දානියෙල් සහ එළිදරව් පොත් එකිනෙකට අනුපූරක වන අතර, එනම් ඒවා එකට එක්වීමෙන් සම්පූර්ණත්වයට පත් වේ.
“ප්රකාශනයෙහි බයිබලයේ සියලු පොත් එක්වී අවසානයට පැමිණෙයි. මෙහි දානියෙල්ගේ පොතට පූරණය තිබේ.” The Acts of the Apostles, 585.
බයිබල් අනාගතවාණිජ්යයේ රාජ්යයන් අනාගතවාණිජ්යය අධ්යයනය කරන්නාගේ අවධානයෙහි කේන්ද්රය විය යුතුය; මන්ද එහිදී අවසාන දවස්වල බාහිර ඉතිහාසය ප්රධාන වශයෙන් ප්රකාශ කරනු ලබන්නේ එහිම බැවිනි.
“දේව වචනයේ ආලෝකයෙන්, රාජධානಿಗಳ උද්ගතිය හා පතනය පාලනය කරන හේතු ඉගෙනගැනීම ඉතාමත් යහපත්ය. යෞවනයෝ මෙම වාර්තා අධ්යයනය කර, ජාතීන්ගේ සැබෑ සමෘද්ධිය දේවීය මූලධර්ම පිළිගැනීම සමඟ කෙතරම් අවිභාජ්ය ලෙස බැඳී තිබේදැයි දකිත්වා. ඔහු මහා ප්රතිසංස්කරණාත්මක ව්යාපාරවල ඉතිහාසය අධ්යයනය කර, මෙම මූලධර්ම කොපමණ වාරයක් නින්දා කොට වෛරයට ලක්කරනු ලැබුවද, ඒවාගේ අනුගාමිකයන් සිරගෙටත් මරණ වේදිකාවටත් ගෙනයනු ලැබුවද, එම පූජාවන් නිසාම කෙසේ ජයග්රහණය කළේදැයි දකිත්වා.” Education, 238.
“මහා ප්රතිසංස්කරණාත්මක චලන” වුවද, හෝ “රාජ්යයන්ගේ නැගීම හා වැටීම” වුවද, ශුද්ධ ඉතිහාසයන් දෙවියන්වහන්සේගේ වචනය තුළ ජීවිතය හෝ මරණය නියම කරන කාරණාවකි. 2 තෙසලෝනිකයන් දෙවන පරිච්ඡේදයේ, සත්යයට ප්රේම නොකරන අය, එයින් පසුව බලවත් මුළාවක් පිළිගන්නා බව පාවුල් ලියා තැබීය; ඔවුන් එසේ කරන්නේ එම පරිච්ඡේදයේ පාවුල් හඳුනා දුන් පණිවිඩය ප්රතික්ෂේප කිරීමට තෝරාගත් බැවිනි. එම පරිච්ඡේදය හඳුනා දෙන්නේ ජාතික රෝමය හා පාප් රෝමය අතර සම්බන්ධතාවයයි; එයම පර්ගමොස් හා තියාතිරා අතර සම්බන්ධතාවයද වන අතර, එයම යකඩ හා මැටි අතර සම්බන්ධතාවයද, එසේම මකරයා හා මෘගයා අතර සම්බන්ධතාවයද වෙයි. තියාතිරා මඟින් නිරූපිත පාප් රෝමයේ නැගීමත්, පර්ගමොස් මඟින් නිරූපිත ජාතික රෝමයේ වැටීමත්, බලවත් මුළාව පිළිගන්නෝ ද්වේෂ කරන සත්යයකි.
මිලර්වාදී ඉතිහාසයේදී, 1843 පුරෝගාමී චාට්ටුවට ඇතුළත් වූ මිලර්වාදීන් හා ප්රොටස්ටන්තයන් අතර වූ තර්කය, දානියෙල් 11 වන පරිච්ඡේදයේ 14 වන වචනයේ “තොපේ ජනතාවගේ කොල්ලකරුවන්” ලෙස නිරූපිත වූයේ කුමන ඓතිහාසික බලයක්ද යන්න පිළිබඳවය. මිලර්වාදීන් තර්ක කළ පරිදි එය අජාතික රෝමයේ උදයවීමද, නැතහොත් ප්රොටස්ටන්තයන් කියා සිටි පරිදි එය සෙලෙව්කිඩ්වරුන්ගේ පතනයද?
“ක්රියාකාරීත්වයේ වේදිකාව මත පැමිණ ඇති සෑම ජාතියකටම, ‘පරීක්ෂකයා සහ ශුද්ධ තැනැත්තා’ගේ අරමුණ ඉටු කරන්නේද යන්න දැකගැනීමට, භූමියෙහි තම ස්ථානය අල්ලා ගැනීමට අවසර දී තිබේ. භවिष्यවాణිය ලෝකයේ මහත් සමාජ්යයන්ගේ—බැබිලෝනිය, මැදෝ-පර්සියාව, ග්රීසිය, සහ රෝමය—උද්ගතිය හා පතනය අනුව හඹා ගොස් තිබේ. අඩු බලයෙන් යුත් ජාතීන් සමඟ සිදු වූ පරිදිම, මේ එක් එක් සමාජ්යය සම්බන්ධයෙන්ද ඉතිහාසය නැවත නැවතත් පුනරාවර්තනය විය. එක් එක් සමාජ්යයටම තම පරීක්ෂණ කාලය තිබුණි; එක් එක් එක අසමත් විය; එහි මහිමය මැලව ගියේය; එහි බලය පහව ගියේය; එහි ස්ථානය තවත් එකකින් අල්ලා ගන්නා ලදී....”
“ශුද්ධ ලියවිල්ලේ පිටු අතර පැහැදිලිව ප්රකාශ කර ඇති ජාතීන්ගේ උදය සහ පತನයෙන්, මිනිසුන් ඉගෙන ගත යුත්තේ බාහිර සහ ලෞකික මහිමය පමණක් කෙතරම් නිෂ්ප්රයෝජනද යන්නයි. බබිලෝනිය, ඇගේ සම්පූර්ණ බලයත් ඇගේ විභවශ්රීයත් සමඟ,—අපගේ ලෝකය ඉන්පසු කිසිදා දකින ලද නොවන තරම් වූ එම බලය සහ විභවශ්රීය,—එවකට ජනතාවට අතිශයින් ස්ථිරව සහ චිරස්ථායිව පෙනුණු ඒවා,—කෙතරම් සම්පූර්ණයෙන් ඇය අතුරුදහන් වී ගොස් ඇත්ද! ‘තණකොළ මල’ මෙන් ඇය විනාශ වී ගොස් ඇත. දෙවියන් වහන්සේ තම පදනම ලෙස නොගන්නා සියල්ල එලෙසම විනාශ වෙයි. උන්වහන්සේගේ අරමුණ සමඟ බැඳී සිටින, සහ උන්වහන්සේගේ චරිතය ප්රකාශ කරන දේ පමණක් පවතිනු ඇත. අපගේ ලෝකය දන්නා එකම අචල දේ වන්නේ උන්වහන්සේගේ මූලධර්මයන්ය.” Education, 177, 184.
ශුද්ධ ලේඛන ඉතිහාසය නම්, සලමොන් පැවසූ පරිදි නොමැතිවුවහොත් ජනතාව විනාශයට පත්වන එම දර්ශනයයි. මිල්ලරයිට්වරුන් එළිදරව් පොතේ නවවැනි පරිච්ඡේදයේ පස්වන හා දසවන වාක්යයන්හි “මාස පහක්” ලෙස නිරූපණය කරන ලද අවුරුදු එකසිය පනහ හඳුනාගෙන එය ප්රකාශ කළහ; එහෙත් ඔවුන් එළිදරව් පොතේ නවවැනි පරිච්ඡේදයේ නිරූපිත ඉතිහාසය ගැඹුරින් විමසා බැලීමට යොමු නොවීය. ඔවුන් දසවන වාක්යයේ “මාස පහක්” නිවැරදි ලෙස හඳුනාගත් නමුත්, පස්වන හා දසවන වාක්ය දෙකෙහිම “මාස පහක්” යන ප්රකාශය අඩංගු බැවින්, එය හුදෙක් වාක්ය දෙකෙහිම නිරූපිත පීඩා කිරීමේ අනාවැකියට අවධාරණයක් පමණක් ලෙස නියෝජනය කරයි යැයි පැහැදිලිවම සිතා සිටි බව පෙනේ. දැන් පහසුවෙන් පෙන්වා දිය හැක්කේ, පස්වන වාක්යය “මාස පහක්” නිරූපණය කරන විට, එය 632 දී මුහම්මද්ගේ මරණයෙන් ආරම්භ වී, බයිසන්ටයින් හෙවත් නැගෙනහිර රෝම අධිරාජ්යයේ අධිරාජ්යනි අයිරීන්ගේ අපමානනයත් සමඟ 782 දී අවසන් වූ අවුරුදු එකසිය පනහක් නිරූපණය කරන බවය.
ප්රථම පුරෝගාමීහු, ක්රි.ව. 1299 ජූලි 27 දින නික්මෙඩියා යුද්ධය වශයෙන් දසවන වාක්යයේ යෙදුම කර, ක්රි.ව. 1449 ජූලි 27 දින කොන්ස්ටන්ටිනෝපලයේ රාජ්ය කළ අවසාන කොන්ස්ටන්ටයින්ගේ අපමානයෙන් අවසන් වූ අවුරුදු එකසිය පනහක කාලයක ආරම්භය ලෙස එය පිළිගැනීමේදී නිවැරදිව සිටියහ. පේළිය පේළිය මත, අවුරුදු එකසිය පනහක කාලයක් ලොව පුරා ඉස්ලාමය හඳුන්වා දෙයි; එය අරාබියේ ඉස්ලාමයේ පළමු විපත මඟින්ද, තුර්කියේ ඉස්ලාමයේ දෙවන විපත මඟින්ද නියෝජනය කරනු ලැබේ. අධිරාජයාද අධිරාජිනියද එකට අපහසුතාවයට පත් කළ එම ඉස්ලාමය, ඉරේනේ විසින් නියෝජනය කරනු ලබන ස්ත්රියකින්ද, අවසාන කොන්ස්ටන්ටයින් විසින් නියෝජනය කරනු ලබන පුරුෂයෙකුගෙන්ද සමන්විත රාජ්යයක් ජයගන්නා ලොව පුරා ඉස්ලාමය හඳුන්වා දෙයි.
අයිරීන්ගේ අපමානයෙන් අවසන් වන එකසිය පනස් වසර තුළ, අරාබියේ ඉස්ලාමය බයිසන්තින්ගේ ප්රදේශය හෝ භූමි ප්රදේශය තම පාලනයට ගනියි; එමෙන්ම අයිරීන් එතරම් අපමානිත තත්ත්වයකට පත්වූ බැවින්, අනෙකුත් බලහත්කාර අයකිරීම් සමඟ, වසර තුනක් පුරා කප්පම් ගෙවීමට ඇය බලකෙරුණාය. අන්තිම කොන්ස්ටන්ටයින්ගේ අපමානය සිදු වූ කල, එය වසර හතරක කාල පරිච්ඡේදයක ආරම්භය සනිටුහන් කළේය; එය අවසානයේ වටලෑමකින් හා නැගෙනහිර රෝමයේ අගනුවර පෙරළාදැමීමෙන් නිමවේ. දෙකම අවස්ථාවල එය ඉස්ලාමයම විය—අයිරීන් සම්බන්ධයෙන් අරාබීය ඉස්ලාමයද, අන්තිම කොන්ස්ටන්ටයින් සම්බන්ධයෙන් තුර්කි ඉස්ලාමයද. අන්තිම දවස්වල, පළමු හා දෙවන විපත්ති තුළ ඉදිරිපත් කරනු ලබන අරාබීය සහ තුර්කි ඉස්ලාම යන සාක්ෂිකරුවන් දෙදෙනා විසින් නිරූපිත ලෝකව්යාප්ත ඉස්ලාමය, පළමුව භූමි ප්රදේශය අත්පත් කරගනු ඇත; ඉන්පසු අගනුවරද. නැගෙනහිර රෝමයේ කොන්ස්ටන්ටයින් විසින් නිරූපිත අන්තිම-දින දේශපාලන ඒකකය, නැගෙනහිර රෝමයේ අයිරීන් විසින් නිරූපිත අන්තිම-දින ආගමික ඒකකය සමඟ සංකේතාත්මක ලෙස විවාහ වී ඇත. “දේශපාලන” සහ “ආගමික” ඒකක යන පදයන් මම භාවිත කරන්නේ, මෘගයාගේ රූපය නම් සංකේතය පළමුව එක්සත් ජනපදය තුළ ද, ඉන්පසු ලෝකය තුළ ද සිදුවන බව සඳහන් කිරීම සඳහාය. මෘගයාගේ රූපය යනු, කොන්ස්ටන්ටයින් සහ අයිරීන්ගේ සංකේතාත්මක විවාහයයි; ඔවුන් දෙදෙනාම තම භූමි ප්රදේශය සහ අගනුවර ඉස්ලාමයට අහිමි කිරීමෙන් අපමානිත කරනු ලැබෙති.
ඒ ඉතිහාස දෙක එකිනෙකාට සමාලෝචනීය ලෙස ගැළපීම මඟින් ඔවුන්ගේ විවාහය හඳුනාගනු ලැබේ; එය 313 දී මිලාන් ආඥාව ක්රියාත්මක කළ අවස්ථාවේ කොන්ස්ටැන්ෂියා සහ ලිසිනියස් අතර වූ විවාහයෙන් පූර්වරූපක ලෙස දර්ශනය කරන ලදී; එවිට සංකේතාත්මක ස්මිර්නා සභාවේ අවසානය වී, සංකේතාත්මක පර්ගමොස් සභාවේ ආරම්භය සිදු විය. පාවුල් දැඩි වංචනාව ලබන්නෝ ලෙස හඳුන්වන අය, පාපයේ මනුෂ්යයා ප්රකාශ කරනු ලැබීමට පෙර සිදුවන අහෝසිව යාමක්ද ඇතුළත් පාවුල්ගේ අනතුරු ඇඟවීමේ පණිවිඩය දැකීමට ප්රතික්ෂේප කරති. එම අහෝසිව යාම පර්ගමොස්ගේ ඉතිහාසයේ සිදු වන අතර, පාපයේ මනුෂ්යයා 538 දී ප්රකාශ කරනු ලැබීය; එවිට තියාතිරා සභාව ආරම්භ විය.
කිසිවෙක් කිසි අයුරකින් ඔබ සැම රවටා නොදේවා. මක්නිසාද පළමුවෙන් විශ්වාසයෙන් වැටී යාමක් පැමිණ, විනාශයේ පුත්රයා වන පාපයේ මිනිසා ප්රකාශ නොවන්නේ නම්, ඒ දවස නොපැමිණේ. ඔහු දෙවියන් යැයි කියනු ලබන සියල්ලටත්, නමස්කාර කරනු ලබන සියල්ලටත් විරුද්ධව නැඟී, ඒ සියල්ලට වඩා තමන් උසස් කරගනියි. එසේම ඔහු දෙවියන් මෙන් දෙවියන්වහන්සේගේ මාලිගාවෙහි හිඳ, තමන් දෙවියන් බව පෙන්වයි. 2 තෙසලෝනික 2:3, 4.
නැගෙනහිර රෝමයේ ඉතිහාසය, නැගෙනහිර රෝමය බටහිර රෝමය සමඟ ඇති සංකේතමය සම්බන්ධතාවයෙන්ද නිරූපිත වන අනාවැකිමය සත්යයට සාක්ෂිකරුවන් දෙදෙනෙකු සපයයි. එම සම්බන්ධතාවයේදී, බටහිර රෝමය සභාව වන අතර නැගෙනහිර රෝමය රාජ්යය වේ. දානියෙල් දෙවන පරිච්ඡේදයේ යකඩ සහ මැටි ලෙස නිරූපණය කර ඇති පරිදි, රෝමය සභාව සහ රාජ්යය යන දෙකේ සංයෝජනයකි.
අවසාන දිනවල ලෝක පුරා ඉස්ලාමය සභාවක් හා රාජ්යයක් එක්වූ සංයෝජනයක් ලෙස නිරූපිත බලයකට විරුද්ධව පැමිණ, එහි භූමි ප්රදේශය සහ අගනුවර අත්පත් කරගන්නා බව විශ්වාසදායක ලෙස දැකිය හැකි එක් හේතුවක් නම්, එය එළිදරව්ව නවවන පරිච්ඡේදයේ පූජනීය ඉතිහාසයෙන් ලැබෙන තවත් සාක්ෂි දෙකකින් තහවුරු කරනු ලැබීමයි. ඔස්මාන් 1299 ජූලි 27 දින නිකෝමීඩියාහි භූමි ප්රදේශය ජයගත්තේය; ඉන් දෙවසරකට පසු, 1301 දී, ඔහු නිකයාහි භූමි ප්රදේශයද ජයගත්තේය. ඔහුගේ පුත්රයා 1331 දී නිකයාහි අගනුවර ජයගත්තේය; එම පුත්රයාම 1337 දී අවසන් වූ අවුරුදු හතරක අවරෝධයකින් පසු නිකෝමීඩියාහි අගනුවරද ජයගත්තේය. පුරෝගාමීන් ඔස්මාන් සමඟ 1299 ජූලි 27 දින සලකුණු කළ නමුත්, ඔටෝමාන් අධිරාජ්යය ස්ථාපිත කිරීමේ ඓතිහාසික දෙවන පියවර ලෙස නිකයා සටන නම් ඊළඟ සටන කිසිවිටෙක සලකා බැලූයේ නැත. 1299 ජූලි 27 දින ඉරිදා නීතිය කරා ළඟා වීමට තිබූ පියවර කිහිපයකින් පළමු පියවර විය. තුර්කි ඉස්ලාමයේ පළමු පියවර දෙක 1449 දී අවසන් වූ, නැවත 1840 දී, නැවත 9/11 දින, තවද නැවත 2023 දෙසැම්බර් 31 දින අවසන් වූ අනාවැකියක ආරම්භය හඳුනා දුන්නේය.
එම පියවර දෙකෙන් පළමු පියවර, එක් සිය පනස් අවුරුදු කාලයක ආරම්භය පමණක් නොව, තිස් අට අවුරුදු කාලයක ආරම්භයද සලකුණු කළේය. එය ආරම්භ වූයේ ඔස්මාන් නිකොමේඩියා ප්රදේශය අල්ලාගැනීමෙන් වන අතර, අවුරුදු හතරක වටලෑමක අවසානයේ 1337 දී ඔස්මාන්ගේ පුත්රයා නිකොමේඩියාහි අගනුවර නගරය අල්ලාගත් විට, එය තිස් අට අවුරුදු පසු අවසන් විය. තිස් අට යන සංඛ්යාව “නැගීසිටීම” නියෝජනය කරන අතර, ඔස්මාන් ප්රදේශය අල්ලාගත් ආරම්භක පියවර, තුර්කි ඉස්ලාමයේ නැගීසිටීම සලකුණු කළේය. එම පළමු තිස් අට අවුරුදු පියවර තුළ, “අවුරුදු හතරක” වටලෑමක් අවසානය සලකුණු කරයි. එක් සිය පනස් අවුරුදු කාලයේ අවසාන පියවරේදී, අවමානය පැමිණෙයි; සහ අවුරුදු හතරකට පසු 1453 දී, නැගෙනහිර රෝමයේ අගනුවර අල්ලාගනු ලැබේ.
1453දී ඔටෝමාන් තුර්ක්වරුන් සම්බන්ධ වූවද, නැතහොත් ඔස්මාන්ගේ පුත්රයා 1337දී නිකොමීඩියාද 1331දී නිකයාවද අත්පත් කරගත් වූවද, මෙම අවස්ථා තුනම තුළ, එම අගනගර එකිනෙක ඉතිහාසයේ කිසියම් අවධියක නැගෙනහිර රෝමයේ අගනගරය ලෙස සේවය කර තිබිණි. මෙම රේඛා තුනම නැගෙනහිර රෝමය ජයගැනීම හඳුනා දක්වයි. එම රේඛා තුනෙන් එක් එක් රේඛාව ඉස්ලාමය පළමුව නැගෙනහිර රෝමයේ භූමිභාගයද, ඉන්පසු එහි අගනගරයද ජයගත් බව හඳුනා දක්වයි. අගනගර තුනේම නාමය එම භූමිභාගයේ නාමයට සමාන වේ. එම රේඛා තුනෙන් එක් එක් රේඛාවට විශිෂ්ට අල්ෆා සහ ඔමේගා ඓතිහාසික පුද්ගල රූප තිබේ. අධිරාජයාද අධිරාජිනියද දෙදෙනාම ඉස්ලාමය විසින් අවමාන කරනු ලැබීම සමඟ සභාව සහ රාජ්යය අතර සම්බන්ධතාවයක් හඳුනා දක්වමින්, එම අනාවැකිමය අවමානය 330දී කොන්ස්ටන්ටයින් මහ රජතුමා රෝම නගරයට වඩා කොන්ස්ටන්ටිනෝපලය තෝරාගත් විට ඔහු විසින් ද අවමාන කරනු ලැබූ බටහිර රෝමය සමඟ ඔවුන්ගේ රේඛා එකට බැඳ දක්වයි. බටහිර රෝමයේ අවසාන අවමානය 476දී අවසාන අධිරාජයා සමඟ පැමිණි අතර, එතැන් පටන් එය වේගයෙන් පිරිහෙමින් ගියේය.
නැගෙනහිර රෝමය සම්බන්ධයෙන් බටහිර රෝමය සභාව වූ අතර, නැගෙනහිර රාජ්යය විය. 330 දී ආරම්භයේදී අවමානය, ඉන්පසු 476 දී අවමානය, එවිට 782 දී, සහ නැවතත් 1449 දී. රාජ්යයක් බෙදී යාමෙන් ආරම්භ වන අවමානයේ රේඛාවක්; 476 දී අධිරාජයා, එබැවින් අධිරාජ්යයද, අහිමි වීමේ අවමානය එයට පසු විය; එසේම ඉස්ලාමය විසින් පළමුව 782 දී නැගෙනහිර භූමියටත්, පසුව 1453 දී නැගෙනහිර අගනුවරටත් අවමානය ගෙන එන ලදී.
බයිබලීය අනාගතවాణියේ ඉස්ලාමය නැගෙනහිර හා බටහිර රෝමය යන දෙකේම රේඛාව එළිදරව් කරයි; තවද අද ඉස්ලාමය නිපදවමින් සිටින ආලෝකය, ඉස්ලාමය පිළිබඳ මිලේරයිට් පුරෝගාමීන්ට හිමි වූ මූලික ආලෝකය සමඟ සම්මත වුවද, එය එය ඉක්මවා බොහෝ දුරට ගමන් කරයි. 2024 දී ‘දර්ශනය ස්ථාපිත කරන තමාගේ ජනතාවගේ කොල්ලකාරයෝ කවුරුන්ද’ යන ප්රශ්නය සමඟ ආරම්භ වූ පරීක්ෂාකාලය, එම පරීක්ෂණ කාලයේ අල්ෆාව වූ අතර, දැන් පරීක්ෂණ කාලයේ අවසානයේදී එළිදරව් පොතේ නවවන පරිච්ඡේදයේ ඉස්ලාමය යන විෂයයෙන් ලැබෙන ආලෝකය, මෙම වර්තමාන අන්තිම දවස් දක්වා කිසිදා ඇගයීමට ලක් නොවූ බටහිර හා නැගෙනහිර රෝමය පිළිබඳ සාක්ෂි එක් කරයි.
දානියෙල් 11වන පරිච්ඡේදයේ 10 සිට 16 දක්වා වූ පදයන්හි පිහිටා ඇති ඉතිහාස රේඛා, 9වන සිට 11වන පරිච්ඡේදයන් තුළ නිරූපිත ඉස්ලාමයේ අනාවැකිමය රේඛා මඟින්, මේ ලිපි තුළ දැනටමත් විමර්ශනය කරමින් සිටින රේඛා සමඟ සම්බන්ධ වන සාක්ෂි ඉදිරිපත් කරමින් එකට ගෙන එයි. එහෙත් ඉස්ලාමයේ උද්භවය නිරූපණය කරන අනාවැකිමය චිත්රණය තුළ මිලරයිට්වරුන්ගේ ව්යාපාරයේද, එක් ලක්ෂ හතළිස් හතර දහසක ව්යාපාරයේද උද්භවය අන්තර්ගතය. එළිදරව් 9හි කාල අනාවැකි තුළ ස්ථිරව පිහිටුවා ඇති අතර ඒවායේ අංගයක්ද වන අවුරුදු හතර බැගින් වූ කාලපරිච්ඡේද දෙකක්, 1840 සිට 1844 දක්වා වූ අවුරුදු හතරට සාක්ෂි සපයයි. 1844දී අනාවැකිමය කාලය තවදුරටත් නොපවතින බැවින්, එම සංකේතාත්මක අවුරුදු හතරක කාලපරිච්ඡේදය කාලය මඟින් නොව, එහි අනාවැකිමය ලක්ෂණ මඟින් නිර්වචනය කරනු ලැබේ. පළමු අවුරුදු හතරක කාලපරිච්ඡේදය 1337දී, ඔහුගේ පියා එම ප්රදේශය ජයගත් පසු අවුරුදු තිස් අටකට පසුව, පෙරදිග රෝම අධිරාජ්යයේ පැරණි අගනුවර වූ නිකොමේදියාව ඉස්ලාමය විසින් ජයගැනීම හඳුන්වයි. දෙවන අවුරුදු හතර 1449දී ඉස්ලාමය මඟින් සිදුකරවන ලද පෙරදිග රෝමයේ දේශපාලන හා ආගමික පාලකයන්ගේ නින්දාව හඳුන්වයි; තෙවන අවුරුදු හතර 1840 අගෝස්තු 11 දින තම මහිමයෙන් පොළොව ආලෝකමත් කළ දූතයා බැස ආ විට දෙවියන්වහන්සේගේ බලයේ මහාශ්රියානුකූල ප්රකාශනයක් හඳුන්වයි.
පළමුවන හා දෙවන දේවදූතයාගේ මිලරයිට් ඉතිහාසය, එක්ලක්ෂ හතළිස්හතරදහසක් වූ අය මුද්රා කිරීමේ කාලයේ තුන්වන දේවදූතයාගේ ඉතිහාසය සමඟ අනුරූප වේ. එම අවසාන මුද්රා කිරීමේ කාර්යය පාපය මකාදැමීම ය; එය දේවත්වය මනුෂ්යත්වය සමඟ එක්වීම ය; එය ඉස්ලාමය විසින් ගෙන එනු ලබන යුද්ධයක අතරතුර සිදු වේ.
ඔහු අගාධ කුහරය විවෘත කළේය; එවිට ඒ කුහරයෙන් මහ උණුකුටියක දුම මෙන් දුමක් නැගී ආවේය; එම කුහරයේ දුම නිසා සූර්යයාද වාතයද අඳුරු විය. තවද ඒ දුමෙන් පෘථිවිය මතට පළඟැටියෝ නික්ම ආහ; ඔවුන්ට පෘථිවියේ විෂකුරුමිනියන්ට ඇති බලය මෙන් බලය දෙන ලදී. තවද ඔවුන්ට අණ කරන ලද්දේ පෘථිවියේ තෘණයටවත්, කිසි හරිත ද්රව්යයකටවත්, කිසි වෘක්ෂයකටවත් හානි නොකරන ලෙසය; එහෙත් තම නළල්වල දෙවියන්වහන්සේගේ මුද්රාව නැති මනුෂ්යයන්ට පමණක් හානි කරන ලෙසය. එළිදරව් 9:2–4.
සියලු අනාවැකිවල සම්පූර්ණ ඉටුවීම අවසාන දිනවල සිදුවන බැවින්, මෙම ඡේදය එකලස් එක්ලක්ෂ හතළිස් හතරදහස මුද්රා තැබීම හඳුන්වා දෙයි. එළිදරව් පොතේ නවවන පරිච්ඡේදයේ ඉස්ලාම් පිළිබඳ අනාවැකිය, ඉස්ලාම් අවහිර කරන ලද 1840 අගෝස්තු 11 වන දිනෙන් අවසන් වූ ඉතිහාසය තුළ, දර්ශනය ස්ථාපිත කරන බලයේ අති සම්පූර්ණ රූපකය එකට ගෙන එන ඉතිහාසමය යතුර සපයයි. එම ස්ථානයෙන් පසු එළිදරව් නවයේ සාක්ෂිය දසවන පරිච්ඡේදයටත් පළමු සහ දෙවන දූතයන්ගේ ඉතිහාසයටත් දිග හැරුණි. අනතුරුව එකොළොස්වන පරිච්ඡේදයේදී තුන්වන විපත්තිය ඉරිදා නීතිය සමඟ අකස්මිකව පැමිණෙයි; එය තුන්වන දූතයාගේ මහත් හඬා කෑම ආරම්භ වන කාලයයි. දානියෙල් සහ එළිදරව් පොතෙහි දක්වා ඇති රාජධානීන්ගේ උදය හා පතනය සංවිධානය කිරීමේදී නවවන පරිච්ඡේදය ඉස්ලාම්ගේ යතුර වේ. දසවන සහ එකොළොස්වන පරිච්ඡේද එකලස් එක්ලක්ෂ හතළිස් හතරදහස වූ ප්රඥාවන්ත කන්යාවන්ගේ අත්දැකීම හඳුන්වා දෙයි. නවවන පරිච්ඡේදය බාහිර දර්ශනය ස්ථාපිත කරන සංකේතය හඳුන්වා දෙන අතර, දසවන සහ එකොළොස්වන පරිච්ඡේද අතිශුද්ධස්ථානය තුළට බැටළු පැටවා අනුගමනය කිරීම සමඟ සම්බන්ධ අභ්යන්තර දර්ශනය හඳුන්වා දෙයි.
එළිදරව් පොතේ දසවන පරිච්ඡේදය විවෘත කුඩා පොතක් අතැතිව බැස එන බලවත් දූතයා වශයෙන් ක්රිස්තුස්වහන්සේ සමඟ ආරම්භ වේ. එම සිද්ධිය, අවුරුදු තුන්සිය අනූඑකක් සහ දින පහළොවක් හඳුන්වන එළිදරව් 9 වන පරිච්ඡේදයේ අනාවැකිය අවසන් වන අවස්ථාවේදී, 1840 අගෝස්තු 11 වන දින ඉටු විය. එළිදරව් 10 මඟින්, 1844 ඔක්තෝබර් 22 වන දින යොහන්ගේ බඩ තුළ පණිවිඩය තිත්ත වූ තැන දක්වා ඉදිරියට ඇති ඉතිහාසය හඳුන්වයි. 1840 සිට 1844 දක්වා වූ එම අවුරුදු හතර, පළමු දූතයාගේ පැමිණීමෙන් ආරම්භ වී තුන්වන දූතයාගේ පැමිණීමෙන් අවසන් වේ. 1840 අගෝස්තු 11 ඉටු වීමෙන් පසුව අනුගමනය කළ එම අවුරුදු හතර, අවුරුදු තුන්සිය අනූඑකක් සහ දින පහළොවක ආරම්භයේදී 1449 ජූලි 27 සිට 1453 දක්වා වූ අවුරුදු හතරකින් පූර්ව රූපිත කරනු ලැබීය. එම අවුරුදු හතරක කාල පරාස දෙකම, 1333 සිට 1337 දක්වා නිකොමිඩියා නගරයේ ආක්රමණය සමයේ වූ අවුරුදු හතර සමඟ සමාන්තර වේ. සංකේතාත්මක ලෙස, නැගෙනහිර රෝමය ඉස්ලාමය විසින් තෙවරක් ජයගනු ලැබීය. පළමුව, 1331 දී නිකෙයාගේ ආක්රමණයේදීය; අනතුරුව, 1337 දී නිකොමිඩියා නගරයේ අවුරුදු හතරක ආක්රමණයේදීය; ඉන්පසු, 1453 දී කොන්ස්තන්තිනෝපලයේ ආක්රමණයේදීය.
ඩයොක්ලීෂියන් 293 දී නීතිමය වශයෙන් රෝමය නැගෙනහිර හා බටහිර ලෙස බෙදා වෙන් කළේය, තවද කොන්ස්ටන්ටයින් 330 දී අනාවැකිමය වශයෙන් රෝමය නැගෙනහිර හා බටහිර ලෙස බෙදා වෙන් කළේය. 395 දී අධිරාජ්යයා වූ තියොඩෝසියස් I ගේ මරණයෙන් පසු, ඔහු නැගෙනහිර හා බටහිර කොටස් තම පුතුන් දෙදෙනාට උරුම කර දුන් බැවින්, අධිරාජ්යය විධිමත්ව හා ස්ථිරව බෙදා වෙන් කරන ලදී. 1054 දී “මහා විභේදනය” අවස්ථාවේ කතෝලික සභාවද නැගෙනහිර හා බටහිර ලෙස බෙදී ගියේය. ඒ බෙදීම ක්රමික වූයේ, ඉන් අනතුරුව පැමිණි පරිහානියද එසේම ක්රමික වූ බැවිනි. එම බෙදීම මේ දක්වාම පවතී. එම දිනಾಂಕයෙන් වසර පනහක් ඇතුළත, රෝමයේ බටහිර සභාව ඉස්ලාමයට එරෙහිව ආසන්න වශයෙන් අවුරුදු දෙසියක කුරුස යුද්ධ ආරම්භ කළේය. බටහිර රෝමය 476 දී තම අවසාන අධිරාජ්යයා අහිමි වූ විට වැටී ගියේය. නැගෙනහිර රෝමය 1453 දී වැටී ගියේය. පාප්වරීය රෝමය 1798 දී වැටී ගියේය. අන්යාගමික රෝමය 293, 330 සහ 395 යන වර්ෂවලදී නැගෙනහිර හා බටහිර ලෙස බෙදී ගියේය. පාප්වරීය රෝමය 1054 දී නැගෙනහිර හා බටහිර ලෙස බෙදී ගියේය. සොහොයුරිය වයිට්, රාජ්යයන්ගේ උදානය හා පතනය, දෙවියන්වහන්සේගේ වචනය අධ්යයනය කිරීමේ ප්රධාන යොමුබිඳුවක් ලෙස හඳුනා ගනියි.
එළිදරව් පොතේ නවවන පරිච්ඡේදයෙන් ඉතිහාසයේ ආලෝකයට ගෙන එන රාජධානීන්, දර්ශනය ස්ථාපිත කරන්නේ රෝමය බව පෙන්වන තර්කය ශක්තිමත් කරයි. ඉස්ලාමය හා එකලක්ෂ හතළිස් හතර දහස අතර ඇති ප්රවචනමය සම්බන්ධතාවය, ක්රිස්තුස්වහන්සේ කොටළුවෙකු පිට නැඟී යෙරුසලමට ඇතුළු වූ ක්රියාවෙන් ප්රතිරූපිත කළ මධ්යම රාත්රියේ හඬගැසීමේ පණිවිඩය, පළමු විපතේ කාලයේ ආරම්භ වී, දෙවන විපත තුළ ප්රවචනයේ දෙවන කොටසින් ඉදිරියට ගොස්, එම ප්රවචනයම සම්පූර්ණ වීමත් සමඟ පළමු හා දෙවන දූතයන්ගේ මිලේරයිට් ව්යාපාරය ආරම්භ වූ සිව් අවුරුදු ඉතිහාසය තුළ එහි සම්පූර්ණ වීම කරා ළඟා වූ කාල-ප්රවචනයකින් නිරූපිත වන බවට සාක්ෂිය වේ. ප්රවචනය “තිස් අට හා දෙවසර” (1299 සහ 1301) යන සංකේතයෙන්, ඉස්ලාමයේ උදය සලකුණු කරමින්, ආරම්භ වූ අතර, “තිස් අට හා දෙවසර” (1838 සහ 1840) යන සංකේතයෙන්, මිලේරයිට්වරුන්ගේ උදය සලකුණු කරමින්, එය අවසන් විය.
1844 දී, 1333 සිට 1337 දක්වා වූ වටලෑමෙන්ද, 1449 සිට 1453 දක්වා වූ වටලෑමෙන්ද ආදර්ශවත් කර පෙන්වා දෙන ලද මිලරයිට්වරුන්ගේ අවුරුදු හතරක කාලය අවසන් වූ විට, අනාවැකිමය කාලය තවදුරටත් යෙදවිය යුතු නොවීය. එක්ලක්ෂ හතළිස් හතර දහසගේ ධජය ඔසවා තැබීම, ඉස්ලාමය ඔසවා තැබෙන අනාවැකිය සමඟ සෘජුව සම්බන්ධ වී ඇත.
යූදා, නුඹේ සහෝදරයෝ නුඹට ප්රශංසා කරනු ඇත; නුඹේ අත නුඹේ සතුරන්ගේ කණ্ঠය මත වනු ඇත; නුඹේ පියාගේ පුත්රයෝ නුඹ ඉදිරියෙහි නමස්කාර කරනු ඇත. යූදා සිංහ පැටවෙකි; මාගේ පුත්රය, ගොදුරෙන් නුඹ ඉහළට නැඟී ඇත; ඔහු නැමී සිටියේය, සිංහයෙකු මෙන්ද වයෝවృద్ధ සිංහයෙකු මෙන්ද වැතිර සිටියේය; කවුද ඔහු උද්දීපනය කරන්නේ? රාජ දණ්ඩය යූදාගෙන් පහව නොයන්නේය, නීතිදායකයාද ඔහුගේ පාද අතරින් ඉවත් නොවන්නේය, ශීලෝ පැමිණෙන තුරු; ජනතාව එක්රැස් වන්නේද ඔහු වෙතය. ඔහු තමාගේ කොළුවා වැලට බැඳ තබන්නේය, තමාගේ ගැඩුවාගේ පැටවා උතුම් වැලට බැඳ තබන්නේය; ඔහු තමාගේ වස්ත්ර ද්රాక్షාරසයෙන් සෝදාගන්නේය, තමාගේ ඇඳුම් ද්රాక్షා ලේයෙන්ය. ඔහුගේ ඇස් ද්රాక్షාරසයෙන් රතු වනු ඇත, ඔහුගේ දත් කිරි මෙන් සුදු වනු ඇත. උත්පත්ති 49:8–12.
එක් ලක්ෂ හතළිස් හතර දහසක් ක්රිස්තුස්වහන්සේගේ චරිතය සම්පූර්ණයෙන්ම ප්රතිබිම්බනය කරති; ක්රිස්තුස්වහන්සේද අනෙක් සංකේතාත්මක නිරූපණ අතර “තෝරාගත් වැල” ලෙස හඳුන්වනු ලබන සේක. උත්පත්ති 16:12 හි ඉෂ්මායෙල් “වල්” මිනිසෙකු ලෙස හඳුනාගනු ලැබේ.
ඔහු වනාන්තර මනුෂ්යයෙකු මෙන් වන්නේය; ඔහුගේ අත සෑම මනුෂ්යයෙකුටම විරුද්ධව තිබේද, සෑම මනුෂ්යයෙකුගේම අතද ඔහුට විරුද්ධව තිබේද යනසේය; ඔහු තම සියලු සහෝදරයන්ගේ සම්මුඛයෙහි වාසය කරන්නේය.
“වන” යනුවෙන් පරිවර්තනය කර ඇති වචනය වනයෙහි අරාබි කැලෑ ගධයාය. අන්තිම දවස්වල ක්රිස්තුස්වහන්සේගේ නියෝජිතයෝ වනයෙහි අරාබි කැලෑ ගධයාගේ පණිවිඩය මත සවිකර ගමන් කරති—ක්රිස්තුස්වහන්සේ යෙරුසලමට ඇතුළු වූ විට සවිකළ ගධයා, බාලාම් ඔහුට තුන්වන වරට පහර දුන් පසු අවසානයේ කථා කළ ගධයා ය. 1840 දී පළමු දූතයාගේ පණිවිඩයට බලය දුන් පණිවිඩය ප්රකාශ කළ දූතයෝ, එම චලනයට බලය දුන් පණිවිඩය පිහිටා තිබූ ඒම අනාගතවාද ඉතිහාසය තුළම අදාළ සහ වැදගත් අවුරුදු එකසිය පනහක අනාගතවාදයක් නොදුටුවෝය. ඒම එකම කාල අනාගතවාදය තුළ 1840 සිට 1844 දක්වා වූ ඉතිහාසය ආදර්ශවත් කළ අවුරුදු හතරක කාල දෙකක් ද ඔව්හු නොදුටුවෝය. යූදා වංශයේ සිංහයා දැන් “පැරණි මාර්ග” වලින් මෙතෙක් කිසිදා නොදැක ඇති ආලෝකය විවෘත කරමින් සිටී; එය 2023 දෙසැම්බර් 31 සිට විවෘත වෙමින් පැමිණෙන එම ආලෝකය සමඟ එකඟ වන ආලෝකයකි. එය නැශ්විල්ට පහර දෙන්නේ ඉස්ලාමයදැයි සම්බන්ධ සියලු සැක දුරු කරයි. එම ආලෝකය රෝමයේ සංකේතය ආලෝකමත් කරමින්, 2024 දී “ඔබගේ ජනතාවගේ කොල්ලකරුවන්” පිළිබඳ ඇල්ෆා විවාදයට ඔමෙගා ප්රකාශයක් වන්නේය; තවද එය මිලරයිට් ඉතිහාසයේ ඒම සංකේතයම පිළිබඳ වූ තර්කයේ ඔමෙගා සංකේතය ද වන්නේය. එය එළිදරව් පොතේ නවවැනි පරිච්ඡේදයේ කාල අනාගතවාදයන්හි ඉස්ලාමය, ලක්ෂ එකසිය හතළිස් හතර දහසේ මුද්රා තැබීමේ කාලයේ අභ්යන්තර ඉතිහාසය අතරතුර බාහිර පණිවිඩය බව හඳුන්වා දෙයි. අපි මේ සත්යය කාලයක සිට උගන්වා ආවෙමු, නමුත් දැන් එය එළිදරව් පොතේ නවවැනි පරිච්ඡේදයෙන් ආරම්භ වී එකොළොස්වැනි පරිච්ඡේදයෙන් අවසන් වන එක් රේඛාවක් මත ප්රදර්ශනය කළ හැක. 1840 සිට 1844 දක්වා ඉටු වූ ඉස්ලාමයේ කාල අනාගතවාදයට සම්බන්ධ තුන්වන අවුරුදු හතරක කාලය, ලක්ෂ එකසිය හතළිස් හතර දහසේ මුද්රා තැබීමේ කාලය දර්ශනය කරයි. එළිදරව් පොතේ එකොළොස්වැනි පරිච්ඡේදයේ මහ භූමිකම්පාව මගින් ලක්ෂ එකසිය හතළිස් හතර දහස කොඩියක් මෙන් උසස් කරනු ලබති.
යෙහෙස්කෙල් තිස්හත්වන පරිච්ඡේදයේ දෙවියන්වහන්සේගේ ජනතාව සෙනාවක් ලෙස නැඟීසිටුවීම ආදාම්ගේ මැවීමෙන් පෙරරූපිත කරනු ලැබූ දෙපියවර ක්රියාවලියකි. පළමුව ආදාම් මැටිවලින් හැඩගස්වන ලද අතර, පසුව ක්රිස්තුස්වහන්සේ ඔහු තුළට ජීවනයේ ශ්වාසය පිඹින සේක. යෙහෙස්කෙල්හි පළමු අනාවැකිය මළ සිරුරු ආකාරයට ගොඩනඟයි, නමුත් ඒවා තවමත් මළය. එවිට හතර සුළඟ සිරුරු මතට පිඹිනු ලබන අතර, ඒවා බලවත් සෙනාවක් ලෙස නැඟීසිටියි. තිස්අට සහ හතළිහ යන සංඛ්යා එම පියවර දෙක නිරූපණය කරයි.
අපි මෙම කරුණු ඊළඟ ලිපියේදී තවදුරටත් ඉදිරියට ගෙන යමු.
මෙයින් පසු යුදෙව්වරුන්ගේ උත්සවයක් තිබුණේය; යේසුස් යෙරුසලමට ගියේය. දැන් යෙරුසලමේ බැටළු දොරටුව අසල, හෙබ්රෙව් භාෂාවෙන් බෙතෙස්දා යනුවෙන් හැඳින්වෙන, මණ්ඩප පහක් ඇති පොකුණක් තිබේ. එහි අන්ධයන්, කොරයන්, වියළී ගිය අය ඇතුළු බලහීන රෝගීන්ගේ මහත් සමූහයක්, ජලය කැලඹෙන තුරු බලා සිටියේය. මක්නිසාද නියමිත කාලයකදී දේවදූතයෙක් පොකුණට බැස ජලය කැලඹුවේය; එවිට ජලය කැලඹුණු පසු පළමුව එයට ඇතුළුවූ කවරෙකු වුවද, ඔහුට තිබූ කවර රෝගයක් වුවද සුවකරනු ලැබුවේය. එහි තිස් අට අවුරුදු රෝගීභාවයෙන් පෙළුණු එක් මනුෂ්යයෙක් සිටියේය. යේසුස් ඔහු වැතිර සිටිනු දුටු විට, ඔහු බොහෝ කාලයක් එම තත්ත්වයේ සිටි බව දැනගෙන, ඔහුට මෙසේ කීවේය: “නුඹ සුවපත් වන්න කැමතිද?” බලහීන මනුෂ්යයා උන්වහන්සේට පිළිතුරු දෙමින් කීවේය: “ස්වාමිනි, ජලය කැලඹෙන විට මා පොකුණට ඇතුළු කිරීමට මට කෙනෙක් නැත; නමුත් මම යන අතරතුර වෙන කෙනෙක් මට පෙර බැස යයි.” යේසුස් ඔහුට මෙසේ කීවේය: “නැඟිට, නුඹේ යහන උස්සාගෙන ඇවිදින්න.” එවිටම ඒ මනුෂ්යයා සුවපත් වී, තම යහන උස්සාගෙන ඇවිද්දේය. එදින සබත් දවසය. යොහන් 5:1–9.
“දැන් නැඟිට, සේරෙද් ඇළ පසුකර යන්නැ”යි මම කීවෙමි. එවිට අපි සේරෙද් ඇළ පසුකර ගියෙමු. කාදෙෂ්-බර්නේයා සිට පිටත් වී අපි සේරෙද් ඇළ පසුකර එන තෙක් වූ කාලය අවුරුදු තිස්අටක් විය; එනම්, යෙහෝවා ඔවුන් ගැන දිවුරා කී ලෙස, යුද්ධයට සුදුසු වූ පුරුෂයන්ගේ මුළු පරම්පරාවම සෙනඟ අතරින් විනාශවී ගිය තෙක්ය. ද්විතීය කථාව 2:13, 14.