Waxaan maqaal dhowaan ah kaga hadalnay “culeyska dooxada aragga” ee Ishacyaah laba iyo labaatan. Halkaas waxaan ku aqoonsannay “dooxada aragga” inay tahay astaan juqraafiyeed oo muujinaysa kala sooca u dhexeeya La'odikiyaanka iyo Filadelfiyaanka ee “maalmaha ugu dambeeya.” Waxa bikradihii nacasyada ahaa ee La'odikiyaanka ah xidhxidhay xidhmooyin loogu talagalay dababka halaagga waxay ahaayeen “qaansoleyda.” Qaansoleyda waxsii sheegyada Kitaabka Quduuska ah ku jira waxay matalaan Islaamka.

Oo Ilaah wuxuu Ibraahim ku yidhi, Yaanay kula noqon wax murugo leh wiilka aawadiis iyo addoontaadii aawadeed; wax kasta oo Saarah kugu tidhaahdo, codkeeda maqal; waayo Isxaaq ayaa farcankaaga loogu yeedhi doonaa. Oo weliba wiilka addoonta ah waxaan ka dhigi doonaa quruun, maxaa yeelay isaguna waa farcankaaga. Markaasaa Ibraahim aroor hore kacay, oo qaatay kibis iyo sibraar biyo ah, oo siiyey Haagar, isagoo garabkeeda saaray, iyo wiilkiina, dabadeedna iska diray; oo iyana way tagtay, oo waxay ku dhex wareegtay cidlada Bi'ir Shebac. Biyihiina sibraarkii way ka dhammaadeen, markaasay wiilkii geedaha yaryar midkood hoostiisa ku tuurtay. Markaasay tagtay oo meel isaga ka soo horjeedda fadhiisatay meel fog in le'eg inta qaanso lagu gano; waayo waxay tidhi, Yaanan arkin dhimashada wiilka. Oo meel isaga ka soo horjeedda ayay fadhiisatay, codkeediina kor bay u qaadday, wayna ooysay. Markaasaa Ilaah maqlay codkii wiilka; oo malaa'igtii Ilaah ayaa samada kaga yeedhay Haagar, oo ku tidhi, Maxaa ku haya, Haagar? Ha baqin; waayo Ilaah wuxuu maqlay codka wiilka meesha uu joogo. Kac, wiilka kor u qaad, oo gacanta ku hay; waayo waxaan ka dhigi doonaa quruun weyn. Markaasaa Ilaah indhaheeda kala qaaday, oo waxay aragtay ceel biyo ah; markaasay tagtay oo sibraarkii biyo ka buuxisay, oo wiilkiina way waraabisay. Oo Ilaahna wiilkii wuu la jiray; wuuna koray, oo wuxuu deggenaa cidlada, oo wuxuu noqday qaansoole. Bilowgii 21:12–21.

Ismaaciil, oo ahaa wiilkii Haagaar, wuxuu ahaan lahaa aabbaha ummadda Islaamka, waxaana lagu matalay “qaansoley.” Xusitaanka ugu horreeya ee Ismaaciil wuxuu qeexayaa kaalintiisa waxsii-sheegyada Kitaabka Quduuska ah.

Malaa’igtii Rabbiguna waxay iyadii ku tidhi, Bal eeg, uur baad leedahay, oo waxaad dhali doontaa wiil, magiciisana waxaad u bixin doontaa Ismaaciil; maxaa yeelay Rabbigu wuu maqlay dhibaatadaadii. Oo isagu wuxuu ahaan doonaa nin duurjoog ah; gacantiisuna waxay ka gees ahaan doontaa nin kasta, oo nin kasta gacantiisu way ka gees ahaan doontaa isaga; oo wuxuu degganaan doonaa walaalihiis oo dhan hortooda. Bilowgii 16:11, 12.

Quruunta Islaamku waxay “ka gees ahaan doontaa nin kasta,” oo “gacanta nin kastana” waxay “ka gees ahaan doontaa isaga.” Erayga loo tarjumay “duurjoog” waa dameerka carbeed ee duurjoogta ah; sidaas darteed, bilowgiiba Ismaaciil, isagoo astaan waxsii sheegid ah, waxaa lala xiriiriyey “qoyska faraska,” wuxuuna quruun kasta oo dunida ah isugu keeni doonaa inay quruuntiisa ka gees ahaadaan.

Millerite-yadu waxay garteen in saddexda hoog ee Muujintii sagaalaad ay matalaan taariikhda nebiyadeed ee Islaamka, sidaas darteedna waxay si muuqaal ah ugu sawireen Islaamka faras ahaan labadii loox ee quduuska ahaa ee Xabaquuq. Jaantusyadani waxaa “hagaysay gacanta Rabbiga,” waxaana iyaga laga sii sheegay cutubka labaad ee Xabaquuq. In la diido runta ah in Islaamka lagu matalay saddexda hoog ee Muujintii cutubka siddeedaad aayadda saddex iyo tobnaad waa in la diido Ruuxa Waxsii-sheegidda iyo Xabaquuq. Waa diidmo loo jeediyey Kitaabka Quduuska ah iyo Ruuxa Waxsii-sheegidda labadaba.

Oo haddana waan eegay, oo waxaan maqlay malaa’ig hawada dhexe ka duulaysa, iyadoo cod weyn leh ku leh, Hoog, hoog, hoog ha ku dhaco kuwa dhulka deggan, codadka kale ee buunka saddexda malaa’igood aawadood, kuwaas oo weli dhawaaqi doona! Muujintii 8:13.

In runta la diido waa in lagu xidho dababka halaagga, Aadministiguna waxay bilaabeen diidmohooda tartiib-tartiibka ah ee runta sannadkii 1863. Islaamku waa arrinta isu keenta quruumaha dunida oo dhan inta lagu jiro hoogga saddexaad. Midnimadan waxaa la muujiyey Sebtembar 11, 2001, taas oo, maadaama ay tahay calamaddii ugu horraysay ee toddobada onkod, ay khasab tahay inay sidoo kale matasho calamaddii ugu dambaysay ee toddobada onkod. Calamadda ugu dambaysa ee toddobada onkod ee ku jirta “maalmaha ugu dambeeya” waa sharciga Axadda, markaasaa hoogga saddexaad si dhakhso ah u yimaadaa. Awoodda ka cadhaysiisa quruumaha waa Islaamka, oo maalmaha ugu dambeeya Islaamku wuxuu quruumaha ka cadhaysiiyey Sebtembar 11, 2001, hase ahaatee isla mar ahaantaana waa la “xakameeyey.” Waqtigaas roobkii dambe wuxuu bilaabay inuu si horudhac ah u da’ayo ka hor daadinta buuxda ee dhacda marka aroosaddu isdiyaariso.

“Waqtigaas, iyadoo hawsha badbaadintu soo gebogeboobayso, dhib ayaa dunida ku iman doona, quruumuhuna way cadhoon doonaan, hase yeeshee waa la xakamayn doonaa si aanay u horjoogsan hawsha malaa’igta saddexaad. Waqtigaas ‘roobka dambe,’ ama soo-celinta ka timaadda hortiisa Rabbiga, ayaa iman doona, si uu xoog u siiyo codka weyn ee malaa’igta saddexaad, oo uu quduusiinta ugu diyaariyo inay istaagaan wakhtiga toddobada belaayo ee ugu dambeeya la shubi doono.” Early Writings, 85.

11-kii Sebtembar, 2001, waxaa billowday xukunka kuwa nool; quruumihii way ka cadhoodeen weerarkii Islaamku ku qaaday Maraykanka, waxaana bilaabmay inuu da’o roobkii dambe. Xukunku wuxuu ka bilaabmaa guriga Ilaah, xukunka guriga Ilaahna wuxuu ku dhammaadaa qalalaasaha sharciga Axadda; markaas dabadeedna waxaa bilaabma xukunka adhiga kale ee Ilaah. Wax badan ayaa ku lammaan runtaan ugu muhimsan, laakiin runahan si wanaagsan ayaa loogu diiwaangeliyey taxanaha, Habakkuk’s Tables. Waxay ahayd muhiim in waxyaalahan halkan lagu dhigo maqaalka ka hor intaanan ku noqon qiso-socodka Muujintii kow iyo tobnaad.

Saacaddaas qudheedna waxaa dhacay dhulgariir weyn, oo tobankii meelood meel magaalada ka mid ahi way dhacday, oo dhulgariirkaas waxaa ku dhinteen toddoba kun oo nin; kuwii hadhayna way cabsadeen, oo ammaan bay siiyeen Ilaaha samada. Hoogga labaad waa dhammaaday; oo bal eeg, hoogga saddexaad dhaqso buu u imanayaa. Muujintii 11:13, 14.

“Dhulgariirkii weynaa” ee calaamadeeyey afgembigii qaran ee Faransiiska intii lagu jiray Kacaankii Faransiiska wuxuu matalaa afgembiga Maraykanka marka sharciga Axadda la meel mariyo. Riddo qaran waxaa ku xigi doona hallig qaran, oo marka Maraykanku halligmo dhulka oo dhan ayaa ilaa salka loo ruxi doonaa; sidaas daraaddeed astaanta “dhulgariirka.” Markaas “hoogga saddexaad si dhaqso ah ayuu u imanayaa.” Islaam waxaa lagu aqoonsaday labada loox ee quduuska ah inuu yahay hooggii kowaad iyo kii labaad ee Muujintii sagaalaad, oo haddii hooggii kowaad uu yahay Islaam iyo hooggii labaadna uu yahay Islaam, markaas hoogga saddexaadna waa inuu noqdaa Islaam, waayo wax waxaa lagu adkeeyaa markhaatifurka laba. Maraykanka mar kale ayaa Islaam ku dhufan doonaa marka sharciga Axadda la meel mariyo.

Iyadoo ka hadlaysa dooxadii lafaha ee Yexesqeel, Sister White waxay qortay sidan soo socota.

“Malaa’igtu waxay hayaan afarta dabaylood, oo loo metelay sida faras cadhooday oo doonaya inuu iska goosto oo ku cararo dusha dhulka oo dhan, isagoo jidkiisa ku sida halaag iyo dhimasho.

“Miyaynu ku seexannaa isla qarka dunida weligeed ah? Miyaynu noqonnaa kuwo caajis ah, qabow, oo dhintay? Alla bal in kaniisadahayaga aynu ku lahaanno Ruuxa iyo neefta Ilaah oo lagu neefsaday dadkiisa, si ay cagahooda ugu istaagaan oo u noolaadaan. Waxay inoo baahan tahay inaynu aragno in jidku cidhiidhi yahay, oo albaabkuna ciriiri yahay. Laakiin markaynu ka gudubno albaabka ciriiriga ah, waasicnimadiisu waa mid aan xad lahayn.” Manuscript Releases, volume 20, 217.

Farriinta “afarta dabaylood” ee sara kicisa labada nebi ee Muujintii kow iyo tobnaad waa farriinta faraska cadhaysan ee waxsii sheegidda Kitaabka Quduuska ah, sida loogu matalay markhaatifurka kitaabiga ah oo dhan, iyo weliba sida muuqaal ahaan loogu sawiray labada loox ee quduuska ah ee Xabaquuq. Farriinta Eliiyaah iyo Muuse cagahooda ku taagta waa farriinta hoogga saddexaad ee si dhaqso leh u yimaada dabadeed markay cagahooda ku istaagaan; waayo marka sharciga Axadda yimaado, oo Islaamku mar kale wax ku dhufto, Muuse iyo Eliiyaah waxaa kor loogu qaadaa inay calan u noqdaan quruumaha.

Musiibada saddexaad ee Islaamku sidoo kale waa buunkii toddobaad. Bilowgii dhawaaqa buunkii toddobaad wuxuu ahaa Oktoobar 22, 1844, markii xukunkii uu bilaabmay.

Laakiin wakhtiyada codka malaa’igta toddobaad, markuu bilaabo inuu buunkii afuufo, qarsoodiga Ilaah waa la dhammaystiri doonaa, sida uu ugu sheegay addoommadiisa nebiyada. Muujintii 10:7.

“Maalmaha codka malaa’igta toddobaad” waa maalmaha xukunka baarista, kaas oo bilaabmay Oktoobar 22, 1844. Markaasaa xukunkii kuwii dhintay bilaabmay. Marka hoogga saddexaad degdeg u yimaado, afuufiddii buunka toddobaad mar kale ayaa la calaamadeeyaa. Afuufiddan ma aha bilowga xukunka baarista, balse waa dhammaadka xukunka reerka Ilaah, iyo bilowga xukunka adhiga kale ee Ilaah.

Markaasaa malaa’igtii toddobaad buunkii afuuftay; oo waxaa samada ka yeedhay codad waaweyn oo leh, Boqortooyooyinkii dunidan waxay noqdeen boqortooyooyinka Rabbigeenna iyo Masiixiisa; oo isagu wuxuu xukumi doonaa weligiis iyo weligiisba. Oo afarta iyo labaatankii oday, oo carshiyadooda ku hor fadhiyey Ilaah, ayaa wejiyadooda ku dhacay, oo Ilaah caabuday, iyagoo leh, Waannu kugu mahadnaqaynaa, Sayidow Ilaaha Qaadirka ahow, kan jira, oo jiray, oo iman doona; maxaa yeelay, waxaad qaadatay xooggaaga weyn, oo waxaad bilowday inaad xukunto. Muujintii 11:15–17.

“Qarsoodiga Ilaah” waa Masiixa inagu dhex jira, rajada ammaanta, taas oo dhammaata muddada wakhtiga ah ee Muuse iyo Eliyaah ay istaagaan oo lagu sara kiciyo farriin ka timaadda Erayga Ilaah oo aqoonsanaysa Islaamka. Haddii farriinta la aqbalo, waxay naf ku xidhaa bakhaarka samada; laakiin kuwa diida farriinta, waxay u tahay farriinta qaansoleyda Islaamka oo iyaga xidhxidha xidhmooyin si loogu gubo dababka halaagga. Farriinta buunka toddobaad waxay shaabadaysaa boqol iyo afar iyo afartan kun ka hor inta aan kor loo qaadin sida calan si ay u soo ururiyaan adhiga kale ee Ilaah. Labada nebi ee la sara kiciyey waa in marka hore la shaabadeeyaa ka hor intaan dunida loo digi karin.

“Shaqada Ruuxa Quduuska ahu waa inuu dunida ku qanciyo dembi, xaqnimo, iyo xukun. Dunida waxaa keliya lagu digi karaa markay aragto kuwa runta rumaysan oo runta lagu quduus yeelay, iyagoo ku dhaqmaya mabaadi’ sare oo quduus ah, isla markaana si heer sare oo sarraysa u muujinaya xariiqda kala soocidda u dhexaysa kuwa xajiya amarrada Ilaah iyo kuwa cagahooda hoostooda ku tumanaya. Quduus-yeelidda Ruuxu waxay calaamad u tahay farqiga u dhexeeya kuwa haysta shaabadda Ilaah iyo kuwa xajiya maalin nasasho oo been-abuur ah. Marka imtixaanku yimaado, waxaa si cad loo muujin doonaa waxa ay tahay calaamadda bahalku. Waa xajinta Axadda. Kuwa, kaddib markay maqleen runta, haddana sii wada inay maalintan u tixgeliyaan quduus, waxay xambaarsan yihiin saxiixa ninka dembiga, kii ku fikiray inuu beddelo wakhtiyo iyo sharciyo. Bible Training School, December 1, 1903.”

Marka boqolka afartan iyo afarta kun kor loo qaado sidii calan quruumaha loo taagay, quruumuhu way cadhoon doonaan. Awoodda ka cadhaysiisa quruumaha ee ku jirta wax sii sheegidda Kitaabka Quduuska ah waa Islaamka. Islaamku mar kale ayuu ku dhuftan doonaa Maraykanka xilliga sharciga Axadda.

Oo quruumihii way cadhoodeen, cadhadaadiina way timid, iyo wakhtigii kuwii dhintay in la xukumo, iyo in aad ajar siiso addoommadaada nebiyada ah, iyo quduusiinta, iyo kuwa magacaaga ka cabsada, kuwa yaryar iyo kuwa waaweynba; iyo in aad halligto kuwa dhulka halliga. Macbudkii Ilaahna samada waa laga furay, oo macbudkiisiina waxaa lagu arkay sanduuqii axdigiisa; waxaana dhacay hillaacyo, iyo codad, iyo onkodad, iyo dhulgariir, iyo roobdhagax weyn. Muujintii 11:18, 19.

Kadib taxanahan dhacdooyinka nebiyadeed, Yooxanaa wuxuu soo bandhigayaa kaniisadda kuwa noqon doona calanka.

Oo samooyinka waxaa ka muuqday calaamad weyn; naag qorraxda huwan, dayaxuna cagaha hoostooda ku jiro, madaxeedana waxaa saarnaa taaj laba iyo toban xiddigood ah. Iyadoo uur leh ayay qaylisay, iyada oo foolanaysa oo xanuunaysa si ay u dhasho. Muujintii 12:1.

Halkan kiniisaddii la laayay, la tuntay, la sara kiciyey, dabadeedna samada loo qaaday iyadoo calanka Ilaah ku ifayo ammaanta qorraxda. Waxay dul taagan yihiin dayaxa, kaas oo ka dhigan hooska laba-iyo-tobanka xiddigood ee saaran taajkooda. Hoosku waa laba-iyo-tobankii qabiil ee Israa’iiltii hore, kuwaas oo tusaale u ahaa oo ka tarjumayay laba-iyo-tobankii xer ee ah laba-iyo-tobanka xiddigood ee ku jira taajkeeda. Bilowgii Israa’iiltii hore ayaa sawirka ku tusaalaynaya dhammaadka Israa’iiltii hore.

Naagtii waxay ku dhowdahay inay dhasho ilmo; taas oo tilmaamaysa dhalashadii Masiixa dhammaadkii Israa’iiltii hore, hase yeeshee hadda waxay ka dhigan tahay dhalashada dadka aan Yuhuudda ahayn ee ka soo baxa Baabuloon oo ku biira boqol iyo afartan iyo afar kun. Isla marka Eliyaas iyo Muuse loo sara kiciyo sidii calan, waxay dhashaa adhiga kale ee Ilaah oo ka jawaabi doona calanka.

“Dunida waxa keliya oo looga digi karaa” iyadoo la arko boqolka iyo afar iyo afartan kun oo kor loo qaaday sida calamad ahaan intii lagu jiray qalalaasaha ka bilaabma sharciga Axadda ee Maraykanka. Kuwii Baabuloon ka soo baxa oo la istaaga boqolka iyo afar iyo afartan kun waxaa lagu matalaa sida dadkii badnaa. Labadaas kooxood ee ku yaal Muujintii toddobaad waxaa lagu matalay Muuse iyo Eliyaah buurta Isbeddelka Muuqaalka, oo kaniisadda Ilaah ee guulaysatay ee la sara kiciyo oo kor loo qaado sida calamad ahaan waxay isu timaaddaa adhiga kale ee Ilaah oo markaas weli ku jira Baabuloon inta lagu jiro wakhtigaas ugu dambeeya ee qalalaasaha.

Maqla erayga Rabbiga, kuwiinna hadalkiisa ka gariira; Walaalihiinna idin necbaa, oo magacayga aawadiis idiin eryay, waxay yidhaahdeen, Rabbiga ha la ammaano; laakiinse isagu wuxuu u muuqan doonaa farxaddiinna, iyaguna way ceeboobi doonaan. Cod buuq ah ayaa magaalada ka imanaya, cod macbudka ka imanaya, codka Rabbiga oo cadaawayaashiisa abaalgudkooda siinaya. Intaanay foolan ayay dhashay; intaan xanuunkeedii iman ayay wiil umushay. Bal yaa waxaas oo kale maqlay? yaa waxyaalahan oo kale arkay? Dhul ma hal maalin baa wax ku dhali doona? mise quruun mar keliya baa dhalan doonta? waayo, Siyoon isla markii ay foolatay ayay carruurteedii dhashay. Rabbigu wuxuu leeyahay, Miyaan gaadhsiinayaa dhalmada, oo aanan umulin? Rabbigu wuxuu leeyahay, Miyaan aniga oo umulinaya xidhayaa uurka? wuxuu leeyahay Ilaahaagu. Yeruusaalem la reyreeya, oo iyada la farxa, kuwiinna oo dhammu iyada jecelow; iyada farxad ula reyreeya, kuwiinna oo dhammu iyada u baroordiiqow; inaad nuugtaan, oo aad ka dheregtaan naasaha qalbiqabowgeeda; inaad caanaha u lisataan, oo aad ku faraxdaan badnaanta ammaanteeda. Waayo, Rabbigu wuxuu leeyahay, Bal eega, waxaan nabad ugu fidin doonaa sida webi oo kale, oo ammaanta quruumaha sida durdur qulqulaya oo kale; markaas waad nuugi doontaan, dhinacyadeeda ayaa laydinku qaadi doonaa, oo jilbaheeda ayaa laydinku lulaayi doonaa. Sida mid hooyadiis qalbiqaboojiso ayaan anna idiin qalbiqaboojin doonaa; oo Yeruusaalem baa laydinku qalbiqaboojin doonaa. Oo markii aad tan aragtaan, qalbigiinnu wuu farxi doonaa, lafihiinnuna waxay u soo bixi doonaan sida geed doog ah; oo gacanta Rabbiga waxaa lagu garan doonaa addoommadiisa xaggooda, cadhadiisana cadaawayaashiisa xaggooda. Ishacyaah 66:5–14.

Kuwa dhashay markay samada u koraan waa kuwa ay eryeen walaalahood oo necbaa. Walaalahoodii necbaa oo ku farxay dhimashadooda waa kuwa yidhaahda inay Yuhuud yihiin, laakiin aan ahayn. Iyagu waa kuwa sunagogga Shayddaanka ee si nebiyaysan ugu sujuudi doona cagaha astaanta ka kooban “kuwa reer binu Israa’iil ee la eryay.”

Oo calan buu quruumaha u taagi doonaa, oo wuxuu soo ururin doonaa kuwa Israa’iil laga eryay, oo wuxuu kuwii Yahuudah ku kala firidhsanaa afarta geesood ee dhulka ka soo wada ururin doonaa. Ishacyaah 11:12.

“Waxaad u malaynaysaa in kuwa ku sujuudaya quduusiinta cagahooda hortooda (Muujintii 3:9) ay ugu dambaynta badbaadi doonaan. Halkan waa inaan kugu khilaafo; waayo, Ilaah wuxuu i tusay in kooxdani ahaayeen Adventistayaal qiraad ahaan uun ah, kuwaas oo dib uga dhacay, oo ‘markale iskutallaabta ku qodbay Wiilka Ilaah nafsaddooda, oo ceebo cadna geliyey.’ Oo ‘saacadda imtixaanka’ ee weli iman doonta, taas oo lagu muujin doono qof walba dabeecaddiisa runta ah, waxay ogaan doonaan inay weligood lumiyeen badbaadada; oo iyagoo murugo ruuxeed ku hafan, ayay quduusiinta cagahooda hortooda ku sujuudi doonaan.” Word to the Little Flock, 12.

Kii dheg leh, ha maqlo waxa Ruuxu ku leeyahay kiniisadaha.