Dadyow, kuwiinna dunida oo dhan iyo kuwa dhulka degganow, arka marka uu buuraha kor uga taago calamad; oo marka uu buun afuufo, maqla. Ishacyaah 18:3.
Rasuulka loo matalay sidii Eliiyaah oo ku dhawaaqaya farriinta uu Muuse matalo waxaa jidadka ku dila bahal ka soo baxa yamayska aan gunta lahayn. Ka dib markii la tuntay muddo uu matalayo “habaarka” Muuse, kaas oo ah “kala firdhinta” ku qoran Laawiyiintii labaatan iyo lix, ayaa Ruuxa Quduuska ahi galay meydadkooda isagoo soo mara Erayga Ilaah. Markaasay istaagaan, dabadeedna waxay kor ugu kacaan samada. Farriin loo matalay inay samada ku jirto waa injiilka weligiis ah ee saddexda malaa'igood.
Oo haddana waxaan arkay malaa’ig kale oo dhex duulaysa samada, iyadoo haysata injiilka weligiis ah inay ku wacdiso kuwa dhulka deggan, iyo quruun kasta, iyo qabiil kasta, iyo af kasta, iyo dad kasta. Muujintii 14:6.
Ka hor intaan Eliiyaah iyo Muuse samada u kicin, waxay marka hore istaagi lahaayeen cagahooda.
Oo saddex maalmood iyo badh dabadeed Ruuxa nolosha oo xagga Ilaah ka yimid ayaa ku dhex galay iyaga, markaasay cagahooda ku istaageen; cabsi weynna waxay ku dhacday kuwii arkayay. Oo waxay maqleen cod weyn oo samada ka leh iyaga, Korka halkan u soo kaca. Markaasay daruur ku fuuleen xagga samada; cadaawayaashoodiina way daawadeen. Muujintii 11:11, 12.
Nebi kasta wuu waafaqsan yahay nebiyada kale, dhammaantoodna waxay ku midoobaan kitaabka Muujintii. Kitaabka Ezekiel wuxuu barayaa in marka Ruuxu galo dadka, ay cagahooda ku istaagaan.
Oo wuxuu igu yidhi, Wiilka Aadanow, cagahaaga ku istaag, anna waan kula hadli doonaa. Ruuxuna wuu i galay markii uu ila hadlay, oo cagahaygana wuu igu taagay, si aan u maqlo kii ila hadlay. Yexesqeel 2:1, 2.
Yexesqeel wuxuu metelaa dadka Ilaah ee ku jira “maalmaha ugu dambeeya” kuwaas oo dhintay, hase yeeshee ay maqlaan Ilaah oo hadlaya; oo helidda Erayga Ilaahna waxay keentaa joogitaanka Ruuxa Quduuska ah, dabadeedna cagahooda ayay ku istaagaan. Kuwii ku jira Muujintii ee la laayay oo waddada looga tegay in lagu tunto kun iyo laba boqol iyo lixdan maalmood oo astaan ah iyaguna waxay maqlaan Erayga Ilaah, kaas oo Ruuxa Quduuska ah u gudbiya qalbiyadooda iyo maankooda, markaasay cagahooda ku istaagaan. Yexesqeel wuxuu inoo sheegayaa waxa uu yahay Erayga Ilaah ee ay maqlaan, kaas oo isna dib ugu soo nooleeya dhaqdhaqaaqii oo dhan ee ay Muuse iyo Eliiyaah metelaan, kaas oo waddooyinka ku dhintay, oo ka dhiga inay istaagaan.
Gacanta Rabbiga ayaa igu dhacday, oo wuxuu igu bixiyey Ruuxa Rabbiga, wuxuuna i dejiyey bartamaha dooxada lafuhu ka buuxeen. Oo wuxuu igu wareejiyey hareerahooda oo dhan; oo bal eeg, dooxada bannaan waxaa yiil lafihii aad iyo aad u badnaa; oo bal eeg, aad bay u engegnaayeen. Markaasuu igu yidhi, Wiilka Aadanow, lafahanu ma noolaan karaan? Oo anna waan ugu jawaabay, Rabbiyow Ilaahow, adigu waad taqaan. Haddana wuxuu igu yidhi, Lafahan wax ku sii sheeg, oo ku dheh, Lafaha engeganow, ereyga Rabbiga maqla. Sayidka Rabbiga ahu lafahan wuxuu ku leeyahay, Bal eega, waxaan idin gelin doonaa neef, idinkuna waad noolaan doontaan. Oo waxaan idinku dhejin doonaa seedo, waxaanan idinku soo bixin doonaa hilib, oo harag baan idinku dabooli doonaa, oo neef baan idin gelin doonaa, idinkuna waad noolaan doontaan; oo waxaad ogaan doontaan inaan anigu Rabbiga ahay. Sidaas daraaddeed waan wax sii sheegay sidii laygu amray; oo intaan wax sii sheegayay waxaa dhacay sanqadh, oo bal eeg, gariir baa dhacay, oo lafihiina way isu yimaadeen, laftii iyo lafteedii. Oo markaan eegay, bal eeg, seedihii iyo hilibkii baa ku soo baxay, oo haraggiina kor buu ka daboolay; laakiinse neef kuma jirin. Markaasuu igu yidhi, Dabaysha wax u sii sheeg, wax sii sheeg, Wiilka Aadanow, oo dabaysha ku dheh, Sayidka Rabbiga ahu wuxuu leeyahay, Kaalay afarta dabaylood, neefyahow, oo ku afuuf kuwaan la laayay, si ay u noolaadaan. Sidaas daraaddeed waan wax sii sheegay sidii uu igu amray, oo neefkiina wuu soo galay dhexdoodii, wayna noolaadeen, oo cagahooday ku istaageen, iyagoo ciidan aad iyo aad u weyn ah. Markaasuu igu yidhi, Wiilka Aadanow, lafahanu waa reer binu Israa'iil oo dhan; bal eeg, waxay yidhaahdaan, Lafahayagii way engegeen, rajadayadiina way baabba'day; annaga waa nala gooyey. Sidaas daraaddeed wax sii sheeg, oo waxaad ku tidhaahdaa, Sayidka Rabbiga ahu wuxuu leeyahay, Bal eega, dadkaygow, qabuurihiinna waan furi doonaa, oo waxaan idinka soo bixin doonaa qabuurihiinna, oo waxaan idin gelin doonaa dalka Israa'iil. Oo waxaad ogaan doontaan inaan anigu Rabbiga ahay, markaan furay qabuurihiinna, dadkaygow, oo aan idinka soo bixiyey qabuurihiinna, oo aan Ruuxayga idin geliyey, idinkuna waad noolaan doontaan, oo aan idin dejin doono dalkiinna; markaas waxaad ogaan doontaan in aniga Rabbiga ahu aan waxaas ku hadlay oo aan sameeyey, ayaa Rabbigu leeyahay. Yexesqeel 37:1–14.
Daanyeel iyo Yooxanaa waxay matalaan boqol iyo afartan iyo afar kun oo Ilaah leeyahay ee ku jira “maalmaha ugu dambeeya,” kuwaas oo si calaamadaysan loo dilay dabadeedna la sara kiciyey. Yooxanaa wuxuu ku jiray saliid karkaraysa, Daanyeelna godkii libaaxyada. Dhaqdhaqaaqa ahaa farac ka dhashay hooyadiis La’odikiya ayaa si calaamadaysan loo laayaa, dabadeedna waa la sara kiciyaa, sidaas awgeedna wuxuu noqdaa kan siddeedaad oo ka mid ah toddobada. Waa sarakicidda kiniisaddii lixaad, taas oo ahayd Filadelfiya, oo noqota tan siddeedaad, in kastoo aanay kiniisad ahayn ee ay tahay dhaqdhaqaaq. Dhammaadka muddada ay iyagu aas la’aan ku sii jiraan, si ay ugu tuntamaan kuwa dabaaldegaya dhimashadooda, ayay cagahooda ku istaagaan iyagoo ah ciidan xoog badan. Waxay istaagaan maxaa yeelay waxay maqlaan farriin ka timid Erayga Ilaah. Mayd kasta oo jidka yaallay in ka badan saddex sannadood wuxuu qudhmi lahaa ilaa heer ay wixii ka hadhi lahaayeen lafuhu oo keliya yihiin.
“Lafaha engegan waxay u baahan yihiin in Ruuxa Quduuska ah ee Ilaah uu ku neefsado, si ay ficil u galaan, sida sarakicidda kuwii dhintay oo kale.” Bible Training School, December 1, 1903.
Waxaa nalaga doonayaa in aynu ka qaybqaadanno hawsha dib-u-soo-noolaynta nafteenna. Taas waxaynu ku samaynaa in aynu akhrinno, maqalno, oo xajisanno waxyaalaha qoran.
“Soo noolaanshaha cibaadada runta ah ee dhexdeenna ka dhalata waa tan ugu weyn uguna degdegga badan baahiyadeenna oo dhan. In tan la doondoonaa waa inay noqotaa shaqadeenna ugu horraysa.” Selected Messages, buugga 1, 121.
“Ereygii” nebiyadeed ee soo saarta sarakiciddan ka timaadda waayo-aragnimada La’odikiya una gudubta waayo-aragnimada Filadelfiya waxay ka timaaddaa farriin laga helo buugaagta Daanyeel iyo Muujintii.
“Marka si ka sii wanaagsan loo fahmo buugaagta Daanyeel iyo Muujintii, rumaystayaashu waxay yeelan doonaan waayo-aragnimo diineed oo gebi ahaanba ka duwan.” Testimonies to Ministers, 112–114.
Khibradda diinta sharci-ku-dhisan ee La’odikiya waxaa beddela farriin nolol-bixin ah. Farriinta Muujintii Ciise Masiix waa farriinta awooddiisa wax-abuurka, taas oo hubaal ahaan ah xoogga Ilaah ee badbaadada u ah qof kasta oo rumaysta.
“Waa maxay awoodda ay tahay inaan Ilaah ka helno si qalbiyada barafoobay, oo leh keliya diin sharci ku kooban, ay u arkaan waxyaalaha ka sii wanaagsan ee loo diyaariyey—Masiixa iyo xaqnimadiisa! Farriin nolol-bixisa ayaa loo baahnaa si nolol loo siiyo lafaha engegan.” Manuscript Releases, volume 12, 205.
Diinta ku dhisan sharcinimadu waa diin dib-u-dhacday, sida uu matalo ka-leexashadii Adventism-ka ee aasaasyadii sannadkii 1863 iyo wixii ka dambeeyey.
“Qalinkaygii waan dhigayaa, naftaydana salaad baan kor ugu qaadaa, in Rabbigu ku neefsado dadkiisa dib u gurtay, oo la mid ah lafo engegan, si ay u noolaadaan.” General Conference Bulletin, February 4, 1893.
Ciise waa “markhaatiga aaminka ah” ee Muujintii.
Malaa’igta kiniisadda reer La’odikiyaana wax u qor; Waxyaalahan waxaa leeyahay Aamiin, Markhaatiga aamin iyo runta ah, Bilowga uumista Ilaah. Muujintii 3:14.
Walaashu waxay inoo sheegaysaa in Ciise yahay “markhaatiga aaminka ah” ee u soo bandhiga “markhaati toosan” reer La’odikiya oo ku dhintay xadgudubyo iyo dembi, iyo in sida fariinta loo diray dooxada lafaha engegan ee dhintay oo kale, fariintu ay keento gariir.
Waxaan weyddiiyey micnaha gariirka aan arkay, waxaana lay tusay in uu ka dhalan doono markhaatifurka toosan oo ay ku baaqday talada Markhaatiga Runta ah ee loo diray La’odikiyaanka. Tani waxay saamaynteeda ku yeelan doontaa qalbiga kan aqbala, waxayna ku hoggaamin doontaa inuu kor u qaado halbeegga oo uu soo daadsho runta toosan. Qaarna ma qaadi doonaan markhaatifurkan toosan. Way ka kacayaan isaga gees ahaan, taasina waa waxa sababi doona gariir ka dhex dhaca dadka Ilaah.
Waxaan arkay in maragga Markhaatiga Runta ah aan badhkiisna la maqlin. Maragga culus ee masiirka kaniisaddu ku tiirsan yahay ayaa si fudud loo qaddariyay, haddii aan gebi ahaanba la iska indhatirin. Maraggani waa inuu ka dhex shaqeeyaa toobad qoto dheer; kuwa run ahaan u aqbala oo dhan way addeeci doonaan, waana la daahirin doonaa.
“Malaa’igtii waxay tidhi, ‘Dhegaysta!’ Markiiba waxaan maqlay cod u eg qalab badan oo muusiko ah oo dhammaantood si qumman isula jaanqaadaya, macaan oo iswaafaqsan. Wuxuu ka sarreeyey muusiko kasta oo aan abid maqlay, isagoo u muuqday mid ka buuxa naxariis, turid, iyo farxad quduus ah oo kor u qaadaysa. Wuxuu gilgilay jiritaankayga oo dhan. Malaa’igtii waxay tidhi, ‘Eega!’ Markaas ayaa fiirooyinkaygii loo jeediyey kooxdii aan arkay, kuwaas oo si xoog leh loo ruxay. Waxaa la i tusay kuwii aan hore u arkay iyagoo ooyaya oo ku tukanaya silic ruuxeed. Kooxdii malaa’igaha waardiyayaasha ahaa ee ku wareegsanaa waa la labanlaabay, waxaana la huwiiyey hub madaxooda ilaa cagahooda gaadhaya. Waxay u socdeen nidaam qumman, sida ciidan askar ah. Wajiyadoodu waxay muujinayeen halgankii daran ee ay u adkaysteen, loollankii murugada badnaa ee ay soo mareen. Habase yeeshee muuqaalkoodu, oo ay ka muuqato tiiraanyo gudaha ah oo daran, haddana wuxuu iftiimayey iftiinka iyo ammaanta jannada. Waxay gaadheen guusha, taasina waxay ka soo saartay mahadnaqii ugu qotada dheeraa iyo farxad quduus ah oo barakaysan.
“Tirada kooxdan way yaraadeen. Qaar baa la ruxay oo jidka looga tagay. Kuwii dayaca iyo dan-la’aanta ahaa, oo aan ku biirin kuwii guusha iyo badbaadada u qaddarinayay si ku filan oo ay ugu dulqaataan baryid joogto ah iyo halgan ay ugu jiraan, ma ay helin, waxaana looga tagay gudcurka, meelihiina isla markiiba waxaa buuxiyey kuwo kale oo runta qabsaday oo safafka soo galay. Malaa’igta sharka leh weli way ku hareeraysnaayeen, laakiin awoodna kuma ay lahayn iyaga.”
“Waxaan maqlay kuwii huwanaa hubka iyagoo runta si xoog weyn leh u ku dhawaaqaya. Waxay yeelatay saamayn. Qaar badan baa xidhnaa; dumar qaarkood nimankoodu, carruurna qaarkood waalidkood baa xannibay. Kuwii daacadda ahaa ee laga horjoogsaday inay runta maqlaan haddana si hammuun leh bay u qabsadeen. Cabsidii ehelkooda oo dhan way ka baxday, runta oo keliyana iyagaa loo sarraysiiyey. Waxay u gaajaysnaayeen oo u harraadsanaayeen runta; waxay uga qaalisnayd ugana qiimo badnayd nolosha. Waxaan weydiiyey waxa isbeddelkan weyn sababay. Malag baa ku jawaabay, ‘Waa roobka dambe, nasinta ka timaadda hortiisa Rabbiga, qaylada weyn ee malaa’igta saddexaad.’” Early Writings, 270, 271.
Markhaatiga toosan ee La'odikiya ee kicisa ciidan ka dib gariir aad u daran waa farriinta loo diray dooxada lafaha engegan ee dhintay, lafahaasna waxay matalaan farriintii Muuse iyo rasuulkii Eliyaah oo lagu dilay jidka dhexdiisa 18kii Luulyo, 2020, iyagoo uu dilay bahal ka soo baxay yamayska aan gunta lahayn.
“Markhaati toosan waa in loo qaadaa kaniisadahayaga iyo hay’adahayaga, si loo kiciyo kuwa hurda.”
“Marka erayga Rabbiga la rumaysto oo la adeeco, horumar joogto ah ayaa la samayn doonaa. Haddaba aynu imminka aragno baahideenna weyn. Rabbigu inama adeegsan karo ilaa uu nolol ku afuufo lafaha engegan. Waxaan maqlay erayadan oo la yidhi: ‘La’aanta dhaqdhaqaaqa qotoda dheer ee Ruuxa Ilaah ee ku dhaca qalbiga, la’aanta saamayntiisa nolol-siinta ah, runta waxay noqotaa xaraf dhintay.’” Review and Herald, November 18, 1902.
Waxaan muujinnay in afarta calaamadood ee jidka ee matala taariikhda toddobada onkod lagu matalo khad kasta oo dib-u-habayn ah. Taas la xidhiidha waxaa jirta xaqiiqda ah in khad kasta oo dib-u-habayn ah, afarta calaamadood ee jidka mid kastaa uu matalo isla mawduuca nebiyadeed. Muuse, mawduuca calaamad kasta oo ka mid ah afartaas, oo astaan u ahayd toddobada onkod, wuxuu ahaa axdiga lala galay dad la doortay. Daa’uud, wuxuu ahaa sanduuqa Ilaah. Masiixa, wuxuu ahaa dhimasho iyo sarakicid. Milleriyiinta, wuxuu ahaa mabda’a maalin sannad u taagan tahay.
Marka la eego Future for America, waa Islaam. Islaam bishii Sebtembar 11, 2001. Mar kale waxay ahayd Islaam Luulyo 18, 2020 iyada oo la socotay saadaashii fashilantay, niyad-jabkii ugu horreeyey iyo bilowgii wakhtiga dib-u-dhaca. Calaamadda saddexaad ee jidka ee dhalisa ciidan xoog badan oo istaaga waa farriinta afarta dabaylood, taas oo ka dhigan Islaam, “faraska cadhaysan” ee waxsii-sheegidda Kitaabka Quduuska ah.
“Malaa’igahu waxay hayaan afarta dabaylood, kuwaas oo loo metelay sidii faras cadhooday oo doonaya inuu iska goosto oo ku yaaco oogada dhulka oo dhan, isagoo jidkiisa ku sida halaag iyo dhimasho.
“Miyaynu ku seexannaa isla qarka dunida weligeed ah? Miyaynu noqonnaa kuwo caajis ah, qabow, oo meyd ah? Oh, bal in kaniisadahayaga laga helo Ruuxa iyo neefta Ilaah oo lagu afuufay dadkiisa, si ay cagahooda ugu istaagaan oo u noolaadaan. Waxaynu u baahan nahay inaynu aragno in jidku cidhiidhi yahay, iridduna ay ciriiri tahay. Laakiin marka aynu ka gudubno iridda ciriiriga ah, ballaadhkeedu xad ma laha.” Manuscript Releases, volume 20, 216, 217.
Isla markiiba markii Eliyaah iyo Muuse istaagaan, waxaa kor loogu qaadaa samada iyagoo calaamad ahaan.
Oo waxay maqleen cod weyn oo samada ka yimid oo ku leh, Halkan kor u soo kaca. Markaasay waxay samada ugu kaceen daruur; oo cadaawayaashoodii way arkeen. Muujintii 11:12.
Waxaannu maqaalka xiga kaga hadli doonnaa calanka ay matalaan Muuse iyo Eliyaas.