Waxaannu gelinaynaa xariiqda baabbanimada, xariiqda Jamhuuriyadnimada ridowday, xariiqda Protestantisnimada ridowday, iyo xariiqda boqol iyo afar iyo afartan kun taariikhda qarsoon ee aayadda afartanaad ee Daanyeel cutubka kow iyo tobnaad. Haatan waxaannu ka hadlaynaa in Masiixu dadkiisa laba jeer soo ururiyo, oo dhammaan tusaalooyinka ku saabsan ururinta dadkiisa mar labaad ay matalaan habka ugu dambeeya ee shaabadaynta boqol iyo afar iyo afartan kun.
Marka astaanta rabbaanigu ay ku soo degto xariiq dibu-habayn ah, Rabbigu markaas wuxuu soo ururiyaa dad la doortay, kuwaas oo dabadeed la imtixaano. Marka geeddi-socodka imtixaanku soo dhammaado waxaa dhacda kala-firdhisnaan, taas oo ay ku xigto inuu mar labaad soo ururiyo dadkaas la doortay, in kastoo kuwo badan dib looga tago maadaama ay ku guuldarraysteen geeddi-socodkii imtixaanka. Masiixu wuxuu bilaabay ururinta xertiisa markii la baabtiisay, oo iskutallaabta waxaa lagu kala firdhiyey xertii. Sarakicitaankiisii dabadeed wuxuu mar labaad soo ururiyey xertiisii ka hor Bentekoste. Xariiqdani waxay muujisay in ururin labaad lagu fuliyo boqol iyo afartan iyo afarta kun wax yar ka hor sharciga Axadda, kaas oo uu Bentekoste u yahay summadtiisa. Iskutallaabtu waxay tilmaantaa niyad-jab, waxaana raaca ururin labaad.
Ururintii labaad ee iskutagga ka dib iskutallaabta wuxuu bilaabmay markii Masiixu ka soo degay la-kulankiisii Aabbihiis ka dib sarakicitaankiisii. Marka calaamadda rabbaaniga ahi soo degto, dadka Ilaah waa inay cunaan farriinta; oo ka dib markii Masiixu soo degay, wuxuu wax la cunay xertii.
Oo waxaa dhacday, intuu cuntada ula fadhiyey iyaga, ayuu kibis qaaday, oo barakeeyey, oo jebiyey, oo siiyey iyaga. Markaasaa indhahoodii furmeen, oo isagii bay garteen; isaguse indhahoodii wuu ka libdhay. Luukos 24:30, 31.
Kulankii labaad ee ka dambeeyey iskutallaabta, Masiixu wuxuu xertiisii ku “afuufay” Ruuxa Quduuska ah.
“Fal Masiixu ku dul afuufay xertiisii Ruuxa Quduuska ah, oo uu nabaddiisii iyaga siiyey, wuxuu la mid ahaa dhawr dhibcood oo yar oo ka horreeya roobka faraha badan ee la siin lahaa maalinta Bentakostiga.” Spirit of Prophecy, volume 3, 243.
Kulankii labaad ka dib niyad-jabkii Abriil 19, 1844, Masiixu gacantiisii ayuu ka qaaday khaladkii 1843.
“Kuwii aaminka ahaa ee niyad-jabay, oo aan garan karin sababta Rabbigoodu u iman waayay, lagama tegin gudcurka. Mar kale ayaa lagu hoggaamiyey Kitaabbadooda Quduuska ah si ay u baadhaan xilliyada wax sii sheegidda. Gacanta Rabbiga ayaa laga qaaday tirooyinka, qaladkiina waa la sharraxay. Waxay arkeen in xilliyada wax sii sheegiddu gaadhayeen 1844, iyo in isla caddayntii ay soo bandhigeen si ay u muujiyaan in xilliyada wax sii sheegiddu ku dhammaanayeen 1843, ay caddaynaysay in ay ku eg yihiin 1844.” Early Writings, 237.
Markii niyad-jabkii dhacay, malaggii labaad ayaa soo degay isagoo gacantiisa ku wata “qoraal.”
“Malaa’ig kale oo xoog badan ayaa loo diray inuu dhulka ku soo dego. Ciise wuxuu gacantiisa geliyey qoraal, oo markuu dhulka yimidna, wuxuu ku qayliyey, ‘Baabuloon way dhacday, way dhacday.’” Early Writings, 247.
Hawshii tijaabada ee bilaabatay markii malaa’igtii labaad timi, waxay ku dhammaatay shirkii xerada Exeter markii Ruuxa Quduuska ah la soo daadshay, farriintiina u baxday sidii hir weyn oo baddeed. Hawshaas tijaabada ah si cad ayaa loo aqoonsaday iskutallaabta dabadeed, markii muddadii gaadhaysay ilaa la soo daadshadii Ruuxa Quduuska ah ee Bentekoste ay ka horraysay muddo konton maalmood ah, taas oo iyaduna ka koobnayd muddo afartan maalmood ah, oo ay ku xigtay muddo toban maalmood ah oo ku dhammaatay Bentekoste.
“Dadka Ilaah waa inay had iyo goor isaga ugu soo jeedsadaan salaadda. Waxay ahayd kaddib markii xertii hore ay toban maalmood ku qaateen baryo iyo duco, kaddib markii kala duwanaansho kasta meesha laga saaray, oo ay midoobeen iyagoo ku jira baadhitaan qoto dheer oo qalbiga ah, iyo qirasho iyo ka tegid dembiyada, iyo isu soo dhowaansho wehelnimo quduus ah, ayaa Ruuxa Quduuska ahi ku soo degay iyaga, oo ballankii Masiixuna rumoobay. Waxaa jiray daadad cajiib ah oo Ruuxa Quduuska ah. Si kedis ah ayaa samada uga yimid cod u eg dabayl xoog badan oo dhacaysa, oo wuxuu ka buuxiyey gurigii oo dhan meeshii ay fadhiyeen. ‘Oo isla maalintaas waxaa iyaga loogu daray qiyaastii saddex kun oo naf.’ Review and Herald, March 11, 1909.
Intii afartanka maalmood, Masiixu wuu la joogay isagoo xertii wax baraya, dabadeedna kor buu u kacay. Tobankii maalmood ee ku xigayna waxay ahaayeen xilli diyaargarow ah oo ka horraysay daadintii Bentekostal ee Ruuxa Quduuska ah. Afartankii maalmood ee waxbaridda ee ka dambaysay iskutallaabta waxay la jaanqaadayaan Abriil 19, 1844 ilaa bilowgii shirkii xerada Exeter ee Agoosto 12, 1844. Tobankii maalmood ee ka horreeyey Bentekoste waxay mataleen Agoosto 12 ilaa 17, 1844, markaas oo Milleriyiintu ku midoobeen farriintii Qaylada Habeenbadhkii ee uu keenay Samuel Snow. Shirkii xeradaas waxaa lagu muujiyey laba dabaqadood, oo hal dabaqad oo keliya ayaa heshay daadintii Bentekostal dhammaadkii shirka. Muddadaas ay afartanka maalmood matalayeen, hal dabaqad ayaa heshay waxbaridda, tan kalena way diidday waxbaridda. Markii Qayladii Habeenbadhkii timid, hal dabaqad waxay lahayd saliidda, tan kalena ma lahayn.
“‘Intii aroosku dib u dhacay, dhammaantood way lulmadeen oo seexdeen.’ Dib-u-dhaca arooska waxaa lagu matalayaa gudubkii wakhtigii Rabbiga la filayay, niyad-jabkii, iyo dib-u-dhaca u ekaa. Wakhtigan aan la hubin, xiisihii kuwa dusha sare ah oo qalbi-badhka ahu si dhakhso ah ayuu u bilaabay inuu lulo, dadaalkoodiina wuu dabcay; laakiin kuwii iimaankoodu ku salaysnaa aqoon shakhsiyeed oo Kitaabka Quduuska ah, waxay cagahooda hoostooda ku lahaayeen dhagax ay hirarka niyad-jabku dhaqi kari waayeen. ‘Dhammaantood way lulmadeen oo seexdeen;’ koox ka mid ah iyadoo aan danayn iyo ka tagis iimaankoodii ah, kooxda kalena iyagoo samir ku sugaya ilaa iftiin ka sii cad la bixiyo. Habase ahaatee, habeenkii imtixaanka kuwii dambe waxay u ekaadeen inay, ilaa xad, lumiyeen qiiroodii iyo daacadnimadoodii. Kuwa qalbi-badhka ah iyo kuwa dusha sare ahi mar dambe kuma tiirsanaan karin iimaanka walaalahood. Mid kastaa waa inuu keligiis istaagaa ama keligiis dhacaa.” The Great Controversy, 395.
Intii lagu jiray tobanka maalmood ee ka horraysay Bentekoste, iyo muddadii shirkii xerada ee Exeter, Masiixu mar labaad ayuu soo ururiyey dadkiisii ka hor intaan dadkaasu fariintiisa dunida u qaadin. Markii malaa’igtii saddexaad soo degtay Oktoobar 22, 1844, adhigii yaraa mar kale wuu niyad jabay oo kala firdhay, laakiin xilli waxbarid ah ayaa bilaabmay Oktoobar 22, 1844, markii Masiixu dadkiisii ku hoggaamiyey Qaybta Ugu Quduusan. Sannadkii 1849, Rabbigu mar labaad ayuu gacantiisa soo fidiyey si uu haddana u soo ururiyo kuwii uu ka soo ururiyey niyad-jabyadii Abriil 19 iyo Oktoobar 22, 1844.
Sannadkii 1844, tilmaantu waxay ku saabsaneyd farriintii malaa’igta saddexaad ay gacanta ku haysatay markii uu soo degay, laakiin “wakhtigii shakiga iyo hubanti-la’aanta” ee ka dambeeyey niyad-jabkii weynaa, kuwo badan ayaa jidkoodii lumiyey. Markii la gaadhay 1849, shaqadii ururinta adhigii yaraa ee kala firidhsanaa waa la bilaabay, laakiin waxa taariikhdaas lagu muujiyey waxay ahayd guuldarradii 1863, iyo Qaadeeshkii ugu horreeyey ee Israa’iilka casriga ah. Guushii mustaqbalka ee boqol iyo afar iyo afartan kun iyo shaqadoodii Qaadeeshka labaad way dib u dhacday.
Markii Rabbigu markuu soo degay Sebtembar 11, 2001, wuxuu isu geeyey dadkiisii wakhtiga ugu dambeeya, wuxuuna siiyey cuntadiisii ruuxiga ahayd inay cunaan, Ruuxiisiina wuu ku afuufay dadkaas intuu bilaabay inuu ku rusheeyo roobkii dambe, wuxuuna kaloo bilaabay geeddi-socod imtixaan ah oo horseeday Luulyo 18, 2020, markaas oo dadkiisii wakhtiga ugu dambeeya niyad-jabeen oo kala firdheen. Saddex maalmood iyo badh waxay ku dhinteen jidka dhexdiisa. Labadaba saddexda maalmood iyo badh, iyo muddada afartan maalmood ah ee wakhtigii Masiixa, waxay ka dhigan yihiin cidlo. Waxa kale oo uu u taagan yahay muddadii ka bilaabmaysay Abriil 19, 1844 ilaa Agoosto 12, 1844, iyo sidoo kale muddadii ka bilaabmaysay Oktoobar 22, 1844 ilaa 1849.
Laga bilaabo Luulyo, 2023 ilaa sharciga Axadda, kaas oo ah tobanka maalmood ee ka horreeyey Bentekoste, shirka xerada ee Exeter laga bilaabo Agoosto 12 ilaa Agoosto 17, iyo muddada laga bilaabo 1849 ilaa 1863, dhammaantood way iswaafaqaan. Waxay matalaan muddada isu-ururinta labaad ee dadka Ilaah ee maalmaha ugu dambeeya. Muddada ka bilaabata niyad-jabkii ilaa daadinta Ruuxa Quduuska ah waxaa loo qaybiyaa laba xilli oo kala gaar ah.
Gudaha taariikhda qarsoon ee aayadda afartanaad ee cutubka kow iyo tobnaad ee Daanyeel, waxaa dhammaantood lagu matalay xariiqda Protestantism-ka riddada ah (kaniisadda magac-u-yaalka ah), xariiqda Adventism-ka Toddobaadka ee La’odikeeya (Adventism magac-u-yaal ah), xariiqda Katooligga, iyo xariiqda Protestantism-ka runta ah. Afartaas xariiq waxay muujinayaan Protestantism-ka runta ah isagoo ku jira muran ka dhan ah midowga saddex-geesoodka ah ee masduulaagga (Yuudas), bahalka (Katooligga), iyo nebigii beenta ahaa (Protestantism-ka riddada ah).
Gudaha taariikhdaas qarsoon ee isla tan ah ayaa sidoo kale lagu muujiyey xariiqda Jamhuuriyadnimada riddoobay. Gudaha xariiqdaas waxaa lagu matalay muran u dhexeeya xisbiga Dimuqraadiga (masduulaagii) iyo xisbiga Jamhuuriga (sawirka bahalka). Xisbiga Jamhuuriga ayaa ah inuu hormuud ka noqdo samaynta sawirka bahalka, isagoo sidaas yeelayaana wuxuu muujinayaa astaamaha nebiyadeed ee bahalka (baabasiimada). Erayga Ilaah gudaheeda baabasiimada, oo ah boqorka woqooyi isla markaana ah bahalka, waxaa loo siiyey Masar (masduulaagii) abaal ahaan adeegyada la qabtay, maadaama Ilaah u adeegsaday qalab xukun.
Wiilka Aadamow, Nebukhadreesar oo ah boqorkii Baabuloon wuxuu ciidankiisii ka dhigay inay u qabtaan Turos adeeg weyn; madax waluba way bidaartay, garab walubana wuu diirmay; hase ahaatee isaga iyo ciidankiisuba mushahar kama ay helin Turos, adeegga uu iyada kaga soo shaqeeyey aawadiis; sidaas daraaddeed Sayidka Rabbiga ahu wuxuu leeyahay; Bal eeg, dalka Masar waxaan siin doonaa Nebukhadreesar oo ah boqorka Baabuloon; oo isagu wuxuu qaadan doonaa badnaanteeda, oo wuxuu qaadan doonaa dhaceeda, oo wuxuu qaadan doonaa boolideeda; oo taasuna waxay mushahar u noqon doontaa ciidankiisa. Dalka Masar ayaan isaga u siiyey hawshiisii uu kaga soo shaqeeyey, maxaa yeelay, aniga ayay ii shaqeeyeen, ayaa Sayidka Rabbiga ahu leeyahay. Maalintaas waxaan ka dhigi doonaa geeskii reer binu Israa’iil inuu soo baxo, oo adigana waxaan ku siin doonaa af furnaan dhexdooda; oo iyaguna way ogaan doonaan inaan anigu Rabbiga ahay. Yexesqeel 29:18–21.
Nebukadnesar, oo ah boqorka woqooyi ee lagu sheegay qaybtan, waxaa dalka Masar loo siiyey mushahaaradiisa; sidaas daraaddeedna wuxuu tusaale u yahay in maalmaha ugu dambeeya baabasiintu la siinayo Masar, taas oo ah masduulaagii, taas oo ah tobanka boqor, Qaramada Midoobay, kuwaas oo isku raaca inay boqortooyadooda toddobaad bahalka u dhiibaan wakhti yar.
Oo tobanka gees oo aad ku aragtay bahalka dushooda, kuwanu waxay necbaan doonaan naagta dhillada ah, oo waxay ka dhigi doonaan cidla iyo qaawan, oo waxay cuni doonaan hilibkeeda, oo dab bay ku gubi doonaan. Waayo, Ilaah wuxuu qalbigooda geliyey inay doonistiisa fuliyaan, oo ay isku raacaan, oo boqortooyadooda siiyaan bahalka, ilaa erayada Ilaah ay ka rumoobaan. Muujintii 17:16, 17.
Bixintan nebiyadeedkan waxa kale oo lagu muujiyey Daanyeel cutubka kow iyo tobnaad aayadda laba iyo afartan.
Oo wuxuu gacantiisa ku fidin doonaa dalalka sidoo kale; oo dalkii Masarna kama baxsan doono. Daanyeel 11:42.
Baabnimadu waxa uu ka adkaadaa xoogga masduulaagga wakhtiga roobka dambeba, waayo bixintan waxaa la dhammeeyaa “maalinta” Ilaah “ka yeelo geeska reer binu Israa’iil inuu soo baxo.” Waa roobka kan keena in Israa’iilka Ilaah soo baxo, maalintaasina waxay bilaabatay 11 Sebtembar, 2001, taas oo ahayd maalintii dabaysha bari.
Kuwii ka Yacquub ka iman doona way xidid yeelan doonaan; Israa’iilna wuu ubaxi doonaa oo biqli doonaa, oo wejiga dunida oo dhan ayuu midho ka buuxin doonaa. Miyuu isagii u dhuftay sida uu ugu dhuftay kuwii isaga dhuftay? Mise isagii ayaa loo laayay sida loo laayay kuwii isaga lagu laayay? Qiyaas ahaan, markay soo baxdo, waad la doodaysaa; dabayshiisa kululna wuu celiyaa maalinta dabaysha bari. Sidaas daraaddeed xumaanta Yacquub ayaa lagu kafaaro gudi doonaa; oo kanuna waa midhaha oo dhan ee dembigiisa lagu qaadayo; markuu dhagaxyada allabariga oo dhan ka dhigo sidii dhagaxyo nuurad ah oo la burburiyey, geedaha Asheeraah iyo sanamyaduna ma taagnaan doonaan. Ishacyaah 27:6–9.
Masar waxaa loo dhiibaa bahalkii baadariga marka roobka dambe la shubayo. Roobka dambe wuxuu bilaabay inuu dhibco ahaan u da’o markii dabayshii bari, oo matalaysa Islaamka hooggii saddexaad, “la hakiyey,” ama la xannibay 11kii Sebtembar, 2001. Markaas roobkii waxaa lagu bilaabay in lagu qiyaaso, (lagu rusheeyo) reer binu Israa’iil markii ay bilaabeen inay ubaxaan. Marka sharciga Axadda la meel mariyo, marka hooggii saddexaad mar kale yimaado, roobka dambe waxaa la shubaa iyada oo aan qiyaas lahayn. Inta u dhaxaysa 11kii Sebtembar, 2001 iyo sharciga Axadda ee dhawaan imanaya, “xumaantii Yacquub” waa la daahiriyaa, erayga Cibraaniga ah ee “la daahiriyey”na wuxuu ka dhigan yahay “dembi kafaaraggud loo sameeyey”. Marka sharciga Axadda la meel mariyo, bahalkii baadariga waxaa la siiyaa Masar (masduulaagga), sida ay tobankaas boqor sino ula galaan baadarinimada iyaga oo samaynaya suurad caalami ah oo bahalka ah.
Ka hor sharciga Axadda, intii lagu jiray wakhtiga shaabadaynta ee boqolka iyo afar iyo afartan kun, geeska Jamhuuriga ee riddada ahu wuxuu la sameeyaa suurad bahalka isaga oo la kaashanaya geeska Protestant-ka ee riddada ah; khadkaas nebiyadeedna xisbiga Jamhuurigu wuxuu ka adkaadaa xisbiga Dimuqraadiga, waayo xisbiga Dimuqraadigu waa awood masduulaag ah, xisbiga Jamhuuriguna waa awoodda samaysa suuradda baabanimada.
Gudaha taariikhda nebiyadeed ee bahalka dhulka waxaa lagu aqoonsaday dhammaadka xisbiga Dimuqraadiga iyo dhammaadka xisbiga Jamhuuriga. Labadan xisbi waxay sameeyaan geeska Jamhuuriyadda, hase yeeshee waxay muujinayaan halgan gudaha ah oo dhex mara taariikhda oo dhan ee bahalka dhulka. Geeskaas (Jamhuuriga) wuxuu gudihiisa ku siddaa sawir-yar gudaha ah oo ka tarjumaya labada gees ee bahalka dhulka.
Markhaatiga boqortooyadii reer Maaday iyo Faaris, geeskii ugu dambeeyey ayaa soo baxay isagoo ka dheeraa kuwii kale; sidaas oo kale xisbiga Dimuqraaddiga ayaa markii hore ka billowday taariikhda Maraykanka, laakiin dhammaadka xisbiga Jamhuuriga ayaa ka soo baxa isagoo ka sarreeya oo ka adkaada Dimuqraaddiyiinta. Taariikhda roobka dambe, oo bilaabmay Sebtembar 11, 2001, Dimuqraaddiyiinta caalamiyiin ah ee masduulaaggu waxyooday waxay ka soo kaceen yamayska hoose ee Muujintii cutubka kow iyo tobnaad, waxayna dileen Jamhuuriyiinta iyagoo xaday doorashadii 2020. Dagaalkooda ka dhanka ah Trump (iyo Jamhuuriyiinta) wuxuu billowday markii uu ku dhawaaqay musharraxnimadiisa sannadkii 2015, wuxuuna tan iyo markaas ka sii daray oo keliya.
Markii Dimuqraadiyiintu xadeen doorashadii 2020, dabadeedna waxay hirgeliyeen Maxkamadeymihii Pelosi; laakiin markii Trump ku dhawaaqay ololihiisii saddexaad sannadkii 2022, cabsi ayaa ku dhacday Dimuqraadiyiinta, cadhadoodiina way sii korodhay; markaasay ku soo kaceen Trump iyo taageerayaashiisaba iyagoo leh cadho weyn, waayo waxay ogaayeen in wakhtigoodu gaaban yahay. Waxay u dabaaldegeen dhimashadiisa, laakiin markii uu istaagay, cabsi weyn ayaa ku dhacday iyaga.
Oo markay dhammeeyaan maragfurkooda, bahalka ka soo baxa yaamayska aan gunta lahayn ayaa dagaal ku qaadi doona, wuuna ka adkaan doonaa, wuuna dili doonaa. Oo meydadkooduna waxay yaalli doonaan jidka magaalada weyn, taas oo xagga ruuxa looga yeedho Sodom iyo Masar, meesha Rabbigeenna sidoo kale lagu iskutallaabay. Oo kuwa ka mid ah dadyowga iyo qolooyinka iyo afafka iyo quruumaha waxay arki doonaan meydadkooda saddex maalmood iyo badh, mana oggolaan doonaan in meydadkooda qabriyada la geliyo. Oo kuwa dhulka degganuna way ku rayrayn doonaan iyaga daraaddood, wayna farxi doonaan, oo hadiyado ayay isu diri doonaan; maxaa yeelay, labadan nebi waxay silciyeen kuwii dhulka degganaa. Oo saddex maalmood iyo badh dabadeed Ruuxa nolosha ee xagga Ilaah ka yimid ayaa galay iyaga, markaasay cagahooda ku istaageen; cabsi weynina waxay ku dhacday kuwii arkay iyaga. Muujintii 11:7–11.
Muddada tilmaamaysa dhammaadka xisbiga Democratic-ka waxay ka bilaabmaysaa caleema-saarkii Biden ee 2021 ilaa caleema-saarkii Trump ee 2025. Muddadani waxay ku bilaabatay Maxkamadihii Pelosi, kuwaas oo gebi ahaanba ka hor imanayay dastuurka oo dabeecad ahaan si buuxda u siyaasadaysnaa. Taariikhdaas, oo matalaysa dhimashada madaxweynihii lixaad tan iyo wakhtigii dhammaadka ee 1989 ilaa madaxweynihii siddeedaad ee ka tirsan toddobada, waxay ku bilaabatay maxkamado siyaasadeed (Maxkamadihii Pelosi), waxayna ku dhammaanaysaa dhimashada xisbiga Democratic-ka, iyo taxane labaad oo Maxkamadihii Pelosi ah, iyadoo bartilmaameedyadii siyaasadeed la isu rogay.
Sawirka taariikhda waxaa lagu helayaa cutubka kow iyo tobnaad ee Muujintii, kaas oo helay dhammaystirkiisii ugu horreeyey Kacaankii Faransiiska. Kacaankii Faransiisku waa tusaalaha taariikheed ee caadiga ah ee nooca dagaal siyaasadeed ee guillotine-ka, kaas oo lagu garto in hal xisbi talinaya dilo mid kale, dabadeedna isla awooddaas talinaysay la afgembiyo oo iyaduna la silciyo.
Muddada ka bilaabmaysa caleemo-saarkii Biden iyo Maxkamadeymihii Pelosi, ilaa caleemo-saarka labaad ee Trump iyo rogitaankii Maxkamadeymihii Pelosi, waxay tilmaamaysaa dhammaadka xisbiga Dimuqraadiga, waxayna tilmaamaysaa goorta uu Trump mar kale ku celinayo hirgelinta amarro fulineed oo loo sii tusaaleeyey Alien and Sedition Acts. Hirgelinta amarrahaas fulineed waxay bilaabi doontaa Maxkamadeymaha labaad ee Pelosi, waxayna tilmaamaysaa bilowga muddada marka suuradda bahalka si dhab ah loo bilaabayo. Muddadaasu waxay ku dhammaanaysaa dhaqangelinta sharciga Axadda; sidaas darteed muddadu waxay ku bilaabmaysaa amarro fulineed oo la barbar socda Alien and Sedition Acts, waxayna ku dhammaanaysaa sharciga Axadda. Halkaas ayay ku dhammaanaysaa xisbiga Jamhuuriga.
Labadaas waqti ee matalaya gunaanadka xisbiga Democratic ka dibna xisbiga Republican waxay si nebiyaysan isugu xiran yihiin, waxaana lagu metelaa muddada labaatan iyo laba sannadood ah laga bilaabo 1776 ilaa 1798. Muddadaasu waxay leedahay saddex astaamood oo jidka ah; Baaqa Madax-bannaanida ee 1776, saddex iyo toban sannadood dabadeed Dastuurka, waxaana ku xigay Xeerarkii Alien and Sedition ee 1798. Saddexdaas astaamood ee jidka ahi waxay helaan oofintooda khadka xisbiyada Democratic iyo Republican, in kastoo ku-dhaqangelinta astaanta jidka ee labaad iyo tan saddexaad ay ku taal meel kala duwan xariiq kasta.
Waxaannu ku sharraxi doonnaa astaamahan jidka iyo sida ay u rumoobeen maqaalka xiga.
“Waxaa jira laba kooxood oo keliya; Shayddaanku wuxuu ku shaqeeyaa xooggiisa qalloocan ee khiyaanada leh, oo khiyaanooyin xoog leh ayuu ku dabtaa dhammaan kuwa aan runta ku sii waarin, kuwa dhegahooda ka jeediyey runta oo u jeestay sheekooyin been ah. Shayddaanka qudhiisu runta kuma uu waarin; isagu waa sirta dembiga. Dhagartiisa ayuu khaladaadkiisa nafta halliga u ekaysiiyaa run. Taas baa ku jirta awooddooda ay ku khiyaaneeyaan. Waa sababta ay Ruuxaaniyadda, Theosophy, iyo khiyaamooyinka la midka ahi awood sidaas u weyn ugu yeeshaan maanka dadka, maxaa yeelay waa been-abuur runta u eg. Taas baa ah hawlgalka xeeldheer ee Shayddaanka. Wuxuu iska dhigaa Badbaadiyaha dadka, samafalaha jinsiyadda aadanaha, sidaas darteedna wuxuu si ka sii fudud dhibbanayaashiisa ugu jiitaa halaag.”
“Waxaa Erayga Ilaah nooga digaya in feejignaan aan hurdo lahayni ay tahay qiimaha badbaadada. Keliya jidka toosan ee runta iyo xaqnimada ayaynu kaga baxsan karnaa xoogga kan wax duufsada. Laakiin dunidu waa ku dabin gashay. Xirfadda Shaydaanku waxay ku hawlan tahay samaynta qorshayaal iyo habab aan tiro lahayn si uu u fuliyo ujeeddooyinkiisa. Isqariyuhu wuxuu u noqday farshaxan heer sare ah, oo wuxuu ku shaqeeyaa isagoo isu ekaysiinaya malaa’igtii nuurka. Isha Ilaah oo keliya ayaa kala garanaysa khiyaamooyinkiisa uu dunida ugu wasakheynayo mabaadi’ been ah oo halaag leh, kuwaas oo dushooda ka sita muuqaalka wanaag dhab ah. Wuxuu ka shaqeeyaa inuu xaddido xorriyadda diinta, oo uu dunida diinta ku soo geliyo nooc addoonsi ah. Ururro iyo hay’ado, haddii aan lagu dhawrin xoogga Ilaah, waxay ku shaqayn doonaan amarka Shaydaanka si ay dadka ugu hoos geeyaan xukunka dad kale; khiyaano iyo dhagarna waxay yeelan doonaan ekaanta qiiro loo qabo runta iyo horumarinta boqortooyada Ilaah. Wax kasta oo ku jira dhaqankeenna oo aan u furnayn sida maalinta oo kale, waxay ka tirsan yihiin hababka amiirka sharka. Hababkiisa waxaa lagu dhaqmaa xataa dhexdooda kuwa Seventh Day Adventists, oo sheegta inay haystaan runta horumarsan.”
“Haddii dadku ka hor yimaadaan digniinaha Rabbigu u soo diro, xataa waxay noqdaan hoggaamiyeyaal ku jira falal shar ah; raggaas oo kale waxay isku dayaan inay adeegsadaan xuquuqaha gaarka ah ee Ilaah—waxay ku dhiirradaan inay sameeyaan waxa Ilaah qudhiisu samayn doonin marka la doonayo in lagu xukumo maanka dadka. Waxay soo geliyaan hababkooda iyo qorshayaashooda, oo iyagoo Ilaah si qaldan u fahmaya, waxay daciifiyaan rumaysadka kuwa kale ay runta ku qabaan, waxayna keenaan mabaadi’ been ah oo sida khamiirka u shaqayn doona si ay u wasakheeyaan oo u halligaan hay’adahayaga iyo kaniisadahayaga. Wax kasta oo hoos u dhiga fahamka uu qofku ka haysto xaqnimada, iyo sinnaanta, iyo xukunka aan eexda lahayn, xeelad kasta ama amar kasta oo wakiillada aadanaha ee Ilaah gelinaya xukunka maanka aadanaha, waxay dhaawacdaa rumaysadkooda ay Ilaah ku qabaan; waxay nafta ka soocdaa Ilaah, waayo waxay ka leexisaa jidka daacadnimada adag iyo xaqnimada.
“Ilaah ma ansixin doono xeelad kasta oo uu aadamuhu xataa heerka ugu yar ugu taliyo ama ugu dulmiyo walaalkiis bini-aadamka ah. Rajada keliya ee u hadhay aadanaha dhacay waa inay Ciise eegaan oo ay isaga u aqbalaan Badbaadiyaha keliya. Isla marka uu nin bilaabo inuu ragga kale u sameeyo xukun bir ah, isla marka uu bilaabo inuu dadka u xidhxidho oo u kaxeeyo sida maankiisu yahay, wuxuu Ilaah ku sameeyaa sharaf-dhac, wuxuuna khatar geliyaa naftiisa iyo nafaha walaalihiis. Ninka dembiga leh rajo iyo xaqnimo wuxuu ka heli karaa Ilaah oo keliya; mana jiro bini-aadam xaq ah wax ka badan inta uu rumaysad ku leeyahay Ilaah oo uu sii hayo xidhiidhka nool ee isaga la leh. Ubax duurka ka baxa waa inuu xididkiisu ku jiraa ciidda; waa inuu haystaa hawo, sayax, roobab, iyo iftiinka qorraxda. Wuxuu barwaaqoobi doonaa oo keliya marka uu helo faa’iidooyinkan, dhammaanna waxay ka yimaadaan Ilaah. Sidaas oo kale ayay tahay dadka. Waxaynu Ilaah ka helnaa waxa u adeega nolosha nafta. Waxaa laynaga digay inaan dadka isku hallayn, ama aynaan jidhka ka dhigan cududdeena. Habaar baa lagu dhawaaqay kuwa intaas sameeya oo dhan.” The 1888 Materials, 1432–1434.