Ihishurirwa rya Yesu Kristo - Nimero cumi n'umunani

Mu 1856, Abadivantisiti b’Abamileriti bo mu gihe cyahoze ari icya Filadelufiya bamenyekanishijwe na James na Ellen White ko ari ab’i Lawodikiya. Hanyuma James White atangira guteza imbere ubutumwa bwa Lawodikiya muri uwo mutwe anyujije muri Review and Herald. Muri icyo gitabo nyir’izina, muri uwo mwaka nyir’izina, umucyo urushijeho kwiyongera werekeye “ibihe birindwi” byo mu Balewi makumyabiri na gatandatu na wo washyizwe ahagaragara mu rukurikirane rw’inyandiko umunani zanditswe na Hiram Edson, uwo aba White bafataga mu cyubahiro gikomeye ku buryo bamwitiriye umuhungu wabo w’imfura. Uru rukurikirane rwarangijwe n’isezerano ry’uko ruzuzuzwa mu gihe kizaza, ariko ntirwongeye kugaragara ukundi. Mu ngingo y’inzibacyuho y’umutwe w’umumarayika wa mbere, uva i Filadelufiya ujya i Lawodikiya, uwo mutwe wasitaye kuri bya “bihe birindwi” byo mu Balewi makumyabiri na gatandatu, bishushanya ubuhanuzi bw’igihe bwa mbere cyane abamarayika b’Imana bari barayoboye William Miller kubona no kwamamaza.

“ibihe birindwi” ni ryo buye ry’imfuruka rikuru ry’umusingi w’urusengero rw’Abamillerite. Buri kigereranyo cy’ubuhanuzi cy’umusingi wera ni ikigereranyo cya Kristo, kuko nta wundi musingi ushobora gushyirwaho utari Kristo.

Kristo si we rufatiro gusa, ahubwo ni na we buye ry’ifatizo abubatsi banze hanyuma bakarisitazwaho. Ni we buye amaherezo buhinduka umutwe w’ifatizo ry’inguni. Mu mateka y’Abamillerite, “ibihe birindwi” byari ikimenyetso cy’iryo buye ry’imfuruka.

Kristo yahamije isezerano kuri benshi mu gihe cy’icyumweru kimwe. Imiterere y’ubuhanuzi bw’“ibihe birindwi” bwari buhanganye n’ubwami bw’amajyaruguru bwa Isirayeli (ubwo Hiram Edson yari yaragaragaje muri za ngingo umunani zitasoje) yongeye kubyara imiterere nyayo nk’iy’icyumweru cy’ubuhanuzi Kristo yahamijemo isezerano mu gusohoza Daniyeli igice cya cyenda, umurongo wa makumyabiri na karindwi. Icyumweru Kristo yakusanyagamo Isirayeli ni cyo miterere nyayo y’icyumweru Kristo yatataniyemo Isirayeli. Gutatanywa kwa Isirayeli ya kera kwamaze imyaka ibihumbi bibiri magana atanu na makumyabiri, kandi gukusanywa kwa Isirayeli yo mu mwuka kwamaze iminsi ibihumbi bibiri magana atanu na makumyabiri. Yakusanyije Isirayeli kugira ngo ahamye isezerano, kandi yatatanyije Isirayeli bitewe n’intonganya y’isezerano Rye. Kugaragaza “ibihe birindwi” nk’ibuye ry’ifatizo ry’urusengero rw’Abamilerite bihuje rwose no kugaragaza Kristo nk’ibuye ry’ifatizo. Kwanga iryo buye ni ukwanga Kristo.

Igihe Kristo, mu mwaka wa 1856, ku ncuro ya mbere rwose mu mateka ya Gikristo, yahagararaga akomanga ku rugi rwa Lawodikiya, yashakaga gutera ukwiyongera k’ubumenyi ku ibuye risitaza abubatsi bari hafi kujugunya. Nyuma y’imyaka irindwi, cyangwa twavuga nyuma y’iminsi ibihumbi bibiri na magana atanu na makumyabiri y’ikigereranyo, U-Adiventisime bwa Lawodikiya yafunze urugi. Birababaje, U-Adiventisime yanze kubona ukwiyongera k’ubumenyi. Ibuye usitara ho ni ibuye utabona, ariko riracyahari.

Umuvumo w’“ibihe birindwi” wasohorejwe ubwami bwo mu majyepfo bwa Yuda watangiye mu mwaka wa 677 Mbere ya Kristo, urangira ku wa 22 Ukwakira 1844, hamwe n’imyaka ibihumbi bibiri na magana atatu yo muri Daniyeli igice cya munani, umurongo wa cumi na kane. “Ibihe birindwi” ni igice cy’ubuhanuzi ubwabwo bwamenyekanye nk’“urufatiro n’inkingi y’ingenzi” by’umuryango w’Abadiventisiti. Urufatiro n’inkingi y’ingenzi by’Ubudiventisiti byasohoye muri icyo gihe nyine hamwe n’ubundi buhanuzi bwinshi. “Ibihe birindwi,” iminsi ibihumbi bibiri na magana atatu, Malaki igice cya gatatu, Daniyeli igice cya karindwi, umurongo wa cumi na gatatu, n’umugani wo muri Matayo makumyabiri na gatanu w’abakobwa cumi bose byasohoye ku wa 22 Ukwakira 1844. Itariki ya 22 Ukwakira 1844 ni yo tariki y’ifatizo y’umuryango w’Abadiventisiti, kandi ifitanye isano n’iyo tariki, hari itegeko rimwe gusa ryamenyekanye.

Mushiki White agaragaza ko marayika uvugwa mu Byahishuwe igice cya cumi, wahagaze ku isi no ku nyanja, ari Yesu Kristo.

Kristo yafashe umwanya wo guhagarara ku nyanja no ku isi kugira ngo agaragaze ubutware Bwe bw’ikirenga. Hanyuma azamura ukuboko kwe maze ategeka ko “igihe kitazabaho ukundi.” Kristo yari yinjiye mu isezerano n’Abamilerite, kandi yabahaye itegeko rimwe, nk’uko yahaye Aburahamu igihe yamwinjizaga mu isezerano. Yategetse Aburahamu gukeba abana b’abahungu. Igihe yinjiye mu isezerano n’ubwoko bwatoranyijwe mu mateka ya Mose, yatanze amategeko menshi, kandi ayo mategeko yarimo n’itegeko rivuga ko abatambyi ari bo bonyine bashoboraga gukora ku isanduku y’isezerano. Yazamuye ukuboko kwe arahira ku wa 22 Ukwakira 1844 ko igihe cy’ubuhanuzi kitagombaga kongera kwinjizwa mu buhanuzi bwa Bibiliya. Yesu yari yaravuze ku ngingo y’“ibihe n’ibihe byagenwe” igihe yazamukaga ajya mu ijuru mu gicu cy’abamarayika, bityo agaragaza mu kimenyetso izamuka ry’abahamya babiri nk’ibendera. Icyo yategetse icyo gihe cyari kijyanye n’“ibihe n’ibihe byagenwe.”

Yesu ntiyavuze ko hatabaho ibihe n’ibihe byagenwe, kuko ubwo yavugiraga muri Salomo yari yarahamije ko habaho “ibihe n’ibihe byagenwe.”

Mu nyandiko ya Bibiliya harimo “ibihe n’amabonekerwa y’igihe” bihamya Palumoni, “Umubari w’Ibitangaje”, ariko guhera ku wa 22 Ukwakira 1844, ubwoko bw’Imana bwategetswe kutazongera na rimwe gutanga ubutumwa bw’ubuhanuzi bushingiye ku gihe. Inama Yesu yahaye abigishwa be mbere gato y’uko azamurwa mu ijuru ihagarariye amateka ari mbere gato y’uko ubwoko bwe bwezwa buzamurwa nk’ikimenyetso mu gitabo cy’Ibyahishuwe igice cya cumi na rimwe, kandi ihuza n’itegeko yabahaye ku wa 22 Ukwakira 1844. Ku itariki y’ishingiro ry’Abadivantisiti, Kristo yategetse ko hatazongera kubaho ubutumwa bw’ubuhanuzi bushingiye ku gihe, kandi mu kuzamurwa kwe mu ijuru, kwashushanyaga kuzamurwa kw’abahamya babiri bo mu Ibyahishuwe igice cya cumi na rimwe, yongeye gusubiramo iryo tegeko.

Mushiki White yasobanuye neza ko tutazigera tugira ubutumwa bushingiye ku gihe bugaragaza ikintu icyo ari cyo cyose gifite akamaro kadasanzwe, atari ukuza Kwe kwa Kabiri gusa. Ubuhanuzi bw’igihe, ari bwo bwari insanganyamatsiko y’umuryango w’Abamilerite, bwarangiriye ku wa 22 Ukwakira 1844, kandi itegeko rukumbi ryajyanaga n’iyo tariki y’ishingiro ryari iryo ko igihe kitazongera gukoreshwa mu gutangaza ubutumwa bw’Imana ukundi.

Mu ntangiriro y’ikorwa ry’umumarayika wa mbere, ahantu nyako h’inzibacyuho iva i Filadelifiya ijya i Lawodikiya, hatanzwe umucyo wongerewe ku kuri shingiro k’umuryango wa Millerite. Nyuma y’imyaka irindwi, cyangwa nyuma y’iminsi ibihumbi bibiri na magana atanu na makumyabiri y’ikigereranyo, cyangwa nyuma y’“ubutayu,” mu 1863, ibuye ry’ifatizo rya “ibihe birindwi” ryashyizwe ku ruhande n’abubatsi.

Mu gikorwa gisoza cy’umumarayika wa gatatu, ku rwego nyirizina rw’inzibacyuho iva i Lawodikiya ijya i Filadelifiya, hatangwa ikigeragezo gikubiyemo kwatura ibyaha bya ba sekuruza. Ikigeragezo cy’ishingiro kuri ba sekuruza cyari “ibihe birindwi,” ari byo byari ibuye ryabo ry’ifatizo. Mbese igikorwa gisoza cyari kwirengagiza itegeko rukumbi rijyana n’itariki y’ifatizo, nk’uko ba sekuruza babo birengagije ibuye ryabo ry’ifatizo?

Yego. Mu by’ukuri rwose bakoze icyo kintu nyine. Basubiyemo ibyaha bya ba sekuruza babo.

Ba sekuruza ntibakoze icyaha kuri wa munsi fatizo, kuko, mu bindi, kuri uwo munsi fatizo bari bakiri Abafiladelifiya. Ba sekuruza ntibatsinze ikigeragezo cyabo fatizo igihe bahindukaga i Lawodikiya maze bakanga “ibihe birindwi” hamwe n’umucyo wabyo wagendaga urushaho kwiyongera.

Kuneshwa kwabo kwo mu rufatiro mu wa 1863, kwabanje n’imyaka irindwi Kristo akomanga ku muryango w’imitima yabo ya Lawodikiya. Imyaka irindwi ni ikimenyetso cya “bihe birindwi” n’ “ubutayu.” Nyuma y’ “ubutayu” bwo kuva mu wa 1856 kugeza mu wa 1863, bananiwe ikigeragezo cyabo cyo mu rufatiro.

Mu gucika intege kwa mbere kw’urugendo rw’umumarayika wa gatatu, ubwoko bw’Imana bwakoze icyaha, bwanze itegeko rukumbi rifitanye isano itaziguye n’itariki shingiro. Bahisemo kwinjiza guhanura igihe mu butumwa bw’ubuhanuzi, kandi barabizi neza ko bitari bikwiye. Mu kubigenza batyo basubiyemo icyaha cya Mose, cyo kudakebya umuhungu we, n’icyaha cya Uza cyo gukora ku isanduku, kandi yari azi ko yabibujijwe. Urugendo rw’umumarayika wa gatatu rwakoze icyo bari bazi ko kidatunganye! Niba hari ushaka gusiga irangi hejuru y’icyo kintu, nareke akoreshe ibisigaye byose by’irangi, kugira ngo ahishe ukuri ko Mose na Uza bombi bakoze icyaha kandi bagaragaje kwigomeka ku bushake bw’Imana, nk’uko bashushanyaga gucika intege kwa mbere k’umurongo wa nyuma cyane mu mirongo yose y’ivugurura—umurongo w’ivugurura indi mirongo yose y’ivugurura yerekezagaho imbere. Ibyitegererezo by’ugucika intege kwa mbere mu mirongo y’ivugurura bitwaje umukono wa Alufa na Omega, kandi ibyanditswe birimo ni iby’inyungu y’ubwoko bw’Imana, nubwo ubwoko bw’Imana bwananga kungukirwa na byo.

Igikorwa cy’umumarayika wa mbere cyahawe igihe cy’imyaka irindwi, kikaba ari ikimenyetso cy’ubutayu bw’“ibihe birindwi,” kugira ngo bemere ubutumwa bw’i Lawodikiya hamwe n’umucyo w’“ibihe birindwi.” Umuvumo w’“ibihe birindwi” ni umuvumo wo kurukwa mu kanwa k’Umwami. Mu 1863, basubiyemo umurimo wo kongera kubaka Yeriko, umurimo wari urimo “umuvumo.” Imyaka irindwi kuva mu 1856 kugeza mu 1863 ni ishusho nto y’ubwigomeke bwa ba sekuruza b’icyaha cya Isirayeli ya kera cyabazaniraga umuvumo w’“ibihe birindwi.” Isirayeli ya none yasubiyemo ibyaha bya ba sekuruza bayo mu 1863.

Igikorwa cy’umumarayika wa gatatu cyananiwe ikigeragezo cy’ugucika intege kwa mbere nk’uko rwose byagenze kuri Mose na Uzza. Nuko bicirwa mu mihanda mu gihe cy’“ubutayu” kingana n’iminsi itatu n’igice. Ubu barimo kubumbwamo imibiri binyuze mu ijwi ry’Umuhumuriza. Iryo jwi ry’Umuhumuriza riri gutangwa binyuze mu “jwi” ryo mu butayu, kandi ubu bari guhura n’ikigeragezo, kitari icy’igeno ry’igihe, ahubwo icy’“ibihe birindwi.” Basanzwe baratsinzwe ikigeragezo cy’igeno ry’igihe.

Ntibari kugeragerezwa ku birebana n’uko bemera ko “ibihe birindwi” ari ukuri kwemewe, kuko mbere batanze ubuhamya ko bemera “ibihe birindwi” nk’ubuhanuzi bw’ukuri. Biyemereye ko bemera ubuhanuzi bw’imyaka ibihumbi bibiri na magana atanu na makumyabiri bwo gutatanywa. Ariko bashobora kuba batazi ko hariho umucyo mushya wo kugerageza werekeye “ibihe birindwi.” Bahagaze aho ba sekuruza babo bahagaze mu mwaka wa 1856. Umucyo mushya ni uko iminsi itatu n’igice yo mu Byahishuwe igice cya cumi na kimwe, itagaragaza gusa Impinduramatwara y’Abafaransa, ahubwo ko ubu ari ukuri kw’iki gihe.

Mbese guhishurwa kw’amateka yari ahishwe y’inkuba ndwi, no gufungurwa kw’ikimenyetso cya karindwi, mu by’ukuri ari abahamya babiri bagaragaza ko Ibyahishuwe bya Yesu Kristo ubu biri gufungurwa? Niba ari ko biri, mbese koko ni ukuri ko igitabo cyose cy’Ibyahishuwe kivuga iminsi y’imperuka? Niba ibyo ari ukuri, mbese ya minsi itatu n’igice ishushanya igihe cyo gutinda kiri mu mugani w’abakobwa b’inkumi? Niba ari ko biri, mbese umuti w’“inshuro ndwi” mu by’ukuri ushushanya itegeko rigomba kuzuzwa n’abagize uruhare mu buhanuzi bwa Nashville bwo ku wa 18 Nyakanga 2020?

Mbega ikizamini kuri wowe! Mbese abakanguka maze bakamenya ko bari mu gihe cyo gutinda, koko bagomba kwihana ibyaha byabo n’ibyaha bya ba se, ku iherezo ry’iminsi itatu n’igice? Mbese koko kwari icyaha kwirengagiza itegeko ryo kudakoresha igihe mu buhanuzi?

Ku byemeye ko ihanurwa ryatsinzwe ry’i Nashville hari uburyo runaka ryari umugambi Imana yari igambiriye, kandi nyuma yaho bagashaka gukomeza gushyigikira icyo kirego, nakongeraho ikindi cyitonderwa, kirenze icyaha cyo gukoresha igihe mu buhanuzi bw’Imana. Icyabaye ku ihanurwa ry’ibinyoma ry’i Nashville nticyari gusa ukugaragaza kwigomeka ku itegeko rya Kristo ryo mu 1844, ahubwo cyari n’igikorwa cyabwiye abari hanze y’Abadiventisimu ko ubuhanuzi buboneka mu Mwuka w’Ubuhanuzi burimo amakosa. Byari ugutuka inyandiko z’Umwuka w’Ubuhanuzi. Bitanga gihamya ku bantu bo mu isi ko inyandiko za Ellen White zifite agaciro nk’inyandiko za Joseph Smith, cyangwa iza Nostradamus. Amagambo y’igiciro cyinshi ya Ellen White yononwe n’amagambo mabi y’ubwigomeke bwacu. Ntabwo byari ukwigomeka kuri Kristo wenyine, ari we Jambo ry’Imana, ahubwo icyarimwe byari no kwigomeka ku Mwuka w’Ubuhanuzi. Yohana yatotezwaga ku kirwa cyitwa Patimo, atari ukubera ko yashyize igitekerezo cye cya kimuntu hejuru ya Bibiliya n’Umwuka w’Ubuhanuzi, ahubwo ni ukubera ko yumviye abo bahamya babiri.

Twongeye gusubiramo ibyaha bya sogokuruza wacu Mose mu gucika intege kwacu kwa mbere, kandi dukeneye kubyatura. Dukeneye kubyatura kuko ubu turi mu mwaka wa 1856. Ubu hariho umucyo mushya werekeye “ibihe birindwi,” nk’uko byari biri icyo gihe. Ubu turi ku mpinduka iva i Laodokeya ijya i Filadelufiya, nk’uko urugendo rw’itangiriro rwari ku mpinduka iva i Filadelufiya ijya i Laodokeya mu 1856. Mu 1856, ba sogokuruza bacu bahagaritse itangazwa ry’ukwiyongera k’ubumenyi ku byerekeye “ibihe birindwi.” Dushobora kuba tutashobora guhagarika itangazwa ry’uwo mucyo, ariko rwose dushobora gufunga inzugi z’imitima yacu kugira ngo uwo mucyo utinjira. Dushobora kwigira nk’uko abubatsi b’Abadivantisiti b’Umunsi wa Karindwi ba mbere babigenje, ko ibuye ritari rihari koko, maze tugakomeza kurisitaraho. Ikibazo cyacu ni uko tudafite imyaka irenga ijana yo guhisha imitwe yacu mu musenyi, kuko imanza zamaze gutangira.

Nituramuka kwemera ko Alufa na Omega batwigisha dukurikije ihame rivuga ko iherezo ry’ikintu rigaragazwa n’itangiriro ryacyo, dushobora kubona bitaruhije ko Alufa na Omega berekana ko ubuhanuzi bwa Nashville bwari bwaragereranyijwe n’abasogokuruza bacu. Nitwemera uku kuri, tuzabona duhagaze imbere y’ukuri ko, kuva ubwo buhanuzi bwatangarizwa, buri muhati wo kurema ubwoko runaka bw’ubwenge bwa muntu kugira ngo hatsindagirizwe ubwo buhanuzi bwananiwe, nta kindi wari cyo uretse ibabi ry’umutini. Hanyuma tuzabona ko Imana itigeze igendana natwe igihe twari turi mu gihugu cy’umwanzi. Yari ihari, ariko gusa mu buryo bw’uko yakomanze ku miryango y’imitima, ishaka kwinjira. Niba ibabi ry’umutini ry’ubwenge bwa muntu rivanwaho, ubwo dushobora no kubona ko guhakana, cyangwa ubwenge bwa muntu bufite inenge twakoresheje mu gutsindishiriza ubuhanuzi bwa Nashville, ari ikimenyetso cy’uko twagendaga tunyuranye na Kristo.

Mu 1856, Uvadiventisiti bw’i Filadelifiya bwahindutse Lawodikiya, kandi barabimenye. Uwiteka yabihamije binyuze mu magambo y’umuhanuzikazi n’umugabo we. Kristo, ahagaze ku miryango y’iyo mitima y’Abanyalawodikiya, yabahaye kuza kwinjira no gusangira na bo. Ibyokurya yari azanye ngo bafungurireho ni ryo buye ry’imfuruka ry’“ibihe birindwi.” Barabyanze.

Mu wa 2023, urugendo rwa nyuma ubu rurimo kurenga ruva i Laodikiya rujya i Filadelifiya, kuko itorero rya munani riva mu matorero arindwi. Umwami Alufa na Omega yarabyemeje binyuze mu ijambo Rye ry’“ukuri.” Ubu Kristo ahagaze ku rugi rw’ayo magufwa yumye yari aherutse gupfa, abahamagarira kwinjira no gusangira na bo, kandi ifunguro yifuza gusangira na bo ni ryo funguro nyaryo yagerageje gusangira na ba sekuruza babo mu 1856. Si gusa ibisobanuro by’ibanze by’inyigisho y’“ibihe birindwi,” nk’uko byari bimeze kuri ba sekuruza babo mu 1856. Oya, ni umuti usharira w’“ibihe birindwi,” kandi uwo muti usaba ubwoko bwicisha bugufi bukunze kugora kumirwa.

Ahari wenda twebwe twagize uruhare mu buhanuzi bwa Nashville turi abanyabwenge kurusha Daniyeli?