo Yohana agaragaza mu gitabo cy’Ibyahishuwe nk’ishusho ya ya nyamaswa n’ikimenyetso cya ya nyamaswa, uko bikurikirana.

William Miller yashingiye ibyinshi mu byo yerekezagaho ubuhanuzi, niba atari byose, ku butegetsi bubiri burimbura yari yaragaragaje: ubwa mbere bushushanywa n’icyitwa “gihoraho” (Roma y’abapagani), naho ubutegetsi bwa kabiri burimbura bukagaragazwa mu buryo bubiri, ari bwo igicumuro kirimbura (uguhuza itorero na leta), mu Byahishuwe gishushanywa n’igishushanyo cy’inyamaswa (imiterere y’ubupapa mu buhanuzi), n’ikizira kirimbura (gusenga izuba), mu Byahishuwe gishushanywa n’ikimenyetso cy’inyamaswa. Uko gusobanukirwa Miller yakuye mu byo Pawulo agaragaza mu 2 Abatesalonike kwari imwe mu nkingi z’ibanze z’imyumvire ya Miller, akaba ari we ushushanya imfatiro z’Ubwadiventisiti. Pawulo yemeza ko abadakunda ukuri kugaragazwa mu gice cya kabiri cya 2 Abatesalonike ari bo bagerwaho n’ubushukanyi bukomeye.

Mu mirongo itatu ya Daniyeli (Daniyeli 12:9–11), ubusobanuro bushingiye ku bimenyetso bwo mu minsi y’imperuka ntibushobora kuba bukubiyemo ikoreshwa ry’igihe, kuko guhera ku wa 22 Ukwakira 1844, ikoreshwa ry’igihe cy’ubuhanuzi ritagifite ishingiro. Imirongo ya 9/11 igaragaza ibihe bibiri bitandukanye, kimwe cy’imyaka mirongo itatu n’ikindi cy’imyaka igihumbi na magana abiri na mirongo itandatu. Umubare wa mirongo ine n’uw’igihumbi na magana abiri na mirongo itandatu yombi ni ibimenyetso by’ubutayu bwo mu buhanuzi, kandi ishobora gusimburana mu buhanuzi. Bityo rero, igihumbi na magana abiri na mirongo itandatu gishobora kumvikana nka mirongo ine, kandi mirongo ine ni icya cumi cya magana ane. Imirongo ya 9/11 ishushanya umubare w’isezerano ry’iteka, nk’uko ugaragazwa n’umubare wa magana ane (Aburahamu) uhujwe n’uwa mirongo itatu (Pawulo). ‘Ubutayu’ bugaragazwa n’‘igihumbi na magana abiri na mirongo itandatu’ buhuye n’‘ubutayu bwa mirongo ine’, kandi mirongo ine ni icya cumi cya magana ane. Mirongo itatu ni mirongo itatu. Umubare wa magana ane na mirongo itatu uboneka iyo umubare wa magana ane uteranyijwe n’umubare wa mirongo itatu, ukaba mu gice cya kane cy’igitabo cya Ezekiyeli ugaragazwa nk’igiteranyo cy’umubare wa magana atatu na mirongo cyenda n’umubare wa mirongo ine.

Imirongo ya 9/11 yo mu gice cya cumi na kabiri igereranya hagati y’ibihe bitatu by’ubuhanuzi biri muri icyo gice, kandi ni ikimenyetso cy’isezerano ry’iteka rihishurwa mu minsi y’imperuka. Gukurwaho ikimenyetso ku busobanuro bwa magana ane na mirongo itatu mu minsi y’imperuka bikorwa mu gice cya kane cya Ezekiyeli.

Intare yo mu muryango wa Yuda ubu irimo gukuraho ibimenyetso bifunze ubutumwa bw’umuburo wa nyuma, ikabuhishurira abo binjiye Ahera Cyane ku bwo kwizera, hamwe na Ezekiyeli, Yohana, Daniyeli na Yesaya. Uko kuri guhishurwa hamwe no gushyirwa hejuru kw’abashushanywa atari gusa nk’abimuwe bo muri Isirayeli, ahubwo nanone nk’ibendera ry’ibihumbi ijana na mirongo ine na bine. Uko kuri gushyirwa mu rwego rw’isezerano rishushanywa n’imyaka magana ane ya Aburahamu, hamwe n’isezerano rishushanywa n’imyaka mirongo itatu ya Pawulo. Uko kuri kugaragazwa mu mirongo ya 9/11 yo mu gice cya cumi na kabiri cya Daniyeli, ishushanya igihe cyo hagati mu bihe bitatu by’ikigereranyo Abamilerite bari barasobanukiwe neza. Ukuri kwa 9/11 ko hagati, kurimo gukurwaho ibimenyetso bigufunze muri Daniyeli igice cya cumi na kabiri, gushushanywa n’iminsi magana atatu na mirongo cyenda n’iminsi mirongo ine ya Ezekiyeli. Iyo minsi ihishurirwa Ezekiyeli mu mwaka wa mirongo itatu w’umuzenguruko wa cumi na karindwi wa Yubile, kandi Ezekiyeli, nk’umutambyi, ashushanya ubutambyi bw’ibihumbi ijana na mirongo ine na bine bari mu kigeragezo cyo hagati mu bigeragezo bitatu.

Ezekiyeli ashyirwaho ikimenyetso mu igeragezwa ry’urusengero ku “munsi wa gatanu” w’“ukwezi kwa kane,” ari wo, mu mateka y’Abamilerite, waranze igihe cyo hagati nyirizina (“hagati na hagati”) mu mezi arindwi yatangiye igihe cyo gutenguhwa kwa mbere ku wa 19 Mata 1844, akarangira ku wa 22 Ukwakira muri uwo mwaka.

“Mu cyi ryo mu mwaka wa 1844, hagati y’igihe mbere byari byaratekerejwe ko iminsi 2300 yari kurangira, n’umuhindo w’uwo mwaka nyine, ari na wo nyuma byaje kuboneka ko yagezagaho, ubutumwa bwatangajwe mu magambo nyayo y’Ibyanditswe Byera ngo: ‘Dore Umukwe araje!’” The Great Controversy, 398.

Ku wa 21 Nyakanga 1844 hari hagati mu mezi arindwi yera, kandi kuri uwo munsi Samuel Snow yari mu Ihema rya Boston atanga ubutumwa bwe bw’Imiborogo yo Mu Gicuku. Aho ni ho, ku ncuro ya mbere mu kiganiro cyabereye mu ruhame, “yatamaje mu magambo nyayo y’Ibyanditswe iti: ‘Dore, Umukwe araje!’” Ubu noneho, mu buryo bw’ikigereranyo, duhagaze hamwe na Ezekiyeli mu Ihema rya Boston, mbere gato y’uko kuzamurwa kw’intumwa z’imiborogo yo mu gicuku gusohoka nk’umuraba ukomeye. Igikorwa cy’ubuhanuzi cyo kuzamura ibendera kigereranywa mu murongo w’ubuhanuzi bwa Isilamu wo mu Byahishuwe igice cya cyenda. Ezekiyeli igice cya kane gitanga umuhamya wa kabiri n’umusozo w’ubwo buhanuzi bw’imyaka magana atatu na mirongo cyenda n’umwe n’iminsi cumi n’itanu, kandi abikora mu gice cya kane.

Tuzakomeza ibyo bintu mu ngingo ikurikira.