“Kiyi” inomiririra hondo yeNinivhi muna Zvakazarurwa chitsauko chepfumbamwe yakazadziswa nenhoroondo yakaunza shanduko mumafambiro ezvinhu, zvinova ndizvo zvinoitwa nekiyi, chokwadika. Zvandinotaura ndezvokuti hondo yeNinivhi haina kungova kiyi yenhoroondo yairatidza kusimuka kweIslam chete, asi kuti ikiyiwo yeuprofita. Mashandiro euprofita ari muhondo iyoyo anowiriranisa mitsara yose yeumambo hunotaurwa muuprofita hweBhaibheri, sezvakatsanangurwa muna Dhanieri naZvakazarurwa, nechitsauko chegumi nechimwe chaDhanieri. Nokuita izvi, inoita kuti umambo ihwohwo hwose hupupurire ndima nhanhatu dzokupedzisira dziri muna Dhanieri chitsauko chegumi nechimwe, uye, chinotonyanya kukosha—hubvise chisimbiso panhoroondo yokunze yakavanzika yendima yemakumi mana.
Na nitakupa funguo za ufalme wa mbinguni; na lolote utakalo lifunga duniani litakuwa limefungwa mbinguni; na lolote utakalo lifungua duniani litakuwa limefunguliwa mbinguni. Mathayo 16:19.
Ukukhululwa Nokuvuka Kombuso KaMohammed
Hondo yeNinivhi muna 627 yakaratidza kutanga kwemakore gumi okupedzisira esimba rePersia, iro rakanga rakundwa nezano rehondo reRoma rakaperekedzwa nemhute yakavapo nokutungamirira kwaMwari. Yakaratidza nguva yokuchinja kwezvinhu apo mhomho dzevarwi vaMohammed vechiIslam dzakatanga kusimuka. Hondo yacho yakabvisa chipingamupinyi chakanga chiripo, chipingamupinyi icho, maererano nefungidziro, chingadai chakaramba chiripo kudai Roma nePersia zvose zviri zviviri zvakanga zvaramba zvine simba. Hapana pazviviri izvi chakaramba chiine simba.
Kudzora uye Kusunungurwa
Mukuyimira kwa uneneri kwa Chisilamu, tikupeza kuletsedwa ndi kumasulidwa kwa Chisilamu kuyambira pa chiyambi chenicheni cha Malemba, pamene Sara anakhutiritsa Abrahamu kuti aletse Hagara ndi Ishmaeli.
Sarayi akati kuna Abramu, Kutadzirwa kwangu ngakuve pamusoro pako; ndakapa murandakadzi wangu pachipfuva chako; zvino wakati aona kuti ava nemimba, ndakazvidzwa mumaziso ake; Jehovha ngaatonge pakati pangu newe. Asi Abramu akati kuna Sarayi, Tarira, murandakadzi wako ari muruoko rwako; muitire sezvazvinokufadza. Zvino Sarayi wakati amubata zvakaomarara, akatiza pachiso chake. Genesisi 16:5, 6.
Kunyangwe zvisati zvaitika izvo, chikonzero chinoita kuti Hagari apinzwe murondedzero yechiporofita ndechokuti Ishe “vakadzivisa” Sara kubereka mwana.
Zvino Sarai, mudzimai waAbramu, akanga asina kumuberekera vana; uye akanga ane murandakadzi, muIjipiti, zita rake rainzi Hagari. Sarai akati kuna Abramu, Tarirai zvino, Jehovha andidzivisire kubereka; ndinokumbira, pindai kumurandakadzi wangu; zvimwe ndingawana vana kubudikidza naye. Abramu akateerera inzwi raSarai. Genesisi 16:1, 2.
“កូនសោ” នៃ វិវរណៈ ជំពូក ៩ ដែលបានប្រទានឲ្យមហាំម៉ាត់ ហើយបន្ទាប់មកបានសម្រេចជាការពិតតាមរយៈសមរភូមិនីនីវេ នោះ តំណាងឲ្យការដកចេញនូវ “ការទប់ស្កាត់” មកលើសាសនាឥស្លាម នៅចំណុចណាមួយក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រព្យាករណ៍។
“Vatumwa vari kubata mhepo ina, dzinomiririrwa nebhiza rine hasha riri kutsvaka kuzvisunungura nokumhanyira pamusoro pechiso chenyika yose, richitakura kuparadza norufu munzira yarinofamba.” Manuscript Releases, volume 20, 217.
“kusimuka na kuanguka” kwa ufalme wa Mohammed hakujawakilishwa sana kama kusimuka na kuanguka, bali kama ‘kuachiliwa’ na ‘kuzuiwa’. Wakati Uislamu unapoachiliwa kinabii, kuachiliwa huko kumeonyeshwa kwa mfano kupitia vita vya Nineveh.
బాధలే మాత్రమే
Pahwamanda nomwe, hwamanda dzenhamo dzechiIslam chete ndidzo dzinopfuurira munhoroondo sesimba rinoramba riripo kubvira padzakatanga kuunzwa munhoroondo yechiporofita kusvikira pakupera kwenguva yenyasha. Hwamanda ina dzokutanga dzakaunzwa pamusoro peRoma yokumadokero dzaimiririrwa naOdoacer, Genseric, Attila wevaHun naAlaric, nokudaro dzichifananidzira masimba mana anoshandiswa naMwari kuunza mitongo mumazuva okupedzisira, asi simba rinoenderana nawo mazuva ano haribvi zvakananga kumasimba mana iwayo ekare. Hazvina kudaro nehwamanda dzenhamo. Kana chiIslam changopinda munhoroondo, chinopfuurira mumutsara wakananga wokusunungurwa nokudzorwa kusvikira chasunungurwa zvakazara pakupera kwenguva yenyasha. Pahwamanda dzenhamo, “kiyi” ye‘kusunungurwa’ inoratidzwa nehondo yeNinevhe.
Nikomedhia na Julayi 27, 1299
Mapiyona akaziva zvakarurama musi wa27 Chikunguru 1299 semavambo emakore zana nemakumi mashanu akaguma musi wa27 Chikunguru 1449, zuva rakabva ravawo mavambo emakore mazana matatu nemakumi mapfumbamwe nerimwe nemazuva gumi nemashanu akaguma musi wa11 Nyamavhuvhu 1840.
Muchinyorwa chakapfuura, takaratidza kukombwa kwakaitwa guta reNicomedia kubva muna 1333 kusvika muna 1337 naSultan Orhan Gazi (mwanakomana waOsman I, muvambi weBeylik yeOttoman), paakakomba guta rinokosha reByzantine reNicomedia. Kukombwa uku ndiko kwakava magumo ehondo yokurwisa Nicomedia yakanga yatanga nababa vake Osman. Makore zana nemakumi mashanu anotaurwa muna Zvakazarurwa chitsauko chepfumbamwe, ndima yegumi, akatanga musi wa27 Chikunguru 1299, uye sezvo zuva iri richiratidza kutanga kwouprofita, nhoroondo ine chokuita nezuva iroro rokutanga inofanira kucherechedzwa. Osman I (muvambi wedzinza revatongi veOttoman) aiva baba vaSultan Orhan Gazi, uye musi wa27 Chikunguru 1299 akawana kukunda kunokosha kwepakutanga pamusoro peHumambo hweByzantine paHondo yeBapheus, yakaitikira munharaunda yeNicomedia, pedyo neguta reNicomedia, raiva guta guru rinokosha zvikuru munhoroondo yeRoma neyeByzantine yomunguva yokutanga.
Baba na Mwana
Musi wa27 Chikunguru 1299, mauto aOsman akakunda uto roUmambo hweByzantine raitungamirirwa nagavhuna wenzvimbo iyoyo. Hondo iyi inoonekwa seimwe yehondo dzokutanga umo Osman akawana kukunda kukuru achizvimirira pashure pokunge atanga kusimbisa simba rake muBithynia (kuchamhembe kwakadziva kumadokero kweAnatolia). Yakaratidza danho rinokosha mukushanduka kubva pabeylik duku yevaTurk (hutongi hwedzinza hwaitungamirirwa nomuchinda) kuenda pakuva simba raikura raizopedzisira rapikisa nokukunda matunhu oUmambo hweByzantine. Musi iwoyo unoratidza kutanga kwenguva yokukura kwechiIslam yakazotungamirira kukuvambwa kwoUmambo hweOttoman pakukundwa kweConstantinople muna 1453. Osman aishandisa varwi veghazi (vapambi vomumiganhu vaikurudzirwa nechiIslam), uye ndipo pakatanga kurongwa kwevarwi veghazi vomumiganhu kuti vave uto rakarongeka kupfuura kare, rakaramba richivandudzwa zvishoma nezvishoma kubvira panguva yaOsman kusvika pane yomwanakomana wake, Orhan. Pakati pezvimwe zvinhu zvinokosha panhaka yakasiyiwa naOsman pane chokuti yakaita kuti chiIslam chikwanise kuramba chiine pfuma, kusiyana nemarwirwo evarwi veghazi, avo vaisara nezvavakapamba pakukunda kwavo chete nokuda kwenzira dzavo dzisina kurongeka dzokurwisa vobva vatiza, asi vaisambosara vaine nharaunda ipi neipi.
នៅថ្ងៃទី ២៧ ខែកក្កដា ឆ្នាំ ១២៩៩ អូស្មានបានចាប់ផ្តើមយុទ្ធនាការមួយនៅក្នុងតំបន់នីកូមេឌា ហើយបន្ទាប់ពីនោះសាមសិបបួនឆ្នាំ កូនប្រុសរបស់គាត់បានចាប់ផ្តើមការឡោមព័ទ្ធរយៈពេលបួនឆ្នាំលើទីក្រុងរាជធានី នីកូមេឌា។ ឪពុកនៅដើមដំបូង ហើយកូនប្រុសនៅចុងបញ្ចប់។ សង្គ្រាមបានចាប់ផ្តើមប្រឆាំងនឹងតំបន់ដែលត្រូវបានតំណាងថាជានីកូមេឌា ហើយបញ្ចប់ដោយការដណ្តើមយកនីកូមេឌា ដែលជាទីក្រុងរាជធានីនៃតំបន់នីកូមេឌា។ ចាប់ពីឆ្នាំ ១២៩៩ រហូតដល់ឆ្នាំ ១៣៣៧ គឺជារយៈពេលសាមសិបប្រាំបីឆ្នាំ ហើយតាមន័យព្យាករណ៍ លេខ «សាមសិបប្រាំបី» ជានិមិត្តសញ្ញានៃការក្រោកឡើង។
“Zvino simukai,” ndakati, “muyambuke rukova rweZeredu.” Tikayambuka rukova rweZeredu. Nguva yatakafamba kubva Kadheshi-bharinea kusvikira tayambuka rukova rweZeredu yakanga iri makore makumi matatu namasere, kusvikira rudzi rwose rwavarume vehondo rwapedzwa kubva pakati peungano, sezvakanga zvakapikirwa kwavari naJehovha. Dheuteronomio 2:13, 14.
Makore ane zana nemakumi mashanu kubva musi wa27 Chikunguru 1299 kusvika musi wa27 Chikunguru 1449 anomiririra nguva yakatungamirira kukugadzwa kweHumambo hweOttoman hwenhamo yechipiri yaZvakazarurwa chitsauko 9. Makore makumi matatu nemasere ekukunda Nicomedia zvishoma nezvishoma akatanga nababa (Osman) uye akaguma nemwanakomana wavo (Orhan). Nguva iyi inoratidza danho rokutanga rokusimuka kunofambira mberi kwehumambo huduku hworudzi kusvika pakuva humambo.
Makore zana nemakumi mashanu kubva musi wa27 Chikunguru 1299 kusvika musi wa27 Chikunguru 1449 anosanganisira kukomba kwemakore mana kunoratidza kuguma kwemakore makumi matatu nemasere. Kukunda Nicomedia kwakatangwa nababa vacho, Osman, uye kwakapedziswa nokukomba kwemakore mana kubva muna 1333 kusvika muna 1337—kukomba kwakaitwa nomwanakomana waOsman.
Makore zana nemakumi mashanu paakapera musi wa27 Chikunguru 1449, mambo weByzantine, Constantine wechigumi nomumwe, kana kuti Constantine wokupedzisira weRoma yokumabvazuva, akakumbira vaTurkey mvumo yokugara pachigaro choumambo. Kubva pamusi iwoyo kusvikira pakukundwa kweConstantinople pakapfuura makore mana. Makore mana iwayo akaguma nokukombwa kweConstantinople, uye Constantine wokupedzisira akafa pakukombwa ikoko. Kusimuka kwechiIslam kunomiririrwa nemakore makumi matatu nemasere okutanga ouprofita hwemakore zana nemakumi mashanu, zvikaguma nokukombwa kwakatora makore mana. Makore zana nemakumi mashanu paakapera, chiIslam chakanga chasimukira kusvika padanho rokuti Roma yokumabvazuva yakanyadziswa nesimba iro vaTurkey vakanga vainaro panguva iyoyo. Makore mana pashure pokunyadziswa kwakaitika musi wa27 Chikunguru 1449, muna 1453, Constantinople yakatorwa nokukombwa. Kupera kwemakore makumi matatu nemasere okutanga kunoratidzwa nokukombwa, uye kuvambwa kweHumambo hweOttoman kunoratidzwa nokukombwa.
38 සහ 40
Nhamba yemakumi matatu nesere, sechiratidzo sezvayakatsanangurwa naMozisi muna Dheuteronomio, inomiririra makore makumi matatu nesere okupedzisira omutongo wokudzungaira murenje kwemakore makumi mana. Naizvozvo, nhamba yemakumi matatu nesere, sechiratidzo, ine chokuita nenhamba yemakumi mana. Osman akatora dunhu reNicomedia musi wa27 Chikunguru 1299, uye makore makumi matatu nesere gare gare mwanakomana wake akatora guta guru redunhu racho. Dunhu racho neguta guru raro zvose zviri zviviri zvainzi Nicomedia. Vanyori venhoroondo vanodoma hondo iyi senhanho yokutanga panhanho ‘mbiri’ dzinoratidza mavambo chaiwo okusimuka kweUmambo hweOttoman. Nhanho yechipiri inoratidzwa nenhoroondo ihondo yeNicaea muna 1301. Ikoko baba vacho, Osman, vakatora dunhu rainzi Nicaea, uye muna 1331, makore makumi matatu gare gare, mwanakomana wavo akatora guta guru rainzi Nicaea, iro raimbova guta guru reRoma.
Panyaya yegore ra1299 nehondo yeNicomedia sedanho rokutanga pamatanho maviri, danho rechipiri rakauya makore maviri gare gare, muna 1301. Gore ra1299 chiratidzo chemakumi matatu nesere, uye makore maviri gare gare (makumi mana), dunhu reNicaea rinotorwa nababa. Hukama hwenhamba dzemakumi matatu nesere nemakumi mana, hune chokuita nokusimuka kweIsraeri yekare kuti itore nyika yakapikirwa, hunomiririrwa nomusi wa27 Chikunguru 1299, uye negore ra1301. Matanho iwayo maviri okutanga okusimuka kwechiIslam anoratidzwa nemishandirapamwe yehondo inotanga baba vachitora dunhu, yozoguma mwanakomana achitora guta guru redunhu iroro. Maguta makuru acho ari maviri paakakundwa, akakundwa panguva yokukombwa kwawo. Maguta acho ari maviri akambova maguta makuru eRoma yokumabvazuva.
Musi wa27 Chikunguru, 1299, negore ra1301 zvinosvika pamugumo wazvo musi wa11 Nyamavhuvhu, 1840, zvichimiririra nhoroondo yegore ra1838, apo Litch akabudisa kekutanga maonero ake nokufanotaura kwake pamusoro pechiporofita chemakore mazana matatu nemakumi mapfumbamwe nerimwe nemazuva gumi nemashanu, chaizozadziswa pakupedzisira musi wa11 Nyamavhuvhu, 1840. Matanho maviri okusimuka kwevaMillerite aiva makore a1838 na1840.
“സन् 1840-ൽ പ്രവചനത്തിന്റെ മറ്റൊരു ശ്രദ്ധേയമായ നിവൃത്തിയാൽ വ്യാപകമായ താൽപര്യം ഉണർന്നു. അതിന് രണ്ട് വർഷം മുമ്പ്, രണ്ടാം വരവിനെ പ്രസംഗിച്ചിരുന്ന പ്രമുഖ ശുശ്രൂഷകരിൽ ഒരാളായ ജോസയ്യ ലിച്ച്, വെളിപ്പാട് 9-ന്റെ ഒരു വ്യാഖ്യാനം പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു; അതിൽ ഒട്ടോമാൻ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ പതനം പ്രവചിക്കപ്പെട്ടു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ കണക്കുകൂട്ടലുകൾ പ്രകാരം, ഈ ശക്തി ‘ക്രി.വ. 1840-ൽ, ആഗസ്റ്റ് മാസത്തിലെ ഏതെങ്കിലും സമയത്ത്,’ അട്ടിമറിക്കപ്പെടേണ്ടതായിരുന്നു; അതിന്റെ നിവൃത്തി സംഭവിക്കാൻ കുറച്ച് ദിവസങ്ങൾ മാത്രം ശേഷിക്കെ അദ്ദേഹം ഇങ്ങനെ എഴുതി: ‘ആദ്യ കാലഘട്ടമായ 150 വർഷം, ടർക്കികളുടെ അനുമതിയാൽ ഡിയാക്കോസസ് സിംഹാസനമേറിയതിനു മുമ്പ് കൃത്യമായി നിവൃത്തിയായതായി കണക്കാക്കുകയും, 391 വർഷവും പതിനഞ്ച് ദിവസവും ആദ്യ കാലഘട്ടത്തിന്റെ അവസാനത്തിൽ ആരംഭിച്ചതായി കരുതുകയും ചെയ്താൽ, അത് 1840 ആഗസ്റ്റ് 11-ന് അവസാനിക്കും; അപ്പോൾ കോൺസ്റ്റാന്റിനോപ്പിളിലെ ഒട്ടോമാൻ ശക്തി തകർന്നുപോകുമെന്നു പ്രതീക്ഷിക്കാം. ഇങ്ങനെയായിരിക്കും സംഭവമെന്ന് ഞാൻ വിശ്വസിക്കുന്നു.’—Josiah Litch, in Signs of the Times, and Expositor of Prophecy, August 1, 1840.”
“Panguva chaiyo yakanga yataurwa, Turkey, kubudikidza nevamiriri varo, yakagamuchira kudzivirirwa kwemasimba akabatana eEurope, uye nokudaro yakazviisa pasi pekutongwa kwenyika dzechiKristu. Chiitiko ichocho chakanyatsozadzisa chiporofita chacho. Zvakati zvazivikanwa, vazhinji kwazvo vakagutsikana nokururama kwenheyo dzekududzira zviporofita dzakanga dzagamuchirwa naMiller navamwe vake, uye kufambira mberi kunoshamisa kwakapiwa kusangano rekuuya kwaKristu. Varume vedzidzo nenzvimbo vakabatana naMiller, mukuparidza nomukutsikisa maonero ake, uye kubva muna 1840 kusvika muna 1844 basa rakakurumidza kupararira.” The Great Controversy, 334, 335.
Chiporofita chaLitch cha ’38 nechiratidzo chake chakagadziridzwa che’40 zvinosanganisira chirevo chake chokupedzisira, chaakanyora musi wa1 Nyamavhuvhu, mazuva gumi chiporofita chakagadziridzwa chisati chaitwa. Kuzadzika kwechiporofita ndiko kwakagonesa nyika yose kugutsikana nenzira yakarurama yokushandisa chiporofita cheBhaibheri. Makore makumi matatu nemasere akaratidza kusimuka kwaIsraeri yekare aisanganisira makore maviri okuva pakuyambuka Gungwa Dzvuku kusvikira pakumukira kwokutanga paKadheshi.
Nokuti vose varume avo vakaona kubwinya kwangu nezvishamiso zvangu, zvandakaita muIjipiti nomurenje, vakandiidza zvino kagumi aka, vakasateerera inzwi rangu; zvirokwazvo havangazooni nyika yandakapiika kumadzibaba avo, uye hakuna kana mumwe wavari vakanditsamwisa achaiona. Numeri 14:22, 23.
Kupanduka uko kunatambulikilwa kuti ndiko kwayezgo kaumaliro pa mayezgo khumi. Nyengo ya kuyezgeka ya vyaka viŵiri ya mayezgo khumi, iyo yikasazgikako pa vyaka makumi ghatatu na vitatu vya mu mapopa, yikaŵa chithuzithuzi cha 1838 na 1840, ndipo 1840 mukaŵa nyengo ya mazuŵa khumi.
Nzvimbo yokutanga yokusimuka kwechiIslam naOsman pana 27 Chikunguru 1299 inotanga nguva yemakore makumi matatu namasere inoguma nokukombwa kwemakore mana muna 1337. 27 Chikunguru 1299 yakanga iri nhanho yokutanga yezviviri zvinoratidzwa navanyori venhoroondo senzvimbo yokutanga yokusimuka kweHumambo hweOttoman, uye nhanho yechipiri yakanga iri 1301. Nhanho mbiri dzehondo dzeNicomedia neNicaea muna 1299 na1301 dzinomiririra munaenzaniso 1838 na1840. Kutanga kwechiporofita kunoratidza kuguma.
Maguta eNicomedia neNicaea ose akambova maguta makuru eRoma yoKumabvazuva kwechinguva, rimwe nerimwe munhoroondo yaro. Zvechokwadi, Constantinople yakazova guta guru roKumabvazuva muna 330, ikaramba iri iro kusvikira muna 1453. Maguta eNicomedia neNicaea anofananidzira kuwa kweConstantinople; ose akawa nokuda kwokukombwa nemauto echiIslam, uko kwakaratidza kuguma kwemushandirapamwe wehondo umo chiIslam chakatanga chatora nharaunda yacho pasi poutongi hwacho, chikazotora guta guru.
Kukomba kwekutanga kwakatora makore mana kubva muna 1333 kusvikira muna 1337 kunomiririra makore mana kubva muna 1449 kusvikira muna 1453, apo uporofita hwakaguma. Makore mazana matatu namakumi mapfumbamwe nerimwe namazuva gumi namashanu gare gare, chiIslam chinodzorwa apo vaMillerite ‘vanosimuka’ pasi pesimba rechiporofita rinomiririrwa muzvimiro zvinoti ‘makumi matatu nesere uye makumi mana’, sezvinomiririrwa munhoroondo yearifa yemisi ya27 Chikunguru 1299 na27 Chikunguru 1449. Kusimuka kwechiIslam nokusimuka kwenhume dzaMwari dzemazuva okupedzisira zvinomiririrwa muchiratidzo chenhamba chinoumbwa noukama huri pakati penhamba 38 na40.
Muna Ezekieri 37, Chislamu ndiyo shoko remhepo yokumabvazuva inofemerwa pamusoro pamapfupa akaoma akafa kuti amire seuto guru. Kana shoko raEzekieri rasvika, kusimuka kunotanga, sezvazvakaita munhoroondo yeMillerite ya1838 na1840. Shoko iroro rakasvika pa9/11, uye paSvondo mutemo uri kuuya nokukurumidza mapfupa iwayo anomira seuto guru. Kumutswa kweuto raMwari sekereke inokunda mumazuva okupedzisira kunofananidzirwa na1838 na1840. Kubva pa9/11 kusvikira kuSvondo mutemo kwakafananidzirwa na1840 kusvika 1844, asiwo zvinofananidzira nguva inobva musi wa31 Zvita 2023 kusvikira kumabhora omoto eNashville.
រ៉ូមខាងកើត
Nguva kubva pakukamurwa kwoumambo naConstantine wokutanga (Mukuru) kusvika kuna Constantine wokupedzisira inomiririra nhoroondo yeuporofita yeRoma yokumabvazuva. Naizvozvo, nguva iyi yeuporofita inoganhurwa nababa nomwanakomana veuporofita kana kuti vokufananidzira, sezvinoratidzwa nezita ravo, kunyange zvazvo pakanga pasina ukama hwakananga hweropa pakati paConstantine Mukuru naConstantine wechigumi nomumwe. Constantine wokutanga nowokupedzisira vanomiririrwawo muuporofita nezviratidzo zvearifa naomega, uye baba (arifa) vakasarudza Constantinople kuti ive guta guru, uye mwanakomana (omega) akafa pakukombwa kwayo apo Constantinople yakarega kuva guta guru. Nguva yeuporofita yeRoma yokumabvazuva inoganhurwa naConstantine wokutanga nowokupedzisira. Nguva yemakore 150 yakatanga musi wa27 Chikunguru 1299 inosanganisira nguva yemakore 38 uye inoguma nokukombwa kwemakore 4. Kukombwa ikoko kwaifananidzira nguva kubva muna 1449 kusvika muna 1453. Mushandirapamwe wehondo weNicomedia wakatanga nokukundwa kwenharaunda ukaguma nokukundwa kweguta guru renharaunda yacho. Sezvakaitika kuna Constantine wokutanga nowokupedzisira, kukundwa kweNicomedia kwakatanga nababa (vokutanga) kukaguma nomwanakomana (wokupedzisira).
වසර හතරක්
Kukombwa kwamakore mana muzana remakore ekutanga emakore zana nemakumi mashanu ayo akatungamirira kumakore mana kubva pakuninipiswa kwaConstantine wekupedzisira muna 1449 kusvikira muna 1453 apo Constantinople yakakombwa ikawira. Chiporofita chenguva chenhamo yechipiri chinomirira makore mazana matatu nemakumi mapfumbamwe nerimwe namazuva gumi namashanu chakatanga pana Chikunguru 27, 1449 uye chakaguma pana Nyamavhuvhu 11, 1840. Zuva iroro rinoratidza kutanga kwenguva yemakore mana iyo Sista White akadaidza kuti kuratidzwa kunobwinya kwesimba raMwari.
“Mutumwa anobatana mukuzivisa shoko remutumwa wechitatu anofanira kuvhenekera nyika yose nokubwinya kwake. Basa rine uwandu hwenyika yose nesimba risingawanzoonekwa ndiro riri kufanotaurwa pano. Sangano rekumirira kuuya kwaKristu remuna 1840–44 rakanga riri kuratidzwa kunobwinya kwesimba raMwari; shoko remutumwa wokutanga rakasvitswa kunzvimbo dzose dzemishinari munyika, uye mune dzimwe nyika makava nechido chikuru chezvechitendero chakamboonekwa munyika ipi neipi kubva paNguva yeReformation yezana remakore rechigumi nenhanhatu; asi izvi zvichapfuurwa nesangano guru rine simba riri pasi peyambiro yokupedzisira yomutumwa wechitatu.” The Great Controversy, 611.
ཨིས་ལམ་ནི་ 1840 ལོའི་ཟླ་ 8 པའི་ཚེས་ 11 ཉིན་བཀག་འགོག་བྱས་པ་དང་། དེའི་རྗེས་ལོ་བཞིའི་དུས་ཡུན་ཞིག་བྱུང་ཞིང་། དེ་ནི་པེན་ཏེ་ཀོསྟེ་སྐབས་སུ་དམ་པའི་ཐུགས་རླུང་འབེབས་པ་དང་། མདོ་སྡེ་མངོན་པ་ 18 པའི་ནང་གི་སྟོབས་ཆེན་ལྡན་པའི་ཕོ་ཉ་མར་འབབ་པ་གཉིས་ཀ་དང་མཐུན་པ་ཡིན། དེའི་ཚེ་ 9/11 ཉིན་ ཉུ་ཡོརྐ་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་ “ཨར་སྐྲུན་ཆེན་པོ་རྣམས་” ལ་ཆགས་སྡང་གསུམ་པའི་ཆགས་འཇིགས་ཀྱི་ཨིས་ལམ་གྱིས་རྡུང་བརྡེགས་བྱས་པ་ཡིན། 9/11 ནི་བརྒྱ་དང་བཞི་བཅུ་ཞེ་བཞི་སྟོང་གི་ཐམ་གདབ་དུས་ཀྱི་འགོ་འཛུགས་མཚོན། ཐམ་གདབ་ནི་དུས་ཡུན་ཞིག་ཡིན་ཞིང་། ཐམ་གདབ་ཀྱི་དུས་ཡུན་དེ་མཇུག་སྡུད་པའི་ཚེ། དེའི་འགོ་འཛུགས་ཀྱི་དུས་ཡུན་ལ་ཡོད་པའི་ཁྱད་ཆོས་རྣམས་ཀྱང་ལྡན་པ་ཡིན། 9/11 ཉིན་ཀྲིསྟོས་མར་འབབ་པའི་ཚེ། ཁོང་གིས་ 2023 ལོའི་ཟླ་ 12 པའི་ཚེས་ 31 ཉིན་དཔང་པོ་གཉིས་སླར་གསོན་པར་བྱེད་པའི་མི་ཁལ་མར་འབབ་པ་མཚོན་ཞིང་། དེའི་ཉིན་ཐམ་གདབ་ཀྱི་མཐའ་མའི་དུས་ཡུན་འགོ་བཙུགས་སོ།
Chinhu chinokosha chinova hondo yeNinevhe chinomiririra kusunungurwa kwakasiyana-siyana kweIslam, uko kwaizounza kudonha kweRoma yokumabvazuva panosvika 1453. Mukati memakore zana nemakumi mashanu e“mwedzi mishanu” yendima yegumi, kutanga pamwe chete nokuguma zvine nguva yemakore mana. Nguva mbiri idzodzo dzemakore mana dzinobatana nemagumo emakore mazana matatu nemakumi mapfumbamwe nerimwe nemazuva gumi namashanu, ayo akaratidza nguva yemakore mana kubva muna 1840 kusvika muna 1844 apo Kristu aizovhenekera “nyika yose nokubwinya kwake.” Muna 1844, nguva yechiprofita yakarega kushandiswa, nokuti nguva yaizova, “isisipo.”
Akapika na iye anorarama nokusingaperi-peri, iye akasika denga nezvinhu zviri mariri, nenyika nezvinhu zviri pairi, negungwa nezvinhu zviri mariri, kuti nguva yakanga isisazovipo. Zvakazarurwa 10:6.
1333 සිට 1337 දක්වා, 1449 සිට 1453 දක්වා, 1840 සිට 1844 දක්වා
Mitsetse mitatu iyoyo yenguva dzemakore mana inowirirana nenguva yokuisa chisimbiso kubva pa9/11 kusvikira kumurayiro weSvondo, uye inowiriranawo nefractal ye9/11 kusvikira kumurayiro weSvondo inomiririrwa kubva musi wa31 Zvita 2023 kusvikira Islam yasunungurwazve kuti iunze mabhora omoto eNashville.
Chimiro chechiporofita chinodzokororwa pazviyero zvakasiyana, kubva musi wa31 Zvita 2023 kusvika kumabhora emoto eNashville, chakafananidzirwa nenhambo nhatu dzechiporofita dzemakore mana imwe neimwe, dzose dzinoenderana nenguva yokuiswa chisimbiso kubva pa9/11 kusvika pamutemo weSvondo. Nokudaro, zvapupu zvina zvinoratidza nhoroondo inotangira musi wa31 Zvita 2023 kusvika pakurwiswa kweNashville, uye hondo yeNinivhi ndiyo yakava “kiyi” yechimwe nechimwe chezvapupu izvi. 1333, 1449, 1840 na9/11 dzose dzaiva nhambo dzakachinja mafambiro ezviitiko—“makiyi.”
“Pane zvidzidzo zvinofanira kudzidzwa kubva munhoroondo yezvakapfuura; uye kutariswa kunodanidzirwa kuzvinhu izvi, kuti vose vanzwisise kuti Mwari vanoshanda nenzira dzimwe chetedzo zvino sezvavakagara vachiita nguva dzose. Ruoko rwavo runoonekwa mubasa ravo uye pakati pendudzi zvino, saizvozvowo sezvarwakagara rwuri kubva panguva yakatanga kuparidzirwa vhangeri kuna Adhamu muEdheni.
“Kune nguva dzinova nzvimbo dzokutendeuka munhoroondo yendudzi neyekeresiya. Muutungamiri hwaMwari, kana nguva idzi dzakasiyana dzedambudziko dzasvika, chiedza chenguva iyoyo chinopiwa. Kana chikagamuchirwa, panova nekufambira mberi pamweya; kana chikarambwa, kuderera pamweya nokuputsikirwa nechikepe kunotevera. Ishe muShoko ravo vakazarura basa rinopinda nokushinga reevhangeri sezvarakaitwa munguva yakapfuura, uye sezvarichaitwa mune remangwana, kusvikira pakurwisana kwokupedzisira, apo masimba aSatani achaita kufamba kwawo kwokupedzisira kunoshamisa.” Bible Echo, August 26, 1895.
නිකොමීදියා
Pashure pokuva mambo muna 284, muna 293 Diocletian akasarudza Nicomedia seguta guru rechikamu chokumabvazuva cheUmambo hweRoma, paakakamura umambo hwacho zviri pamutemo kuva zvikamu zviviri, choKumabvazuva nechoKumadokero, achigadza hurongwa hweTetrarchy. Kwemakumi emakore anoverengeka, Nicomedia yakashanda seguta guru raiva musimboti wezvoutungamiriri nezvemauto muKumabvazuva. Constantine Mukuru akaishandisa somuzinda asati asarudza kuvaka guta guru idzva paByzantium yaiva pedyo (yaakatumidza zita idzva rokuti Constantinople muna 330). Kunyange pashure pokunge Constantinople yava muzinda mukuru woumambo, Nicomedia yakaramba iri nzvimbo huru yenharaunda yacho, iri panzvimbo yaikosha zvikuru pamhenderekedzo yokumabvazuva kweGungwa reMarmara. Saka, kunyange zvazvo yakanga isiri guta guru rechigarire rakaita seRoma kana Constantinople, Nicomedia yakanga yagadzwa zviri pamutemo seguta guru rechikamu chokumabvazuva munguva inokosha yokuchinja munhoroondo yeRoma. Pakutanga kwemakore zana nemakumi mashanu, rimwe guta guru reRoma yokumabvazuva rinokundwa, uye pakupera kwawo rimwe guta guru reRoma yokumabvazuva rinokundwa. Kukundwa kwose kuri kuviri kwaisanganisira kukombwa kweguta.
Diokletiani
Mambo Diocletian akaita kuti Nicomedia rive zviri pamutemo guta guru rokumabvazuva roUmambo hweRoma paakatanga kushandisa hurongwa hweTetrarchy muna 293. Hurongwa hweTetrarchy hwaiumbwa nezvikamu zvoumambo zvokumadokero nokumabvazuva, uye chikamu chimwe nechimwe chaiva namambo ane chinzvimbo chepamusoro (Augustus) namambo ane chinzvimbo chepasi (Caesar), zvichiita kuti pave namadzimambo mana, nhamba inomiririrwa neshoko rokuti ‘tetrarchy’.
ඇල්ෆා සහ ඔමෙගා
Dhiokletiani ndiye ishara ya omega ya kanisa la Smirna, na Nero ndiye ishara ya alpha. Konstantino Mkuu ndiye ishara ya alpha ya kanisa la Pergamo, na Justiniani ndiye ishara ya omega.
Ku gavanywa ka Roma “hi ku landza nawu” ku va vuxeni ni vupela-dyambu (leswi swi nga tshama swi nga yimi nkarhi wo leha) ku endliwile hi Diocletian, naswona ku avana ka Roma hi ku hetiseka ka vuprofeta ku va vuxeni ni vupela-dyambu ku endliwile hi Constantine. Emahlweninyana ya kereke ya vumbirhi ya xikombiso ya ku xanisiwa, leyi yimeleriwaka hi Smyrna, Roma yi avanyisiwile hi nawu ku va vuxeni ni vupela-dyambu; naswona emahlweninyana ya kereke ya vunharhu ya xikombiso ya ku pfumelelana ni misava, leyi yimeleriwaka hi Pergamos, Roma yi avanyisiwile hi ndlela ya vuprofeta ku va vuxeni ni vupela-dyambu. 293 a ku ri alpha, naswona 330 a ku ri omega; kutani hi May 11, 330, Constantine Lonkulu u hlawule Constantinople tanihi ntsindza wa Mfumo.
Kupatsanurwa kwepamutemo kwakaitwa naDiocletian mugore ra293 kwakaparara nemhaka yehondo yomukati menyika yakatevera ikapfuurira kusvikira pakabudiswa Chirevo cheMilan mugore ra313. Pakabudiswa Chirevo cheMilan, chichiita kuti chiKristu chibvumirwe nomutemo uye chichigumisa chaizvoizvo hutongi hwevatongi vana, hurongwa hwevatongi vana vaishanda vakabatana hwakaparara, zvikaguma nokurwisana pakati pemasimba makuru maviri (Constantine kuMadokero naLicinius kuMabvazuva). Kupatsanurwa kwepamutemo uku, uko kwakaunza kuparara, kunomiririra nguva yemakore makumi maviri kubva pane kumwe kupatsanurwa kusvika pane kumwe, uye kupatsanurwa kwacho kwose kuri kuviri kwakakonzera kuparara kwehurongwa hwacho.
Kereke yeSmirna yakatanga naNero muna 64 apo moto mukuru weRoma wakashandiswa naNero kutambudza vaKristu, avo Nero akapomera kuti ndivo vakatanga moto wacho. Nero anoratidza kutanga kwekutambudzwa uye anomirira mucherechedzo wekutambudzwa kwekupedzisira kwemazuva okupedzisira. Kutambudzwa ikoko kwekupedzisira kunopfuurira kusvikira pakupera kwenguva yenyasha, apo simba repapa rinosvika kumagumo aro risina anoribatsira. Naizvozvo nguva yokutanga yokutambudzwa yakatanga nokupiswa kweRoma, uye kutambudzwa kwokupedzisira kunoguma nokupiswa kweRoma.
“Nara gumi dzawa khumi dzawakawona pa chilombo, zimenezi zidzadana ndi huleyo, ndipo zidzamsiya ali bwinja ndi wamaliseche, ndipo zidzadya mnofu wake, ndi kumuwotcha ndi moto.” Chivumbulutso 17:16.
Kereke yeSmyrna yakatanga naNero muna 64, apo Nero akashandisa moto mukuru weRoma kutambudza vaKristu, avo Nero aipomera kuti ndivo vakanga vatungidza moto wacho. Makore mazana maviri nemakumi mashanu gare gare, yakaguma muna 313 neChirevo cheMilan. “Chirevo” ichi ndicho mugumo wenguva yemakore makumi maviri yakatanga nokupatsanura kwakaitwa naDiocletian zviri pamutemo, uye chaivawo mugumo wemakore mazana maviri nemakumi mashanu eSmyrna akatanga naNero. Makore mazana maviri nemakumi mashanu okutambudzwa anomiririrwa nekereke yeSmyrna naNero aisanganisira makore gumi okutambudzwa kwakaipisisa kwakakonzerwa naDiocletian. Makore gumi iwayo okutambudzwa aiva hafu yokupedzisira yemakore makumi maviri aDiocletian akatanga nokupatsanura kwake humambo zviri pamutemo muna 293. Kubva pakupatsanurwa kwehumambo naDiocletian zviri pamutemo muna 293 kuva chikamu chokumabvazuva nechokumadokero, pakatanga nguva yemakore makumi maviri yakanga yakaumbwa nenguva mbiri dzemakore gumi imwe neimwe.
Diocletian akakamura umambo zviri pamutemo kuita chikamu chekumabvazuva nechekumadokero, nokudaro achifananidzira kupatsanurwa kwechiporofita kwakazozadzikiswa naConstantine. Kupatsanura kwakaitwa naDiocletian kwaiva kwekumabvazuva nekumadokero, asi kwaisanganisira vatongi vaviri kumabvazuva nevatongi vaviri kumadokero. Mutongi mumwe mukuru nomutongi mumwe wechipiri pachinzvimbo munzvimbo imwe neimwe. Musi wa24 Kukadzi 303, Diocletian akabudisa chokutanga pakati pe‘zvisungo’ zvinoverengeka zvaipesana nevaKristu, zvichiratidza kutanga kweKutambudzwa Kukuru (kunonziwo Kutambudzwa Kwakaitwa naDiocletian), uko kwaiva kutambudzwa kwevaKristu kwakaipisisa uye kwakapararira kupfuura kumwe kwose muUmambo hweRoma.
Uye nyorera mutumwa wekereke iri muSimirna kuti: Izvi ndizvo zvinotaurwa nowokutanga nowokupedzisira, uyo akanga afa, asi zvino ari mupenyu: Ndinoziva mabasa ako, nokutambudzika kwako, nourombo hwako, (asi uri mupfumi) uye ndinoziva kumhura kweavo vanozviti vaJudha, asi vasiri, asi vari sinagoge raSatani. Usatya kana chimwe chezvinhu zvauchatambura nazvo: tarira, dhiabhori achakanda vamwe venyu mutirongo, kuti muedzwe; uye muchatambudzika kwamazuva gumi: uve wakatendeka kusvikira parufu, uye ndichakupa korona youpenyu. Ane nzeve, ngaanzwe zvinotaurwa noMweya kukereke; Anokunda haangakuvadzwi norufu rwechipiri. Zvakazarurwa 2:8–11.
Kutambudzwa Kukuru kwakaenderera mberi pasi pevatongi vakatsiva Diocletian (kunyanya Galerius) kusvikira muna 313, pakwakaguma neChirevo cheMilan. Nero ndiye chiratidzo chearufa chokutambudzwa, chaifananidzira Diocletian semumiririri wokutambudzwa kweomega kwenguva youprofita inomiririrwa nekereke yeSmyrna. Kutambudzwa uku kwakaguma nomuchato wezvematongerwo enyika uye chibvumirano pakati paConstantine wokumadokero naLicinius wokumabvazuva. Muna Kukadzi 313, Constantine naLicinius vakasangana muMilan vakabudisa Chirevo cheMilan, icho chakabvumira vaKristu (nevamwewo) muumambo hwose kuti vaite zvechitendero chavo pasina kurambidzwa. Kuti vasimbise mubatanidzwa wavo wezvematongerwo enyika, Licinius akaroora Constantia (hanzvadzi yaConstantine yavaigoverana mubereki mumwe chete) panguva yomusangano uyu kana kuti pedyo nenguva yawo. Muchato uyu waiva muenzaniso chaiwo womubatanidzwa wezvematongerwo enyika wechiRoma—uchisimbisa chibvumirano pakati pemadzimambo maviri aya uye uchibatsira kuti umambo hugadzikane kwechinguva pashure pemakore ehondo yomukati menyika. Mubatanidzwa uyu hauna kugara kwenguva refu. Constantine naLicinius vakazorwa, uye Constantine akakunda Licinius muna 324, achiva iye oga mutongi woumambo.
Kubva kuna Nero kusvika kuna Constantine, nguva yeuporofita yeSmyrna yemakore mazana maviri nemakumi mashanu yakazadzika, uye muna 313 kereke yePergamos, kereke yokurerutsa misimboti yayo, yakatanga, ikaguma nekereke yeThyatira muna 538. Makore mazana maviri nemakumi mashanu eSmyrna aimirira nguva yokutambudzwa, uye pakunopera kwenguva yacho yose, kutambudza kwakaitwa naDiocletian kwakazadzisa “mazuva gumi” (makore gumi) anotaurwa muna Zvakazarurwa, apo nguva yokutambudzwa kwakaipisisa inomirira chikamu chinodzokorora, pamwero muduku, chimiro chenguva yacho yose. Makore gumi acho anodzokorora, pamwero muduku, chimiro chemakore mazana maviri nemakumi mashanu. Makore gumi iwayo anomirira omega yokutambudza kwaNero, uye pakupera kwawo pakava nokupatsanurwa kweomega kweumambo kuva divi rokumabvazuva nerokumadokero.
Umtshato Noqhawulo-mtshato
Smirna je začela ob požigu Rima leta 64 in se končala dvesto petdeset let pozneje, leta 313, z Milanskim ediktom in politično poroko vzhoda in zahoda. Desetletni fraktal preganjanja se je začel leta 303 in se končal leta 313 z Milanskim ediktom in politično poroko vzhoda in zahoda. Dvajset let, ki so se začela s pravno delitvijo vzhoda in zahoda leta 293 pod Dioklecijanom, se je končalo leta 313 s politično poroko vzhoda in zahoda. Zakonska pogodba iz leta 313 med vzhodom in zahodom se je končala z ločitvijo leta 324, ko je Konstantin premagal vzhodnega Licinija in postal edini vladar Rima. Preroška ločitev leta 324 je nastopila tri leta po prvem nedeljskem zakonu leta 321.
Makore gumi nemanomwe kubva muna 313 kusvika muna 330 anoratidza muchato wezvematongerwo enyika, nokuguma kwokutambudzwa kunomiririrwa neSmyrna naNero, uye kutanga kwekereke yokubvumirana ichirerutsa misimboti yayo, inomiririrwa nePergamos. Kutanga kwePergamos muna 313 panguva yomuchato kwakateverwa nokutanga kwokutambudzwa kwakatanga panguva yomutemo wokutanga wezuva reSvondo muna 321. Izvi zvakateverwa nokurambana kwechiporofita kwakaitika muna 324, uko kwakabatanidza kumabvazuva nokumavirira muumambo humwe chete hwaiva pasi paConstantine. Makore matanhatu gare gare, muna 330, kupatsanurwa kuva kumabvazuva nokumavirira kwakadzokororwa nenzira yechiporofita. Makore gumi nemanomwe aya anomiririra nguva yearifa yekereke yePergamos iyo yaizoramba iripo kusvikira kereke yeThyatira yasvika munhoroondo yechiporofita muna 538. Nguva iyoyo yearifa yaizomiririra nhoroondo yeomega pamugumo wenguva yaibvira muna 330 kusvika muna 538. Nhoroondo yeomega yePergamos inomiririra nguva yemuna 496, 508 na533.
Miaka Kumi na Saba
Ptolemy wa pa nkhondo ya ku Raphia analamulira “zaka khumi ndi zisanu ndi ziwiri,” ndipo panali “zaka khumi ndi zisanu ndi ziwiri” pakati pa nkhondo ya ku Raphia ndi nkhondo ya ku Panium. Zaka khumi ndi zisanu ndi ziwiri zimenezo zikugwirizana mophiphiritsa ndi zaka khumi ndi zisanu ndi ziwiri kuyambira 313 kufika 330. Zaka mazana awiri ndi makumi asanu za Nero za ku Smurna zinatsogolera ku zaka khumi ndi zisanu ndi ziwiri zoyambirira za mpingo wa Pergamo, ndipo zikulumikizana ndi zaka mazana awiri ndi makumi asanu zimene zinayamba pa lamulo lachitatu mu 457 BC, poyambira pa zaka 2300 za Danieli 8:14, chimene chiri maziko ndi nsanamira yapakati ya Adventism. Mboni ziwiri za zaka mazana awiri ndi makumi asanu zikugwirizana ndi zaka mazana awiri ndi makumi asanu za ufumu wachisanu ndi chimodzi wa uneneri wa m’Baibulo umene unayamba mu 1776 ndipo ukumaliza chaka chino mu 2026.
Amaphayona obu-Adventism awazange ayibone noma ayiqonde iminyaka eyishumi nesikhombisa ka-313 kuya ku-330, ngokuba ngo-1844 ayengakawuqondi nakancane umbuzo weSabatha losuku lwesikhombisa noma usuku lwelanga. Nokho aqaphela iminyaka eyikhulu namashumi amahlanu yevesi leshumi leSambulo isahluko 9, futhi yaba yisiqalo sesikhathi esaholela eminyakeni engamakhulu amathathu namashumi ayisishiyagalolunye nanye nezinsuku eziyishumi nanhlanu eyaphela ngo-August 11, 1840. Lokho kuqonda kwaveza “ukubonakaliswa okukhulu kwamandla kaNkulunkulu.”
Mapiyona haana kucherechedza nhambo yechipiri yemakore zana nemakumi mashanu muna Zvakazarurwa 9. Kunzwisisa kwavo kwenheyo ndiko hwaro panovakirwa “chiedza chitsva” chaZvakazarurwa 9. Chiedza ichocho chinozarurwa ne“kiyi” yehondo yeNinivhi. “Kiyi” iyoyo inoita kuti mudzidzi wechiporofita akwanise kuziva umambo hwose hwechiporofita cheBhaibheri hunomiririrwa muna Danieri naZvakazarurwa: Bhabhironi, Medhia-Persia, Girisi, umambo hwevaSeleucid nehwevaPtolemaic, umambo hwaMohammed; uye zvinotonyanya kukosha ndezvokuti inokudza umambo hweRoma nokuratidza kusimuka nokuwa kwete kweRoma chete, asiwo kweumambo hweRoma yokumabvazuva nehweRoma yokumadokero, pamwe chete nokweNyika Dzakabatana dzeAmerika (muprofita wenhema), nokwehupapa (chikara) nokweSangano Romubatanidzwa Wenyika Dzepasi Pose (shato). Kusimuka nokuwa kwose kweumambo uhwu kunopupurira mafambiro eshato, echikara neemuprofita wenhema, ayo pakupedzisira anounza nyika kuAmagedhoni. Kufamba ikoko kunomiririrwa mundima nhanhatu dzokupedzisira dzaDanieri 11, uye kutanga kwokufamba ikoko kunomiririrwa munhoroondo yakavanzika yendima 40.
Hondo yeNinevhe inopa nzvimbo yokureverera kwechiporofita inobatanidza uchapupu hwoumambo hweRoma, ushe hweRoma yokumabvazuva neRoma yokumadokero, pamwe neRoma yepapa, mukutevedzana kwezviitiko zvenguva yokupedzisira. Naizvozvo, hondo yeNinevhe ndiyo kiyi inoratidza zvizere uchapupu hwakasiyana-siyana hwechiporofita pamusoro peRoma, uye maererano nendima yechina yegumi nechina yaDhanieri gumi nerimwe, iRoma inosimbisa chiratidzo. Kiyi inobatanidza mitsetse iyoyo pamwe chete ihondo yeNinevhe.
Tizaamba kuswaanganya mabuuku aano aayo aatangila aakusyomeka pa makwebo aa Chiyubunuzyo 9 mu buuku bwesu butobela.