පැනියම් - අංක තුනයි

මම මාගේ රැකවල් ස්ථානයෙහි සිටිමින්, කොටුව මත මා පිහිටුවාගෙන, ඔහු මට කුමක් කියනු ඇද්දැයිද, මා තරවටු කරනු ලැබූ කල මම කුමක් පිළිතුරු දෙන්නෙම්දැයිද බැලීමට අවධානයෙන් සිටින්නෙමි. එවිට ස්වාමීන්වහන්සේ මට පිළිතුරු දෙමින් මෙසේ කී සේක: දර්ශනය ලියා, එය පුවරු මත පැහැදිලිව සටහන් කරව; එවිට එය කියවන තැනැත්තා දුවමින් යා හැකි වේ. මක්නිසාද දර්ශනය තවම නියමිත කාලයක් සඳහාය; නමුත් අවසානයේදී එය කථා කරනු ඇත, බොරු නොකියනු ඇත. එය ප්‍රමාද වන සේ පෙනෙන නමුත්, ඒ සඳහා බලා සිටින්න; මක්නිසාද එය නියත වශයෙන් පැමිණෙනු ඇත, එය ප්‍රමාද නොවනු ඇත. බලව, උඩඟු වූ ඔහුගේ ආත්මය ඔහු තුළ සෘජු නොවේ; එහෙත් ධර්මිෂ්ඨයා තම විශ්වාසයෙන් ජීවත් වන්නේය. හබක්කුක් 2:1–4.

මෙම රජවරු දෙදෙනාගේ හදවත් ද අයහපත කිරීමටම නැඹුරු වන්නේය; ඔව්හු එකම මේසයක හිඳ බොරු කතා කරනු ඇත. එහෙත් එය සාර්ථක නොවන්නේය; මක්නිසාද අවසානය තවමත් නියමිත කාලයේදී පමණක් පැමිණෙන්නේය. දානියෙල් 11:27.

ස්වාමීනි, ඔබ දන්නා සේක; මා සිහිකරනු මැනවි, මා වෙත පැමිණෙනු මැනවි, මා පීඩාකරන්නන්ගෙන් මා වෙනුවෙන් පළිගනු මැනවි; ඔබගේ දිගු ඉවසීම තුළ මා ඉවත් කර නොගනු මැනවි. ඔබ නිසා මම නින්දාව භාරගත් බව දැනගනු මැනවි. ඔබගේ වචන සොයාගනු ලැබිණි, මම ඒවා අනුභව කළෙමි; ඔබගේ වචනය මාගේ හෘදයට ප්‍රීතියත් උල්ලාසයත් විය; මක්නිසාද, සේනාවල දෙවියන්වහන්සේ වූ ස්වාමීනි, ඔබගේ නාමයෙන් මම කැඳවනු ලබමි. මම සමච්චල්කරන්නන්ගේ රැස්වීමෙහි හිඳ නොසිටියෙමි, ප්‍රීති නොවීමි; ඔබගේ හස්තය නිසා මම තනිව හිඳ සිටියෙමි; මක්නිසාද, ඔබ මා උදහසින් පිරවූ සේක. මාගේ වේදනාව නිරන්තර වන්නේ මක්නිසාද? සුව නොවීමට අකැමැති, සුව කළ නොහැකි මාගේ තුවාලය මෙසේ වන්නේ මක්නිසාද? ඔබ මට සම්පූර්ණයෙන්ම බොරුකාරයෙකු මෙන්ද, අසාර්ථක වන ජලධාරා මෙන්ද වන්නෙහිද? එබැවින් ස්වාමීන්වහන්සේ මෙසේ වදාරන සේක: නුඹ ආපසු හැරෙන්නේ නම්, මම නුඹ නැවත ගෙනඑන්නෙමි, නුඹ මා ඉදිරියෙහි සිටින්නෙහිය; නුඹ නින්දිතයෙන් අගනා දේ වෙන්කර ගන්නේ නම්, නුඹ මාගේ මුඛය මෙන් වන්නෙහිය; ඔවුන් නුඹ වෙත ආපසු හැරෙනු ඇත, නමුත් නුඹ ඔවුන් වෙත ආපසු හැරෙන්නට නොකළ යුතුය. මම මේ ජනතාවට නුඹ වටකරන ලද පිත්තල පවුරක් මෙන් කරන්නෙමි; ඔවුන් නුඹට විරුද්ධව සටන් කරනු ඇත, එහෙත් ඔවුන් නුඹ ජය නොගනු ඇත; මක්නිසාද, නුඹ ගළවාගැනීමටත් නුඹ මුදාහැරීමටත් මම නුඹ සමඟ සිටිමි, යයි ස්වාමීන්වහන්සේ වදාරන සේක. මම නුඹ දුෂ්ටයන්ගේ අතින් ගළවාගන්නෙමි, භයානකයන්ගේ අතින් නුඹ මුදවාගන්නෙමි. යෙරෙමියා 15:15–21.

අටවන දින ඔව්හු දරුවා සුන්නත් කිරීමට පැමිණියෝය; ඔව්හු ඔහුගේ පියාගේ නාමයෙන් ඔහුට සකාරියා යයි නම තැබීමට කැමති වූහ. එවිට ඔහුගේ මව උත්තර දෙමින්, “එසේ නොවේ; ඔහු යොහන් යයි හැඳින්විය යුතුය” යයි කීවාය. ඔව්හු ඇයට, “ඔබගේ ඥාතිවරුන් අතර මේ නාමයෙන් හැඳින්වනු ලබන කිසිවෙක් නැත” යයි කීහ. එවිට ඔව්හු ඔහුගේ පියා වෙත සංඥා කරමින්, දරුවාට කුමන නාමයක් තැබීමට ඔහු කැමතිදැයි විමසූහ. එවිට ඔහු ලියන පුවරුවක් ඉල්ලාගෙන, “ඔහුගේ නාමය යොහන්ය” යයි ලියා දැක්වීය. එවිට සියල්ලෝම විස්මයට පත් වූහ. එකෙණෙහිම ඔහුගේ මුඛය විවෘත විය, ඔහුගේ දිව ලිහිල් කරන ලදී, ඔහු කතා කොට දෙවියන් වහන්සේට ප්‍රශංසා කළේය. ලූක් 1:59–64.

ඒ කාලවලදී දකුණේ රජුට විරුද්ධව බොහෝ දෙනෙක් නැඟී සිටින්නෝය; තවද දර්ශනය පිහිටුවන පිණිස ඔබේ ජනතාවගෙන් කොල්ලකාරයෝද තමන් උසස් කරගන්නෝය; එහෙත් ඔවුන් වැටෙන්නෝය. දානියෙල් 11:14.

එතැන් පටන් යේසුස් තම ගෝලයන්ට තමන් යෙරුසලමට යා යුතු බවත්, ප්‍රාචීනයන්ගෙන්ද ප්‍රධාන පූජකයන්ගෙන්ද ලේඛකයන්ගෙන්ද බොහෝ දුක් විඳිය යුතු බවත්, මරණයට පත්කරනු ලබන බවත්, තුන්වැනි දින නැවත උත්ථාන කරනු ලබන බවත් පෙන්වා දීමට ආරම්භ කළ සේක. මතෙව් 16:21.

“පසුගිය වර්ෂයන්හි පැවති තත්ත්වයට වඩා දැන් රෝමානු ආගමිකත්වය ප්‍රොටෙස්ටන්තයන් විසින් බොහෝ වැඩි ප්‍රසාදයකින් සලකනු ලැබේ. කතෝලිකත්වය ප්‍රබල ආධිපත්‍යයේ නොසිටින, සහ බලපෑම ලබාගැනීම සඳහා පාප්වාදීන් සමඟිදායක මාර්ගයක් අනුගමනය කරමින් සිටින ඒ රටවල, ප්‍රතිසංස්කරණයට ලක්වූ සභාවන් පාප්වාදී ධූරාවලියෙන් වෙන්කරන ධර්මෝපදේශයන් සම්බන්ධයෙන් වැඩිවෙන උදාසීනභාවයක් පවතී; අත්‍යවශ්‍ය කරුණු පිළිබඳව අප අතර අතීතයේ සිතූ තරම් විශාල වෙනසක් නොමැති බවත්, අපගේ පාර්ශ්වයෙන් සුළු අනුමැතියක් පමණක් දුන් කල රෝමය සමඟ වඩා හොඳ අවබෝධයකට අප පැමිණෙනු ඇති බවත් යන අදහස ක්‍රමයෙන් ප්‍රචලිත වෙමින් පවතී. යම් කාලයකදී, ඉතා මිල අධික ලෙස අත්පත් කරගත් අන්තර්ආත්මයේ නිදහසට ප්‍රොටෙස්ටන්තයන් මහත් වටිනාකමක් දුන්හ. ඔවුහු තම දරුවන්ට පාප්වාදය පිළිකුල් කිරීමට උගන්වා, රෝමය සමඟ සාමග්‍රතාව සෙවීම දෙවියන් වහන්සේට අවිශ්වාසී වීමක් ලෙස සලකා සිටියහ. එහෙත් දැන් ප්‍රකාශ කරනු ලබන අදහස් කොතරම් විශාල වශයෙන් වෙනස් වී ඇත්ද!”

පාප්මහමය ආරක්ෂා කරන්නෝ, සභාවට අපහාස කර ඇතැයි ප්‍රකාශ කරති; ප්‍රොටස්තන්ත්‍ර ලෝකයද එම ප්‍රකාශය පිළිගැනීමට නැඹුරුය. අඳුරුකම හා අවිද්‍යාවෙහි ශතවර්ෂයන් තුළ ඇයගේ ආධිපත්‍යය ලකුණු කළ පිළිකුල්කාරී ක්‍රියාවන් හා විහිළුකාරී ව්‍යාජභාවයන් අනුව අද දින සභාව විනිශ්චය කිරීම අසාධාරණයැයි බොහෝදෙනා අවධාරණය කරති. ඒ කාලයන්හි බර්බරත්වයේ ප්‍රතිඵලයක් ලෙස ඇයගේ භයානක කෘරත්වය සමාව දී, නවීන ශිෂ්ටාචාරයේ බලපෑම ඇයගේ හැඟීම් වෙනස් කර ඇතැයි පවසති.

“මේ උඩඟු බලය විසින් අටසිය වසරක් පුරා ඉදිරිපත් කරන ලද අභ්‍රාන්තභාවයේ ප්‍රකාශය මේ පුද්ගලයන් අමතක කර තිබේ ද? එය අත්හැර දැමීමෙන් බොහෝ දුරින්, දහනවවන ශතවර්ෂයේදී එම ප්‍රකාශය පෙර කවරදාකටත් වඩා දැඩි ස්ථිරභාවයෙන් තහවුරු කරන ලදී. රෝමය ‘සභාව කිසිදා වැරදී නැත; තවද ශුද්ධ ලියවිල්ල අනුව, එය කිසිදා වැරදෙන්නේ ද නැත’ (John L. von Mosheim, Institutes of Ecclesiastical History, book 3, century II, part 2, chapter 2, section 9, note 17) යයි ප්‍රකාශ කරන බැවින්, අතීත යුගවලදී ඇයගේ ක්‍රියාමාර්ගය පාලනය කළ මූලධර්ම ඇය කෙසේ අත්හරින්නට පුළුවන්ද?”

“පාප්තුමාගේ සභාව තම අභ්‍රාන්තභාවය පිළිබඳ තම দাবি කිසිදා අත්හරිනු නොලබනු ඇත. ඇයගේ මතවාදයන් ප්‍රතික්ෂේප කරන අය පීඩනයට ලක් කිරීමේදී ඇය කළ සියල්ලම නිවැරදියැයි ඇය සලකන්නීය; අවස්ථාව ඉදිරිපත් කරනු ලැබුවහොත්, ඇය යළිත් එම ක්‍රියාම සිදු නොකරන්නීයද? දැන් ලෞකික ආණ්ඩු විසින් පනවා ඇති අවහිරතා ඉවත් කර, රෝමය ඇයගේ පෙර පැවති බලයට යළි පිහිටුවනු ලැබුවහොත්, ඉක්මනින්ම ඇයගේ දුෂ්ට ඒකාධිපත්‍යය හා පීඩනය නැවත ප්‍රබෝධයට පත් වනු ඇත.”

“ප්‍රසිද්ධ ලේඛකයෙක් අන්තර්ඥාන නිදහස සම්බන්ධයෙන් පාප්වාදී පූජක පංතිපතිත්වයේ ආකල්පය පිළිබඳත්, එහි ප්‍රතිපත්තිය සාර්ථක වීමෙන් විශේෂයෙන් එක්සත් ජනපදයට තර්ජනය කරන අන්තරායන් පිළිබඳත් මෙසේ කියයි: ‘එක්සත් ජනපදයේ රෝමානු කතෝලිකත්වය පිළිබඳ කිසියම් භීතියක් මහත්‍යාකාරී අසහනයකට හෝ ළමාසහජ මෝඩකමකට අනුයුක්ත කිරීමට ප්‍රවණ අය බොහෝදෙනෙක් වෙති. එබඳු අය රෝමානුවාදයේ ස්වභාවයෙහි හා ආකල්පයෙහි අපගේ නිදහස් ආයතනවලට විරුද්ධ කිසිවක් නොදකිති; නැතහොත් එහි වර්ධනයෙහි කිසිදු අශුභ ලකුණක් නොපෙනේ. එබැවින්, පළමුව අපගේ රාජ්‍ය පාලන ක්‍රමයේ මූලික ප්‍රතිපත්ති කිහිපයක් කතෝලික සභාවේ ඒවා සමඟ සසඳා බලමු.’”

“එක්සත් ජනපදයේ ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව අන්තඃකරණයේ නිදහස සහතික කරයි. එයට වඩා ප්‍රියවත් හෝ මූලික වූ දෙයක් නැත. පියුස් IX පාප්තුමා 1854 අගෝස්තු 15 දිනැති තම චක්‍රීය ලිපියේ මෙසේ පැවසීය: ‘අන්තඃකරණයේ නිදහස ආරක්ෂා කිරීමට උදෙසා ඉදිරිපත් කරන විකාර සහ භ්‍රාන්තිමය ප්‍රබන්ධ හෝ උමතු කථන අතිශය විෂබීජමය දෝෂයකි—අන් සියල්ලට වඩා රාජ්‍යයක් තුළ බිය විය යුතු මාරක වසංගතයකි.’ එම පාප්තුමාම, 1864 දෙසැම්බර් 8 දිනැති තම චක්‍රීය ලිපියෙහි, ‘අන්තඃකරණයේ නිදහසත් ආගමික නමස්කාරයේ නිදහසත් ප්‍රකාශ කරන අය’ ද, එසේම ‘සභාවට බලය යෙදවිය නොහැකි බව තහවුරු කරන සියලු දෙනා’ ද ශාපිත කළේය.”

“‘එක්සත් ජනපදයේ රෝමයේ විශේෂ ස්වරූපය හෘදය-පරිවර්තනයක් අර්ථවත් නොකරයි. ඇය බලරහිත වන තැන ඉවසීම පෙන්වයි. බිෂප් ඕ’කොනර් මෙසේ පවසයි: ‘කතෝලික ලෝකයට අනතුරක් නොමැතිව ඊට ප්‍රතිවිරුද්ධ දෙය ක්‍රියාවට නංවිය හැකි වන තෙක් ආගමික නිදහස හුදෙක් ඉවසා දරනු ලැබේ.’… ශාන්ත ලූයිස්හි ආර්ච්බිෂප්වරයා වරක් මෙසේ පැවසීය: ‘විධර්මය සහ අවිශ්වාසය අපරාධයන් වේ; එසේම ක්‍රිස්තියානි රටවල—උදාහරණයක් වශයෙන් ඉතාලිය සහ ස්පාඤ්ඤයෙහි—සියලු ජනතාව කතෝලිකයන් වන අතර, කතෝලික ආගම දේශයේ නීතියේ අත්‍යවශ්‍ය අංගයක් වන තැන්හි, ඒවා අනෙකුත් අපරාධ මෙන් දඬුවම් කරනු ලැබේ.’…

“කතෝලික සභාවේ සෑම කාදිනාලවරයෙකුම, අගරදගුරුවරයෙකුම, සහ දේවගුරුවරයෙකුම පාප්තුමාට භක්ති-විශ්වාසයේ දිවුරුමක් දෙයි; එහි පහත සඳහන් වචන ඇතුළත් වේ: ‘අපගේ සඳහන් කළ ස්වාමීන්වහන්සේට (පාප්තුමාට), හෝ ඔහුගේ ඉහත සඳහන් අනුක්‍රමිකයන්ට විරුද්ධ වූ විධර්මිකයන්, භේදවාදීන්, සහ කැරළිකරුවන්, මාගේ උපරිම ශක්තියෙන් මම පීඩනය කරනුත් ප්‍රතිරෝධය දක්වනුත් වන්නෙමි.’—Josiah Strong, Our Country, ch. 5, pars. 2–4.”

රෝම කතෝලික සභා-සංඝයේ සැබෑ ක්‍රිස්තියානින් සිටින බව සත්‍යයකි. එම සභාව තුළ දහස් ගණනක් තමන්ට ඇති ශ්‍රේෂ්ඨතම ආලෝකය අනුව දෙවියන්වහන්සේට සේවය කරති. ඔවුන්ට උන්වහන්සේගේ වචනයට ප්‍රවේශ වීමට අවසර නොලැබෙන බැවින්, ඔවුහු සත්‍යය හඳුනා නොගනිති. ජීවමාන හෘදයාංගම සේවාවක් සහ හුදෙක් බාහිර ආකාර හා චාරිත්‍රවල පමණක් වූ චක්‍රයක් අතර ඇති විරුද්ධතාව ඔවුන් කිසිදා දැක නැත. මෝහජනක හා සතුටුදායක නොවන විශ්වාසයක පුහුණුකරනු ලැබ සිටින මේ ආත්මයන් දෙස දෙවියන්වහන්සේ කරුණාබර මෘදුභාවයෙන් බලන සේක. ඔවුන් වටකරගෙන ඇති ඝන අන්ධකාරය තුළට ආලෝක කිරණ ඇතුළු වීමට උන්වහන්සේ සැලැස්වන්නේ ය. යේසුස්වහන්සේ තුළ ඇති පරිදි වූ සත්‍යය උන්වහන්සේ ඔවුන්ට ප්‍රකාශ කරන සේක, තවද බොහෝ දෙනෙක් තවමත් උන්වහන්සේගේ ජනතාව සමඟ තම ස්ථානය ගන්නෝ ය.

“එහෙත් පද්ධතියක් වශයෙන් රෝමානුවාදය, ඇගේ ඉතිහාසයේ පෙර කිසිදු කාලයක තිබූ තරම්ම, අදද ක්‍රිස්තුස්ගේ සුභාරංචිය සමඟ කිසිසේත්ම සංගත නොවේ. ප්‍රොටස්ටන්ට් සභාවන් මහත් අන්ධකාරයක පවතී; එසේ නොවූවා නම් ඔවුන් කාලයේ ලකුණු හඳුනාගන්නාහ. රෝමානු සභාව සිය සැලසුම්වලත් ක්‍රියාකාරී ක්‍රමවලත් දුරදිග පැතිර යන ස්වභාවයක් දරයි. ලෝකය මත නැවත පාලනය අත්පත් කරගැනීමටත්, පීඩනය නැවත පිහිටුවීමටත්, ප්‍රොටස්ටන්ට්වාදය කළ සියල්ල අහෝසි කිරීමටත්, තදබල හා අධිෂ්ඨානවත් ගැටුමක් සඳහා සූදානම් වන අතරතුර, ඇය තම බලපෑම විහිදුවා ඇගේ බලය වැඩි කරගැනීම සඳහා සෑම උපක්‍රමයක්ම යොදා ගනිමින් සිටී. කතෝලිකවාදය සෑම පැත්තකින්ම බලය අත්පත් කරගනිමින් සිටී. ප්‍රොටස්ටන්ට් රටවල ඇගේ සභාගෘහ සහ ප්‍රාර්ථනාශාලා වැඩිවෙමින් පවතින සංඛ්‍යාව බලන්න. ඇමරිකාවේ ඇගේ විද්‍යාල හා ධර්මශාස්ත්‍ර අධ්‍යයන ආයතන, ප්‍රොටස්ටන්ට්වරුන් විසින් මෙතරම් විශාල වශයෙන් අනුග්‍රහය ලබන ඒවාගේ ජනප්‍රියත්වය බලන්න. එංගලන්තයේ චාරිත්‍රවාදයේ වර්ධනයත් කතෝලිකයන්ගේ පාර්ශ්වයට නිතර සිදුවන හැරී යෑම්ත් බලන්න. ශුද්ධ සුභාරංචියේ නිර්මල මූලධර්ම අගය කරන සියලු දෙනාගේ චින්තාව මේ කරුණු අවදි කළ යුතුය.”

“ප්‍රොටෙස්ටන්ට්වරුන් පාප්වාදී ක්‍රමය සමඟ අතපෙවීම් කරමින් එයට අනුග්‍රහය දක්වා ඇත; ඔවුහු පාප්වාදීන්ම දැක පුදුමයට පත්ව, තේරුම්ගැනීමටද අසමත් වන තරම් සම්මුති හා ඉඩහැරීම් සිදුකර ඇත. මනුෂ්‍යයෝ රෝමානු ආගමවාදයේ සැබෑ ස්වභාවයත්, ඇයගේ ප්‍රභුත්වයෙන් බියවිය යුතු අන්තරායත් නොදැක සිටීමට තම ඇස් වසාගෙන සිටිති. සිවිල් සහ ආගමික නිදහසට එරෙහි වූ මේ අතිශයින් අන්තරායකර සතුරාගේ අග්‍රගාමී පියවරයන්ට ප්‍රතිරෝධය දක්වන පිණිස ජනතාව අවදි කළ යුතුය.”

“බොහෝ ප්‍රොටෙස්ටන්ට්වරු කතෝලික ආගම ආකර්ෂණශූන්‍ය එකක් බවත්, එහි නමස්කාරය නිර්ජීව හා අර්ථශූන්‍ය චාරිත්‍රවල නැවත නැවත සිදුවන වටයක් බවත් සිතති. මෙහිදී ඔවුහු වැරදෙති. රෝමානු කතෝලිකවාදය වංචාව මත පදනම් වී තිබුණද, එය රළු හා අසමත් වංචාකාර ප්‍රයෝගයක් නොවේ. රෝමානු සභාවේ ආගමික සේවාව අතිශයින්ම බලගන්වන චාරිත්‍රමය සැකැස්මකි. එහි විභවශාලී ප්‍රදර්ශනයත්, ගාම්භීර ආචාරවත්, ජනතාවගේ ඉන්ද්‍රියයන් මෝහනය කර, විචාරබුද්ධියෙහිද විවೇಕබුද්ධියෙහිද හඬ නිශ්ශබ්ද කරයි. ඇස මෝහනයට පත්වෙයි. විශිෂ්ට දේවස්ථාන, ගාම්භීර පෙරහැරවල්, රන් පූජාසන, මැණික් අලංකෘත ශුද්ධස්ථාන, තෝරාගත් චිත්‍ර හා අතිසූක්ෂ්ම මූර්තිකලා රූපශෝභාවේ ආදරයට ආයාචනා කරයි. කනද ඒසේම වශීකෘත වේ. සංගීතය අසමසමය. ඇගේ මහත් කතෙද්‍රාල්වල උස ගුම්බජයන් හා තීරුපෙළ මැදපෙළ ඔස්සේ ප්‍රතිධ්වනි වී ඉහළ නැඟෙන විට, ගැඹුරු නාදයෙන් යුත් ඔර්ගනයේ සම්පන්න නාද බොහෝ හඬවල රසවත් සුරලිය සමඟ මිශ්‍රවීම මනස තුළ භයගෞරවය හා භක්තිභාවය උද්දීපනය නොකර හැර නොයයි.”

“පාපයෙන් රෝගාතුර වූ ආත්මයේ ආකांක්ෂාවන් පමණක් උපහාසයට ලක් කරන මේ බාහිර අලංකාරය, ආඩම්බරය හා උත්සවචාරය, අභ්‍යන්තර දූෂිතභාවයට සාක්ෂියකි. ක්‍රිස්තුස්වහන්සේගේ ආගමට එය ප්‍රශංසනීය කරවීම පිණිස එවැනි ආකර්ෂණ අවශ්‍ය නොවේ. කුරුසයෙන් බැබළෙන ආලෝකයේදී, සැබෑ ක්‍රිස්තියානිතාව එතරම් පවිත්‍ර හා මනෝහරව පෙනෙන බැවින් කිසිම බාහිර සැරසිල්ලකට එහි සැබෑ වටිනාකම වැඩි කළ නොහැක. එය ශුද්ධකමේ සුන්දරත්වය, දෙවියන්වහන්සේ අගය කරන මෘදු හා නිශ්ශබ්ද ආත්මය වේ.”

“ලිවීමේ ශෛලියේ දිලිසීම අනිවාර්යයෙන්ම පවිත්‍ර වූ, උසස් චින්තනයේ සලකුණක් නොවේ. කලාවේ උසස් සංකල්ප, රසබුද්ධියේ සුක්ෂ්ම පිරිපහදුභාවය, බොහෝ විට භූමික සහ ඉන්ද්‍රියසුඛාශිත මනස්වල පවතී. මනුෂ්‍යයන් ආත්මයේ අත්‍යවශ්‍යතා අමතක කිරීමටත්, අනාගත, අමරණීය ජීවිතය කෙරෙහි දෘෂ්ටිය නැති කරගැනීමටත්, තමන්ගේ අසීමිත උපකාරකයාගෙන් හැරී යාමටත්, මේ ලෝකය සඳහා පමණක් ජීවත් වීමටත් ඔවුන් බොහෝ විට සාතන් විසින් යොදාගනු ලබයි.”

“බාහිර ආචාර විධිවලින් සමන්විත ආගමක් අලුත් නොකළ හදවතට ආකර්ෂණීය වේ. කතෝලික නමස්කාරයේ විභූතිය හා චාරිත්‍රමය අලංකාරය බොහෝ දෙනෙකු රැවටවනු ලබන, මෝහනය කරන බලයක් දරයි; එවිට ඔවුහු රෝම සභාව ස්වර්ගයේ නියම ද්වාරයම ලෙස බැලීමට පැමිණෙති. සත්‍යයේ පදනම මත තම පාද ස්ථිරව රෝපණය කරගෙන, දෙවියන්වහන්සේගේ ආත්මයාණන් විසින් හදවත් අලුත් කරනු ලැබූවන් හැර, වෙන කිසිවෙකුත් ඇයගේ බලපෑමට එරෙහිව නොවැටෙති. ක්‍රිස්තුස්වහන්සේ පිළිබඳ අත්දැකීමමය දැනුමක් නොමැති දහස් ගණනක්, බලය නොමැති දේවභක්තික ආකාරයන් පිළිගැනීමට මෙහෙයවනු ලබති. එවන් ආගමක් වනාහි ජනසමූහයන් කැමති වන්නේ එයමය.”

“පාප සමාව දීමට අයිතියක් ඇතැයි සභාව කරන ප්‍රකාශය රෝමානු කතෝලිකයාට පාප කිරීමට නිදහසක් ඇති බව හැඟවීමට නායකත්වය දෙයි; තවද, ඇයගේ සමාව නොලැබෙන්නාවූ පාපොච්චාරණ විධිවිධානයද අයහපතට අවසර දීමක් ලෙස ක්‍රියා කරයි. වැටුණු මනුෂ්‍යයෙකු ඉදිරියේ දණ ගසා, තම සිතේ රහස් සිතුවිලි සහ කල්පනා පාපොච්චාරණයෙන් විවෘත කරන තැනැත්තා, තම මනුෂ්‍යත්වය හීන කරමින්, තම ආත්මයේ සෑම උතුම් ප්‍රවණතාවක්ම පහත් කරයි. තම ජීවිතයේ පාපයන් පූජකයෙකුට,—වරදට ලක්වන, පාපවත් මරණයට පත් මනුෂ්‍යයෙකුට, සහ බොහෝවිට මත්පානයෙන් හා කාමචාරයෙන් දූෂිතව සිටින අයෙකුට,—විවෘත කිරීමෙන්, ඔහුගේ චරිත ප්‍රමිතිය පහළ යන අතර, ඒ හේතුවෙන් ඔහු අපවිත්‍ර කරනු ලබයි. පූජකයා දෙවියන්වහන්සේගේ නියෝජිතයෙකු ලෙස සිටින බැවින්, දෙවියන්වහන්සේ පිළිබඳ ඔහුගේ සිතුවිල්ලද වැටුණු මනුෂ්‍යත්වයේ සමානත්වය දක්වා පහතට ඇද දමනු ලබයි. මනුෂ්‍යයාට මනුෂ්‍යයා වෙත කරන මෙම අවමන්කාරී පාපොච්චාරණය, ලෝකය අපවිත්‍ර කරමින් එය අවසාන විනාශය සඳහා සූදානම් කරවන අයහපතෙන් බොහෝ කොටසක් ගලා ආ රහස් උල්පතයි. එහෙත් ස්වයං-සන්තෘප්තියට ප්‍රිය කරන තැනැත්තාට, දෙවියන්වහන්සේ ඉදිරියේ ආත්මය විවෘත කරනවාට වඩා, තමා මෙන්ම මරණයට පත් වන මනුෂ්‍යයෙකු වෙත පාපොච්චාරණය කිරීම වඩා ප්‍රියජනකය. පාපය අත්හරිනවාට වඩා ප්‍රායශ්චිත්ත කිරීම මනුෂ්‍ය ස්වභාවයට වඩා රුචිකරය; ගෝණි ඇඳුම්, නෙට්ල් පැළෑටි, හා වේදනාකාරී දම්වැල් මඟින් මාංසය පීඩා කිරීමට වඩා, මාංසික ආශාවන් කුරුසියට ඇණ ගැසීම දුෂ්කරය. ක්‍රිස්තුස්වහන්සේගේ වියගහට නමනවාට වඩා දේහික සිත කැමැත්තෙන් දරන්නට සූදානම් වන වියගහ බරය.”

“ක්‍රිස්තුස්වහන්සේගේ පළමු ආගමනයේ කාලයේ යුදෙව් සභාවත් රෝම සභාවත් අතර කැපී පෙනෙන සමානකමක් ඇත. යුදෙව්වෝ රහසින් දෙවියන්වහන්සේගේ ව්‍යවස්ථාවේ සෑම මූලධර්මයක්ම පාදඩ කරමින් සිටියද, පිටතට නම් එහි ආඥා පිළිපැදීමෙහි දැඩි වූහ; එයට අතිරේක නියෝග හා සම්ප්‍රදායන් බරක් ලෙස පටවා, කීකරුකම වේදනාකාරීද බරපතළද කරමින් තිබුණහ. යුදෙව්වෝ ව්‍යවස්ථාවට ගෞරව කරන බව ප්‍රකාශ කළාක් මෙන්ම, රෝම කතෝලිකයෝද කුරුසියට ගෞරව කරන බව ප්‍රකාශ කරති. ඔව්හු ක්‍රිස්තුස්වහන්සේගේ වේදනාවල සංකේතය උසස් කරති; එහෙත් තම ජීවිතයන් තුළ, එය නිරූපණය කරන උන්වහන්සේව ඔව්හු ප්‍රතික්ෂේප කරති.”

“පැපිස්තවරු තම පල්ලි මතද, තම පූජාසන මතද, තම වස්ත්‍ර මතද කුරුස තබති. සෑම තැනකම කුරුසයේ ලාංඡනය දැකිය හැක. සෑම තැනකම එය බාහිර වශයෙන් ගෞරවයටත් උසස් කිරීමකටත් ලක් කරනු ලැබේ. එහෙත් ක්‍රිස්තුස්වහන්සේගේ ඉගැන්වීම්, අර්ථශූන්‍ය සම්ප්‍රදායන්ගේ ගොන්නක්ද, අසත්‍ය විවරණයන්ද, දැඩි බලකිරීම්ද යන ඒවා යට සැඟවී ඇත. උද්ධත යුදෙව්වන් පිළිබඳ ගැළවුම්කරුගේ වචන, රෝමානු කතෝලික සභාවේ නායකයන්ට තවත් වැඩි බලයෙන් අදාළ වෙයි: ‘ඔව්හු බරබාරද, උසුලන්ට දුෂ්කරද වූ බර ගැටගසා මනුෂ්‍යයන්ගේ උරහිස් මත තබති; එහෙත් තම ඇඟිල්ලකින්වත් ඒවා සෙලවීමට කැමති නොවෙති.’ මතෙව් 23:4. සද්බුද්ධියැති ආත්මයන්, අමනාප වූ දෙවියන්වහන්සේගේ කෝපයට භයව නිතර භීතියක තබා ඇත; ඒ අතර සභාවේ බොහෝ උසස් නිලධාරීහු ආඩම්බර සුවසම්පත් සහ භෝගාසක්ත සතුට අතර ජීවත් වෙති.”

“රූප හා ශේෂධාතු වන්දනාව, ශුද්ධවන්තයන් ඇදහුම සඳහා ආරාධනා කිරීම, සහ පාප්වරයා උසස් කිරීම යන මේ සියල්ල සතන්ගේ උපක්‍රමයන් වන අතර, ජනතාවගේ සිත් දෙවියන්ගෙන්ද උන්වහන්සේගේ පුත්‍රයාගෙන්ද ඉවතට ඇදගැනීමට ඒවා යොදනු ලැබේ. ඔවුන්ගේ විනාශය සිදුකරනු පිණිස, ගැළවීම සොයාගත හැක්කේ එකම උන්වහන්සේ තුළින් පමණක් බැවින්, ඔවුන්ගේ අවධානය උන්වහන්සේගෙන් ඉවතට හරවා දැමීමට ඔහු උත්සාහ කරයි. ‘මෙන්න, මහන්සි වී බර උසුලන්නෝ සියල්ලෙනි, මා වෙත එන්න; මම ඔබට විවේකය දෙන්නෙමි’ යයි පැවසූ ඒ තැනැන්වහන්සේ වෙනුවට තැබිය හැකි ඕනෑම වස්තුවක් වෙත ඔහු ඔවුන් යොමු කරනු ඇත.” මතෙව් 11:28.

“දෙවියන්වහන්සේගේ චරිතය, පාපයේ ස්වභාවය, සහ මහත් අරගලයේ සැබෑ ගැටලු වැරදි ලෙස නිරූපණය කිරීම සාතන්ගේ නිරන්තර උත්සාහයයි. ඔහුගේ කපටිකම දේවීය ව්‍යවස්ථාවේ බැඳීම හීන කරමින් මිනිසුන්ට පාප කිරීමට අවසරයක් ලබා දෙයි. එම සමයේම, ඔවුන් දෙවියන්වහන්සේ පිළිබඳ අසත්‍ය ධාරණාවන් පෝෂණය කරගැනීමට ඔහු හේතු කරයි; එසේ ඔවුහු දෙවියන්වහන්සේට ප්‍රේමයෙන් නොව භයෙන් හා ද්වේශයෙන් සලකති. ඔහුගේම චරිතයට අයත් වන කෘරත්වය මැවුම්කරුට ආරෝපණය කරනු ලබයි; එය ආගමික පද්ධතිවලට ඇතුළත් කරනු ලබන අතර නමස්කාර ආකාරවලින් ප්‍රකාශ කරනු ලබයි. මෙසේ මිනිසුන්ගේ මනස් අන්ධ කරනු ලබන අතර, දෙවියන්වහන්සේට විරුද්ධව යුද්ධ කිරීමට සාතන් ඔවුන් තම නියෝජිතයන් ලෙස ආරක්ෂා කරගනියි. දේවීය ගුණාංග පිළිබඳ විකෘත වූ ධාරණාවන් මඟින්, දෙවියන්වහන්සේගේ ප්‍රසන්නත්වය ලැබීමට මනුෂ්‍ය පූජා අත්‍යවශ්‍ය බව විශ්වාස කිරීමට ජාතින්ට මඟ පෙන්වනු ලැබීය; එසේම විවිධ රූපවත්වූ මූර්තිපූජාවේ ආකාර යටතේ භයානක කෘරකම් සිදු කරනු ලැබ ඇත.”

“රෝම කතෝලික සභාව, හීන ආගමිකත්වයේ ආකාර සහ ක්‍රිස්තියානිතාව එක්කරගනිමින්, හා හීන ආගමිකත්වය මෙන්ම දෙවියන්වහන්සේගේ චරිතය විකෘති ලෙස නිරූපණය කරමින්, ඊට කිසිසේත් අඩු නොවන තරම් කුරිරුද ඝෘණාජනකද වූ ක්‍රියාමාර්ගයන්ට යොමුවී තිබුණි. රෝමයේ ප්‍රභූත්ව කාලයේදී ඇගේ මතවාදයන්ට අනුමතිය ලබාගැනීම සඳහා යಾತනා උපකරණ තිබුණි. ඇගේ අයිතිවාසිකම්වලට යටත් වීමට අකමැති වූ අය සඳහා දඬුවම් කූටය තිබුණි. විනිශ්චයේදී හෙළිදරව් වන තුරු කිසිදා දැනගත නොහැකි පරිමාණයකින් සිදුවූ මහත් සංහාරයන් තිබුණි. සභාවේ ප්‍රධානීන්, තමන්ගේ ස්වාමියා වූ සාතන්ගේ අධීක්ෂණය යටතේ, හැකි උපරිම වේදනාව ඇතිකරමින්ද, එහෙත් පීඩිතයාගේ ජීවිතය අවසන් නොකරමින්ද, දරුණුම යාතනා ඇතිකිරීමට උපක්‍රම සොයාගැනීමට අධ්‍යයනය කළහ. බොහෝ අවස්ථාවලදී, ස්වභාවය එම සටන අත්හැරදමන තෙක්, හා දුක්විඳින්නා මරණය මිහිරි නිදහස්වීමක් ලෙස පිළිගන්නා තෙක්, එම නිරයසමාන ක්‍රියාවලිය මනුෂ්‍ය ඉවසීමේ අවසාන සීමාව දක්වා නැවත නැවතත් ක්‍රියාත්මක කරනු ලැබීය.”

“එවැනිම විය රෝමයේ විරුද්ධවාදීන්ගේ ඉරණම. ඇයගේ අනුගාමිකයන් සඳහා ඇය සතුව තිබුණේ කස පහරේ, අතිශය බඩගිනි තබා පීඩා කිරීමේ, සහ සිතට අසහනය දැනවෙන සෑම සිතාගත හැකි ශාරීරික සංයම ආකාරයකම විනයයයි. ස්වර්ගයේ ප්‍රසාදය ලබන පිණිස, පශ්චාත්තප්ත වූවෝ ස්වභාවධර්මයේ නීති උල්ලංඝනය කිරීමෙන් දෙවියන්වහන්සේගේ නීතිද උල්ලංඝනය කළහ. මනුෂ්‍යයාගේ භූමික ජීවන ගමනට ආශීර්වාද හා ප්‍රීතිය දෙන පිණිස උන්වහන්සේ බැඳී ඇති බැඳීම් කඩා වෙන් කිරීමට ඔවුන්ට උගන්වනු ලැබීය. දෙව්මැදුර අසල සුසාන භූමිය තුළ, තම ස්වභාවික සෙනෙහස යටපත් කිරීමටත්, තම සහජීවී මනුෂ්‍යයන් කෙරෙහි ඇති සියලු අනුකම්පා සිතිවිලි හා හැඟීම් දෙවියන්වහන්සේට අප්‍රිය දේවල් ලෙස මර්දනය කිරීමටත් නිෂ්ඵල උත්සාහයන්හි යෙදී තම ජීවිත ගත කළ ගොදුරු ලක්ෂ සංඛ්‍යාත පිරිසක් අන්තර්ගතව සිටිති.”

“සිය ගණනක් අවුරුදු පුරා ප්‍රකාශ වී ඇති සාතන්ගේ අධිෂ්ඨිත කෲරත්වය, දෙවියන් ගැන කිසිදා අසා නොමැති අය අතර නොව, ක්‍රිස්තියානි ලෝකයේම මධ්‍යයේත් එහි සම්පූර්ණ පරාසය පුරාත් ප්‍රකාශ වී ඇති එය අපි තේරුම් ගනු කැමති නම්, අපට කළ යුත්තේ රෝමවාදයේ ඉතිහාසය දෙස බැලීම පමණි. මෙම විශාල ප්‍රබංචක පද්ධතිය හරහා අයහපතේ අධිපතියා දෙවියන්වහන්සේට අගෞරවය ගෙන ඒමත් මනුෂ්‍යයාට දුක්ඛිතභාවය ගෙන ඒමත් යන තම අරමුණ ඉටු කර ගනියි. තවද, සභාවේ නායකයන් මගින් ඔහු තමන්ව සඟවාගෙන තම ක්‍රියාව ඉටු කර ගන්නා ආකාරය අපි දැකින විට, බයිබලයට ඔහුට මෙතරම් මහත් විරෝධයක් ඇත්තේ මන්ද යන්න අපට වඩා හොඳින් තේරුම් ගත හැක. එම පොත කියවනු ලැබුවහොත්, දෙවියන්වහන්සේගේ කරුණාවත් ප්‍රේමයත් ප්‍රකාශ වනු ඇත; මනුෂ්‍යයන් මත මේ බරපතළ බර කිසිවක් උන්වහන්සේ නොපවරන බව දක්නට ලැබෙනු ඇත. උන්වහන්සේ ඉල්ලන්නේ බිඳුණු, පසුතැවුණු සිතක් සහ නිහතමානී, කීකරු ආත්මයක් පමණි.”

“ස්වර්ගයට සුදුසු කරනු ලැබීම සඳහා පුරුෂයන් සහ ස්ත්‍රීන් මචයන් තුළට තමන්වම වසා ගත යුතු බවට ක්‍රිස්තුස්වහන්සේ තම ජීවිතයෙන් කිසිදු ආදර්ශයක් දෙන සේක් නොවේ. ප්‍රේමය සහ අනුකම්පාව මැඩපවත්වා දැමිය යුතු බව උන්වහන්සේ කිසිදා උගන්වා නැත. ගැළවුම්කාරයාණන්ගේ හදවත ප්‍රේමයෙන් උතුරා ගියේය. මනුෂ්‍යයා නෛතික සම්පූර්ණත්වයට ළඟා වන තරමට, ඔහුගේ සංවේදීභාවය එතරම් තියුණු වෙයි; පාපය පිළිබඳ ඔහුගේ අවබෝධය එතරම් තීක්ෂ්ණ වෙයි; පීඩිතයන් කෙරෙහි ඔහුගේ අනුකම්පාව එතරම් ගැඹුරු වෙයි. පාප්තුමා ක්‍රිස්තුස්වහන්සේගේ නියෝජිතයා බව দাবি කරයි; එහෙත් ඔහුගේ චරිතය අපගේ ගැළවුම්කාරයාණන්ගේ චරිතය සමඟ සැසඳීමේදී කෙසේ පෙනේ ද? ස්වර්ගයේ රජු ලෙස තමන්ට ගෞරව නොදැක්වූ නිසා ක්‍රිස්තුස්වහන්සේ මනුෂ්‍යයන් සිරගෙදරට හෝ වධකාගාරයට භාර කළ බව කිසිදා අසා තිබේ ද? උන්වහන්සේ පිළිගැනීමට අකමැති වූවන් මරණයට දඬුවම් කරමින් උන්වහන්සේගේ හඬ කිසිදා ඇසුණේ ද? සමාරියානු ගම්මානයක ජනයා විසින් උන්වහන්සේ නොසලකා හරින ලද කල, ප්‍රේරිත යොහන් ක්‍රෝධයෙන් පිරී, මෙසේ විමසීය: ‘ස්වාමීනි, එලියා කළ ලෙස අහසින් ගිනි බැස ඔවුන් විනාශ කර දමන්නට අපි අණ දිය යුතු යයි ඔබ කැමති ද?’ යේසුස්වහන්සේ තම ගෝලයා දෙස අනුකම්පාවෙන් බැලූ සේක; ඔහුගේ කටුක ආත්මය තරවටු කරමින් මෙසේ කී සේක: ‘මනුෂ්‍ය පුත්‍රයා පැමිණියේ මිනිසුන්ගේ ජීවිත නාශ කිරීමට නොව, ගැළවීමටය.’ ලූක් 9:54, 56. ක්‍රිස්තුස්වහන්සේ විසින් ප්‍රකාශ කරන ලද ආත්මය සහ උන්වහන්සේගේ යැයි කියන නියෝජිතයා විසින් ප්‍රකාශ කරන ආත්මය අතර ඇති වෙනස කොපමණ මහත් ද!”

“රෝම සභාව දැන් ලෝකය ඉදිරියේ සුන්දර බාහිර මුහුණුවරක් පෙන්වමින්, තමන්ගේ භයානක කෲරකම්වල ඉතිහාසය සමාව ඉල්ලීම්වලින් ආවරණය කරයි. ඇය ක්‍රිස්තුස්වහන්සේට සමාන වස්ත්‍රවලින් තමන් සැරසී ඇත; නමුත් ඇය වෙනස් වී නැත. අතීත යුගවල පැවති පාප්පධතියේ සෑම මූලධර්මයක්ම අදත් පවතී. අඳුරුතම යුගවල නිර්මාණය කරන ලද ධර්මෝපදේශ අදත් පිළිගෙන ඇත. කිසිවෙක් තමන්ම රැවටා නොගනිත්වා. ප්‍රොතෙස්තන්තවරුන් දැන් මෙතරම් සූදානමින් ගෞරව කිරීමට ඉදිරිපත් වන එම පාප්පධතියම, දේවජනයින් තමන්ගේ ජීවිත පවා අවදානමට ලක් කරමින් ඇයගේ අධර්මිෂ්ඨකම් හෙළිදරව් කිරීමට නැඟී සිටි ප්‍රතිසංස්කරණ යුගයේ ලෝකය පාලනය කළ එම බලයම ය. රජවරුන් හා අධිපතීන් මත අධිපතිකම් කළ, දෙවියන්වහන්සේට අයත් අයිතිවාසිකම් තමන්ට අයත් බව දාවනය කළ, ඒ අහංකාරයත් උඩඟු ආරෝපණයත් ඇය තවමත් දරා සිටී. ඇයගේ ආත්මය, මනුෂ්‍ය නිදහස මර්දනය කරමින් මහෝත්තමයාණන්ගේ ශුද්ධවන්තයන් මරා දැමූ කල තිබූ තරම්ම, අදත් කෲර හා ඒකාධිපතික ය.”

“අවසාන කාලවල ද්‍රෝහිකමය වන්නේ ඇය වන්නායැයි අනාවැකිය ප්‍රකාශ කළ ආකාරයටම පාප් පදවියද එසේය. 2 තෙසලෝනික 2:3, 4. තම අරමුණ වඩාත් හොඳින් සාක්ෂාත් කරගැනීමට උපකාරී වන ස්වභාවය අනුමාන කරගෙන ඉදිරිපත් වීම ඇයගේ ප්‍රතිපත්තියේ කොටසකි; එහෙත් කැමලියන්ගේ වෙනස්වන පෙනුම යටතේ, සර්පයාගේ නොවෙනස් විෂය ඇය සැඟවියි. ‘විරෝධමතාධාරීන් සමඟ විශ්වාසය පවත්වා නොගත යුතුය; විරෝධමතයට සැක කෙරෙන පුද්ගලයන් සමඟද එසේමය’ (Lenfant, volume 1, page 516), යයි ඇය ප්‍රකාශ කරයි. අවුරුදු දහසක් පුරා ශුද්ධවන්තයන්ගේ ලේයෙන් ලියා ඇති වාර්තාවක් ඇති මේ බලය, දැන් ක්‍රිස්තුස්වහන්සේගේ සභාවේ කොටසක් ලෙස පිළිගත යුතු ද?”

“පුරෝතෙස්තන්ත රටවල කතෝලික ධර්මය පෙර කාලයන්හි මෙන් පුරෝතෙස්තන්ත ධර්මයෙන් එතරම් විශාල ලෙස වෙනස් නොවන බවට වූ ප්‍රකාශය ඉදිරිපත් කරනු ලැබීම හේතු රහිත නොවේ. වෙනසක් සිදුවී ඇත; එහෙත් එම වෙනස පාප් පදවිය තුළ නොවේ. ඇත්ත වශයෙන්ම, කතෝලික ධර්මය අද පවතින පුරෝතෙස්තන්තවාදයෙන් බොහෝ කොටසකට සමානකම් දක්වයි, මක්නිසාද ප්‍රතිසංස්කාරකයන්ගේ දිනවල සිට පුරෝතෙස්තන්තවාදය අතිශයින් පිරිහී ගොස් ඇති බැවිනි.”

“ප්‍රොතෙස්තන්ත සභාවන් ලෝකයේ ප්‍රසාදය සොයමින් සිටි බැවින්, මিথ්‍යා ප්‍රේමය ඔවුන්ගේ ඇස් අන්ධ කර ඇත. නපුරෙහි සිටින සියල්ලන් ගැන යහපත් ලෙස විශ්වාස කිරීම නිවැරදි බව ඔවුහු නොදකිති; එහි අනිවාර්ය ප්‍රතිඵලය ලෙස, අවසානයේ ඔවුහු යහපතෙහි ඇති සියල්ලන් ගැන නපුරු ලෙස විශ්වාස කරනු ඇත. ශුද්ධවන්තයන්ට එක් වරක් භාර දෙන ලද ඇදහිල්ල ආරක්ෂා කිරීමට ස්ථිරව සිටීම වෙනුවට, දැන් ඔවුහු, කියාගතහොත්, ඇය පිළිබඳ තමන් දැක්වූ අනුකම්පා රහිත අදහස ගැන රෝමයට සමාව අයදමින්, තම අසහනශීලීත්වය ගැන ක්ෂමා ඉල්ලමින් සිටිති.”

“රෝමානු ආගමවාදය පිළිබඳ කිසිදු අනුකූලතාවක් නොපෙන්වන අය අතරින් පවා විශාල පිරිසක්, ඇගේ බලය හා බලපෑමෙන් පැමිණෙන අනතුර සුළු වශයෙන්ම ග්‍රහණය කරති. මධ්‍යයුගයේ පැවති බුද්ධිමය හා සදාචාරාත්මක අන්ධකාරය, ඇගේ මතවාද, අන්ධවිශ්වාස, සහ පීඩනය පැතිර යාමට අනුග්‍රහ කළ බවත්, නූතන කාලයේ වැඩි වූ බුද්ධිප්‍රභාවය, දැනුමේ සාමාන්‍ය ව්‍යාප්තිය, සහ ආගමික කාරණාවල වැඩිවන උදාරත්වය, අසහනය හා අධිපතිකම නැවත ප්‍රබල වීම වැළැක්වීමට හේතු වන බවත් බොහෝ දෙනා පවසති. මෙවන් තත්ත්වයක් මේ ප්‍රබුද්ධ යුගයේ පවතිනු ඇතැයි සිතීම ම පවා උපහාසයට ලක් කෙරේ. බුද්ධිමය, සදාචාරාත්මක, හා ආගමික වශයෙන් මහත් ආලෝකයක් මේ පරම්පරාව මත බැබළෙමින් පවතින බව සැබෑය. දෙවියන්වහන්සේගේ ශුද්ධ වචනයේ විවෘත පිටු තුළින්, ස්වර්ගයෙන් පැමිණි ආලෝකය ලෝකය මත වගුරුවා ඇත. එහෙත්, ප්‍රදානය කරන ලද ආලෝකය යම් තරම් මහත් වේද, එය විකෘති කර ප්‍රතික්ෂේප කරන අයගේ අන්ධකාරයද එම තරම්ම මහත් වන බව සිහියේ තබාගත යුතුය.”

“බයිබලය යාච්ඤාභාවයෙන් අධ්‍යයනය කිරීමෙන්, ප්‍රොටස්ටන්ට්වරුන්ට පාප් පදවියේ සැබෑ ස්වභාවය දක්නට ලැබෙනු ඇත; එය ඔවුන් එය පිළිකුල් කිරීමටත් එයින් වැළකී සිටීමටත් හේතු වනු ඇත. එහෙත් බොහෝ දෙනා තමන්ගේම සිතුවිලි තුළ එතරම් ප්‍රඥාවන්ත යැයි සිතන බැවින්, සත්‍යය වෙත නායකත්වය දෙනු ලබන පිණිස දෙවියන් වහන්සේව නිහතමානීව සොයන්නට තමන්ට අවශ්‍යතාවක් නැතැයි ඔවුන්ට හැඟේ. තම ආලෝකප්‍රාප්තිය ගැන ගర్వ කරන නමුත්, ඔවුහු ශුද්ධ ලියවිල්ලද දෙවියන් වහන්සේගේ බලයද නොදන්නෝය. තම අන්තර්චේතනා සන්සුන් කිරීමට ඔවුන්ට කිසියම් උපායක් තිබිය යුතුය; එබැවින් ඔවුහු අවම ආත්මික සහ අවම අවමානකාරී දේ සොයති. ඔවුන් කැමති වන්නේ දෙවියන් වහන්සේව සිහි කිරීමේ ක්‍රමයක් ලෙස පෙනී යන, නමුත් සැබවින්ම උන්වහන්සේව අමතක කිරීමේ ක්‍රමයකටය. පාප් පදවිය මේ සියල්ලන්ගේ අවශ්‍යතා සපුරාලීමට ඉතා සුදුසුය. එය මනුෂ්‍ය වර්ග දෙකකට—සම්පූර්ණ ලෝකයම සම්මත වශයෙන් ආවරණය කරන—සූදානම් කර ඇත: තමන්ගේ යහපත් ක්‍රියා මඟින් ගැළවීම ලබන්නට කැමති අය, සහ තම පව් තුළම ගැළවීම ලබන්නට කැමති අය. එහි බලයේ රහස මෙයයි.”

“මහත් බුද්ධිමය අන්ධකාරයක දවසක් පපාසභාධිපත්‍යයේ සාර්ථකත්වයට හිතකර වූ බව පෙන්වා දී ඇත. තවද, මහත් බුද්ධිමය ආලෝකයක දවසක් ද එහි සාර්ථකත්වයට සමානවම හිතකර වන බවත් ඉදිරියේදී ප්‍රකාශිත වනු ඇත. අතීත යුගවල, මනුෂ්‍යයන් දෙවියන්වහන්සේගේ වචනයෙන්ද සත්‍යය පිළිබඳ දැනුමෙන්ද තොරව සිටිය කල, ඔවුන්ගේ ඇස් වැසී තිබිණි; තම පාද සඳහා අතුරා තිබූ ජාලය නොදකින බැවින්, දහස් ගණනක් එහි සිරවී ගියහ. මේ පරම්පරාවේ, ‘අසත්‍ය ලෙස විද්‍යාව’ යයි නම් කරන ලද මනුෂ්‍ය අනුමානවල දීප්තියෙන් තම ඇස් මැවී යන බොහෝ දෙනෙක් සිටිති; ඔවුහු එම ජාලය නොහඳුනති, එබැවින් ඇස් වැසූවන් මෙන්ම එයට ඉතා පහසුවෙන් ඇතුල් වෙති. දෙවියන්වහන්සේ අරමුණු කළේ මනුෂ්‍යයාගේ බුද්ධිමය ශක්තීන් ඔහුගේ මැවුම්කරුවාගෙන් ලැබුණු දීමනාවක් ලෙස සලකා, සත්‍යය හා ධර්මිෂ්ඨකමට සේවය කිරීමෙහි යොදවනු ලැබීමය; එහෙත් අහංකාරය සහ මහත්කාමය පෝෂණය කරනු ලබන විටත්, මනුෂ්‍යයන් දෙවියන්වහන්සේගේ වචනයට වඩා තමන්ගේම සිද්ධාන්ත උසස් කරනු ලබන විටත්, බුද්ධියට අඥානකමට වඩා මහත් අනර්ථයක් සිදු කළ හැක. මෙසේ, බයිබලය කෙරෙහි ඇති ඇදහිල්ල කම්පා කරවන වර්තමාන යුගයේ ව්‍යාජ විද්‍යාව, එහි ආකර්ෂණීය ආකෘති සමඟ ඇති පපාසභාධිපත්‍යය පිළිගැනීමට මාර්ගය සූදානම් කිරීමෙහි, අන්ධකාර යුගවල එහි ප්‍රභූත්වය වර්ධනය වීම සඳහා මාර්ගය විවෘත කළ දැනුම වළක්වා තැබීම මෙන්ම සාර්ථක බව ප්‍රমাণ කරනු ඇත.”

“දැනට එක්සත් ජනපදයේ, රාජ්‍යයේ අනුග්‍රහය සභාවේ ආයතන හා පිළිවෙත් සඳහා ලබාගැනීම පිණිස සිදුවෙමින් පවතින චලනයන්හිදී, ප්‍රොටස්ටන්ට්වරු පාප්වාදීන් ගමන් කළ පියවර අනුගමනය කරමින් සිටිති. එපමණක් නොව, ප්‍රොටස්ටන්ට් ඇමරිකාව තුළ පැරණි ලෝකයේදී පාප්ධුරය අහිමි කළ අධිපතිභාවය නැවත ලබාගැනීමට පාප්ධුරයට දොර විවෘත කරමින් ද සිටිති. තවද, මෙම චලනයට වැඩි වැදගත්කමක් දෙන කරුණ නම්, මෙහි අදහස් කරනු ලබන ප්‍රධාන අරමුණ ඉරිදා දින ආචරණය බලවත්ව පනවන එක වීමය—රෝමයෙන් ආරම්භ වූද, ඇයගේ බලයෙහි ලකුණ ලෙස ඇය විසින් ප්‍රකාශ කරනු ලබන්නා වූද එක පිළිවෙතකි. එය පාප්ධුරයේ ආත්මයයි—ලෞකික චාරිත්‍රවලට අනුකූල වීමේ ආත්මය, දෙවියන්වහන්සේගේ ආඥාවලට වඩා මනුෂ්‍ය සම්ප්‍රදායන්ට ගරුබුහුමන් දැක්වීමේ ආත්මය—ය; එම ආත්මය ප්‍රොටස්ටන්ට් සභාවන් තුළ පැතිර යමින්, ඔවුන් ඉරිදා උසස් කිරීම සම්බන්ධයෙන්, ඔවුන්ට පෙර පාප්ධුරය කළ එම කාර්යයම කිරීමට මඟ පෙන්වමින් සිටියි.

“ඉක්මනින් පැමිණෙන අර්බුදයේ යෙදවනු ලබන කාර්යසාධක බලවේගයන් පාඨකයා අවබෝධ කරගැනීමට කැමති නම්, අතීත යුගවල එම එකම අරමුණ සඳහා රෝමය භාවිත කළ උපක්‍රමයන්ගේ වාර්තාව ඔහු හුදෙක් අනুসරණය කළ යුතුය. පාප්වාදීන් සහ ප්‍රොටස්ටන්ට්වරු එක්ව තම ආගම්මතයන් ප්‍රතික්ෂේප කරන අය සමඟ කෙසේ හැසිරෙනු ඇත්දැයි ඔහු දැනගැනීමට කැමති නම්, සබත් දිනය සහ එහි ආරක්ෂකයන් පිළිබඳව රෝමය ප්‍රකාශ කළ ආත්මය ඔහු දැකගත යුතුය.”

“ලෞකික බලයෙන් අනුබල ලද රාජාජ්ඥා, සාමාන්‍ය සභා, සහ සභා නියෝගයන්, එම අජාතික උත්සවය ක්‍රිස්තියානි ලෝකයේ ගෞරවනීය ස්ථානයට උසස් කළ පියවර වූහ. ඉරිදා පැවැත්වීම බලපත්‍රයෙන් අනිවාර්ය කළ පළමු ප්‍රසිද්ධ පියවර වූයේ කොන්ස්ටන්ටයින් විසින් ප්‍රකාශයට පත් කරන ලද නීතියය. (ක්‍රි.ව. 321) මෙම රාජාජ්ඥාව නගරවාසීන්ට “සූර්යයාගේ ගෞරවනීය දිනය” තුළ විවේක ගන්නා ලෙස නියම කළ නමුත්, ගම්වාසීන්ට ඔවුන්ගේ කෘෂිකාර්මික කටයුතු දිගටම කරගෙන යෑමට අවසර දුන්නේය. එය ප්‍රායෝගික වශයෙන් අජාතික නීතියක් වූවත්, ක්‍රිස්තියානි ධර්මය නාමමාත්‍රයෙන් පිළිගැනීමෙන් පසු එය අධිරාජයා විසින් බලපැවැත්විණි.”

රාජකීය ආඥාව දෙවියන්වහන්සේගේ අධිකාරියට ප්‍රමාණවත් ප්‍රතිස්ථානයක් නොවන බැවින්, රාජකुमारයන්ගේ ප්‍රසාදය සෙවූ, කොන්ස්ටන්ටයින්ගේ විශේෂ මිතුරා හා චාටුකාරයා වූ බිෂප්වරයෙකු වන යූසීබියස්, ක්‍රිස්තුස්වහන්සේ සබත ඉරිදාවට මාරු කළ බවට වූ ප්‍රකාශය ඉදිරිපත් කළේය. මෙම නව ධර්මය සනාථ කිරීමට ශුද්ධ ලියවිල්ලෙන් එකම සාක්ෂියක්වත් ඉදිරිපත් නොකෙරිණි. යූසීබියස්ම නොදැනුවත්වම එහි අසත්‍යභාවය පිළිගෙන, එම වෙනස්කමේ සැබෑ කර්තෘවරුන් වෙත ඇඟිල්ල දිගු කරයි. “සබත් දිනෙහි කිරීමට යුතුකම වූ සියලු දේ,” ඔහු පවසයි, “අපි ඒවා ස්වාමීන්ගේ දිනයට මාරු කර ඇත.” —Robert Cox, Sabbath Laws and Sabbath Duties, page 538. එහෙත්, පදනමක් නොතිබූවද, ඉරිදා පිළිබඳ එම තර්කය, ස්වාමීන්වහන්සේගේ සබත පාගාදැමීමට මනුෂ්‍යයන් ධෛර්යවත් කළේය. ලෝකයෙන් ගෞරව ලැබීමට කැමති වූ සියල්ලෝම ජනප්‍රිය උත්සව දිනය පිළිගත්හ.

පාප්ධුරය ස්ථිර ලෙස පිහිටුවනු ලැබූ විට, ඉරිදා උසස් කිරීමේ ක්‍රියාවලිය අඛණ්ඩව කරගෙන යනු ලැබීය. යම් කාලයක් පුරා, සභාවට සහභාගි නොවන විට ජනතාව කෘෂිකාර්මික කටයුතුවල නියැලූ අතර, සප්තම දවස තවමත් සබත් දවස ලෙස සැලකුණේය. එහෙත් ක්‍රමානුකූලව වෙනසක් ඇති කරනු ලැබීය. පූජනීය ධුර දරන්නන්ට ඉරිදා දින කිසිදු සිවිල් විවාදයකදී විනිශ්චය ප්‍රකාශ කිරීම තහනම් කරන ලදී. එයින් ටික කලකට පසු, කුමන තරාතිරමක වුවද සියලු පුද්ගලයන්ට සාමාන්‍ය වැඩවලින් වැළකී සිටින ලෙස, නිදහස් පුද්ගලයන්ට දඩයක් ද සේවකයන්ගේ පක්ෂයෙහි කස පහර ද දඬුවම ලෙස නියම කරමින්, අණ කරනු ලැබීය. ඉන් පසුව, ධනවතුන්ට ඔවුන්ගේ දේපළවල අඩක් අහිමි කිරීමේ දඬුවම නියම කරන ලදී; අවසානයේදී, තවදුරටත් මුරණ්ඩු වූහොත් ඔවුන් වහල්කරුවන් බවට පත් කළ යුතු බව ද නියෝග කරන ලදී. පහළ පන්තිවල අය සදාකාලික නිර්වාසනයට භාජනය විය යුතු වූහ.

“අද්භූත ක්‍රියාද සහායට කැඳවා ගනු ලැබීය. අනෙක් ආශ්චර්යයන් අතර, ඉරිදා දින තම කෙත ලූවීමට සූදානම් වූ ගොවියෙකු තම ලූහල් යකඩ කැබැල්ලකින් පවිත්‍ර කරමින් සිටියදී, එම යකඩ ඔහුගේ අතට දැඩිව ඇලී ගිය බවත්, අවුරුදු දෙකක් පුරා ඔහු එය තමා සමඟ රැගෙන ගිය බවත්, ‘ඔහුට අතිශය මහත් වේදනාවටත් ලජ්ජාවටත්’ හේතු වූ බවත් වාර්තා කරන ලදී.”—Francis West, Historical and Practical Discourse on the Lord’s Day, page 174.

“පසුව පාප්තුමා විසින් එම පල්ලියෙහි පූජකයාට, ඉරිදා දවස උල්ලංඝනය කරන්නන්ට අවවාද කර, ඔවුන් සභාවට ගොස් තම යාච්ඤා පවත්වන ලෙස උනන්දු කළ යුතු බවට උපදෙස් දෙන ලදී, එසේ නොකළහොත් ඔවුන් තමන් මතද අසල්වාසීන් මතද කිසියම් මහත් විපත්තියක් ගෙන එනු ඇතැයි සඳහන් කරන ලදී. එක් ආගමික සභාවක්, පසුව ඉතා විශාල වශයෙන් භාවිතයට ගත්, ප්‍රොටෙස්තන්ට්වරුන් විසින් පවා භාවිතා කළ තර්කය ඉදිරිපත් කළේය: ඉරිදා දවසේ වැඩ කරමින් සිටියදී කිහිපදෙනෙකු මිනිස්සුන්ට අහසෙහි විදුලිය වැදී තිබූ බැවින්, එය සබත් දවස විය යුතුය යන්නයි. ‘පෙනී යන්නේ,’ යැයි එම උසස් පූජකයෝ පැවසූහ, ‘මෙම දවස නොසලකා හැරීම පිළිබඳ දෙවියන්වහන්සේගේ අප්‍රසාදය ඔවුන් මත කොපමණ බරපතළ ලෙස තිබූද යන්නය.’ ඉන්පසුව, පූජකයන් හා දේව සේවකයන්, රජුන් හා රාජකुमारයන්, සහ සියලු විශ්වාසවන්ත ජනතාව ‘එම දවසට එහි ගෞරවය යළි පිරිනමනු පිණිස, සහ ක්‍රිස්තියානි ආගමේ ගෞරවය උදෙසා, ඉදිරි කාලයෙහි එය වැඩි භක්තියකින් පවත්වනු ලබන ලෙස තමන්ගේ උපරිම උත්සාහයද සැලකිල්ලද යෙදවිය යුතුය’ යන ආයාචනයක් කරන ලදී.—Thomas Morer, Discourse in Six Dialogues on the Name, Notion, and Observation of the Lord’s Day, page 271.”

සභා මණ්ඩලයන්ගේ නියෝග ප්‍රමාණවත් නොවන බව පෙනී ගිය බැවින්, ලෝකීය අධිකාරීන්ගෙන් ජනතාවගේ හෘදයන් තුළ භීතිය ඇතිකරමින්, ඔවුන් ඉරිදා දින වැඩ කිරීමෙන් වැළකීමට බලකරන ආඥාවක් නිකුත් කරන ලෙස ඉල්ලා සිටින ලදී. රෝමයේ පැවති සින්හෝදයකදී, පෙර ගනු ලැබූ සියලු තීරණ වැඩි බලයෙන් හා ගාම්භීරත්වයෙන් යුතුව නැවත තහවුරු කරන ලදී. ඒවා ආගමික නීතියටද ඇතුළත් කරන ලද අතර, සම්පූර්ණ ක්‍රිස්තියානී ලෝකයේ සෑහෙන තරම් සියල්ලෙහිම සිවිල් අධිකාරීන් විසින් බලාත්මක කරන ලදී. (Heylyn, History of the Sabbath, pt. 2, ch. 5, sec. 7 බලන්න.)

එහෙත් ඉරිදා දින පාලනය සඳහා ශුද්ධ ලේඛනමය අධිකාරිය නොතිබීම සුළු නොවන අපහසුතාවයක් ඇති කළේය. “සත් වන දවස නම් නුඹේ දෙවිවූ ස්වාමීන්වහන්සේගේ සබ්බත් දවසය” යන යෙහෝවාගේ නිශ්චිත ප්‍රකාශය පසෙකලා සූර්යයාගේ දිනයට ගෞරව දැක්වීමට තම ගුරුවරුන්ට තිබෙන අයිතිය ගැන ජනතාව ප්‍රශ්න කළහ. බයිබලීය සාක්ෂිය හිඟව තිබූ බැවින්, වෙනත් උපක්‍රම අවශ්‍ය විය. දොළොස්වන සියවසේ අවසානය ආසන්නයේ එංගලන්තයේ සභා වෙත පැමිණි ඉරිදා දින පිළිබඳ උද්යෝගශීලී අනුගාමිකයෙකු සත්‍යයට විශ්වාසවන්ත සාක්ෂිකරුවන් විසින් ප්‍රතිරෝධයට ලක් කරන ලදී; ඔහුගේ ප්‍රයත්න එතරම් නිෂ්ඵල වූ බැවින්, තමාගේ ඉගැන්වීම් බලෙන් පිහිටුවීමට යම් උපায়යක් සොයා බැලීම සඳහා ඔහු කාලයකට එරටින් පිටත්ව ගියේය. ඔහු නැවත පැමිණි විට, එම හිඟය සපයා තිබිණි; අනතුරුව කළ ඔහුගේ සේවකාරකම්වලදී ඔහුට වැඩි සාර්ථකත්වයක් හමු විය. ඉරිදා පවත්වාගෙන යාම සඳහා අවශ්‍ය නියෝගය ඇතුළත් වූද, අකීකරු වූවන් භයගන්වා දැමීමට භයානක තර්ජන සමඟ තිබූද, දෙවියන්වහන්සේම වෙතින් පැමිණි බව පෙන්වන ලියවිල්ලක් ඔහු තමා සමඟ ගෙන ආවේය. මේ අගනා ලේඛනය—එය ආධාර කළ ආයතනය මෙන්ම නීච කූට ලේඛනයක් වූ ඒක—අහසින් වැටී, යෙරුසලමේ, ගොල්ගොථාවේ St. Simeonගේ පූජාසනය මත සොයාගන්නා ලද බව කියා සිටින ලදී. එහෙත් ඇත්ත වශයෙන්ම, එය නික්ම ආ මූලාශ්‍රය වූයේ රෝමයේ පාප්කාර්ය මන්දිරයයි. සභාවේ බලය සහ සම්පත්තිය වර්ධනය කිරීමට යොදාගත් වංචා සහ කූට ලේඛන, සෑම යුගයකදීම පාප් පදවිමය ආධිපත්‍යය විසින් නීත්‍යානුකූල ලෙස සලකා ඇත.

“එම ලිපිවළල්ල සෙනසුරාදා පස්වරු තුන්වෙනි පැය වන තුන්වැනි ප්‍රහරයේ සිට, එනම් පස්වරු තුනේ සිට, සඳුදා උදෑසන හිරු උදාවන තුරු වැඩ කිරීම තහනම් කළේ ය; තවද එහි බලය බොහෝ අත්භූතකම් මගින් තහවුරු කරනු ලැබ ඇතැයි ප්‍රකාශ කරන ලදී. නියම කරන ලද වේලාව ඉක්මවා වැඩ කළ අය අංශභාගයට ගොදුරු වූහයි වාර්තා කරන ලදී. තම ධාන්‍ය අඹරන්නට උත්සාහ කළ එක් මෝලකරු, පිටි වෙනුවට ලේ ගලා එන මහ ප්‍රවාහයක් පිටව එන බව දුටුවේ ය; එමෙන්ම ජලය බෙහෙවින් වේගයෙන් ගලා ආවත්, මෝලේ රෝදය නිශ්චලව සිටියේ ය. උඳුනෙහි පිටි ගුලියක් තැබූ එක් ස්ත්‍රියක්, උඳුන ඉතා උණුසුම් වූ නමුත්, එය පිටතට ගත් විට එය අමු තත්ත්වයේ තිබෙන බව සොයා ගත්තා ය. තවත් එක් ස්ත්‍රියක්, නවවන පැයේදී පිළිස්සීම සඳහා පිටි ගුලිය සූදානම් කර තිබුණ ද, එය සඳුදා දක්වා පැත්තකට තබා දමන්නට තීරණය කළා ය; එවිට, ඊළඟ දින, එය දේවීය බලයෙන් රොටි බවට පත් කර පිළිස්සා තිබෙන බව ඇය සොයා ගත්තා ය. සෙනසුරාදා නවවන පැයෙන් පසුව පාන් පිළිස්සූ එක් මිනිසෙක්, ඊළඟ උදෑසන එය කඩන විට, එයින් ලේ පිටතට පැන ආ බව සොයා ගත්තේ ය. මෙවන් විකාර සහ අන්ධශ්‍රද්ධාපූර්ණ ගොතන ලද කථා මගින් ඉරිදාගේ ශුද්ධභාවය ස්ථාපිත කිරීමට එහි පක්ෂධරයෝ උත්සාහ කළහ. (බලන්න Roger de Hoveden, Annals, vol. 2, pp. 526–530.)”

ස්කොට්ලන්තයේ, එංගලන්තයේ මෙන්ම, ඉරිදාට වඩා වැඩි ගෞරවයක් ලබා දීම සඳහා ප්‍රාචීන සබත් දිනයේ කොටසක් එයට එක් කරන ලදී. එහෙත් ශුද්ධ ලෙස පවත්වා ගත යුතු කාලය විවිධ විය. ස්කොට්ලන්තයේ රජුගෙන් නිකුත් වූ ආඥාපනතක මෙසේ ප්‍රකාශ කෙරිණි: ‘සෙනසුරාදා දහවල් දොළහේ සිට ශුද්ධ වූවක් ලෙස ගණන් කළ යුතුය,’ සහ එම වේලාවේ සිට සඳුදා උදෑසන තෙක් කිසිවෙකු ලෝකීය කටයුතුවල නිරත නොවිය යුතුය.—Morer, පිටු 290, 291.

“එහෙත් ඉරිදා දිනශුද්ධත්වය ස්ථාපිත කිරීමට කළ සියලු උත්සාහයන් තිබියදීත්, පාපවාදීන්ම සබත් දවසේ දේවීය අධිකාරියද, එය ප්‍රතිස්ථාපනය කරනු ලැබූ ආයතනයේ මනුෂ්‍යමය මූලයද, ප්‍රසිද්ධියේ පිළිගත්තෝය. දහසයවන ශතවර්ෂයේදී පාප්මණ්ඩල සභාවක් පැහැදිලිව මෙසේ ප්‍රකාශ කළේය: ‘සියලු ක්‍රිස්තියානීහු සත්වන දවස දෙවියන්වහන්සේ විසින් ශුද්ධ කරනු ලැබූ බවද, එය යුදෙව්වරුන් පමණක් නොව, දෙවියන්වහන්සේට නමස්කාර කරන බව ප්‍රකාශ කරන අන් සියල්ලන් විසින්ද පිළිගෙන පවත්වනු ලැබූ බවද මතක තබාගනිත්වා; එහෙත් අප ක්‍රිස්තියානීහු ඔවුන්ගේ සබත ස්වාමින්වහන්සේගේ දවසට වෙනස් කර ඇත්තෙමු.’—එම කෘතිය, පිටු 281, 282. දේව ව්‍යවස්ථාවට අත තැබූ අය තමන්ගේ ක්‍රියාවේ ස්වභාවය ගැන අඥාන නොවූහ. ඔවුහු සචේතනවම දෙවියන්වහන්සේට ඉහළින් තමන්ම තබාගනිමින් සිටියහ.”

“ඇය සමඟ එකඟ නොවන අය කෙරෙහි රෝමයේ ප්‍රතිපත්තිය කෙතරම් දරුණුද යන්න පිළිබඳ දෘෂ්ටගෝචර උදාහරණයක් වෝල්ඩෙන්සියන්වරුන්ට එරෙහිව දිගුකාලීනව හා ලේ වැගිරවූ පීඩනය තුළ දක්නට ලැබුණි; ඔවුන්ගෙන් සමහරෙක් සබත් දවස රකින්නන් වූහ. සිව්වන ආඥාවට තමන්ගේ විශ්වාසනීයභාවය නිසා අනෙකුත් අයද සමාන ආකාරයෙන් දුක්විඳින ලද්දෝය. ඉතියෝපියා සහ අබිසිනියා දේවස්ථානවල ඉතිහාසය විශේෂයෙන් වැදගත්ය. අඳුරු යුගවල අන්ධකාරය මැද, මධ්‍යම අප්‍රිකාවේ ක්‍රිස්තියානිවරු ලෝකයේ අවධානයෙන් අතුරුදහන්ව ගොස් අමතක කරනු ලැබූහ, එබැවින් බොහෝ ශතවර්ෂ ගණනාවක් ඔවුහු තම ඇදහිල්ල ක්‍රියාත්මක කිරීමේදී නිදහස භුක්ති වින්දාහ. නමුත් අවසානයේ රෝමය ඔවුන්ගේ පැවැත්ම ගැන දැනගත්තේය, සහ අබිසිනියා අධිරාජයා ඉක්මනින්ම ක්‍රිස්තුස්වහන්සේගේ නියෝජිතයා ලෙස පාප්වහන්සේ පිළිගැනීමට වංචනාවෙන් පෙළඹවනු ලැබීය. අනෙකුත් අනුමත කිරීම් ද එයින් අනතුරුව සිදුවිය.”

සබත් දින පවත්වීම ඉතාමත් කටුක දඬුවම් යටතේ තහනම් කරමින් ආඥාවක් නිකුත් කරන ලදී. (බලන්න Michael Geddes, Church History of Ethiopia, pages 311, 312.) එහෙත් පාප්වාදී අධිපතිත්වය ඉක්මනින්ම එතරම් වේදනාකාරී වියගහක් බවට පත්වූ බැවින්, අබිසීනියානුවන් එය තමන්ගේ ගෙලවලින් බිඳ දමන්නට අධිෂ්ඨාන කළහ. භයානක අරගලයකින් පසු රෝමවාදීහු ඔවුන්ගේ ආධිපත්‍ය භූමියෙන් නෙරපා හරින ලදහ, සහ ප්‍රාචීන ඇදහිල්ල යළි පිහිටුවන ලදී. සභාවෝ තම නිදහස ගැන ප්‍රීති වූහ; වංචාව, උමතුභාවය, සහ රෝමයේ නිරන්කුශ බලය සම්බන්ධයෙන් තමන් ඉගෙනගත් පාඩම ඔවුහු කිසිදා අමතක නොකළහ. තම හුදකලා රාජ්‍යය තුළ ඔවුහු ක්‍රිස්තියානි ලෝකයේ අනෙකුත් සියල්ලන්ට නොදන්නා අය ලෙසම රැඳී සිටීමට සෑහීමට පත් වූහ.

“අප්‍රිකාවේ සභාවන්, සම්පූර්ණ අපස්ථානයට පෙර පාප්වහන්සේගේ සභාව විසින් සබතය පවත්වනු ලැබූ ආකාරයටම, එය පවත්වනු ලැබූහ. දෙවියන්වහන්සේගේ ආඥාවට කීකරුකමින් ඔවුන් සත්වන දවස පවත්වාගෙන ගිය අතර, සභාවේ චාරිත්‍රයට අනුකූලව ඉරිදා දින ශ්‍රමයෙන් වැළකී සිටියහ. අධිපතිමය බලය අත්පත් කරගත් පසු, රෝමය ඇයගේම දවස උසස් කරනු පිණිස දෙවියන්වහන්සේගේ සබතය පාගා දැමීය; එහෙත්, ආසන්න වශයෙන් අවුරුදු දහසකට සඟවා තිබුණු අප්‍රිකාවේ සභාවන්, මෙම අපස්ථානයට හවුල් නොවූහ. ඔවුන් රෝමයේ ආධිපත්‍යයට යටත් කරනු ලැබූ විට, සැබෑ සබතය පැත්තකට තබා බොරු සබතය උසස් කිරීමට ඔවුන් බලකරනු ලැබූහ; එහෙත්, ඔවුන් තම ස්වාධීනත්වය නැවත ලබාගත් වහාම, සතරවන ආඥාවට කීකරුකම වෙත ආපසු හැරුණහ.”

“අතීතයේ මේ වාර්තා, සැබෑ සබත් දිනටත් එය ආරක්ෂා කරන්නන්ටත් එරෙහිව රෝමයේ වෛරයද, ඇය විසින්ම පිහිටුවන ලද ආයතනයට ගෞරවය දීමට ඇය යොදාගන්නා උපක්‍රමද, පැහැදිලිව හෙළි කරයි. ඉරිදා දින උසස් කිරීම සඳහා රෝමානු කතෝලිකයන් හා ප්‍රොතෙස්තන්තයන් එකමුතු වන විට, මේ දර්ශන නැවත සිදුවනු ඇතැයි දෙවියන්වහන්සේගේ වචනය උගන්වයි.”

එළිදරව් 13 වන පරිච්ඡේදයේ අනාවැකිය ප්‍රකාශ කරන්නේ, බැටළු පැටවෙකුගේ අඟ මෙන් අඟ ඇති මෘගයා විසින් “පොළොවද එහි වාසය කරන අයද” පාප්වාදය නමස්කාර කිරීමට සලස්වනු ඇති බවය—එහිදී එය “දිවියෙකුට සමාන” මෘගයා මඟින් සංකේතවත් කර ඇත. අඟ දෙකක් ඇති මෘගයා තවද “පොළොවේ වාසය කරන අයට, මෘගයා සඳහා පිළිරුවක් සාදන්නැයි” කියනු ඇත; එපමණක් නොව, “කුඩාද මහත්ද, පොහොසත්ද දුප්පත්ද, නිදහස්ද වහල්ද” යන සියල්ලන්ටම මෘගයාගේ ලකුණ ලබාගන්නා ලෙස ආඥා කරනු ඇත. එළිදරව් 13:11–16. බැටළු පැටවෙකුගේ අඟ මෙන් අඟ ඇති මෘගයා මඟින් සංකේතවත් කරනු ලබන බලය එක්සත් ජනපදය බවත්, රෝමය තම උත්තරීතරභාවයේ විශේෂ පිළිගැනීම ලෙස පවසන ඉරිදා පිළිපැදීම එක්සත් ජනපදය විසින් බල කරවනු ලබන කල මෙම අනාවැකිය සම්පූර්ණ වන බවත් පෙන්වා දී ඇත. එහෙත් පාප්වාදයට කරනු ලබන මෙම ගෞරවාදරයේදී එක්සත් ජනපදය තනියම නොසිටිනු ඇත. එක් කලකදී ඇගේ ආධිපත්‍යය පිළිගත් රටවල රෝමයේ බලපෑම තවමත් විනාශ වී ගොස් නැත. අනාවැකියද ඇගේ බලය යළි ස්ථාපිත වීමක් පුරෝකථනය කරයි. “ඔහුගේ හිස්වලින් එකක් මරණාසන්න ලෙස තුවාල වී තිබෙන බව මම දුටුවෙමි; එහෙත් ඔහුගේ මරණාසන්න තුවාලය සුව විය: මුළු ලෝකයම මෘගයා පිටුපස අසිරියෙන් ගියේය.” 3 වන පදය. එම මරණාසන්න තුවාලය පැමිණවීම 1798 දී පාප්වාදයේ पतනය වෙත දක්වයි. ඉන්පසු, අනාවක්තෘවරයා කියන පරිදි, “ඔහුගේ මරණාසන්න තුවාලය සුව විය: මුළු ලෝකයම මෘගයා පිටුපස අසිරියෙන් ගියේය.” “පාපයේ මනුෂ්‍යයා” දෙවන පැමිණීම දක්වාම පවතිනු ඇතැයි පාවුල් පැහැදිලිව ප්‍රකාශ කරයි. 2 තෙසලෝනික 2:3–8. කාලයේ අවසානය දක්වාම ඔහු වංචාවේ ක්‍රියාව ඉදිරියට ගෙන යනු ඇත. තවද එළිදරව් කතුවරයාද, පාප්වාදය උල්ලೇಖ කරමින් මෙසේ ප්‍රකාශ කරයි: “ජීවිත පොතෙහි තම නාම ලියා නැති සියලු පොළොවේ වාසය කරන්නෝ ඔහුට නමස්කාර කරති.” එළිදරව් 13:8. පැරණි ලෝකයෙහිද නව ලෝකයෙහිද, රෝම සභාවේ අධිකාරිය මත පමණක් රඳා පවතින ඉරිදා ආයතනයට දක්වන ගෞරවය තුළින් පාප්වාදය ගෞරවාදර ලබනු ඇත.

“දහනවැනි සියවසේ මැද භාගයේ සිට, එක්සත් ජනපදයේ අනාවැකි අධ්‍යයනය කරන්නෝ මේ සාක්ෂිය ලෝකයට ඉදිරිපත් කර ඇත. දැන් සිදුවෙමින් පවතින සිදුවීම් තුළ, එම අනාවැකියේ ඉෂ්ටවීම කරා ශීඝ්‍ර ප්‍රගතියක් දක්නට ලැබේ. ප්‍රොටස්තන්ත ගුරුවරුන් අතරද, ඉරිදා පැවැත්වීම සම්බන්ධයෙන් දේවීය අධිකාරියක් ඇතැයි කියන එමම ප්‍රකාශය ද, දෙවියන්වහන්සේගෙන් වූ ආඥාවක් වෙනුවට එහි හිස්තැන පුරවනු පිණිස අරුමපුදුම දේ සෑදූ පාප්වාදී නායකයන් මෙන්ම, ශුද්ධ ලියවිල්ලෙන් වූ සාක්ෂි නොමැතිකමද පවතී. ඉරිදා-සබත උල්ලංඝනය කිරීම නිසා මනුෂ්‍යයන් මත දෙවියන්වහන්සේගේ විනිශ්චයන් පැමිණෙති යන ප්‍රකාශය නැවත නැවතත් කියනු ලබනු ඇත; දැනටමත් එය තදින් අවධාරණය කිරීමට පටන්ගෙන ඇත. තවද, ඉරිදා පැවැත්වීම බලෙන් ක්‍රියාත්මක කරවීම සඳහා වූ ව්‍යාපාරයක් වේගයෙන් ශක්තිමත් වෙමින් පවතී.”

“රෝම සභාව ඇගේ ඥානවත් කපටිකමෙන් හා කූටනීතියෙන් අද්භූතය. සිදුවීමට තිබෙන දේ ඇයට කියවිය හැක. ප්‍රොටෙස්තන්ත් සභාවන් ඇගේ ව්‍යාජ සබත් දින පිළිගැනීම තුළින් ඇයට ගෞරව දක්වමින් සිටින බවත්, ඇය තමාම පැරණි දිනවල භාවිත කළ ඒ ම ක්‍රම මගින් එය බලයෙන් පවත්වාගෙන යාමට සූදානම් වෙමින් සිටින බවත් ඇය දකිමින්, ඇගේ කාලය බලා සිටියි. සත්‍යයේ ආලෝකය ප්‍රතික්ෂේප කරන අය, ඇය විසින් ආරම්භ කරන ලද ආයතනයක් උසස් කිරීමට, තමන්ම වැරදි නැති බලය ලෙස හඳුන්වාගන්නා මේ බලයේ උපකාරය තවමත් සොයනු ඇත. මේ කාර්යයේදී ප්‍රොටෙස්තන්ත්වරුන්ට උපකාර කිරීමට ඇය කොතරම් ඉක්මනින් පැමිණෙයිද යන්න අනුමාන කිරීම දුෂ්කර නොවේ. සභාවට අකීකරු වන අය සමඟ කටයුතු කළ යුතු අන්දම පාප්වාදී නායකයන්ට වඩා හොඳින් තේරුම් ගන්නා අය කවුද?”

රෝම කතෝලික සභාව, ලෝකය පුරා පැතිර ඇති එහි සියලු ශාඛා හා ප්‍රසාරණ සමඟින්, පාප් ආසනයේ පාලනය යටතේ පවතිනත්, එහි අවශ්‍යතා හා අභිලාෂයන්ට සේවය කිරීම සඳහා සැලසුම් කරන ලදත්, එක් විශාල සංවිධානයක් වේ. ලෝකයේ සෑම රටකම සිටින එහි මිලියන ගණනක සාමාජිකයන්, පාප්තුමාට පක්ෂපාතිකත්වයෙන් බැඳී සිටින අය ලෙස තමන් සලකාගැනීමට උපදෙස් ලැබ සිටිති. ඔවුන්ගේ ජාතිකත්වය කුමක් වුවද, හෝ ඔවුන්ගේ ආණ්ඩුව කුමක් වුවද, සභාවේ අධිකාරය සියලු අනෙකුත් අධිකාරයන්ට වඩා උසස් බව ඔවුන් සැලකිය යුතුය. රාජ්‍යයට තමන්ගේ විශ්වාසනීයත්වය ප්‍රකාශ කරමින් දිවුරුම ගන්නා නමුත්, ඒ පිටුපස තවමත් රෝමයට කීකරු වීමේ ප්‍රතිඥාව පවතියි; එම ප්‍රතිඥාව, ඇයගේ අවශ්‍යතාට විරුද්ධ වන සෑම බැඳීමකින්ම ඔවුන් නිදහස් කරයි.

“ඉතිහාසය ඇයගේ කපටි හා අඛණ්ඩ උත්සාහයන් පිළිබඳ සාක්ෂි දරයි—ජාතීන්ගේ කාරණා අතරට තමන්ම සූක්ෂ්ම ලෙස ඇතුළත් කරගැනීමටත්, එහි ස්ථාවර පදනමක් ලබාගත් පසු, අධිපතීන් සහ ජනතාව විනාශයට පත් වුවද, තමන්ගේම අරමුණු ඉදිරියට ගෙනයාමටත්. ක්‍රි.ව. 1204 වර්ෂයේදී, අරගොන්හි රජ වූ දෙවැනි පේතෘස්ගෙන් පාප් ඉනොසන්ට් III පහත දැක්වෙන අතිවිශිෂ්ට දිවුරුම ලබාගත්තේය: ‘මම, අරගොන් ජනතාවගේ රජ වූ පේතෘස්, මාගේ ස්වාමියා වූ පාප් ඉනොසන්ට්ට, ඔහුගේ කතෝලික අනුප්‍රාප්තිකයන්ට, සහ රෝමානු සභාවට, සදාකාලයටම විශ්වාසවන්ත හා කීකරු වීමට ප්‍රකාශ කරමි, පොරොන්දු වෙමි; තවද කතෝලික විශ්වාසය ආරක්ෂා කරමින්, වික්‍රමිතාචාරය පීඩනයට පත් කරමින්, මාගේ රාජ්‍යය ඔහුගේ කීකරුභාවය තුළ විශ්වාසවන්ත ලෙස රැකගන්නෙමි.’—John Dowling, The History of Romanism, b. 5, ch. 6, sec.

“55. මෙය රෝමානු පොන්තීෆ්වරයාගේ බලය සම්බන්ධයෙන් කරන ලද ප්‍රකාශයන් සමඟ සංගත වේ: ‘අධිරාජයන් පදවියෙන් පහ කිරීමට ඔහුට නීත්‍යානුකූලය’ යන්නද, ‘ධර්මිෂ්ඨ නොවන පාලකයන්ට පෙන්විය යුතු විශ්වාසනಿಷ್ಠාවෙන් විෂයයන් නිදහස් කිරීමට ඔහුට හැකි ය’ යන්නද.”—Mosheim, b. 3, cent. 11, pt. 2, ch. 2, sec. 9, note 17.

“තවද, රෝමය කිසිදා වෙනස් නොවන බව ඇයගේ අහංකාර ප්‍රකාශය බව මතක තබා ගනු ලැබේවා. Gregory VII සහ Innocent IIIගේ මූලධර්ම තවමත් රෝමානු කතෝලික සභාවේ මූලධර්ම වේ. තවද, ඇයට බලය තිබුණේ නම්, පසුගිය සියවස්වල මෙන්ම අදත් ඒවා මහත් උද්‍යෝගයෙන් ක්‍රියාවට නංවනු ඇත. ඉරිදා උත්කර්ෂයට නැංවීමේ කාර්යයෙහි රෝමයේ උපකාරය පිළිගැනීමට යෝජනා කරන විට, ප්‍රොටස්ටන්ට්වරු තමන් කරන්නේ කුමක්දැයි ඉතා සුළු වශයෙන් දනිති. ඔවුන් තම අරමුණ සම්පූර්ණ කිරීමට දැඩිව කැපවී සිටින අතරතුර, රෝමය තම බලය යළි ස්ථාපිත කිරීමටත්, අහිමි වූ තම පරාධිපත්‍යය නැවත ලබාගැනීමටත් අරමුණු කරගෙන සිටියි. එක් වරක් හෝ එක්සත් ජනපදයේ මේ මූලධර්මය ස්ථාපිත වීමට ඉඩ දෙනු ලැබුවහොත්—එනම්, සභාව රාජ්‍යයේ බලය භාවිත කිරීමට හෝ පාලනය කිරීමට හැකි බවත්; ලෞකික නීති මගින් ආගමික ආචාරානුෂ්ඨාන බලපැවැත්විය හැකි බවත්; සාරාංශයෙන්, සභාවේත් රාජ්‍යයේත් අධිකාරිය විඥානය මත ආධිපත්‍යය දරනු ඇතැයි යන කාරණය නම්—එවිට මේ රට තුළ රෝමයේ ජයග්‍රහණය සහතිකය.”

“දෙවියන්වහන්සේගේ වචනය පැමිණෙමින් තිබෙන අනතුර පිළිබඳ අනතුරු අඟවා තිබේය; මෙය නොසලකා හරිනු ලැබුවහොත්, උගුලෙන් ගැලවීමට ප්‍රමාදවී ගිය පසු පමණක් රෝමයේ අරමුණු සැබවින්ම කුමක්දැයි ප්‍රොටෙස්තන්ත ලෝකය දැනගනු ඇත. ඇය නිශ්ශබ්දව බලයට වර්ධනය වෙමින් සිටී. ඇගේ ධර්මෝපදේශ ව්‍යවස්ථාදායක ශාලාවලද, සභාවලද, මනුෂ්‍යයන්ගේ හෘදයන් තුළද තම බලපෑම ක්‍රියාත්මක කරමින් සිටී. ඇයගේ පෙර පීඩා නැවත සිදු කරනු ලබන ඇතුළත රහස් ගුහාවන් තුළ ඇය තම උසස් හා දැවැන්ත ව්‍යුහයන් ගොඩනඟමින් සිටී. පහර දීමට ඇයගේ කාලය පැමිණෙන විට තම අරමුණු ඉටුකර ගැනීම සඳහා ඇය සොරාසැඟවී, සැක නොකෙරෙන ලෙස, තම බලවේග ශක්තිමත් කරමින් සිටී. ඇය කැමති වන්නේ වාසිදායක ස්ථානයක් පමණි, එය දැනටමත් ඇයට ලබා දී ඇත. රෝමානු මූලධර්මයේ අරමුණ කුමක්දැයි අපි ඉක්මනින්ම දකිමු, එය අපට දැනෙනුද ඇත. දෙවියන්වහන්සේගේ වචනය විශ්වාස කොට එයට කීකරු වන කවරෙකු වූවත්, ඒ නිසාම නින්දා හා පීඩාවට ලක්වනු ඇත.” The Great Controversy, 563–581.