Igitabo cya Yoweli n’Itorero ry’Abadiventisiti b’Umunsi wa Karindwi ry’i Lawodikiya - Umubare wa Cumi na Kabiri

Icyifuzo cyanjye ni ugushyira ahagaragara ubuhamya bw’ubuhanuzi bwa Yoweli mu buryo butuma ubuhamya bwa Yoweli bushobora kumenyekana mu byo Petero yavugaga no mu byo yakoraga kuri Pentekote. Nzi neza ko Bibiliya isobanutse ku byerekeye ibyo Petero yakoraga n’ibyo yavugaga kuri Pentekote, ariko ndashaka gusobanukirwa icyo Petero yarimo ashushanya mu buryo bw’ubuhanuzi mu mateka y’imvura y’itumba, igihe yashyiraga ubutumwa bwa Pentekote mu mvugo y’isohozwa ry’igitabo cya Yoweli.

Petero ni ikimenyetso cy’abasigaye b’ubwoko bw’Imana, kandi ibyo ntibyagaragajwe gusa kuri Pentekote, ahubwo byanagaragajwe i Kayisariya ya Filipo muri Matayo 16. Kayisariya ya Filipo iherereye mu mirongo ya cumi na gatatu kugeza ku ya cumi n’itanu ya Daniyeli 11, ari yo mirongo itatu ivuga iby’urugamba rwabanje gusohora mu gihe cy’amateka ubwo Kayisariya ya Filipo yitwaga Paniyumu. Imirongo ya cumi na gatatu kugeza ku ya cumi n’itanu ibanziriza umurongo wa cumi na gatandatu, ugaragaza itegeko ryo ku Cyumweru muri Leta Zunze Ubumwe z’Amerika. Umurongo wa cumi ugaragaza irimbuka ry’Ubumwe bw’Abasoviyeti mu 1989. Imirongo ya cumi kugeza ku ya cumi na gatandatu ya Daniyeli 11 igereranya igihe kuva mu 1989 kugeza ku itegeko ryo ku Cyumweru, kandi icyo gihe ni cyo “mateka ahishwe” yo mu murongo wa mirongo ine w’uwo mutwe nyine.

Iyo Petero ari i Kayisariya Filipi (Panium) mu buryo bw’ubuhanuzi, kandi Pentekote ikaba ari igihe cy’imvura y’itumba ya nyuma, ibyo bimushyira mu “mateka ahishwe” yo mu murongo wa mirongo ine. Nshaka kuvuga ku ntambara iriho ubu yo muri Ukraine ihagarariwe mu murongo wa cumi n’umwe w’igice cya cumi na kimwe, no ku ntambara ya Panium izaza yo mu mirongo ya cumi na gatatu kugeza ku wa cumi na gatanu, izageza ku Ntambara ya Gatatu y’Isi Yose, ari zo bintu byo hanze bibaho hagati ya 1989 n’itegeko ryo ku Cyumweru; ariko ubu turimo kugaragaza amateka y’umumarayika wa gatatu kuva ku wa 22 Ukwakira 1844 kugeza ku ishyirwaho ry’itorero ryemewe n’amategeko mu 1863.

Uwo murongo ugaragaza ukuza k’umumarayika wa gatatu ku wa 9/11 (1844) kugeza ku cyumweru cy’itegeko (1863). Itegeko ryo ku cyumweru ryashushanyijwe mbere n’Itangazo ryo Kubohora ryatangazaga umudendezo, bityo rikaba ikigereranyo cy’itegeko ryo ku cyumweru aho umudendezo ukurwaho. Umudendezo watangajwe na perezida wa mbere w’Umurepubulikani, ushushanya mbere umudendezo uzakurwaho na perezida wa nyuma w’Umurepubulikani—uwe wagenewe mu buhanuzi kuzahinduka umunyagitugu ku cyumweru cy’itegeko.

Umwaka wa 742 mbere ya Kristo wari amateka ya alufa yatangije ubuhanuzi bw’igihe bwo muri Yesaya 7:8, bwageze ku isohozwa rya omega mu 1863. Mu 742, Ahazi, umwami w’ubwami bwo mu majyepfo bwa Yuda, yari yinjiye mu ntambara y’abanyagihugu arwana n’imiryango icumi yo mu majyaruguru yari igize ubwami bwo mu majyaruguru. Amateka yo mu 742 mbere ya Kristo yagaragajwe muri Yuda, igihugu cy’ubwiza nyakuri cyo mu Byanditswe, cyari gituwe n’Abayahudi nyakuri kandi kigahagararirwa muri uwo murongo n’umwami mubi kandi w’umupfapfa Ahazi—bityo kikaba cyashushanyaga amateka ya omega yo mu 1863. Amateka ya omega yo mu 1863 asohozwa mu gihe Leta Zunze Ubumwe z’Amerika zitegeka nk’inyamaswa yo ku isi, ubwami bwa gatandatu bw’ubuhanuzi bwa Bibiliya. Leta Zunze Ubumwe z’Amerika ni cyo gihugu cy’ubwiza cyo mu buryo bw’umwuka, kigizwe n’Ubukristo bw’Abaporotesitanti, ari bo Bayahudi bo mu buryo bw’umwuka bibiliya ivuga. Intambara y’abanyagihugu yo hagati y’amajyaruguru n’amajyepfo mu 742 mbere ya Kristo, mu mateka ya alufa, yashushanyaga intambara y’abanyagihugu yo hagati y’amajyaruguru n’amajyepfo mu mateka ya omega yo mu 1863. Hamwe, abo bahamya babiri bagaragaza amateka yo hanze ageza ku itegeko ryo ku Cyumweru, aho igihugu cy’ubwiza cyo mu buryo bw’umwuka kizongera kugabanywamo ibyiciro bibiri.

Mu mwaka wa 742 mbere ya Kristo, ububasha bwo mu majyaruguru bwagereranyaga ihuriro ry’imiryango icumi y’Abisirayeli bo mu majyaruguru na Siriya, bityo bukaba bwashushanyaga ihuriro n’ububasha bwo hanze, nk’uko byasohoye igihe ubupapa bushyigikira ubucakara bwahaga inkunga leta zo mu majyepfo zishyigikira ubucakara mu Ntambara y’Abanyagihugu. Uwo mufatanyabikorwa wo hanze wa Siriya mu mwaka wa 742 mbere ya Kristo, n’uwo mufatanyabikorwa wo hanze w’ubupapa mu Ntambara y’Abanyagihugu, byerekana ihuriro ry’abaglobariste b’isi n’Abademokarate baglobariste mu ntambara yabo barwanya MAGA-ism, intambara yatangiye mu mwaka wa 2015 ubwo perezida wa kane kandi umukire kurusha abandi yahagurukaga, maze atyo agahagurutsa ubwami bwose bw’Ubugiriki nk’uko bivugwa muri Daniyeli igice cya cumi na kimwe, umurongo wa kabiri. Uko guhagurutswa kugaragaza gukanguka kw’abapagani mu gitabo cya Yoweli. “Ubugiriki” n’“abapagani” ni ibimenyetso by’ububasha bwa cya kiyoka buyobora isi kujya kuri Harumagedoni bufatanyije n’inyamaswa ndetse n’umuhanuzi w’ibinyoma.

Mu mwaka wa 2015 abanyamahanga barakanguwe bahamagarirwa mu buryo bw’ubuhanuzi kujya mu kibaya cya Yehoshafati cya Yoweli, na we yise ikibaya cy’urubanza. Mu mwaka wa 2015 Donald Trump yatangaje ko aziyamamariza umwanya wa perezida, bityo abyutsa ubwami bw’abanyabumwe-mpuzamahanga bugereranywa na Ubugiriki, maze abanyamahanga batangira urugendo rwabo rujya kuri Harimagedoni, hanyuma hashize umwaka umwe gusa intambara yo muri Ukraine itangiye, mu isohozwa ry’umurongo wa cumi n’umwe wa Daniyeli igice cya cumi na kimwe.

Intambara z’abenegihugu zo mu mwaka wa 742 M.K. n’uwa 1863 zigaragaza amateka y’itegeko ryo ku Cyumweru, ari ryo riranga iherezo ry’ubwami bwa gatandatu bwo mu buhanuzi bwa Bibiliya. Ubwo bwami bwa gatandatu bwatangiranye n’Intambara y’Impinduramatwara, bityo iherezo ry’ubwami bwa gatandatu ku gihe cy’itegeko ryo ku Cyumweru rigaragaza isubiramo ry’Intambara y’Impinduramatwara, mu gihe nyine Intambara y’Abenegihugu irimo ibaho. Igisobanuro no kwita intambara iy’Abenegihugu cyangwa iy’Impinduramatwara gishingira ku buryo umuntu ayibona. Ibyo Abademokarate ubu bakora bakoresheje kurwanya abo badashaka biciye mu mategeko, kunyereza umutungo, uburiganya, abimukira binjira mu gihugu mu buryo butemewe n’amategeko, n’icengezamatwara, bo babyita impinduramatwara y’amabara, ariko abo bantu barwanya imigambi yabo y’abashaka ubutegetsi bw’isi yose babona ibyo bikorwa nyine nk’ugutangiza imvururu z’“abenegihugu.” Antifa ni umugizi wa nabi cyangwa ni intwari?

Intambara ebyiri zo mu mateka zigereranya intambara imwe itanya ibaho mu mateka ya perezida wa nyuma w’Umurepubulikani. Nk’uko byagenze kuri perezida wa mbere w’Umurepubulikani, iyo ntambara izatsindwa na perezida wa nyuma w’Umurepubulikani, na we wari warashushanyijwe na perezida wa mbere, na we kandi akaba ari we watsinze Intambara y’Ubwigenge. Impinduramatwara ya MAGA, nk’uko Abademokarate babivuga, iri guteza “imvururu zishingiye ku makimbirane ashingiye ku bwenegihugu” z’iki gihe. Bishingiye ku cyerekezo cyawe cya politiki ku giti cyawe, intambara y’iki gihe ishobora kuba intambara y’impinduramatwara cyangwa intambara y’abanyagihugu. Mu buryo bw’ubuhanuzi, ni byombi.

1863 ihagarariye itegeko ryo ku Cyumweru, kandi ni ko bimeze no kuri 1844, igihe marayika wa gatatu yazanaga ubutumwa bw’itegeko ryo ku Cyumweru. Igihe cyo kuva mu 1844 kugeza mu 1863 gifite ikimenyetso cy’itegeko ryo ku Cyumweru kuva mu ntangiriro kugeza ku iherezo. Mu 1846, ugushyingiranwa kwa White, kwitondera Isabato, no guhindura izina rikava kuri Harmen rikajya kuri White byagaragaje ko ubukwe bwinjiwemo ku wa 22 Ukwakira 1844 bwari bwararangijwe, kandi uko kurangizwa kwabwo kwaranzuye itangiriro ry’igikorwa cyo kugeragezwa cya marayika wa gatatu, nk’uko ikigeragezo cy’Isabato gikubye gatatu cy’umunana cyaranzuye itangiriro ry’ibigeragezo icumi byakurikiye umubatizo wo mu Nyanja Itukura.

Manu yari ikigeragezo cya mbere kandi yashushanyaga ikigeragezo cya cumi cy’i Kadeshi, kuko byombi bigereranya ubutumwa bw’umumarayika wa gatatu, bityo bikaba n’itegeko ryo ku Cyumweru.

Igeragezwa rya mbere mu mageragezwa cumi ryari iry’“manu,” rihagarariye ubutumwa bw’ikubitiro butatu bw’abamarayika batatu bo mu Byahishuwe cumi na bine. Nk’uko byari bimeze kuri manu, abo bamarayika bahagarariye umuburo w’ikubitiro gatatu urwanya kuramya ku munsi wa mbere w’icyumweru. Igitangaza cya manu cy’ikubitiro gatatu “cyari cyaragenewe gushimangira mu mitima yabo ukwera kw’Isabato,” ari na cyo, koko, umugambi w’umumarayika wa gatatu. Icya mbere muri bya bitangaza bitatu byagereranyijwe na manu cyarebanaga no “kurya” umutsima wo mu ijuru, kandi “kurya” ni ikimenyetso cya alufa cy’igihe cy’imvura y’itumba ya nyuma. Igitangaza cya kabiri gihagarariye ubutumwa bw’umumarayika wa kabiri aho guhumekewa “gukuba kabiri” amagambo n’interuro kugira ngo kugaragaze igihe gihagarariwe no kugwa kwa Babuloni inshuro ebyiri, kuko Babuloni iraguye, iraguye. Igitangaza cya kabiri cyari “ugukuba kabiri” ingano ya manu ku munsi wa gatandatu. Igitangaza cya gatatu cyari ukubungabungwa kw’uwo mutsima w’Isabato y’umunsi wa karindwi.

Nk’ikigereranyo cy’abamarayika batatu, manu ni yo marayika wa mbere, bityo rero igomba kuba ikubiyemo inkuru yose, ari na yo, mu Byahishuwe cumi na bine, ari inkuru y’abo marayika uko ari batatu. Marayika wa mbere ni fraktali y’ubutumwa bw’abo marayika batatu bose. Fraktali ni ishusho ya jyometriki igoranye ishobora kugabanywamo ibice, kandi buri gice kikaba ari kopi y’igice cyose ariko yagabanyijwe ingano. Uwo mwimerere witwa ukwisa n’igikintu ubwacyo. Fraktali akenshi ziba zifite ibisobanuro birambuye cyane, uko wakomeza kuzegera ukazitegereza kose. Fraktali ziboneka mu mibare, muri biyolojiya, muri fiziki, muri jewolojiya, muri shimi, mu bumenyi bw’isanzure, mu buhanga n’andi mashami menshi y’ubumenyi.

“Imiterere y’intambwe eshatu” y’abamarayika batatu bo mu Byahishuwe igice cya cumi na kane igaragarirwa mu butumwa bw’umumarayika wa mbere, bityo umumarayika wa mbere akaba “fractal” y’abamarayika batatu. Ibice bitatu bya mbere by’igitabo cya Daniyeli bigereranya ubutumwa bw’umumarayika wa mbere, uwa kabiri, n’uwa gatatu uko bukurikirana, kandi Daniyeli igice cya mbere kirimo iyo “miterere y’intambwe eshatu” igaragarira muri ibyo bice bitatu, nk’uko no ku bamarayika batatu ifitanye isano n’umumarayika wa mbere.

Igitangaza ry’incuro eshatu ry’imanwa ryagombaga kuribwa, kandi Daniyeli igice cya mbere kivuga ibyokurya. Daniyeli yatsinze ikigeragezo cy’indyo ahitamo ibinyampeke n’imboga aho guhitamo indyo ya Babuloni. Hanyuma yageragejwe ku isura ye, maze isura ye ituma habaho gutandukana hagati y’umukagaragaro we n’umukagaragaro w’abaryaga ibyokurya bya Babuloni. Ubutumwa bw’umumarayika wa kabiri ni umuhamagaro wo gutandukana na Babuloni mu gihe cy’amateka yo gutandukanywa, aho amatsinda abiri aremwa maze akaza kugaragazwa. Icyo kigeragezo cya kabiri kuri Daniyeli cyamugejeje ku kigeragezo cya gatatu cya Nebukadinezari, ari na cyo kigeragezo cya gatatu mu gice cya mbere, kandi cyashushanyaga mbere ikigeragezo cy’igishushanyo cy’izahabu cyo mu gice cya gatatu, icyo Mushiki wacu White ahora agaragaza kenshi ko ari itegeko ryo ku Cyumweru, ari na ryo butumwa bw’umumarayika wa gatatu. Daniyeli igice cya mbere ni ifaragitale y’ibice bitatu bya mbere bya Daniyeli, kandi ibyo bice bitatu bigereranya abamarayika batatu bo mu Ibyahishuwe cumi na bine, aho umumarayika wa mbere n’igice cya mbere cya Daniyeli byombi ari amafarangaitale y’abamarayika bose uko ari batatu n’ibice byose uko ari bitatu.

Guteranya no kurya manu bishushanya Yohana mu gice cya cumi cy’Ibyahishuwe afata (ateranya) agatabo gatoya mu kuboko kwa marayika, maze akagafungura.

Yohana yabanje kujya ku mumalayika no kumusaba, hanyuma agomba “gufata” agatabo gato, maze agomba no “kukarya.” Yohana ahagarariye intambwe eshatu z’umumalayika wa mbere binyuze mu kujya ku mumalayika no kumusaba, bigakurikirwa n’intambwe ya kabiri yo gufata n’iya gatatu yo kurya. Gukoranya no/cyangwa kurya, ni cyo kigeragezo cya mbere mu bigeragezo bitatu bya manu, ariko kirimo ishusho yisubiramo y’ibyo bigeragezo bitatu byose bya manu. Gukoranya no kurya manu, bishushanya Yeremiya.

“Amagambo” ye yabonetse na Yeremiya wayashakishije maze agasaba agatabo gato. Ijambo rye ryabonetse igihe manu yatoragurwaga. Gutoragura no kurya manu, bishushanya Ezekiyeli wariye igitabo yahawe; kandi mu kubikora bigaragaza ko kwanga kurya igitabo byari ukuba nk’inzu y’ibyigomeke.

Iyo Ezekiyeli aza kuba yaranze kurya agatabo gato, yari kuba ari mu nzu y’ubugome, kandi “umuzingo” w’“igitabo” yagombaga kurya washushanyijwe nk’uriho “amaganya, no kurira, n’ibyago,” bihagarariye ubutumwa bw’incuro eshatu mu minsi ya nyuma. Ubutumwa bw’incuro eshatu bwo mu minsi ya nyuma ni ubutumwa bw’abamarayika batatu bwo mu Ibyahishuwe cumi na bine, kandi urwego Ezekiyeli atangamo ubwo butumwa butatu ni urwego rw’Idini ya Isilamu n’akaga ka gatatu. Ubutumwa butatu bufite alufa n’omega, kandi ubwa gatatu ni “akaga,” ikimenyetso nyamukuru cya Isilamu; bityo alufa igomba guhuza na omega; ni cyo gituma “amaganya” ahagarariye amaganya yatangiye ku wa 9/11, igihe impanda ya karindwi n’akaga ka gatatu byageraga, bikagenda byiyongera buhoro buhoro kugeza mu byago birindwi bya nyuma. Mu “mutingito” w’itegeko ryo ku Cyumweru wo mu Ibyahishuwe cumi na rimwe, akaga ka gatatu kaza vuba, kandi ihumekerwa ritumenyesha ko itegeko ridakiranuka ryo muri Yesaya cumi ari iryo tegeko ryo ku Cyumweru. Uwo murongo utangira uvuga uti “akaga” kari ku bashyiraho amategeko adakiranuka.

Kurya manu ni ko kwari ukw’ibigeragezo bitatu, icya kabiri kikaba cyari “kwikuba kabiri” ku munsi wo kwitegura. Kandi se ni iki barimo bitegurira? Barimo bitegurira ikigeragezo cy’Isabato, ari na cyo butumwa bw’umumarayika wa gatatu.

Icyo gitangaza cy’ubwoko butatu na cyo cyari ikigeragezo cya mbere, ari cyo alpha, mu bigeragezo icumi. Imana yatanze manu ku ntambwe ya mbere, hanyuma itanga umugabane “wikubye kabiri” ku ntambwe ya kabiri, ariko nta na wo yatanze ku ntambwe ya gatatu. Ikigeragezo cya gatatu gitandukanye n’ibigeragezo bibiri bya mbere, kuko icya gatatu ari cyo kigeragezo gikemura byose. Ibyo bigeragezo bitatu bigereranya alpha y’igikorwa cy’ibigeragezo by’intambwe icumi biganisha kuri Kadeshi ya mbere.

Nimushakashaka mu byanditswe by’abahanga mu bya tewolojiya batandukanye, muzabona urutonde rwinshi rw’ibigeragezo icumi bigera ku musozo wabyo kuri Kadeshi ya mbere. Hafi ya bose bashyiramo Inyanja Itukura nk’imwe muri ibyo bigeragezo icumi, kandi bamwe bashyiramo n’ibimenyetso by’amateka byabanje kuba mbere y’Inyanja Itukura mu gihe cy’ibyago. Bose baribeshya.

Ikigeragezo cya mbere ni manu. Pawulo agaragaza ko kwambuka Inyanja Itukura kwari umubatizo.

Mose agereranya na Yesu, kandi umubatizo wa Yesu werekana inzira y’ikigeragezo ifite imiterere y’inshuro eshatu, itangirana kandi igashyira imbaraga ku kigeragezo cy’irari ry’inda. Umusaraba wagereranyijwe na Pasika yo muri Egiputa. Bamaze gusohokera hakurya y’Inyanja Itukura, Kristo yazutse nk’ituro ry’umuganura. Amaze kuva mu mva y’amazi abifashijwemo na Yohana Umubatiza, Kristo (we turo ry’umuganura) yatangiye inzira y’ikigeragezo y’iminsi mirongo ine. Amaze kuzuka nk’uko byagereranyijwe n’umubatizo We, habayeho iminsi mirongo ine Kristo yabonanaga n’abigishwa imbonankubone. Inzira y’ikigeragezo itangira nyuma yo kwambuka Inyanja Itukura, nk’uko rwose Kristo yajyanywe n’Umwuka mu butayu akimara kuva mu mazi.

Ikigeragezo cya mbere Kristo yahuye na cyo cyari icyo kurya, kuko Umutsima w’Uw’ijuru yatangiye umurimo We wasigiwe aho Adamu yari yaraguye rwose. Ikigeragezo cya mbere nyuma y’Inyanja Itukura ni ikigeragezo cya mana gikubye gatatu, kigereranya ikigeragezo gikubye gatatu cyagwiriye Umutsima w’Uw’ijuru. Igeragezwa rya Kristo ryatangiye amaze kuva mu mazi, bityo n’ibigeragezo icumi bigomba na byo gutangira “nyuma y’uko” bari bamaze kuva mu mazi. Hanyuma Kristo yahuye n’ikigeragezo gikubye gatatu, gishyizwe mu rwego rw’icyo kurya, nk’uko byagereranyijwe n’ikigeragezo gikubye gatatu cya mana cyatangiye nyuma y’uko Umwuka yari amaze gusohora Isirayeli ya kera muri Egiputa akayinjiza mu butayu.

Izindi ntonde zitekereza ku byigomeke bivugwa ko bigaragazwa n’ibigeragezo cumi bigeze ku ndunduro i Kadeshi, zishyira ubwigomeke bwa Aroni bw’inyana ya zahabu muri ibyo bigeragezo cumi; ariko zibeshya.

Igikorwa cy’ubushotoranyi cy’inyana y’izahabu gihagarariye ibigeragezo bibiri. Ni ikintu cy’ingenzi mu kimenyetso cy’inyana y’izahabu. Gusenga ibigirwamana kwabayeho igihe abantu batekerezaga ko Imana itazabona, hanyuma bikurikirwa no kugaruka kwa Mose. Nuko abantu bafata icyemezo cyo gukomeza kuba abasenga ibigirwamana bareberwa n’Imana, nk’uko byagereranywaga na Mose.

Mu ubwo bwigome bubiri bugenda bwiyongera, tubona ugucikamo ibice kw’ubuhanuzi mu miryango, igihe umuryango wa Lewi washyirirwagaho by’umwihariko umurimo w’ubuturo bwera, kuko kugeza kuri ubwo bwigome, umurimo w’ubuturo bwera wagombaga gukorwa n’imfura za buri muryango. Ibyo ntibyagombaga kongera kuba bityo. Ubu umuryango wa Lewi wizerwa ni wo wari kurinda urusengero. “Ugucikamo ibice” cyangwa gutandukanywa mo “bibiri” ni kimwe mu bice bigize ikimenyetso cy’ubuhanuzi cy’inyana y’izahabu.

Ubugome bwa Aroni bwashushanyaga ubugome bwa Yerobowamu, umwami wa mbere w’ubwami bwo mu majyaruguru bwa Isirayeli. Yerobowamu “akuba kabiri” inyana z’izahabu, imwe ayishyira i Beteli indi ayishyira i Dani. Aroni na Yerobowamu bahagarariye amateka abangikanye, ari yo mateka yo kuremwa kw’ishusho y’inyamaswa. Amateka y’ishusho y’inyamaswa asohozwa mu bihe bibiri, bitandukanijwe n’itegeko ryo ku Cyumweru ryo muri Leta Zunze Ubumwe za Amerika. Ishusho y’inyamaswa ni ikimenyetso cy’iyunga ry’itorero na leta rishyirwaho mbere muri Leta Zunze Ubumwe za Amerika, hanyuma rikajyanwa ku isi yose.

Buri gihe habaho amacakubiri ajyana n’ibimenyetso by’ishusho y’inyamaswa. Ku gihe cya Aroni, byari ugutandukanywa kw’Abalewi; ku gihe cya Yerobowamu, byari ugutandukanywa kw’imiryango cumi n’ibiri ikagabanywamo ibiri yo mu majyepfo n’icumi yo mu majyaruguru.

Ikimenyetso cy’uwo mubano uri hagati y’itorero na Leta Yohana acyita “ishusho y’inyamaswa” mu gitabo cy’Ibyahishuwe. Inyana z’izahabu za Aroni na Yerobowamu zari amashusho y’inyamaswa, kandi iyo nyamaswa ayo mashusho yari ayayo ni Babuloni, kuko ubwami bwa mbere mu buhanuzi bwa Bibiliya bugereranywa n’umutwe w’“izahabu” muri Daniyeli igice cya kabiri. Ishusho y’inyamaswa igereranya ibigeragezo bibiri, kuko ikigeragezo kibanza kuzanwa mbere ku nyamaswa yo ku isi—Leta Zunze Ubumwe za Amerika, hanyuma mu gice cya cumi na gatatu cy’Ibyahishuwe Leta Zunze Ubumwe za Amerika zigahatira isi gushyiraho ishusho y’inyamaswa. Ikigeragezo cya mbere ni USA, hanyuma isi.

Ubugome bw’inyana y’izahabu bufite impande ebyiri kandi buranga ibigeragezo bibiri mu byenda bya mbere biganisha ku kigeragezo cya cumi kandi cya nyuma i Kadeshi ya mbere. Iyo ubugome bwa Aroni n’ubwa Yerobowamu buhurijwe hamwe “umurongo ku wundi murongo,” usanga Aroni, umutambyi mukuru, ahagarariye itorero, na Yerobowamu, umwami wa Isirayeli, ahagarariye leta. Iyo mirongo yombi ihujwe hamwe iba ikimenyetso cy’ihuriro ry’itorero na leta. Alitari ebyiri za Yerobowamu zashyizweho i Beteli, (bisobanura itorero) n’i Dani (bisobanura urubanza), kandi hamwe bigahagararira ihuriro ry’itorero na leta. Izi ngingo zimaze gushyirwaho, tuzatangira kumenya ibigeragezo icumi.

Ibigerage icumi bishyizwe mu rwego rw’ikiruhuko cy’Isabato (Abaheburayo 3–4). Bitangirana n’igitangaza gikubye gatatu cy’imanā n’inyigisho yacyo ku Isabato, kandi birangirira ku kigeragezo cya cumi, ari cyo Kadeshi ya mbere. Iyo Kadeshi ya mbere ni “umunsi wo kurakaza uvugwa mu Byanditswe,” kandi Pawulo ashyira ubugome bwa nyuma mu rwego rw’ikigeragezo cy’Isabato. Ikigeragezo cya alufa cyari Isabato, nk’uko cyashushanywaga n’imanā, kandi ikigeragezo cya cumi n’icya omega kuri Kadeshi ya mbere na cyo cyari ikiruhuko cy’Isabato. Alufa na Omega buri gihe bigaragaza iherezo rifatanyije n’itangiriro.

Ku “munsi wo kurakaza” ubutumwa bwa Yosuwa na Kalebu bwaranzwe. Uwo murongo ushingiye ku cyiciro cy’abantu batazinjira, bitewe no kutizera ubutumwa bumvise. Ubutumwa bugereranywa n’“ikiruhuko.”

“Kuruhuka” ni ubutumwa bugereranywa n’ubutumwa bwa Yosuwa na Kalebu. Pawulo akoresha ukuri kujyanirana n’Isabato y’umunsi wa karindwi nk’ikimenyetso cy’ubutumwa bwo “kuruhuka” bwanzwe n’abari baragenewe gupfira mu butayu.

Imvugo igira iti, “Uyu munsi nimwumva ijwi rye,” ni yo imwe n’ishimangiro ryo mu gitabo cy’Ibyahishuwe rivuga umuntu wese wumva ijwi rya Mwuka, ari byo kumva ubutumwa bwa Mwuka, ari bwo butumwa bw’imvura y’itumba, ari bwo butumwa bw’“ikiruhuko.” I Kadeshi iryo jwi ryarumvikanye, maze abigometse bihitiramo umuyobozi mushya kugira ngo abasubize muri Egiputa. Amateka y’uku kugomera avugwa muri Zaburi 95 no na Pawulo mu Baheburayo. Ayo mateka agaragaza kunanirwa kwa Isirayeli ya kera mu kigeragezo cyayo cya cumi. Ikigeragezo cya mbere mu bigeragezo icumi cyatangiranye n’igitangaza gikubye gatatu cy’umunā gihagarariye ubutumwa bw’abamarayika batatu, Amategeko y’Imana, ikiruhuko cy’Isabato, Umugati wo mu Ijuru, kumvira n’urubanza—kandi icya nyuma muri ibyo bigeragezo icumi cyari ikigeragezo cy’“ikiruhuko.” “Ikiruhuko” cy’ubuntu nk’uko Mushiki wacu White abivuga, ni ikimenyetso cy’imvura y’itumba. Kadeshi ni ikimenyetso cy’ikigeragezo cyo kwemera cyangwa kwanga ubutumwa bw’imvura y’itumba butangwa “umurongo ku wundi murongo.”

Interuro ku murongo, “ikiruhuko” ni isukwa rya Mwuka Wera rigereranywa n’imvura y’itumba. “Ikiruhuko” kandi ni Isabato y’umunsi wa karindwi, ari yo kashe nyakuri ishyirwa ku bizerwa mu gihe cy’imvura y’itumba. “Ikiruhuko” ni ubuntu bugereranya imbaraga zihabwa abantu ibihumbi ijana na mirongo ine na bine igihe ibyaha byabo bihanaguweho rwose iteka ryose. Ubwo buntu si imbaraga zitangwa zigereranya kwezwa gusa, ahubwo ni n’ubuntu butanga gutsindishirizwa igihe amaraso ya Kristo akoreshwa kugira ngo akureho ibyaha by’umuntu wihana. “Ikiruhuko” cy’ubuntu ni ubutumwa bwo gukiranuka kwa Kristo, ari bwo gukiranuka butanga ubuntu (imbaraga) bwo kubaho umuntu adakora icyaha, n’ubuntu buhindura Umunya-Lawodikiya akamugira Umunya-Filadelifiya. Iyo amaze guhindurwa n’ubuntu bwo gutsindishirizwa, uwahoze ari Umunya-Lawodikiya, nk’Umunya-Filadelifiya, abinyujije mu mbaraga z’ubuntu, agenda mu nzira yejejwe ijyana ku guhabwa ubwiza. “Ikiruhuko” ni ubutumwa bw’umumarayika wa gatatu, nk’uko bugaragazwa nk’“gutsindishirizwa no kwizera mu kuri nyakuri.” Kubera ko bimeze bityo, Kadeshi yerekezaga kuri 1888.

Kadeshi ya mbere igaragaza ubutumwa bw’“ikiruhuko” ari bwo butumwa bw’“ubutumwa bwiza.” Ubutumwa bwiza bw’iteka ni “umurimo wa Kristo mu gutangiza gahunda y’igeragezwa rifite ibice bitatu, ikuza hanyuma ikagaragaza amatsinda abiri y’abaramya.” Ubutumwa bw’ubutumwa bwiza bw’iteka bw’“ikiruhuko” kuri Kadeshi ya mbere bugaragaza ubutumwa bw’ibice bitatu bw’ubutumwa bwiza bw’iteka buyoborwa n’umurimo w’ibice bitatu wa Mwuka Wera, uhamya iby’icyaha, no gukiranuka no guca urubanza. Izo ntambwe eshatu ni zo ntambwe eshatu z’igeragezwa, ari na zo rwose, mu kigeragezo cy’umunā!

Igeragezwa cumi bitangirana n’inzira y’igerageza ry’incuro eshatu, igashyira imbaraga ku Mategeko y’Imana, Isabato, n’inshingano ya muntu yo kurya no gusya ubutumwa bw’Imana. Igeragezwa rya mbere muri ayo cumi ryari iry’incuro eshatu nk’uko n’irya cumi na ryo ryari rimeze. Igeragezwa rya mbere rikoresha manu, nk’ikimenyetso cy’Umugati wo mu Ijuru ushyira hejuru Isabato y’umunsi wa karindwi. Igeragezwa rya nyuma rikoresha “ikiruhuko,” nk’ikimenyetso cy’inzira ya nyuma y’igerageza y’imvura y’itumba, isorezwa ku itegeko ryo ku Cyumweru, aho abagereranya Umugati wo mu Ijuru bazamurwa nk’ibendera ry’Isabato.

Intangiriro y’ibigeragezo icumi, kimwe n’iherezo ry’ibigeragezo icumi, ishimangira Isabato n’ubutumwa bw’ubutumwa bwiza bujyanye na yo, ari bwo butumwa bwiza bw’iteka bw’umumarayika wa gatatu. Kadeshi ya mbere ni omega y’ibigeragezo icumi, bityo alpha y’ibigeragezo icumi na yo igomba kugira ibiranga nk’ibyo. Kadeshi yashushanyaga umwaka wa 1863, igihe Uwiteka yari yifuje kurangiza umurimo We no kujyana ubwoko Bwe mu rugo, ariko kwinjira mu Gihugu cy’Isezerano biratinda.

Mushiki wacu White arabaza ati: “Mbese twaramutonganya nk’uko Isirayeli ya kera yamutonganyije?” Turamutonganya iyo twivanga n’isi, igereranywa na Egiputa, ari ho hantu nyine abigometse i Kadeshi bashatse umuyobozi wo kubasubizayo. Mu 1863, nk’uko guhumekerwa kwabigaragaje, kwifuza gusubira muri Egiputa no kwitoranyiriza undi muyobozi bishushanya kwifuza kwifatanya n’isi.

Igice turimo gusuzuma ubu cyabanje no gukurikirwa n’icyo Sister White yavuze ku byerekeye Isirayeli ya kera itinjira mu buruhukiro. Mu rwego rw’ubugome bwabo bwakomeje, yashyize ahagaragara imirongo igaragaza uburyo Imana yifuzaga kugirana isano n’umugeni Wayo, ariko umugeni Wayo arabyanga. Igice gikurikira kijyana ku byo tumaze gusoma.

Mu ngingo yanditseho, aravuga ati: “Imana yasabaga ubwoko bwayo kuyiringira yo yonyine. Ntiyashakaga ko bahabwa ubufasha n’abatari bayikorera.” Mu mwaka wa 1863, Ubudivantisiti bw’Abamileriti b’i Lawodikiya bwagiranye ubumwe na guverinoma ya Leta Zunze Ubumwe za Amerika kugira ngo bubafashe mu mihati yabo yo kubuza abasore babo kujyanwa mu gisirikare mu ntambara yahitanye abantu benshi kurusha izindi zose mu mateka ya Amerika.

Mushiki White avuga, afatanyije n’ibyo yavuze ku bwigomeke bw’i Kadeshi ati: “Umuremyi wa byose ntakeneye ubufasha bw’abanzi be kugira ngo ashyireho ugusengwa kwe. Ntasaba igitambo cy’ubugome, kandi ntiyemera amaturo y’abafite izindi mana imbere y’Uwiteka.” Mu 1863, urugendo rw’Abadivantisiti b’Abamilerite b’i Lawodikiya rwabaye itorero maze rugirana ubufatanye n’ubutegetsi bwari kuzahatira igihugu, hanyuma nyuma yaho isi yose, gusenga ku Cyumweru.

Mu nyandiko itaha, tuzakomeza ibitekerezo byacu ku mirongo y’ubuhanuzi iganisha ku 1863, ari yo ibuye ryo ku mutwe ry’igihe cy’ubuhanuzi cyo kuva mu 1844 kugeza mu 1863.