Paniumu - Umubare wa Cumi na Gatandatu

Daniyeli cumi na rimwe itangira imenyekanisha Donald Trump nk’umukuru wa nyuma w’ubwami bwa gatandatu bwo mu buhanuzi bwa Bibiliya. Mu mwaka wa gatatu wa Kuro, ari na ho iyerekwa ryatangiriye mu gice cya cumi, byuzuzwa mu murongo wa mbere w’igice cya cumi na rimwe n’ijambo, “kandi.”

Gaburiyeli yitondera gusubira kuri Dariyo no kumuhuza na Kuro uko atangira inkuru ye yo mu gice cya cumi na kimwe. Igice cya cumi gikomeza nk’iyerekwa rimwe rikagera ku murongo wa nyuma w’igice cya cumi na kabiri, kandi gitangira mu mwaka wa gatatu wa Kuro.

Dariyo hamwe na Kuro bagize ikimenyetso cy’ishyanga rigizwe n’ibice bibiri, ari ryo ry’Abamedi n’Abaperesi, rihagarariye ububasha bugizwe n’ibice bibiri bwa Repubulikanisimu n’Ubutesitanti muri Leta Zunze Ubumwe za Amerika; bityo, bagahagararira ikimenyetso kigizwe n’ibice bibiri cy’igihe cy’imperuka. Ivuka rya Aroni na Mose ryaranze igihe cy’imperuka cy’ubuhanuzi bwa Aburahamu bw’imyaka magana ane mu itangiriro rya Isirayeli ya kera; ni na ko ivuka rya Yohana Umubatiza na Kristo ryagereranyaga ibimenyetso bibiri by’inzira by’igihe cy’imperuka ku iherezo rya Isirayeli ya kera. Yesu buri gihe yerekana iherezo akoresheje intangiriro.

Dariyo na Kuro hamwe bagereranya ikimenyetso cy’inzira kigereranywa nk’igihe cy’imperuka, ubwo imyaka mirongo irindwi y’ubunyage i Babuloni yarangiraga.

Dariyo na Kuro bagereranya imyaka ya 1798 na 1799, igaragaza igihe cy’imperuka, ubwo ubunyage busa n’ubwo Isirayeli y’umwuka yari ibayemo muri Babuloni y’umwuka bwarangiraga. Umwaka wa 1798 wagaragaje iherezo ry’ubutegetsi bwa gipapa mu rwego rwa politiki, bwagereranyijwe n’inyamaswa ya marayika w’i Roma yari yicayeho.

Napoléon yarangije ubuzima bw’inyamaswa mu 1798, kandi mu 1799, umugore wari wicaye ku nyamaswa yapfiriye mu buhungiro. Mu 1989, Ronald Reagan na George Bush mukuru bombi bari abaperezida, bikaba byararanze igihe cy’imperuka mu 1989. Dariyo na Kuro bahagarariye Reagan na Bush mukuru. Umurongo wa kabiri uravuga uti:

Dariyo yari Reagani, Kuro yari Bush mukuru, kandi batatu bakurikiye Kuro bari Clintoni, Bush muto, Obama Umucabanyamacakubiri, maze uwa kane kandi “ukize cyane kurusha abandi,” perezida wazamuye ab’isi yose b’i Grecia, yari Trump. Ijambo “gukangura” risobanura kubyutsa. Igihe Trump yatangazaga kandidatire ye mu 2015, ab’isi yose, abo Yoweli avuga ko ari “abapagani,” barakangutse.

Igihe “abapagani” bakangukiye, “umunsi w’Uwiteka uba wegereje” mu kibaya cya Yehoshafati. “Yehoshafati” bisobanurwa ngo urubanza rwa Yehova; kandi icyo kibaya nanone cyitwa ikibaya cy’icyemezo. Guhera mu mwaka wa 2015, “imbaga nyamwinshi” yo ku isi izatangira kwimurirwa mu mifungo itandukanye yateguriwe urwitwazo rwose abantu batanze rwo kutiyemeza gukorera Imana. Ku itariki ya 9/11 ni ho urubanza rw’abazima rwatangiriye, kandi mu mwaka wa 2015, Trump yatangaje ko aziyamamariza kuba perezida. Ku itariki ya 9/11 ni ho icyiciro cya mbere cy’imvura y’itumba cya nyuma cyatangiye kugwa, kandi iyo mvura y’itumba ya nyuma ni yo yeza umusaruro kugeza ku gukura kwawo; maze mu mwaka wa 2015, nyuma y’imyaka cumi n’ine iyo mvura itera isarura ryeze iguye, igitabo cya Yoweli kivuga umuburo ko igihe Donald Trump “akangura ubwami bw’Ubugiriki,” cyangwa nk’uko Yoweli abivuga, igihe Trump “akangura abapagani mu mwaka wa 2015,” isarura ryo ku isi ritangiye kweza.

Ni ngombwa kumenya ko ukuri kwa mbere kuvugwa muri Daniyeli cumi n’umwe, ari uruhare rw’ubuhanuzi rwa Donald Trump. Ubwami bwa mbere bw’ubuhanuzi bwa Bibiliya bugaragazwa mu gitabo cya Daniyeli ni Babuloni. Tekereza inkuru ya Babuloni mu gitabo cya Daniyeli iyo Nebukadinezari ataza gukoreshwa n’Ihumekero kugira ngo ashyireho icyitegererezo cy’ubuhanuzi. Ubwami bwa gatandatu bw’ubuhanuzi bwa Bibiliya ntibwuzuye hatabayeho ubuhamya bw’umutegetsi wa nyuma w’ubwo bwami. Ihame ryo kuvugwa bwa mbere rishyiraho akamaro ka Trump nk’ikimenyetso gifite akamaro k’ibanze cyane mu iyerekwa Daniyeli yahawe ku munsi wa makumyabiri na kabiri nyuma yo kwiyiriza ubusa ibyumweru bitatu.

Iyerekwa ryo mu gice cya cumi na kimwe rigaragaza ibiba ku bwoko bw’Imana mu minsi y’imperuka, kandi ko Trump ari umuyobozi wa Leta Zunze Ubumwe za Amerika, hanyuma nyuma yaho akaza kuba n’uwa Loni, ni ukuri gufite ingaruka z’iteka ryose zijyanye no gusobanukirwa cyangwa kudasobanukirwa uko kuri. Uko kuri kwari ingenzi cyane ku buryo Gaburiyeli yagushyikiriza Daniyeli ku buryo, mu murongo wa cumi na kane, Daniyeli yandika abikuye ku mucyo yahawe n’umumarayika Gaburiyeli ko ari “abambuzi bo mu bwoko bwawe” bashyiraho iyerekwa. Ntibishoboka gukurikirana neza ibikorwa bya Donald Trump mu buhanuzi udakoresheje Roma nk’icyitegererezo kugira ngo umenye ibimenyetso by’intambwe ze mu mateka y’ubuhanuzi bwa Daniyeli igice cya cumi na kimwe.

Trump, nk’ikimenyetso cya Leta Zunze Ubumwe z’Amerika mu gihe cy’itegeko ryo ku Cyumweru, akora igishushanyo cy’inyamaswa, kandi mu kubikora yubaha iyo nyamaswa; bityo rero ni igishushanyo cy’inyamaswa, kandi nanone ni igishushanyo cyo guhesha icyubahiro inyamaswa. Mu Byahishuwe 17, ubupapa ni ubwa munani, bukaba ari ubwo muri ba ndwi; kandi Donald Trump ni perezida wa munani kuva kuri Reagan mu gihe cy’imperuka mu 1989, ariko kandi ni uwa gatandatu, bisobanura ko ari uwa munani ukomoka muri ba ndwi.

Mu Ibyahishuwe igice cya cumi na karindwi, Yohana mu murongo wa gatatu ajyanwa mu butayu aho abona indaya yicaye ku nyamaswa. Iyi ndaya yamenyekanishijwe n’amadini yose akomeye y’Abaporotesitanti ko ari Kiliziya Gatolika, nubwo yose mu minsi y’imperuka ahakana imyizerere yayo y’ishingiro. Igihe Yohana yayibonaga, Kiliziya y’i Roma yari yasindishijwe n’amaraso y’abahowe ukwizera, kandi yari yitwaje izina rya nyina w’indaya. Ibi bigaragaza ko Yohana yagejejwe mu mwaka wa 1798, igihe ubupapa bwari bwaramenetse amaraso y’ubuhamya bwo kwicwa kw’abahowe ukwizera kandi hari n’amwe mu matorero yahoze ari ay’Abaporotesitanti yari asanzwe atangiye gusubira mu bumwe bwa Roma Gatolika. Aho yari ahagaze Yohana yabonye “abami barindwi,” batanu muri bo bari baraguye mu 1798, kandi ubwami bumwe bwariho mu 1798, kandi ubwo bwami bwari Leta Zunze Ubumwe z’Amerika, ariko ubundi bwami, bugizwe n’abami icumi, bwari kuzaza nyuma; kuko mu 1798 aho Yohana yari ahagaze ubwami bwa karindwi butari bwaza. Abo bami icumi bategeka mu gihe cy’ikibazo cy’itegeko ryo ku cyumweru, kandi bemeranya guha ubwami bwabo bwa karindwi iyo nyamaswa y’ubwami bwa gatanu, yo yari yarahawe uruguma rwica mu 1798.

Umubare “8” ugereranya umuzuko, kandi ubupapa ni bwo munani bukomoka kuri ba barindwi igihe igikomere cyabwo cyica gikize, mu bumwe bw’incuro eshatu bw’ikiyoka, inyamaswa, n’umuhanuzi w’ibinyoma buzabaho ku itegeko ryo kuruhuka ku Cyumweru rigiye kuza vuba. Mu mwaka wa 2020, abashyigikiye ubutegetsi bw’isi bibye amatora bayanyaga Trump, kandi yiciwe mu mihanda ivugwa mu Byahishuwe igice cya cumi na rimwe. Abahamya babiri bo mu Byahishuwe igice cya cumi na rimwe bagereranya amahembe abiri y’inyamaswa yo mu isi, kandi ayo yombi yishwe mu mwaka wa 2020. Trump ni perezida wa gatandatu kuva kuri Reagan mu gihe cy’imperuka mu 1989; ariko kuva mu 2024, ni na we munani ukomoka kuri ba bami barindwi bamubanjirije. Mu 2024, igikomere cye cyica cyarakize, maze icyarimwe aba uwa munani ukomoka kuri ba barindwi, bihuye mu buryo butunganye n’ikimenyetso cy’ubuhanuzi gishyiraho iyerekwa. Niba udafite Roma, nta bushobozi ufite bwo gukurikira imigendekere y’ishusho ya Roma.

Kugira ngo umuntu asobanukirwe uburyo Trump ari Konstantini Mukuru igihe imyaka “250” ya Nero irangiye, cyangwa uburyo ari Antiyokusi Mukuru mu mwaka wa 207 mbere ya Kristo, cyangwa uburyo ari perezida wa nyuma ufite umutwe w’igihe cye cyose cya zahabu ushingiye ku gutuma Amerika iba “ikomeye,” bisaba kwemera ko uwo mutwe ubanza kuvuga Trump n’uruhare rwe rw’ubuhanuzi.

Ikimenyetso cya “ukuri” gihagarariwe n’ijambo ry’Igiheburayo risobanura “ukuri,” rigizwe n’inyuguti ya mbere, iya cumi na gatatu, n’iya makumyabiri na kabiri z’inyuguti z’Igiheburayo, kigaragaza Reagan nk’inyuguti ya mbere, na Obama nk’inyuguti ya cumi na gatatu y’ubwigomeke, nk’uko bihagarariwe na 2013 igihe uwahoze ari umuyobozi w’Ibiro by’Inikizisiyo yakurikwaga na papa wa mbere w’Uyezu. Kubera ko umuyobozi w’Inikizisiyo yeguye, iherezo rye rihura n’itangiriro rya papa w’Uyezu. Uko guhuzwa hagati ya ba papa babiri ba Obama kwabaye ku wa 13 Werurwe 2013. Obama ahuzwa n’inyuguti ya cumi na gatatu y’ubwigomeke, kandi inyuguti ya makumyabiri na kabiri ni Trump.

Ivugururwa rya makumyabiri na kabiri rigena ko perezida adashobora kurenza manda ebyiri, kandi iyo harebwa ba perezida bayoboye manda ebyiri, ariko manda zabo zikaba ZITARAKURIKIRANA, haboneka babiri gusa. Grover Cleveland ni we alpha wa ba perezida bayoboye manda ebyiri zitakurikiranye, kandi Trump ni we omega. Grover Cleveland yari perezida wa makumyabiri na kabiri, kandi Trump, nk’omega ugereranyijwe na Cleveland, afite ikimenyetso cya alpha cy’“22.” Cleveland na Trump bahagarariye alpha na omega bikubiyemo ikimenyetso cy’inyuguti ya makumyabiri na kabiri mu nyuguti z’Igiheburayo. Hari ba perezida babiri gusa bayoboye manda ebyiri zitakurikiranye, kandi Trump ni uwa kabiri muri abo babiri. Kabiri ka omega gukubijwe na makumyabiri na kabiri ya alpha bingana na mirongo ine n’ine, ikimenyetso cya 1844, na cyo kikaba ikimenyetso cy’urugi rwafunzwe ku itegeko ryo ku Cyumweru, nk’uko byagereranyijwe n’urugi rwafunzwe rwo mu 1844. Trump ni umuntu wa 44 wihariye wabaye perezida, kandi ni perezida mu gihe urugi rufungwa ku itegeko ryo ku Cyumweru.

Trump yagereranyijweho nk’uwashushanyijwe na Kuro Mukuru. Kuro Mukuru yashyize ahagaragara itegeko rya mbere, kandi Arutazerikisesi Mukuru ashyira ahagaragara itegeko rya gatatu. Irya mbere n’irya gatatu bihura neza, kuko Yesu ahora yerekana iherezo akoresheje intangiriro. Trump aba ahari igihe imyaka “250” ya Nero irangiye, ishushanywa na Konsitantino Mukuru. Ku iherezo ry’imyaka “250” ibarwa uhereye mu mwaka wa 457 mbere ya Kristo, Trump ashushanywa na Antiyokusi Mukuru, wagarutse afite imbaraga kurusha mbere mu mwaka wa 2024, mu gusohozwa kw’umurongo wa cumi na gatatu.

Igihe Leta Zunze Ubumwe z’Amerika zizatsindwa na Roma ku itegeko ryo ku Cyumweru, buri gihugu cyo mu isi yose kizahita gihatirwa kunamira Roma.

“Amahanga y’amahanga” ahatirwa kubikora n’Amerika, yo ifata ubuyobozi bw’Umuryango w’Abibumbye mu gihe cy’itegeko ryo ku Cyumweru rigiye kuza vuba. Umuryango w’Abibumbye ni ba bami icumi bo mu Ibyahishuwe 17 bategekwa na Ahabu, umwami w’imiryango icumi y’amajyaruguru, washakanye na Yezebeli. Ugushakana kwa Yezebeli na Ahabu ni ko gushyingiranwa gusohorerwa mu itegeko ryo ku Cyumweru rigiye kuza vuba. Mu itegeko ryo ku Cyumweru, Amerika, igihugu cy’ubwiza bwo muri Daniyeli 11, n’inyamaswa yo ku isi yo mu Ibyahishuwe 13, isoza amateka yayo nk’ubwami bwa gatandatu bw’ubuhanuzi bwa Bibiliya. Ku musozi wa Karumeli, abahanuzi 850 ba Bāli n’abatambyi b’igishanga baryaga ku meza ya Yezebeli bicwa na Eliya. Amerika yicwa ku itegeko ryo ku Cyumweru rigiye kuza vuba, nk’uko abahanuzi b’ibinyoma biciwe ku musozi wa Karumeli. Uhereye ubwo, inkuru iba iri hagati ya Eliya, ahanganye na Ahabu na Yezebeli, kandi Ahabu agereranya ubwami bukubye incuro icumi, butegekwa n’uwa mbere wakoze ubusambanyi na Yezebeli. Yezebeli agambiriye gukora ubusambanyi na buri bwami bwose, ariko Ahabu agereranya uwa mbere wabikoze, kandi ni Amerika ipfira ku musozi wa Karumeli maze ako kanya igahinduka umukunzi wa mbere wa Yezebeli. Mu buryo bwa Daniyeli 11, ni ho ku itegeko ryo ku Cyumweru Trump ahagurukira nk’umwami ukomeye w’Ubugiriki, ugereranywa na Alekisanderi Mukuru.

Donald Trump ahaguruka nk’“umwami ukomeye” w’Umuryango w’Abibumbye, ugereranywa muri uwo murongo, hanyuma agakurikirwaho n’ishushanywa n’amateka ya Alegizandere Mukuru. Igihe ahagurutse, Leta Zunze Ubumwe za Amerika, ari bwo bwami bwa gatandatu bw’ubuhanuzi bwa Bibiliya, burangira, maze ubwami bwa karindwi bw’abami icumi bwo mu Byahishuwe cumi na birindwi bugatangira. Abo bami icumi batangiza ubwami bwabo bwa karindwi bemeranya ako kanya guha ubwo bwami bwabo bwa karindwi ububasha bwa gipapa, ari bwo bwami bwa munani, bukomoka ku bwami burindwi bwabubanjirije. Icyo bemeranyijeho cyari ugusohoza ubushake bw’Imana, kandi ubushake bwayo bugaragazwa umurongo ku murongo mu Byanditswe by’ukuri byose.

Imirongo ya gatanu kugeza ku ya cyenda yo muri Daniyeli 11 yasohorejwe mu mateka y’ubuhanuzi yagereranyaga mu buryo butunganye rwose amateka y’ubutware bwa gipapa nk’uko agaragazwa mu mirongo ya mirongo itatu n’umwe kugeza kuri mirongo ine yo muri icyo gice kimwe. Umurongo w’amateka uri mu mirongo ya gatanu kugeza ku ya cyenda ujyanye n’umurongo w’amateka uri mu mirongo ya mirongo itatu n’umwe kugeza ku murongo wa mirongo ine. Iyi mirongo yombi igaragaza igihe ubwo butware bugereranya Roma ya gipapa bwabanje kunesha inzitizi eshatu, bukimara gutegeka igihe runaka kugeza habayeho isezerano ryacitse, ryazanye umwami wo mu majyepfo abarwanya, maze ribagezaho igikomere cyica. Uko iyo mirongo yombi irushaho kwigwa no kugereranywa n’amateka, ni ko irushaho kugaragara ko ari ukuri kwimbitse kandi gutomoye. Ukuri kwabyo kugaragarira ku buryo ihagararira neza imiterere iri muri iyo mirongo, kandi no ku mateka yayisohoje.

Amateka yasohoye mu isohozwa ry’iyo mirongo itanu ahura kandi ajyana n’amateka ya Roma y’ubupapa ashyirwa ahagaragara mu mirongo ya mirongo itatu n’umwe kugeza kuri mirongo ine, kandi atanga urwego rw’itangizwa rya Antiyokusi Mukuru mu mirongo ya cumi kugeza kuri cumi n’itanu.

Mu isohozwa ry’umurongo wa cumi, Antiyokusi Mukuru yaratsinze ageza ku gihome cya Egiputa, aho yarangirije iyo ntambara kugira ngo yongere kwisuganya. Iryo mateka ni ikigereranyo cy’isenyuka ry’Ubumwe bw’Abasoviyeti mu wa 1989, nk’uko bigaragazwa mu murongo wa mirongo ine w’icyo gice kimwe.

Amagambo yo mu murongo wa cumi agira ati “ntabwo bizabura kuza, kandi bizarenza urugero, kandi bizambuka” ni amwe rwose mu Giheburayo n’ayo mu murongo wa mirongo ine agira ati “azinjira mu bihugu, kandi azarengera urugero kandi azambuke.” Iyo mirongo yombi igaragaza igihe umwami w’amajyaruguru (Antiyokusi mu murongo wa cumi na Reagan mu murongo wa mirongo ine) anesha umwami w’amajyepfo (Ptolemy mu murongo wa cumi n’Ubumwe bw’Abasoviyeti mu murongo wa mirongo ine). Ibyo bitero byombi byari ibyo kwihorera ku ntsinzi yabanje y’umwami w’amajyepfo (Ptolemy mu mirongo ya gatanu kugeza ku wa cyenda na Napoleon mu murongo wa mirongo ine). Impamvu yatumye umwami w’amajyepfo atera ni isezerano ryarenzwe (ubukwe bwa Bernice mu mirongo ya gatanu kugeza ku wa cyenda n’Isezerano rya Tolentino ryo mu 1797 ryarenzwe na Napoleon). Imiterere y’ubuhanuzi igaragarira muri iyo mirongo no gusohora kwayo mu mateka nyuma na byo bihura na Yesaya 8:8.

Igihe Yesaya ahanuye ko ingabo za Senakeribu “zizarengera zikambuka,” yongeye gukoresha rya jambo rimwe ry’Igiheburayo nk’iriri mu murongo wa cumi n’uwa mirongo ine. Yesaya agaragaza igihe Senakeribu, ubwami bwo mu majyaruguru, yatsindaga ubwami bwo mu majyepfo bwa Yuda, ariko asiga Yerusalemu igihagaze, kuko yageze gusa “ku ijosi,” nk’uko Antiyokusi yageze ku mupaka mu murongo wa cumi. Impamvu ya Senakeribu yari uko Hezekiya yari yarishe isezerano yari afitanye na Ashuri, nk’uko bigaragazwa n’uko Hezekiya yahagaritse gutanga umusoro wari warumvikanyweho. Iryo sezerano ryishe ni ryo kidasanzwe muri iyo mirongo itatu ihwanyije. Buri umwe muri yo warimo isezerano ryishwe, ariko kuri Tolomayi na Napoleyoni, umwami wo mu majyaruguru ni we washinjwaga kurenga ku isezerano. Senakeribu we, umwami wo mu majyaruguru, yashinje Hezekiya kwanga gutanga umusoro wari waragenewe.

Ingabo yo mu majyaruguru ya Senakeribu yafashe imidugudu mirongo ine n’itandatu y’i Buyuda mu rugendo rwayo yerekeza i Yerusalemu. Ni iby’agaciro gakomeye mu buhanuzi ko Yesaya 8:8 ihuzwa n’umurongo wa cumi n’uwa mirongo ine, bityo igatanga umuhamya wa gatatu w’ugusenyuka k’ubwami bwo mu majyepfo bwa Leta Zunze Ubumwe z’Abasoviyeti mu mwaka wa 1989. Iryo s enyuka riranga intangiriro y’igihe cy’umurongo wa mirongo ine kidafite ikirimo. Uhereye ku gusohora k’umurongo wa mirongo ine mu 1989 kugeza ku murongo wa mirongo ine n’umwe, uhagarariye itegeko ryo ku Cyumweru rigiye kuza vuba, harimo igihe kirimo ubusa mu murongo wa mirongo ine. Icyo gihe gitangira mu 1989 kikazarangirira ku itegeko ryo ku Cyumweru. Umurongo wa mirongo ine nta cyo uvuga kuri icyo gihe, ariko umurongo wa mirongo ine ushobora gusobanurwa hakoreshejwe uburyo bw’umurongo ku wundi murongo.

“Urufunguzo” rw’ibanze rwo gushyiraho amateka ahishwe y’umurongo wa mirongo ine, ni ubuhamya bwa Yesaya bwerekeye intambara yo kwihorera yatsinzwe n’ubwami bwo mu majyaruguru bukarwanya ubwami bwo mu majyepfo. Yaba ari ubugome bwa Hezekiya bwo guhagarika kubahiriza isezerano ryari ryarabanje ryo gutanga “umusoro” muri Ashuri, cyangwa kwirengagiza Bernike kwa Antiyokusi, cyangwa Amasezerano ya Tolentino ya Napoleon, iyo mirongo uko ari itatu yasohoye mu mateka ashyira imbere isezerano ryacitse nk’impamvu y’ibanze yo gutera. Mu gihe cy’ubuperezida bwa Obama, ku buyobozi bw’Urwego rw’Ububanyi n’Amahanga bwa John Kerry, umwungirije ushinzwe ubunyamabanga Victoria Nuland yazanye impinduramatwara y’amabara kugira ngo ahirike ubutegetsi bwa Ukraine. Uhereye icyo gihe impande ebyiri z’impaka imwe ni zo zibaho ku byerekeye Intambara ya Ukraine; Putin avuga ko byatewe n’isezerano ryacitse, naho abamurwanya bakavuga ko iryo sezerano Putin yerekana ritigeze ribaho mu buryo Putin arivugamo. Niba isezerano ryarakozwe koko hanyuma rikaza gucika, cyangwa se ibinyuranye n’ibyo, nta cyo bihindura, kuko inyandiko y’ubuhanuzi yandika gusa isezerano ryacitse nk’impamvu y’intambara.

Yesaya 8:8 hatanga “urufunguzo” rwo kubona ko umwami w’i majyaruguru anesha gusa kugeza ku ijosi, cyangwa kugeza ku mutwe. Urwo “rufunguzo” rugaragaza ko Uburusiya ari bwo mutwe wasigaye uhagaze nyuma yo gusenyuka kw’umubiri mu 1989. Akamaro k’ubuhanuzi ko mu murongo wa munani ntikabonerwa gusa muri urwo “rufunguzo” rwo kumenya umutwe, ahubwo no mu kugaragaza kwawo “ijosi” rihagarariye umutwe, cyangwa umurwa mukuru, bishobora gusa gushingwa mu isano n’umurongo wabanje wo muri icyo cyerekwa kimwe cya Yesaya 8. Icyo cyerekwa gitangirira mu gice cya karindwi, kandi mu mirongo ya karindwi n’uwa munani, umutwe usobanurwa nk’umwami, cyangwa ubwami bwe, cyangwa umurwa mukuru w’ubwami. Yerusalemu yari umurwa mukuru wa Yuda, kandi imigi yayo 46 yaranyazwe n’ingabo za Senakeribu, ariko Senakeribu yasize umurwa mukuru wa Yerusalemu ugihagaze.

Ubwo ingabo za Senakeribu zageraga ku nkike za Yerusalemu mu mwaka wa 701 mbere ya Kristo, yazamutse ageza ku ijosi; kandi mu kubigenza atyo, asiga ubuhamya bw’amateka bwerekana Uburusiya bugumaho nyuma y’isenyuka ryo mu 1989. Nk’uko Antiyokusi Mukuru yatangiye kwihorera ku bwami bw’epfo, yageze mu murongo wa cumi ku mupaka wa Egiputa, ariko ntiyinjira. Icy’ingenzi mu ntsinzi ya Antiyokusi ivugwa mu murongo wa cumi ni uko iranga iherezo ry’umukino wa gisirikare wa Antiyokusi wari udafite urugamba rudasanzwe rwihariye, ariko ugaserukira umurimo we wo kongera gusubizaho imipaka yari yaratakaye. Kunesha kwe kuvugwa mu murongo wa cumi kugereranya iherezo ry’intsinzi nyinshi. Yasoje umukino w’intambara ya kane y’Abasiriya i Rafia, risobanura “igihugu cy’umupaka,” kandi Rafia yari umupaka, cyangwa “ijosi,” bya Egiputa. Umukino wa Antiyokusi kuva mu 219 mbere ya Kristo kugeza mu 217 mbere ya Kristo ugereranya kurengerana no kunyura hejuru kw’isenyuka ry’Ubumwe bw’Abasoviyeti kuva mu 1989 kugeza mu 1991, ubwo umwami yanyuraga hejuru y’ibihugu.

Mu buryo bw’ubuhanuzi, Yesaya 8:8 yemerera ko Uburusiya, nk’ijosi mu ntambara ya Senakeribu, cyangwa nk’igihome mu ya Antiyokusi, bumenyekana nk’umwami w’ikusi ku rugamba rwa Rafia, nk’uko bigaragarira mu gusohozwa k’umurongo wa cumi n’umwe. Mu kubigenza gutyo, ihuza mu buryo butaziguye amateka yo hanze ahagarariwe n’igisato (umwami w’ikusi), inyamaswa (umwami w’ikasikazi), n’umuhanuzi w’ibinyoma (ububasha bukorera mu izina ry’umwami w’ikasikazi), n’umurongo w’imbere w’ubuhanuzi nk’uko uhagarariwe n’ubuhanuzi bw’imyaka mirongo itandatu n’itanu bwo mu murongo wa karindwi w’igice cya karindwi.

Mu buryo bw’ubuhanuzi, ubusobanuro bw’uko Senakeribu yaje gutera i Yerusalemu butanga kimwe mu bihamya by’ubuhanuzi bikomeye cyane by’ububasha bw’Imana mu Byanditswe, kuko ari ho Imana yarimburiye ingabo za Senakeribu z’abagabo 185,000 mu ijoro rimwe. Umunsi wabanje, ku rukuta rwa Yerusalemu hariho Eliyakimu na Shebuna bombi, ibimenyetso by’Adiventisime y’i Lawodikiya n’iy’i Filadelifiya, bashyirwaho ikimenyetso ku rugi rwafunzwe rwo mu 1844 no ku rugi rwafunzwe rw’itegeko ryo ku cyumweru.

Mu gice cya karindwi cy’igitabo cya Yesaya, Yesaya yoherejwe afite ubutumwa bwo kugeza kuri Ahazi umunyabyaha, umwami w’u Buyuda, ubwami bwo mu majyepfo. Ni bwo bwami Senakeribu atera mu gice cya munani, umurongo wa munani. Igihe Yesaya yahuraga n’umwami Ahazi umunyabyaha, yamusanze “iruhande rw’umuyoboro w’ikidendezi cyo hejuru, mu nzira ijya mu murima w’umumeshi,” ari na ho Rabushake yatutse izina ry’Uwiteka. Yesaya yigishije ko we n’abana be bari ibimenyetso.

Ubwo Yesaya yahuraga n’umwami mubi Ahazi “ku muyoboro w’icyuzi cyo hejuru, mu muhanda ujya mu murima w’umumeshi,” Yesaya yari yazanye umwana we Sheyari-yashubu, risobanurwa ngo, “abasigaye bazagaruka.”

Shearjashub agaragaza ko ubutumwa bwatangajwe na Yesaya “ku mpera y’umuyoboro w’ikidendezi cyo hejuru, mu nzira ijya mu murima w’umumeshi” ari ubutumwa buranga abasigaye bagaruka. Abo basigaye ni ba bandi mu gitabo cya Malaki bahamagarirwa kugerageza Uwiteka bamugarukira, kandi bagarura imigabane mu bubiko. Abagaruka kandi bagereranywa na Yeremiya nk’abagaruka nyuma yo gucika intege kwa mbere. Mu gice cya karindwi, “iherezo ry’umuyoboro w’ikidendezi cyo hejuru, mu nzira ijya mu murima w’umumeshi” ryerekana Yesaya atanga ubutumwa ku mwami mubi wo mu majyepfo, kandi muri Yesaya mirongo itatu na gatandatu Eliyakimu, Shebuna na Yowa umwanditsi w’ibyabaye bavuganye ku bwa Hezekiya, naho Rabisheke ahagarariye Senakeribu.

Ubutumwa bwa mbere bw’“iherezo ry’umuyoboro w’ikidendezi cyo hejuru ku muhanda wo mu murima w’umumeshi” bwatangajwe na Yesaya n’umuhungu we; ubutumwa bwa nyuma bw’“iherezo ry’umuyoboro w’ikidendezi cyo hejuru ku muhanda wo mu murima w’umumeshi” bwatangajwe n’abantu batatu. Ubutumwa bwa mbere bwari ubwo kubwirwa umwami wo imbere mu gihugu, naho ubutumwa bwa kabiri bwari ubwo kubwirwa umwami w’umunyamahanga. Umurongo ubigabanya ni urukuta, rukaba ikimenyetso cy’amategeko y’Imana, ndetse n’itegeko ryo ku Cyumweru rigereranya ikurwaho ry’urukuta rw’itandukaniro hagati y’itorero na leta. Kuri rya tegeko ryo ku Cyumweru, cyangwa kuri urwo rukuta, hariho ibimenyetso bitatu: Eliyakimu ni Filadelifiya, Shebuna ni Lawodikiya, naho Yowabu, umwanditsi w’ibyabaye, ni Sarudi.

Mu gihe cy’itegeko ryo ku Cyumweru, benshi bazarimburwa nk’uko bivugwa muri Daniyeli 11:41, kandi abo bantu ni abaryozwa umucyo werekeye Isabato y’umunsi wa karindwi. Abarimburwa muri umurongo wa 41 ni Abadivantisiti b’Umunsi wa Karindwi b’i Lawodikiya, kandi Eliyakimu ahagarariye Filadelifiya.

Shebna asimburwa na Eliyakimu, kandi Shebna uri ku rukuta agereranya Abadiventisiti b’Umunsi wa Karindwi b’i Lawodikiya banga kugirirwa umumaro n’ubutumwa bw’imvura y’umuhindo ya mbere cyangwa iy’itumba rya nyuma. Imvura ya mbere hamwe n’itorero yagereranyijwe na Yesaya n’abasigaye bagarutse, kandi ubutumwa bwari bwerekezwa ku itorero ryahindutse icyigomeke, ryagereranyijwe n’umwami mubi Ahazi. Ubutumwa bwavanywe ku rukuta bwahawe umwami mubi w’amajyaruguru washakaga kunesha Yerusalemu, kandi bugereranya imvura ya nyuma mu isano ifitanye n’imvura ya mbere. Mu gihe itorero ry’Imana ricirwa urubanza, imvura ya mbere cyangwa iy’itangira iramisha buhoro buhoro, ariko ku itegeko ryo ku Cyumweru imvura isukwa nta rugero. Ubutumwa bwo kuri Ahazi bwari ubutumwa bw’imbere, ubutumwa bwo kuri Senakeribu bwari ubutumwa bw’inyuma. Ijwi rya mbere ryo mu Ibyahishuwe 18:1–3 ni ugusubiramo ubutumwa bw’umumarayika wa kabiri kandi ni ubw’imbere. Ijwi rya kabiri ryo mu Ibyahishuwe igice cya cumi n’umunani umurongo wa kane ni ubw’inyuma kandi ni ubutumwa bwa gatatu. Yesaya n’umuhungu we bazanye ubutumwa bw’imbere bw’umumarayika wa kabiri, kandi ku rukuta hamwe n’ubutumwa bw’inyuma harimo abantu batatu.

Eliyakimu ni ya bihumbi ijana na mirongo ine na bine; Shebuna ni Ubudiventisiti bw’Umunsi wa Karindwi bw’i Lawodikiya, buzacirwa buve mu kanwa k’Umwami muri ico gihe. Yowabu, umwanditsi w’ivyabaye, agereranya izindi ntama z’Imana zandika amateka ashikana ku ruhome, kugira ngo bamenye ibendera rya Eliyakimu igihe rizoba rishizwe hejuru.

Yesaya 8:8 yinjiza ubutumwa bwo muri Yesaya 6 kugeza kuri 12 muri Daniyeli 11:10. Mu kubikora, itanga umugabo wa kabiri wemeza ko umutwe w’ubwami usigara uhagaze nyuma y’igitero. Igaragaza igitekerezo cy’isezerano ryarenzwe gikoreshwa mu gutera intambara.

Uhereye ku isenyuka ry’Ubumwe bw’Abasoviyeti mu 1989, guhera ku murongo wa mirongo ine kugeza ku cyumweru gitegekanywa n’itegeko rizaza vuba cyerekanwa mu murongo ukurikiyeho, harimo imyaka mirongo itatu n’irindwi y’amateka y’ubuhanuzi uwo murongo wa mirongo ine ntacyo uvugaho. Imirongo ya cumi kugeza kuri cumi n’itanu yo muri Danieli cumi n’umwe ihagararira amateka y’ubuhanuzi atavugwa mu murongo wa mirongo ine. Ashobora gusa kubonwa ari uko hakoreshejwe uburyo bw’umurongo ku wundi murongo. Nimutabizera, rwose ntimuzakomezwa, ni umuburo w’ubuhanuzi ujyanye n’imirongo itatu isobanura 1989, kandi isohozwa ry’amateka ry’umurongo wa munani wo muri Yesaya umunani ryerekana ikigeragezo kuri Eliyakimu na Shebuna. Mbese murabona, cyangwa muhumye?

Umurongo wa mirongo ine na umwe wo muri Daniyeli igice cya cumi na kimwe ni itegeko ryo ku cyumweru rigiye kuza vuba muri Leta Zunze Ubumwe z’Amerika, ryashushanyijwe n’amateka yasohoye umurongo wa cumi na gatandatu.

Isohozwa ry’amateka ry’umurongo wa cumi na gatandatu kugeza ku murongo wa mirongo itatu muri Daniyeli cumi na umwe ni amateka ya Roma ya gipagani. Buri murongo w’ubuhanuzi uri mu gice cya cumi na kimwe cya Daniyeli ushushanya amateka ya Roma ya gipagani, aya Roma ya papa, cyangwa aya Roma ya none. Buri murongo ushobora kumenya mu buryo butaziguye amateka ya Roma, cyangwa ugashushanya amateka ya Roma azaza. Buri murongo. Imirongo yerekeza mu buryo butaziguye ku mateka yasohorejwe na Roma ya gipagani, ishushanya Roma ya papa. Hamwe, Roma ya gipagani na Roma ya papa bitanga ubuhamya bwa Roma ya none. Roma ni yo ishyiraho iryo yererekwa, kuko uhereye ku ntangiriro z’icyo gice kugeza ku iherezo, iryo yererekwa ryerekeye Roma.

Yesu yagaragaje ko harimo umugambanyi kugira ngo afashe abigishwa Be kwizera igihe ubuhemu bwa Yuda bwajyaga ahagaragara.

Ku wa 31 Ukuboza 2023, Intare yo mu muryango wa Yuda yatangiye gukuraho ibimenyetso bifunze ibyahishuwe byayo bwite, maze ikigeragezo cy’ishingiro kiratangira. Icyo kigeragezo cyari icyo kumenya niba Roma yari igikomeza kuba ikimenyetso cyashingiyeho iyerekwa ryo mu murongo wa cumi na kane, cyangwa niba ibintu byari byarahindutse. Igihe antikristo wa mbere ukomoka muri Leta Zunze Ubumwe za Amerika yatangiraga gutegeka ku wa 8 Gicurasi 2025, umurongo wa cumi na kane wari warasohojwe. Hanyuma byashobokaga kubona ko isano iri hagati ya Trump na Papa Leo yari yaragereranyijwe mbere na Reagan na Yohani Pawulo wa II. Intambara yo muri Ukraine yatangiye mu mwaka wa 2014, igihe Minisiteri y’Ububanyi n’Amahanga ya Leta Zunze Ubumwe za Amerika yatezaga impinduramatwara y’ibara muri Ukraine, yabaye mu gihe cy’ubutegetsi bwa Obama, wategetse mu gihe cy’abapapa babiri. Reagan na Yohani Pawulo wa II bo mu murongo wa cumi, hanyuma mu 2014 intambara yo muri Ukraine iratangira nk’uko ihagarariwe n’intambara yo ku rubibi yo mu murongo wa cumi n’umwe, ari yo ntambara ya Raphia. Raphia bisobanura “igihugu cy’umupaka,” kandi ni ko n’ijambo “Ukraine” risobanura. Muri ayo mateka, Obama n’abapapa babiri biranga intambara ya kabiri mu ntambara eshatu zo mu mirongo ya cumi kugeza kuri cumi na gatanu. Hanyuma mu 2024, Trump yagarutse asohoza umurongo wa cumi na gatatu. Nuko mu murongo wa cumi na kane, iyerekwa rishingwa n’ukugerayo kwa mugenzi wa Trump wo mu rwego rwa gipapa.

Icyashinzwe ni uko intambara eshatu zo mu mirongo ya cumi kugeza kuri cumi n’itanu zigereranya ibimenyetso bitatu by’inzira, buri kimwe kikagaragaza isano iri hagati ya Yezebeli na Ahabu igana ku Musozi wa Karumeli ku itegeko ryo ku Cyumweru. Ku ngoma ya Reagan, Yezebeli yari i Samariya, ahishwe n’ubufatanye bw’ibanga. Hanyuma abatambyi ba Baali n’abahanuzi b’igicucu bazamuye ubupfumu bw’Ubukatorika bwigenga bushingiye ku myumvire ya woke, buhujwe n’ikimenyetso cy’akajagari ka Obama, gishushanya icyarimwe umuhanuzi w’ibinyoma w’Abaporotesitanti bayobye n’umuhanuzi w’ibinyoma w’Idini ya Islamu, gusenga nyina w’isi, ubusambanyi n’ubutegetsi bubi bw’Impinduramatwara y’Abafaransa. Hanyuma Trump agaruka mu 2024, maze isano yeruye hagati y’inyamaswa n’igishushanyo cyayo igaragarizwa mu 2025. Ni 2026, kandi ikigeragezo cy’iyerekwa cyo hanze cy’ishingiro cyaratsinzwe neza, none ubu turi mu iyerekwa ry’ikigeragezo cy’urusengero.

Umurongo wa cumi n’umwe wasohorejwe ku rugamba rwa Raphia mu mwaka wa 217 mbere ya Kristo, kandi ugereranya intambara ya Ukraine yatangiye mu 2014, ikaza gukaza umurego mu 2022, none ikaba iri hafi kurangira. Putin azanesha, ariko iyo ntsinzi izaba gusa itangiriro ry’ukurimbuka kwe. Imiterere y’ubuhanuzi y’umurongo wa cumi n’umwe n’isohozwa ryawo mu mateka ku ntsinzi ya Ptolémée ku rugamba rwa Raphia mu mwaka wa 217 mbere ya Kristo, mu gusohoza umurongo wa cumi n’umwe w’igice cya cumi na kimwe, bihura n’amateka y’ubuhanuzi y’umwami Uziya. Ptolémée na Uziya bombi bari abami b’epfo, imitima yabo irishyira hejuru bitewe n’insinzi za gisirikare, ariko iyo mitima yabo yishyize hejuru ni yo yabamanuriye bombi, kandi ukurimbuka kwabo bombi gufitanye isano n’igerageza rya buri wese ryo gutamba ituro mu buturo bwera i Yerusalemu.

Tuzakomeza kurebera hamwe irimbuka rya Putin riganisha ku ntambara ya Panium mu murongo wa cumi na gatanu mu ngingo ikurikira.