Bhuku ra Danieri - Nomboro Zana Nemakumi Manomwe nePfumbamwe

Tava zvino tiri panyika tsvene, maererano nebhuku raDhanieri, nokuti tasvika pandima dzinomiririra Kuchema kwePakati peUsiku kune vane zviuru zana namakumi mana nezvina. Ndima idziwo dzinoratidza kuiswa chisimbiso kwechiratidzo avo vanosimudzwa. Idzi ndidzo ndima dziri chikamu chebhuku raDhanieri chine chokuita nemazuva okupedzisira chakazarurwa, uye dzinomiririra kutaura kwaDhanieri kweZvakazarurwa zvaJesu Kristu zvinovhurwa kana “nguva yava pedyo,” nguva pfupi gonhi renyasha risati ravharwa mundima yegumi nenhanhatu.

Ṣe ni Romu ni ó fi ìran náà múlẹ̀, gẹ́gẹ́ bí a ti ṣàfihàn ní ẹsẹ̀ kẹrìnlá ti orí kọkànlá, nítorí náà ó ṣe pàtàkì kí a fara balẹ̀ wo Romu dáadáa bí a ṣe ń la àwọn ẹsẹ̀ kọkànlá títí dé mẹ́ẹ̀ẹ́dógún kọjá, nítorí níbi tí “ìran kò bá sí, àwọn ènìyàn a ṣègbé,” àti bí ẹ̀yin kò bá gba Isaiah orí keje, ẹsẹ̀ kẹjọ àti kẹsàn-án gbọ́, “lóòótọ́ a kì yóò fi yín múlẹ̀.”

Uriah Smith anotaura murau wechiporofita kanokwana kana mubhuku rake, *Daniel and the Revelation*. Murau iwoyo unotsinhira kuti simba rechiporofita harizivikanwi muchiporofita kusvikira rava “rakabatana” nevanhu vaMwari. Kwekutanga kwaanourukura pamusoro paro, anoriisa maererano nekupinzwa kweBhabhironi muuchapupu hwechiporofita.

Angalau mara nyingine tatu, Smith anaizungumzia sheria hiyo, na katika kila mojawapo ya hizo tatu anaelekeza kwenye “agano” la Wayahudi; lakini katika rejea moja anataja kwamba agano hilo lilitimia mwaka 162 KK, ilhali rejea nyingine mbili zinaafikiana na wanahistoria wa kisasa, wanaotambua kutimia kwa “agano” la Wayahudi na Roma kuwa mwaka 161 KK.

Asi Smith anotiwo kuti raiva gore ra162 BC.

Wahoraho kandi ubwa gatatu agarutse kuri icyo gikorwa, yongeye kuvuga ko ari mu mwaka wa 161 Mbere ya Kristo.

Sina mzigo wa kueleza kwa nini Smith alinukuu 162 KK, isipokuwa dhana yangu kwamba hilo lilikuwa kosa la uchapaji. Hoja yangu iko katika kurejelea mkazo anaoweka juu ya kile anachokitambua kuwa “kanuni iliyo dhahiri ya ufasiri kwamba twaweza kutarajia mataifa kutajwa katika unabii yanapofikia kuhusianishwa kwa kiasi hicho na watu wa Mungu hata kutajwa kwao kunapokuwa lazima ili kufanya kumbukumbu za historia takatifu kuwa kamili.” Smith anapoitilia mkazo kanuni hiyo, anatambua kwamba Rumi iliunganishwa na watu wa Mungu katika “agano” la aya ya ishirini na tatu katika 161 KK, lakini Smith anatambua kwamba Rumi ilitambulishwa mara ya kwanza katika simulizi la unabii katika 200 KK, miaka thelathini na tisa kabla ya 161 KK.

Roma yakatanga kupinzwa murondedzero yechiporofita mugore ra200 BC, uye kupinzwa ikoko mundima 14 ndiko kunonyanya kukosha pakati pezvose zvinotaurwa pamusoro peRoma muna Danieri, nokuti ndiyo chaiyo ndima inotsanangura Roma sechiratidzo chinomisa chiono. Chikonzero nei Smith aigona kusimbisa mutemo wakadaro wechiporofita, obva atsaura 161 BC, asi panguva imwe chetewo achizivisa gore ra200 BC senzvimbo iyo simba reRoma “rakatangwa kupinzwa,” harisi dambudziko randinoshuva kugadzirisa. Kana ndine mubvunzo unoda kugadziriswa, ungava wokuti mutemo, sezvaunotsanangurwa naSmith, unoshanda here kana kuti kwete. Kana uchishanda, ipapo ndingapikisa kuti ndima 14 inofanira kunge ine kubatana nemaJudha kwakaitika sungano ya161 BC isati yavapo.

Ndzi twisisa leswaku matimu ya tindzimana ta khume-nharhu ku ya eka khume-ntlhanu ma kombisa nkarhi wa matimu emasikwini ya makumu laha Rhoma ya vupapa yi nghenaka hi yoxe ematimwini ya vuprofeta, naswona yi endla tano yi ri eku fambisaneni na United States, loyi a nga vanhu va Xikwembu ematimwini wolawo. Hikuva Yesu minkarhi hinkwayo u kombisa makumu hi masungulo, lembe ra 200 BC, loko Rhoma ya vugandzeri yi nghena ematimwini, ri fanele ku va ni ku hlangana na vanhu va Xikwembu ematimwini wolawo. Hikokwalaho, ndza pfumela nawu wa Smith, hambileswi yena a nga kumangiki ku hlangana loku kongomeke exikarhi ka Rhoma ni Vayuda hi lembe ra 200 BC.

Mavesi yegumi neremiviri anoratidza kukunda nemhedzisiro yeHondo yeRaphia, yakaitika muna 217 BC, pakati peHumambo hweSeleucid, hwaitungamirirwa naAntiochus III Magnus, kana kuti “Mukuru”, neUmambo hwePtolemaic hweIjipiti, hwaitungamirirwa naMambo Ptolemy IV Philopator. Hondo iyi yakaitika panguva yekurwira kutonga pamusoro peCoele-Syria (Syria yekumaodzanyemba) nePalestina yekumaodzanyemba, nyika dzaipikisanirwa pakati peumambo hwePtolemaic nehweSeleucid. Kukunda kwaPtolemy IV Philopator paRaphia kwakaita kuti arambe aine kutonga pamusoro peCoele-Syria nePalestina yekumaodzanyemba kwenguva yakati.

Hondo yePañium, yakaitika makore gumi nemanomwe gare gare muna 200 BC, iyo inozivikanwawo seHondo yeGomo rePanium kana Hondo yePaneas, yaiva pakati peHumambo hweSeleucid, hwaitungamirirwa naMambo Antiochus III, neHumambo hwePtolemaic hweIjipiti, hwaitungamirirwa naMambo Ptolemy V.

Pavakapfuura makore makumi matatu nerimwe, muna 167 BC, Kumukira kweMaccabean, kwaiva kupandukira kwevaJudha vachirwisa kuedza kweUmambo hweSeleucid kudzvinyirira miitiro yechitendero chechiJudha nokumanikidza tsika yechiHellenistic, kwakatanga mutaundi reModein, taundi duku raiva munharaunda yeJudhea, munzvimbo yava kunzi Israeri yemazuva ano.

Chiitiko chiri kutaurwa pano chaibata mutongi wechiGiriki weimba yeSeleucid aiva nemukurumbira wakaipa, Antiochus IV Epiphanes, uyo akanga amanikidza mararamiro akaomarara echiHellenistiki pamusoro pavanhu vechiJudha, kusanganisira kurambidzwa kwetsika dzechitendero chechiJudha pamwe nekusvibiswa kweTembere muJerusarema. Mukuedza kusimbisa zvirevo zvake, Antiochus akatuma vamiririri kumataundi nemumisha yakasiyana-siyana kuti vamanikidze vagari vechiJudha kutevedzera mirayiro yake.

Ku Modein, umwe mu bategetsi b’Abaselewukidi yahageze aje gushyira mu bikorwa itegeko ry’umwami, ategeka Abayahudi bahatuye kwifatanya n’imihango ya gipagani no gutura ibitambo ku mana z’Abagiriki. Umutambyi w’Umuyahudi wari ugeze mu zabukuru witwaga Matatiyasi yanze kumvira iryo tegeko, maze yica Umuyahudi wari uteye intambwe ajya gutanga icyo gitambo, kimwe n’uwo mutegetsi w’Umuselewukidi. Icyo gikorwa cyo kwigomeka cyakozwe na Matatiyasi n’umuryango we ni cyo cyaranze itangiriro ry’Imyivumbagatanyo y’Abamakabeyi yo kurwanya ubutegetsi bw’Abaselewukidi.

Matatiya na vanakomana vake vashanu, kusanganisira Judhasi Makabhii, vakatizira kumakomo vakatanga hondo yemagandanga yokurwisa mauto eSeleucid. Kumukira uku kwakazokura musimba nomukurumbira, zvichitungamirira kunhevedzano yokukunda muhondo pamusoro pavaSeleucid.

Zviitiko zvakaitika paModein muna 167 BC zvaiva nguva yakakosha zvikuru munhoroondo yevaJudha, zvichiratidza kutanga kweKumukira kweMaccabean pamwe chete nekurwira rusununguko rwechitendero nokuzvitonga vachipikisa ushe hwevatorwa. Kutsaurwazve kwetemberi yechipiri muJerusarema, kunoratidza chiitiko chenhoroondo chinopembererwa panguva yeHanukkah, kwakaitika muna 164 BC, makore matatu chisati chaitika “sungano” yendima yechi makumi maviri nenhatu.

Mushure mokutorazve Jerusarema neTemberi, vaMakabhii vakachenesa Temberi kubva pakusvibiswa kwechihedheni ndokuidzorera kushandisirwa kwayo kwechokwadi kwechitendero. Maererano netsika, vakawana chirongo chimwe chete chemafuta akatsaurwa, chaikwana kubatidza menorah kwezuva rimwe chete bedzi. Zvisinei, hapana uchapupu hwenhoroondo hwepanguva iyoyo huripo pamusoro pechiitiko ichocho, uye kwakazosvika muzana remakore rechitanhatu ndipo pakatanga kuwanikwa ngano yechiJudha iyi mumabhuku. Sister White anofananidza kereke yechiJudha yakatsauka nekereke yeKaturike, achinyanya kusimbisa kuti machechi ose ari maviri anovakira chitendero patsika netsika dzevanhu. Sezvakangoitawo zvishamiso zvakawanda zvakasiyana-siyana zvakagadzirwa mukati menhoroondo yeChechi yepapa, ngano yokuti mafuta ezuva rimwe chete akagara kwemazuva masere haina chapupu chenhoroondo.

Ndima ya khumi ya Danieli chaputala 11 imazindikiritsa nkhondo yoyamba mwa nkhondo zitatu za ndima ya makumi anayi, zimene ndinazizindikiritsa kale monga nkhondo zitatu za “cold war,” komanso monga nkhondo zitatu zoyendetsedwa mwa nthumwi. Mlongo wina anafunsa za momwe ndafotokozera Nkhondo ya ku Ukraine, imene ndi yachiwiri mwa nkhondo zitatuzi, kuti ndi ya “cold war,” pakuti monga momwe anasonyezera moyenera, pakhala pali imfa ndi chiwonongeko chochuluka. Zimene ndakhala ndikufotokoza m’nkhani zam’mbuyomu monga nkhondo zitatu za “cold war,” zinatanthauzidwa m’mawu amenewo kuti zisonyeze kusiyana pakati pa nkhondo zitatuzi ndi Nkhondo Zitatu Zapadziko Lonse zimene zimachitika m’mbiri ya chirombo cha padziko lapansi cha Chivumbulutso 13. Nkhondo zitatuzi ndi nkhondo zoyendetsedwa mwa nthumwi, ndipo zafotokozedwanso motero.

Kubvira zvino zvichienda mberi muzvinyorwa izvi, ndinoda kudoma hondo idzodzo nhatu se “hondo nhatu dzevhesi makumi mana” kana kuti hondo dzevamiriri, kuitira kubvisa kusawirirana kunomuka pakudoma hondo inopisa sehondo inotonhora. Maererano netsananguro yangu, hondo nhatu dzevhesi makumi mana hadzisanganisiri hondo ya1798, kunyange iri chikamu chevhesi makumi mana, asi dzinongoreva hondo nhatu dzinobva panguva yekuguma muna 1989 kusvika kumutemo weSvondo wevhesi makumi mana neimwe. Hondo nhatu idzi dzinonyatsokodzera kudomwa sehondo dzevamiriri, dzinoitwa mukati memamiriro ehondo iri pakati pamambo wekuchamhembe namambo wekumaodzanyemba, izvo munhoroondo yevhesi makumi mana zvinomirira kurwa kuri pakati peKaturike (mambo wekuchamhembe) neCommunism (mambo wekumaodzanyemba).

पहिलो ती तीन युद्धहरूमध्ये पहिलोले सन् १९८९ मा क्याथोलिकवादले साम्यवादमाथि प्राप्त गरेको विजयलाई चिनाउँछ, जब पोपतन्त्रले आफ्नो प्रतिनिधि सेनासित, जो संयुक्त राज्य अमेरिकाद्वारा प्रतिनिधित्व गरिएको थियो, मिलेर सन् १९८९ मा सोभियत सङ्घलाई हटायो, यद्यपि रूस, अर्थात् शिर (वा “किल्ला”), भने उभिएको नै रह्यो। वर्तमान युक्रेनी युद्ध फेरि एकपटक क्याथोलिकवाद र साम्यवादबीचको युद्ध हो, जसमा पोपतन्त्रले रूसविरुद्ध आफ्नो प्रतिनिधिका रूपमा युक्रेनी सरकारलाई प्रयोग गरिरहेको छ, र यससँगै पोपतन्त्रको अघिल्लो प्रतिनिधि शक्ति संयुक्त राज्य अमेरिका तथा समग्र वैश्वीकरणवादी पाश्चात्य संसारको समर्थन पनि रहेको छ। उक्त युद्ध पदहरू एघार र बाह्रमा प्रतिनिधित्व गरिएको छ, र यसले साम्यवाद (रूस) क्याथोलिकवादमाथि विजयी हुनेछ भन्ने कुरा चिनाउँछ।

Yechitatu pa nkhondo zitatu za m’malozo chikuyimiridwa mu vesi la khumi ndi chisanu, monga Nkhondo ya ku Panium. Nkhondoyo inali pakati pa ufumu wa Aputolemayo (mfumu ya kumwera) ndi ufumu wa Aseleukasi (mfumu ya kumpoto). Mu nkhondoyo, gulu la nkhondo la m’malo la Chikatolika lilinso kachiwiri United States.

Mu hondo yokutanga ya1989, uto raitumwa semumiriri nenyanga yechiRepublican yeUnited States rakashandiswa napapa kuputsa chimiro chezvematongerwo enyika cheSoviet Union, richisiya musoro waro (Russia) wakamira. Mu hondo yechipiri, inova ndiyo hondo yeUkraine, uto revamiriri revaNazi rinokundwa neRussia. Mu hondo yechitatu, United States, iro uto remumiriri rapapa, rinokundazve mambo wekumaodzanyemba.

Hondo nhatu idzi dzinotakura chisimbiso che“Chokwadi”, uye hondo yokutanga neyekupedzisira dzinoitwa neuto rinomiririra, rinokunda, reUnited States. Muhondo yokutanga musoro wamambo wokumaodzanyemba wakasiyiwa usina kukuvadzwa, uye muhondo yechitatu uto rinomiririra reUnited States rinova musoro wamambo wokumaodzanyemba. Uto rechipiri rinomiririra raivawo uto rinomiririra rapapa muHondo Yenyika Yechipiri. Muzviitiko zvose zviri zviviri uto rinomiririra reNazism rakakundwa uye richakundwa. Upapa hunokunda zvizere vavengi vahwo vose pamberi pendima yegumi nenhanhatu, apo mubatanidzwa wakapetwa katatu unozadzikiswa.

Chapupu chechipiri chokuti kukunda kwaPutin kunoratidza kuguma kwake, chinowanikwa kuna Uzia mambo weumambo hwekumaodzanyemba hwaJudha, uyo moyo wake wakasimudzwawo nekukunda kwake muhondo, uye shure kwaizvozvo, sezvakaitikawo kuna Ptolemy, akatsvaka kuita basa revaprista munzvimbo tsvene, akazobatwa nemaperembudzi uye akabva angobviswa pakutonga. Kukunda kwaPutin muhondo yeUkraine kunoratidza kutanga kwekuguma kwake samambo wekumaodzanyemba (mambo wekusatenda kuna Mwari). Kuguma kwake kwakaratidzwa nemufananidzo pakutanga kwamambo wekumaodzanyemba wechiprofita wendima makumi mana (France), uyo wakaratidza chimurenga chakabvisa hutungamiri, sezvakaitika kuna Ptolemy. Kuguma kwaPutin kwakamirirwawo nekuguma kweSoviet Union, apo mutungamiri wayo (Gorbachev) akaparadza Soviet Union, uye pakarepo akatora basa neUnited Nations, chiratidzo chekupedzisira chemazuva chepasi rose chekusatenda kuna Mwari, mambo wekumaodzanyemba. Mushure mekukunda kwaPutin muUkraine, anomirirwawo naNapoleon paWaterloo, nokutapwa kwakatevera; uye zvakare, namambo Uzia, ane maperembudzi ake, nokutapwa kwakatevera, pamwe chete nokuguma kwaPtolemy kwekudhakwa uye kuguma kweSoviet Union muna 1989.

Impi ya Panium yenzeka ngowe-200 BC, futhi ngawo lowo nyaka kanye iRoma yangenelela obala emlandweni. Ukungena kwabo endabeni yesiprofetho kwandulela ukunqotshwa kweJerusalema okumelelwe evesini leshumi nesithupha, futhi okwafezeka ngowe-63 BC, ngesikhathi imemezela ukuthi ingumvikeli wenkosi eyingane eGibhithe. Empini yesithathu yevesi lamashumi amane, ebandakanya amakhosi asenyakatho naseningizimu, upapa uyophinde angene emlandweni, ezenza umvikeli weRussia. Ngaso leso sikhathi uSeleucus, esifanekisweni, wanqoba uPtolemy empini yasePanium, ngaleyo ndlela ekhomba ukuthi i-United States, ibutho elimele upapa ezimpini zokuqala nezokugcina zevesi lamashumi amane, liyanqoba “iGibhithe” (inkosi yaseningizimu).

Mu gore ra 200 BC, mu buryo bw’ikigereranyo tubona ubupapa, ubwo maraya wa Tiro atangira kuririmba indirimbo ze z’ubusambanyi mbere y’ubumwe bw’incuro eshatu buzabaho ku itegeko ryo ku Cyumweru ryo mu murongo wa cumi na gatandatu. Muri icyo gihe kandi Leta Zunze Ubumwe z’Amerika zanesha Umuryango w’Abibumbye, bityo zigakomeresha umwanya wazo nk’umwami mukuru w’abami icumi. Imbaraga zose z’ubumwe bw’incuro eshatu zisohozwa ku itegeko ryo ku Cyumweru, ziba zaramaze gukemurwa mbere y’umurongo wa cumi na gatandatu.

Muundo wa kisiasa wa nguvu ya joka, kama unavyowakilishwa na Umoja wa Mataifa, unakubaliana, katika aya ya kumi na sita, kuipa mnyama muundo wake wa kisiasa; lakini kabla ya kufanya hivyo, upapa huishinda dini ya joka. Upagani sharti uondolewe tena. Uprotestanti uliondolewa katika miaka ya Reagan, katika pambano la kwanza la aya ya arobaini, na katika wakati wa rais wa mwisho wa Chama cha Republican dini ya joka pia itawekwa chini ya utawala wa dini ya Ukatoliki, kama ilivyokuwa katika mwaka wa 508. Mchakato wa kuondoa upinzani wowote wa kidini dhidi ya upapa kuwekwa juu ya kiti cha enzi ulianza katika miaka ya Reagan, na unaishia katika miaka ya Trump. Upinzani wa Uprotestanti ulioasi dhidi ya Ukatoliki uliondolewa katika pambano la kwanza la aya ya arobaini, na upinzani wa uwasiliani-roho utaondolewa katika pambano la mwisho la aya ya arobaini.

Mukati mekuwirirana kumwe chete kwakaoma kwezviitiko zvavanhu, chiPurotesitendi chakatsauka chinofanira kuzvisimbisa sechiremera chezvechitendero nezvematongerwo enyika pamusoro pemadzimambo gumi aZvakazarurwa chitsauko chegumi nenomwe. Saka, Hondo yePanium iri kuratidza nguva iyo United States inokunda United Nations, nguva pfupi mutemo weSvondo wendima yegumi nenhanhatu usati wavapo.

Ndzi nawu lowu tiyisiweke wa vuprofeta leswaku dragoni, xivandzana ni muprofeta wa mavunwa, ha un’we ni un’we wa swona, swi ni swihlawulekisi swa swona swa nkoka swa vuprofeta. Xin’wana xa swihlawulekisi sweswo swa vuprofeta hi leswaku xivandzana (Vukhatoliki) minkarhi hinkwayo, hi ku ya hi vuprofeta, xi kumeka emutini wa Rhoma. Muprofeta wa Mavunwa minkarhi hinkwayo, hi ku ya hi vuprofeta, u kumeka eUnited States. Kambe mayelana ni dragoni, xihlawulekisi xa laha dragoni yi kumekaka kona hi ku ya hi vuprofeta hi leswaku minkarhi hinkwayo ya famba. Dragoni yi sungule etilweni, kutani yi ta eNtangeni wa Edeni, naswona eku heteleleni dragoni yi kumeka eEgipta.

Ummandla wesiprofetho wodrako uyashintsha. Ngesikhathi sikaJohane, isihlalo sodrako, esimele isihlalo sakhe sobukhosi, sasaziwa njengesePergamo.

Tsika yeRoma yechipegani yaiva yokudzosera kuguta reRoma vamwari vose vechipegani vavaibatanidzwa navo, uye kuvamiririra muTemberi yePantheon. Ndokusaka Danieri achinyora kuti “nzvimbo yetsvene yake yakakandwa pasi.” Nzvimbo yetsvene yeRoma yechipegani yaiva guta reRoma, iro rakakandwa pasi naConstantine mugore ra330, asi nzvimbo tsvene yaiva “mu” Roma yaiva Temberi yePantheon, Pan-Theon zvichireva kuti, “temberi yavamwari vose.” VaRoma vakatamisa nzvimbo yechigaro chaSatani kuTemberi yePantheon kubva kuPergamo. Sista White anotizivisa kuti Roma yechipegani ndiyo dhiragoni.

Roma yechihedheni rakaganhurirwa kuva marudzi gumi, uye France rakava mambo wekumaodzanyemba parakaunza kusatenda kuna Mwari kweEgipita munguva yeFrench Revolution. Pakazosvika 1917, dhiragoni yakanga yatama kubva kuFrance kuenda kuRussia. Ndima yegumi inomirira 1989, uye ndima dzegumi neimwe negumi nembiri dzinomirira hondo dze“muganhu” (Raphia neUkraine), uye hondo yePanium inomirira danho rechitatu rinopedziswa neupapa parinenge richisimbisa mubatanidzwa wemativi matatu mundima yegumi nenhanhatu. Izvi zvinomirira nhoroondo yakavanzika yendima makumi mana.

நாம் இந்த ஆய்வை அடுத்த கட்டுரையில் தொடர்ந்து மேற்கொள்வோம்.