Bhuku ra Joere uye Kereke yeSeventh-day Adventist yeRaodhikia — Nhamba Makumi Matatu neMbiri

Zvatora rwanga rwendo runononoka kusvika tasvika kubhuku raJoeri, Petro ari chapupu chedu. Petro ndomumwe wemifananidzo inoshamisa zvikuru iri muShoko raMwari rouprofita, asi handizvo here nezvayo yose? Petro ari paKesaria Firipi, uye ariwo paPendekosti muimba yokumusoro neawa rechitatu, uyezve mutemberi neawa rechipfumbamwe pazuva iroro rimwe chetero. Jesu akarovererwa pamuchinjikwa neawa rechitatu, akafa neawa rechipfumbamwe. Petro anodaidzwa kuKesaria neawa rechipfumbamwe, asi Kesaria yaanodaidzirwa munyaya yaKonerio haisi Kesaria Firipi iri mujinga meGomo reHemoni; yaiva Kesaria iri pagungwa, inonzi Kesaria Maritima.

Kesariya Maritima ndiro guta remumhenderekedzo yegungwa reMediterranean, riri anenge mamaira 30–35 kuchamhembe kweTel Aviv yemazuva ano (rakavakwa naHerodhe Mukuru seguta guru rechiteshi cheRoma). Rinowanikwa kazhinji mubhuku raMabasa (richitaurwa ka15), uye ndiro rinowanzorehwa nevanhu vazhinji vachingoiti “Kesariya” muTestamende Itsva. Firipo muparidzi aigara ikoko navanasikana vake vana vaiporofita (Mabasa 8:40; 21:8). Pauro akasungwa ikoko kwamakore maviri, akazomiswa pamberi pavabati Felikisi naFestusi, naMambo Agripa (Mabasa 23–26). Chinotonyanya kukosha, zvimwe, ndechokuti Petro akaparidzira pano mukuru wezana weRoma, Kornelio—kutendeuka kukuru kwokutanga kwavaHedheni kuChiKristu (Mabasa 10) muna AD 34, pakapera vhiki yakasimbiswa naKristu sungano navazhinji.

Kesarea Maritima yakashanda seguta guru rekutonga reRoma muJudhiya uye senzvimbo huru yaigarwa nevaHedheni. Kesarea Firipi iguta rakasiyana, riri kure kuchamhembe pedyo nechepasi peGomo reHemoni (anenge mamaira 25–30 kuchamhembe kweGungwa reGarirea), munzvimbo yava kunzi maGolan Heights (Banias yemazuva ano). Rinongotaurwa chete muEvhangeri (Mateo 16:13 naMako 8:27), panguva iyo Jesu akaendesa vadzidzi vake kuKesarea Firipi. Iyi ndiyo nzvimbo inozivikanwa umo Petro akapupura kuti Jesu ndiye “Mesia, Mwanakomana waMwari mupenyu,” uye umo Jesu akazivisa achiti, “Pamusoro pedombo iri ndichavaka kereke yangu, uye masuwo eHadhesi haangaikundi” (Mateo 16:13–20). Yakanga iri nzvimbo yechihedheni yaiva netembere dzavamwari vechiGiriki, zvikurukuru dzamwari-mbudzi Pani, uyo mubako rake raPani rainzi “masuwo egehena,” zvichiita kuti chiziviso chaJesu ipapo chinyanye kukatyamadza.

مگوتا مغوالو موگارا گاکالالا سارا کاغرافیا نہ تاریخیا—یکا بندرگاہی رومیِ پرشور در جنوب‌غرب، اوترتا سایتی ہیلنیستی/بت‌پرست در شمال نزدیك بہ سرچشمہ‌ہای دریای اُردن. آنِ ساحلی بر کتاب اعمال رسولان غلبہ دارد، حال‌آنکہ آنِ شمالی در لحظہ‌ای سرنوشت‌ساز در اناجیل مرکزیت دارد. قیصریہِ دریا نمادِ روم است—وحش، و قیصریہِ زمین نمادِ اژدہا است. خواہر وایت دورہ از صلیب تا پنطیکاست، «فصلِ پنطیکاستی»، را مشخص می‌سازد؛ فصلی کہ از صلیب آغاز شد و در پنطیکاست پایان یافت.

Ngokobuchwephesha, isikhathi sePhentekhosti sasizoqala ngomkhosi wezithelo zokuqala, ohambisana nokuvuka kukaKristu; kodwa ngaphandle kokufa kwesiphambano kwakungeke kube khona igazi ukuze uMsindisi ovukileyo alihambe nalo ngesikhathi evuka. Ngaphandle kokufa Kwakhe, Yena, njengesiSinkwa sokuPhila, wayengeke aphumule ngosuku lomkhosi wesinkwa esingenamvubelo, futhi iSinkwa sokuPhila sasidinga ukuphumula ngaphambi kokuvuka kwaso emkhosini wezithelo zokuqala, ngaleyo ndlela kuqale inkathi yezinsuku ezingamashumi amahlanu eyaholela osukwini nasemkhosini wePhentekhosti.

Pakauya Kristu kuzosimbisa sungano kwevhiki imwe; vhiki yacho yakatanga parubhabhatidzo rwake, uye “pakati pevhiki,” makore matatu nehafu akatevera, akarovererwa pamuchinjikwa, akazorora muguva pazuva rechingwa chisina kuviriswa, akamuka neSvondo semutambo wezvibereko zvokutanga zvegohwo rebhari, nokudaro achitanga mwaka wePentekosti wemazuva makumi mashanu wakasvika kumutambo wezvibereko zvokutanga zvegorosi. Kubva pamuchinjikwa kusvikira kumagumo evhiki, makore matatu nehafu akatevera, nguva yemakore manomwe yakasvika pamhedziso yayo naKonerio weKesaria Maritima, uyo akava mutendeuki wokutanga chose weVemamwe Marudzi—kuchechi yechiKristu pakuguma kwevhiki muna AD 34.

Vhiki raka ka Kriste a taha a tshi khwaṱhisa mulanga, nga vhuporofita ndi maḓuvha a 2,520, nahone tshifhambano tshi “vhukati ha vhiki,” ngauralo zwo vha zwi maḓuvha a 1,260 nga murahu ha mbabedzo na maḓuvha a 1,260 phanḓa ha musi Kornelio a tshi rembuluwa. Kha tshifhambano Kriste o vhambiwa nga awara ya vhuraru, nahone A fa nga awara ya vhuṱahe. Yeneyo yo vha i mathomo a tshifhinga tsha Pentekosta, nahone magumoni (ngauri Yesu u dzulela u sumbedza magumo nga mathomo) nga ḓuvha ḽa Pentekosta, Petro u ṋea thero yawe ya u thoma kha bugu ya Yoele nga awara ya vhuraru nḓuni ya nṱha, he Kriste a ṱangana hone na vhafunziwa nga ḓuvha ḽa mvuwo Yawe. Petro a dovha a ṋea thero yawe ya vhuvhili kha Yoele thembeleni nga awara ya vhuṱahe. Zwi a vhonala uri awara ya vhuraru na ya vhuṱahe ndi luswayo lwa alfa na omega lwa mathomo na magumo a tshifhinga tsha Pentekosta.

មួយបន្ទាត់លើមួយបន្ទាត់ នៅពេលដែលយើងតម្រឹមម៉ោងទីបី និងម៉ោងទីប្រាំបួននៃព្រឹត្តិការណ៍ទាំងពីរនេះ យើងឃើញរយៈពេលប្រាំមួយម៉ោងជារយៈពេលទំនាយមួយ ដែលទាំងពីរផ្តល់សក្ខីភាពអំពីការបែងចែកមួយ។ ព្រះគ្រីស្ទយាងពីជីវិតទៅសេចក្ដីស្លាប់ ហើយពីសេចក្ដីស្លាប់ទៅជីវិតវិញ។ ទ្រង់យាងពីផែនដីឡើងទៅស្ថានសួគ៌ ហើយត្រឡប់មកផែនដីវិញ។ ពេត្រុសស្ថិតនៅខាងក្រៅ ហើយបន្ទាប់មកនៅខាងក្នុងព្រះវិហារ។ ពិតមែនហើយ ក៏មានការតម្រឹមស្របផ្សេងទៀតពីម៉ោងទីបីដល់ម៉ោងទីប្រាំបួនផងដែរ ប៉ុន្តែជាដំបូង យើងត្រូវពិចារណាអំពីពេត្រុស កូនេលាស និងកេសារីយ៉ាខាងសមុទ្រ។

Tsamaisai nemipatsanurwa zvechiporofita zvinomiririrwa mumaawa matanhatu, pakatumwa mutumwa kuna Kornelio kuti amurayire kutuma kunodana Petro, yakanga iri awa repfumbamwe.

Kusvika kwengirozi chiratidzo cheshoko, uye chechiratidzo chomunzira, uye ngirozi inosimbisa kuti icho chiratidzo chomunzira apo inoti, “Minyengetero yako nezvipo zvako zvokupa varombo zvakwira kuva chirangaridzo pamberi paMwari.” Chiratidzo chomunzira chokuguma kwevhiki ndiKonerio kutumira kundodana Petro paawa yepfumbamwe mushure mokutsanya kwemazuva mana, uye chinonzi “chirangaridzo,” icho chiri chiratidzo chomunzira. Sa“mukuru wezana,” Konerio akanga ari mutungamiri pamusoro pavarume zana.

Petro paanenge ari kuKesariya Firipi muna Mateo gumi nenhanhatu, hapana panotaurwa nezveawa ripi neripi. Kesariya Firipi ndiro zita reguta panguva iyo Jesu akaenda nevadzidzi vake ikoko. Munhoroondo yaDanieri gumi nerimwe, ndima yegumi nenhatu kusvika yegumi neshanu, ndima dzakazadzikiswa pahondo yePaniumi, uye dzinomiririra hondo inotungamirira kumutemo weSvondo muUnited States, Kesariya Firipi yainzi Paniumi. Petro ari mundima yegumi nenhatu kusvika yegumi neshanu paanenge ari kuKesariya Firipi, iro rinova Paniumi.

Kuzivisa kuti Hondo yePanium yaiva kuzadziswa kwendima gumi nenhatu kusvika gumi neshanu dzaDanieri gumi neimwe, uye kuti ndima idzodzo pamwe chete nenhoroondo yeHondo yePanium zvinoratidza hondo inotungamirira kumutemo weSvondo muUnited States, ndizvo chaizvo zvinorehwa nemaitiro e“line upon line” uye mashandiro aakagadzirirwa kuita. Kushandisa nzira iyoyo kunoda kuti Caesarea Philippi nePanium zviwiriraniswe, nokuti mutemo mukuru wechiporofita unobata chokwadi ichi ndewokuti, “mumwe nomumwe wevaporofita vekare akataura zvakanyanya nezvenguva yedu kupfuura nguva dzavakararama nadzo.” Pauro anowedzera kuti mweya yevaporofita inozviisa pasi pevaporofita, saka havasi kungoratidza chete mazuva okupedzisira, asi vosewo vanobvumirana.

Na sababu hii, ikiwa na pale Panium inapotambuliwa katika Neno la Mungu la kinabii kama Panium na baadaye kama Kaisaria Filipi, yote mawili lazima yahusishwe katika siku za mwisho, nayo lazima yapatane pamoja, kwa maana ni mji uleule.

Mukuwirirana n’uyu murongo w’iciyumviro, nubwo bitandukanaho gato, harimo na Kayisariya ya Filipo na Kayisariya Maritima. Petero yajyanye na Kristo i Kayisariya ya Filipo, ariko Umwuka Wera ni we wamwohereje i Kayisariya Maritima. Nyamara muri zombi izo Kayisariya, Petero ni we musinga w’ingenzi w’isezerano. Igitangaje kuri uyu murongo ni uko ku isaha ya cyenda ari bwo Koruneliyo yasuwe n’umumalayika maze agategekwa gutumiza Petero. Petero i Kayisariya ni ikimenyetso cy’ubuhanuzi, ariko izo Kayisariya zombi ziratandukanye mu buryo bugaragara. Imwe ni Kayisariya yo ku nyanja, indi na yo ni Kayisariya yo ku butaka. Kayisariya yo ku nyanja ifitanye isano n’Abanyamahanga, kandi Koruneliyo ni we Munyamahanga wa mbere wahindutse, neza neza ku iherezo ry’icyumweru cy’isezerano mu mwaka wa 34 nyuma ya Kristo. Kayisariya yo ku nyanja ni isaha ya cyenda kandi ihura na Petero mu rusengero kuri Pentekote, n’urupfu rwa Kristo ku isaha ya cyenda.

Kaesaria ya pa dziko lapansi, ndiko kuti Kaesaria Filipi, ndi ora lachitatu. Palibe njira ina yosankhira. Kaesaria Filipi pachiyambi, ora lachitatu, ndipo Kaesaria Maritima kumapeto, ora lachisanu ndi chinayi. Filipi ndiye alefa wa nthawi ya maora asanu ndi limodzi, ndipo Maritima ndiye omega. Omega pa ora lachisanu ndi chinayi unali imfa ya Khristu pakati pa sabata ya pangano, ndipo Petro m’kachisi pa Pentekoste analinso pa ora lachisanu ndi chinayi. Kuitana kwa Korneliyo kwa Petro kukugwirizana ndi imfa ya Khristu, imene imayimira lamulo la Lamlungu, ndiponso ndi Petro m’kachisi pa Pentekoste, zimene kachiwiri zimayimira lamulo la Lamlungu. Korneliyo, monga wotembenuka mtima woyamba wa Amitundu, akuimira wantchito woyamba wa ora la khumi ndi limodzi pa lamulo la Lamlungu.

Awa ya chitatu Khristu atapachikidwa, ndi awa ya chitatu imene Petro anali m’chipinda chapamwamba, ziyenera, ndipo sizingatanthauze china chilichonse kupatula Kaisareya Filipi. Chipinda chapamwamba chimene Petro anali mmenemo pa tsiku la Pentekoste, chinali ndithu chipinda chapamwamba chomwechi chimene Khristu anaonekera m’menemo atatha kuuka kwake, kukwera kwake, ndi kutsika kwake. Khristu anabwera ku chipinda chapamwambacho, ndipo patapita masiku makumi asanu, pa tsiku la Pentekoste, Petro anapereka uthenga wa buku la Yoweli m’chipinda chapamwambacho chomwecho.

Caesarea Philippi ndiyo awa yechitatu inoenderana nekurovererwa pamuchinjikwa nekamuri repamusoro paPentekosti. Kurovererwa pamuchinjikwa chiratidzo chekuparadzirwa, uye kamuri repamusoro chiratidzo chekubatana. Izvi zvinoratidza Caesarea Philippi senzvimbo iri pamberi chaipo pemutemo weSvondo apo rimwe boka rinoparadzirwa, uye rimwe rinounganidzwa. Apo nhoroondo yeHondo yePanium inotanga kudzokororwa, mhandara dzisina kungwara nedzakangwara dzichaparadzaniswa nokusingaperi, uye dzichaparadzaniswa pamusoro pomuchinjikwa, unomirira kuswedera kwemutemo weSvondo. Paiva paCaesarea Philippi apo Kristu akatanga kudzidzisa pamusoro pemutemo weSvondo waiva wava kuswedera. Paakaita saizvozvo, Petro akapikisa shoko iri; nokudaro, mundima pfumbamwe, Petro anomirira avo vanoiswa chisimbiso navaya vanoparadzirwa neshoko remuchinjikwa, rinova mutemo weSvondo.

Ngo kuvhambwa kaKristo pa iriwachi yechitatu, uye shoko raPetro remuimba yepamusoro, zvinoruramisira shanduko yechiporofita yechechi inorwa, inotsanangurwa sechechi ine gorosi nemasora pamwe chete, kuenda kuchechi inokunda. Chechi inokunda ndicho chibereko chokutanga chechipiriso chegorosi chePendekosti, chinova mutemo weSvondo. Apo masora negorosi zvinosvika pakukura zvizere, vatumwa vanoparadzanisa mapoka maviri aya. Imvura yakatanga kunaya zvishoma pa 9/11 ndiyo inoita kuti gorosi nemasora zvibereke zvizere.

Nguva yemahora matanhatu inomiririra nhoroondo yemusangano wemusasa weExeter kusvika pana Gumiguru 22, 1844, kupinda kwaKristu muJerusarema kwekukunda, uye kupinda kwamambo Dhavhidhi muJerusarema neareka. Awa yechipfumbamwewo ndiyo nguva yechibayiro chamadekwana, inenge nguva dza3 masikati.

Izraz preveden kao „čak” ponekad se prikazuje kao „između večeri”. „Između večeri” upućuje na razdoblje od šest sati između trećega i devetoga časa. Kristov saveznički tjedan predstavlja to šestosatno razdoblje na križu, koje postaje alfa šestosatnoga razdoblja na Pedesetnicu. Dva svjedoka u savezničkom tjednu označuju razdoblje od šest sati koje je izravno povezano ne samo s proročanstvom svetoga tjedna nego i sa simbolima pedesetničkoga razdoblja. A zatim, na završetku toga istoga proročkoga tjedna, Petar je pozvan u Cezareju o devetome času. Činjenica da se unutar iste proročke strukture svetoga tjedna nalaze tri deveta časa — od kojih su dva omega-završeci šestosatnoga razdoblja, koje je ujedno bilo i razdoblje između jutarnje i večernje žrtve — po proročkoj nužnosti zahtijeva da postoji treći čas kao alfa razdoblja koje je završilo kod Kornelijeva devetoga časa.

VaKesaria vaviri, vose vane Petro somunhu ari pakati penyaya, vanoratidza Kesaria Firipi seawa yechitatu. Nguva iyoyo yemaawa matanhatu inotanga uye inopera neKesaria, nokuti kuguma kunofananidzirwa nokutanga.

Mwana-gondohwe wePaseka waifanira kuurayiwa madekwana, rinova awa repfumbamwe—pakafa Kristu.

Nako ni na sala sa ikasiyam nga oras usab, kay niadto man sa halad sa hapon.

Mukuwirirana nokuti chibayiro chamadekwana chaiva nguva yomunyengetero, Ezra ari kunyengetera panguva yechibayiro chamadekwana; naizvozvo ari kunyengetera paawa yepfumbamwe, iyo nguva Petro yaiva mutemberi, iyo Kristu akafa nayo, uye iyo Kornelio akaudzwa kuti atumire kundodana Petro.

Munyengetero yake, Ezra ari kutendeuka mushure mokunzwisisa kuti avo vakabuda muBhabhironi kuzovakazve temberi neJerusarema vakanga vazvibatanidza navakadzi vechihedheni.

Sungano revane zviuru zana namakumi mana nezvina runomiririrwa sokuparadzaniswa navaya vakanga vatora vakadzi vatorwa. Uku ndiko kuparadzaniswa kwemhandara dzakachenjera nedzisina kuchenjera, uye kunoitika paawa yechipfumbamwe, inova rufu rwaKristu, Petro mutemberi paPendekosti, uye Petro achidanirwa kuKesaria pagungwa. Kuparadzaniswa kwaEzira ndiko zvakare kunatswa kwavaRevhi neMutumwa weSungano muna Maraki chitsauko chechitatu. Kunatswa kuri muna Maraki kunoratidza kucheneswa kuviri kwetemberi naKristu.

U-Ezra nalabo abangena esivumelwaneni batshelwa ukuba “basukume,” kanti noJoshuwa watshelwa ukuba asukume emva kokuba bonke abavukeli besefile kwisithuba seminyaka engamashumi amathathu anesibhozo. Kwathabatha iminyaka emibini ukuba amaSirayeli amandulo asilele kwinkqubo yokuvavanywa ngokuphindwe kalishumi, yaye emva kweminyaka engamashumi amathathu anesibhozo abavukeli babesele befile bonke, yaza uThixo wabaxelela ukuba basukume.

Muna Johane chishanu, Jesu akaporesa murume akanga asina simba uyo akanga akadaro kwamakore makumi matatu namasere, uye paakamuporesa, akaudza murume wacho kuti, “simuka.”

Pamuenzaniso yaEzra yesungano yevane zviuru zana namakumi mana nezvina, vanhu vaifanira “kusimuka.” Muna 1838 Josiah Litch, muparidzi aive nemukurumbira pakati pevaMillerite, akaporofita kupera kwehushe hweOttoman munenge muna 1840, uye shoko revaMillerite rikasimuka, richizopiwa simba nokuzadzika kwaro chaiko musi wa11 Nyamavhuvhu 1840. Kusimudzirwa kwechechi inokunda kunosanganisira chiporofita chinokonzera vanhu vaMwari kusimuka apo sungano inosimbiswa. Mukuparadzana kwaEzra navakadzi vatorwa tinowana kunatswa kwavaRevhi kwaMaraki, uyewo nokucheneswa kuviri kwetemberi kwakaitwa naKristu, uye mutsara mumwe nomumwe unoratidza kupatsanurwa kwegorosi namasawi, kunoitwa apo Kristu anobvisa zvivi nokusingaperi pamwoyo yevane zviuru zana namakumi mana nezvina. Awa yepfumbamwe yaKristu, nemaawa maviri epfumbamwe aPetro pamwe chete nomunyengetero waEzra wokucheneswa, zvinoenderana nomutemo weSvondo, apo mvura yokupedzisira ichadururwa isina chiyero. Muna Danieri chitsauko 9, Danieri anogamuchira mhinduro kuminyengetero yake panguva yechipiriso chamadekwana, iyo iri awa yepfumbamwe.

Tinoziviswa kuti zviratidzo zvakapiwa kuna Dhanieri pamhenderekedzo dzemakungwa makuru eShinari zvino zvava kupinda mukuzadzikiswa, uye kuti tinofanira kufungisisa mamiriro ezvinhu panguva yakapiwa zviporofita izvi.

Chiedza chezviratidzo zvine hukama nenzizi dzeHidhekeri neUrai chinomiririra zvitsauko zvitanhatu zvekupedzisira zvechitsauko chegumi nechimwe chaDanieri. Muchitsauko chepfumbamwe, chinomiririrwa nerwizi rweUrai, Danieri anopiwa chiedza pamusoro pezvitsauko zvinomwe, zvisere, nepfumbamwe. Muchitsauko chegumi, chinomiririrwa nerwizi rweHidhekeri, Danieri anopiwa chiedza chezvitsauko chegumi, chegumi nechimwe, negumi nembiri. Ruzivo rwechiporofita runomiririrwa nezviitiko zvechiporofita zvinomiririrwa mukati mezvitsauko izvi zvose, asiwo naDanieri, nokuti tinofanira kufunga mamiriro ezvinhu erudzi rwevaJudha panguva iyo zviporofita zvakapiwa.

Mifungo iyo iyoyode yipime piinze ku madanda gaakumala, na kuyiwumbika pamwepo na ukamboni wa mupolofita umbi. Ichi chisendeka kuti nga ni Petro wali pa Kesarea Filipi, kabili na pa Kesarea Maritima, Daniyeli apwelelwe na Gabriele pa nshita ya bupe bwamalesa pa nkoloko ya citanda mu cipande ca bulekele bwa cine, kabili apwelelwe pa bushiku bwa makumi yabili na bubili mu cipande ca bulekele bwa ikumi. Ulubuuto lwa Ulai na Hidekeli pa madanda gaakumala lwasokololwa kuli Daniyeli pa nkoloko ya citanda ya bushiku bwa makumi yabili na bubili. Ulwo lubuuto lwalenga ukuposelwa kwa mfula yakulekelesha ukwabula cipimo pa nshiku ya mutemo wa Mulungu wa pa Sondo.

Ufakazi wa Danieli unafunuliwa kikamilifu katika saa ya tisa, kwa kuwa unabainisha historia ya nje na ya ndani ya yale “yawapatayo” watu wa Mungu katika siku za mwisho. Nuru hiyo itakapotangazwa kwa Mataifa, wanaowakilishwa na Kornelio, watatuma wito kwa wale mia moja na arobaini na nne elfu; sheria ya Mungu itauawa kwa utekelezaji wa amri ya Jumapili; na Petro atapeleka ujumbe kwa hekalu ambalo Kristo alikuwa ameliondokea na kulitambulisha kuwa nyumba tupu ya Wayahudi. Petro anazungumza na Mataifa, na pia na Sanhedrini, huku Ezra akiomba kwa ajili ya utengano na Danieli akifunga na kuomba ili apate nuru. Saa ya tisa wakati wa Pentekoste, wakati wa kifo cha Kristo, wakati Kornelio alipomwita Petro, dhabihu ya jioni—vyote hivyo vinaafikiana na Eliya katika Mlima Karmeli.

Zviri pachena kuti nguva yemaawa matanhatu inomirira nguva inoguma pamutemo weSvondo, asi inotanga nechiitiko chakabatana zvakananga nemagumo, sezvakanga zvakaita zvibayiro zvemangwanani nezvemanheru. Maererano naPetro, nguva yemaawa matanhatu inobva kuKesaria Firipi ichisvika kuKesaria riri pagungwa. PaPendekosti yakanga iri kubva muimba yepamusoro ichisvika kutembere. Nguva iyo iri chiedza chakajeka chinosimudzwa pakutanga penzira ndiyo Kuchema kwePakati peUsiku, uye nguva iyoyo inosvika kumutemo weSvondo. Maawa matanhatu, pakati pamanheru, anomirira kupinda kwaKristu kwekukunda muJerusarema, uko kwakazomirirawo nguva kubva pamusangano wemusasa weExeter waNyamavhuvhu 12 kusvika 17, 1844, wakatanga kuziviswa kweshoko rakasvika pamhedziso yaro pana Gumiguru 22, 1844. Exeter iKesaria Firipi uye Kesaria riri pagungwa ndiro Gumiguru 22, 1844. Kutanga kunoratidzirwa neKesaria sezvinoitawo kuguma.

Kupinda kwaushami kunoratidzirwa negakava pakutanga uye negakava pakuguma. Gakava rekuExeter rakamiririrwa nokunamata kwenhema kwakanga kuchiitika panzvimbo, mutende reWatertown. Shoko mbiri dzakanga dzichimiririrwa nematende maviri iwayo, uye Kristu paakapinda muJerusarema, vaJudha vaikakavadzana vakanyunyuta pamusoro peshoko rakanga richiziviswa paakanga achiburuka paGomo reMiorivhi, achipinda muJerusarema akatasva mbongoro yakanga ichangobva kusunungurwa. Gakava rokutanga nerokupedzisira zvinoratidza arfa neomega yenguva iyoyo. PaExeter, boka reWatertown rinomirira boka remhandara dzakanga dzisina mafuta, uye kwavari suo roruponeso rakanga ravharwa. Pakuguma kwenguva iyoyo suo rokupinda munzvimbo tsvene rakavharwa, nokudaro richipa arfa neomega kunguva iyoyo. Iyo arfa neomega inowirirana nemagakava maviri okupinda kwaushami, uye Kesariya kuenda kuKesariya naPetro.

MuKesarea Filipi, zita raSimoni Barjona rinoshandurwa richinzi Petro, muchikamu apo anorumbidzwa somuromo wekufemerwa, ozopomerwa saSatani, nokuda kwokupikisa shoko remuchinjikwa. Petro chiratidzo chemapoka maviri anopatsanurwa neshoko rerubhabhatidzo neromuchinjikwa, rinova shoko ra9/11 nomurayiro weSvondo.

Pa ola ya vhuṱahe, ine ya vha tshifhinga tsha tshiṱhavhelo tsha nga madekwana, hu tshi fhindulwa thabelo ya Elia, mulilo wa tsela fhasi waḽa tshiṱhavhelo, u itela uri vhathu vha Mudzimu vha ḓivhe uri Yehova ndi Ene Mudzimu. Hu na zwigwada zwivhili zwo imeliwaho nga Thavha ya Karamele: tshigwada tshiṅwe tshine nga itsho tshifhinga tsha ḓivha uri Yehova ndi Ene Mudzimu, na tshiṅwe tsho imeliwaho nga vhaporofita vha Baali, vhane nga murahu vha vhulawa.

Chibayiro chemadekwana, rufu rwaKristu, Petro achiporesa murume akaremara, Petro achiendesa shoko kuvaHedheni, Danieri achigamuchira chiedza chechiporofita, munyengetero waEria uchipindurwa nomoto, panguva iyo Ezira ari mujira reshinda namadota achinyengeterera kushanduka kweRaodhikia kuenda kuFiradherufia, kushanduka kwechechi inorwa kuenda kuchechi inokunda. Awa yepfumbamwe ndiyo awa yechibayiro, awa yomunyengetero unopindurwa, awa iyo denga rinobata nyika, zambuko riri pakati pokutonga netsitsi; uye ndicho chikonzero Kristu anofa paawa yepfumbamwe, nokuti awa yepfumbamwe yechibayiro yakazarurira vhangeri kuvaHedheni, avo ndivo vakanga vagere murima, asi vaizoona chiedza chikuru apo bhuku raDanieri richazarurwa zvizere paSunday law.

Paakapa kwa Gidiyoni mu Vatongi 6:21, Ngirozi yaJehovha inobata nyama nechingwa chisina kuviriswa chaakanga abayira netsvimbo yayo, uye moto unobuda padombo ukazviparadza zvachose. Moto wacho wakasimbisa kudanwa kwaGidiyoni naMwari uye kugamuchirwa kwake kwechiratidzo chacho.

Mutumwa akaonekwa kuna Gideoni mundima yokutanga yechitsauko ichi, akatumidza Gideoni kuti, “murume ane simba noumhare,” uye Gideoni akakumbira chiratidzo kuti asimbiswe pachirevo ichocho. Zvino Gideoni akakumbira mutumwa kuti ambomirira, uye mutumwa anombomirira muchiporofita ndiye mutumwa wechipiri. Mushure mokunge nguva yokumirira yapera, Gideoni akaisa chibayiro pamberi, uye moto ukapedza chibayiro ichocho. Gideoni ari panguva yeawa yechipfumbamwe, nokuti Eria akanga ari chibayiro chamadekwana, uye awa yechipfumbamwe ndiwo mutemo weSvondo apo ndimi dzomoto dzePentekosti dzinowirirana. Gideoni anomiririra boka rinoona Ishe uso neuso, ndizvo zvakaitika kuna Danieri muchitsauko chegumi. Gideoni paakaona moto uchipedza chibayiro, akabva aziva kuti akanga achitaurirana naIshe, waakanga aona uso neuso.

Gidiyoni anomutswa kuchokwadi ichi apo chishamiso chemoto chinosimbisa chiratidzo, uye chiratidzo chacho chaiva Gidiyoni, murume waMwari ane simba, pamwe chete neuto ravaprista mazana matatu, avo vose vakanga vakabata mumaoko mavo matafura mazana matatu aHabhakuki. Chiratidzo, kana kuti mureza, ndiGidiyoni pachake, pamwe chete neuto remazana matatu, iro ririwo uto raEzekieri rine simba—rinomuka muchitsauko chematatu namakumi matatu nemanomwe.

Pa tabernakel i bin dediket na Levitikus 9:23, 24, baka Arɔn en fosi ofri leki Hai Pris, faya komot na fesi fu da Masra èn it da bronofri nanga da fatu na tapu da altari. Da pipel bari èn fadon na den fes’ fu bigi frede. Disi mus, lain tapu lain, waka wan nanga Elia en faya.

Munamato waEzra weawa yechipfumbamwe wokupatsanurwa kwegorosi namasawi, unoitika panguva yomutemo weSvondo, unozadzikiswa ipapo apo kereke inorwa inoshandurwa kuva kereke inokunda. Zvinofanirawo kuwirirana nomoto waGidheoni. Moto unoparadza wakauya pamusoro pechipiriso chokutanga chaAroni, chakanga chapiwa shure kwamazuva manomwe okutsaurwa pazuva rechisere, wakadzokazve pazuva iroro iroro, ukaparadza vanakomana vaviri vakaipa vaAroni. Apo Mweya Mutsvene anodururwa pasina chiyero paawa yechipfumbamwe, panguva yomutemo weSvondo, pachava nokupatsanurwa kwemapoka maviri evaprista, uye kereke inokunda ichatanga basa rinomiririrwa nebhiza jena reEfeso, rinobuda richikunda uye kuti rikunde. Kuzodzwa kwekereke inokunda kunowana chapupu chechipiri mutemberi yaSoromoni.

Kuzvitsaurwa kwetembere yaSoromoni muna 2 Makoronike 7:1–3, mushure memunyengetero waSoromoni, moto wakaburuka uchibva kudenga ukapedza zvipiriso zvinopiswa nezvibayiro. Kubwinya kwaShe kwakazadza tembere, zvichiita kuti vanhu vanamate uye vazivise kunaka kwaMwari netsitsi dzake dzinogara nokusingaperi. Panguva yomurayiro weSvondo, kereke inokunda inosimudzirwa pamusoro pamakomo ose sekorona nechiratidzo maererano naZekaria naIsaya. Moto pawakaburuka pakuzvitsaurwa kwetembere yaSoromoni, tembere yakazadzwa nokubwinya kwaShe, zvichifananidzira kuti kurira kwehwamanda yechinomwe kwapedza basa rako pamusoro pavanhu vaMwari uye kwava kuda kupedzisa iro basa pacharo pamusoro pavashandi veawa regumi nerimwe. Hwamanda yechinomwe inomiririra kuyananisa, kubatanidzwa kwoUmwari nouvanhu kunoitika apo Jesu anosimudzira ushe hwake hwokubwinya. Moto iwoyo wakaburuka patabhenakeri yaMosesi nepapatembere yaSoromoni wakanga uriwo moto wokutonga kumwanakomana waAroni, sezvazvakanga zvakaitawo kuna Dhavhidhi.

Mupiro wa Davida pa malo opunthira tirigu a Arauna/Orinani m’buku la 1 Mbiri 21:26, pa nthawi ya mliri wobwera chifukwa cha kuwerengera kwa anthu kumene Davida anachita, unayankhidwa ndi moto wochokera kumwamba pa guwa la nsembe, kusonyeza kulandiridwa kwake ndi kuletsa mliriyo. Mliri wa Laodikaya umatha pamene moto utsikira pa mupiro wa Davida kuti uletse mliri wa kudalira mphamvu ndi nzeru za anthu. Kusintha kuchokera ku umunthu kupita ku Umunthu waumulungu kumadziwika pamene chiyanjanitso chikwaniritsidwa, ndipo mpingo ukwezedwa ngati mbendera. Pa nthawi imeneyo, mogwirizana ndi kachisi wa Solomo, ulemerero wa Ambuye unadzaza kachisiyo pamene Umulungu ukuphatikizidwa ndi umunthu.

Ticharamba tichifungisisa mberi nguva yeKudanidzira kwePakati peUsiku, inomiririrwa neawa yechitatu neyechipfumbamwe, muchinyorwa chinotevera.