Markii masaalkii tobanka bikradood uu ku rumoobay taariikhda Milleriyiinta, waxay dhacday intii lagu jiray farriintii malaa’igta labaad. Farriinta malaa’igta labaad waxay ka dhigan tahay laba farriimood oo kala duwan, labadaba muddada ay daboolayaan iyo cidda loogu talagalay ee farriinta la gaadhsiinayo. Farriinta malaa’igta labaad waxaa loo jeediyey kaniisadihii Protestant-ka ee markaas dib ugu noqday Rooma oo noqday gabdhihii Baabuloon. Qayladii Habeenbarka waxaa loo jeediyey Milleriyiintii hurday. Farriintii kowaad waxaa loo jeediyey bannaanka Milleriyiinta, tan labaadna gudaha. Tani waxay maalmaheenna ugu rumoobi doontaa si xaraf ahaan ah.

Farqiga ay tahay in la xuso ku-noqoshada maalmaheenna ka muuqata waa in bilowgii Adventism-ka farriintii malaa’igta labaad ay marka hore u baxday kuwa Millerites-ka ka baxsan, dabadeedna qaybta labaad ee farriintu ay u gashay kuwa Millerites-ka dhexdiisa. Dhammaadka Adventism-ka, marka masalku mar kale soo noqdo, sidaas oo kale farriintii malaa’igta labaadna way soo noqotaa. Waxaa si toos ah noogu sheegay tan in ka badan dhawr jeer. Laakiin dabeecadda laba-geesoodka ah ee farriinta ayaa dhammaadka rogmata. Farriinta kowaad waxay aaddaa Adventism-ka, tan labaadna kuwa Adventism-ka dibaddiisa jooga. Waxaa naloo sheegay in shaqada iyo farriinta uu matalayo malaa’igta Muujintii siddeed iyo tobnaad ay tahay ku-celin farriintii malaa’igta labaad.

“Nebigu wuxuu leeyahay, ‘Waxaan arkay malaa’ig kale oo samada ka soo degaysa, iyadoo leh amar weyn; oo dhulkana waxaa iftiimiyey ammaanteedii. Oo cod xoog leh ayay si xoog badan ugu qaylisay, iyadoo leh, Baabuloon tii weynayd way dhacday, way dhacday, oo waxay noqotay hoyga jinniyada’ (Muujintii 18:1, 2). Tani waa isla farriintii uu bixiyey malaa’igtii labaad. Baabuloon way dhacday, ‘waayo, quruumaha oo dhan waxay ka cabbisay khamriga xanaaqa sinooyinkeeda’ (Muujintii 14:8). Waa maxay khamrigaasu?—Waa caqiidooyinkeeda beenta ah. Waxay dunida siisay sabti been ah halkii ay ka siin lahayd Sabtida amarka afraad, waxayna ku celcelisay beentii Shayddaan markii ugu horraysay Xaawo ugu sheegay Ceeden—ahmiyadda dabiiciga ah ee nafta. Khaladaad badan oo isla qoyskaas ah ayay meel fog iyo meel dhowba ku faafisay, iyadoo ‘amarrada dadka u dhigaysa sida caqiidooyin’ (Matayos 15:9).

“Markii Ciise bilaabay hawshiisii guud, wuxuu macbudka ka nadiifiyey xumaantii quduus-darrada ahayd ee lagu nijaaseeyey. Falalkii ugu dambeeyey ee hawshiisa waxaa ka mid ahaa nadiifintii labaad ee macbudka. Sidaas oo kale, hawsha ugu dambaysa ee digniinta dunida, laba baaq oo kala duwan ayaa loo jeediyaa kaniisadaha. Farriinta malaa’igta labaad waa, ‘Baabuloon way dhacday, way dhacday, magaaladaas weyn, maxaa yeelay waxay quruumaha oo dhan ka waraabisay khamriga cadhada sinadeeda’ (Muujintii 14:8). Oo qaylada weyn ee farriinta malaa’igta saddexaad dhexdeeda cod ayaa samada laga maqlaa isagoo leh, ‘Dadkaygow, ka soo baxa iyada, si aydaan dembiyadeeda ula wadaagin, oo aydaan belaayooyinkeeda u qaadan. Waayo, dembiyadeedu waxay gaadheen ilaa samada, oo Ilaahna xumaatooyinkeedii wuu soo xusuustay’ (Muujintii 18:4, 5).” Selected Messages, buugga 2aad, 118.

Farriinta malaa’igta labaad bilowgii Adventism-ka waa isla farriinta lagu matalay malaa’igta Muujintii siddeed iyo tobnaad, digniintaasna waxa ku jira laba cod oo ku dhawaaqaya farriin. Codka koowaad waxa la dhawaaqaa marka dhulku ku iftiimo ammaantiisa, aayadda afraadna Yooxanaa wuxuu maqlay cod kale oo leh, “ka soo baxa iyada.”

Taariikhda Millerite-ka dhexdeeda, baaqii ka bixidda Baabuloon ayaa yimid marka hore, farriintii loo dirayna Millerite-yada waxay timid marka labaad. Muujintii siddeed iyo tobnaad, waa codka labaad, ama farriinta labaad, tan la hadlaysa kuwa ka baxsan Adventism-ka. Iyadoo ay weheliso caddeynta ah in ay jiraan “laba baaq oo kala duwan oo loo jeediyey kaniisadaha,” waxaan kaloo aragnaa in labadii jeer ee Masiixu macbudka nadiifiyey (bilowgii iyo dhammaadkii adeeggiisa) ay sidoo kale yihiin sawir muujinaya bilowga iyo dhammaadka Adventism-ka.

Bilowgii Adventism-ku wuxuu muujiyey daahirinta shaqaalihii ka qayb qaatay dhismaha aasaaskii William Miller loo adeegsaday inuu dhiso. Aasaaskaas waxaa la dhammaystiray dhammaadkii farriintii malaa’igta labaad, waayo imaatinkii malaa’igta saddexaad 22-kii Oktoobar, 1844, runta ka kooban aasaaska Adventism-ka ayaa loo suurtageliyey in la fahmo, kuwa doonaya inay maqlaan aawadood.

Hawsha dhismaha aasaaska waxay ku soo dhammaatay gunaanadkii taariikhda malaa’igta labaad, markii “laba baaq oo kala duwan loo jeediyey kaniisadaha.” Baaqa koowaad wuxuu ahaa mid ka baxsan Milleriyiinta, kan labaadna wuxuu u yiil Milleriyiinta. Laakiin bilow kale oo waafaqsan bilowga Adventism-ka waa adeegiddii Masiixa markii ugu horraysay ee uu macbudkiisa nadiifiyey. Tusaalaha nebiyadeed ee macbudka la nadiifinayo wuxuu calaamadaynayaa daahirin ka dhacaysa bilowga iyo dhammaadka adeegiddiisa, taas oo iyaduna astaan u ah daahirinta Adventism-ka bilowgiisa iyo dhammaadkiisa. Labadii jeer ee Masiixu macbudka nadiifiyey waxay la jaanqaadaan bilowga iyo dhammaadka Adventism-ka, laakiin farriintiisu waxay ku koobnayd oo keliya dadkiisii axdiga kuwaas oo ku jiray geeddi-socod ay si weligood ah isaga furayaan Ilaah.

Bilowgii Adventismku waxa uu soo bandhigay farriin ku dhawaaqaysay furitaanka xukunka, dhammaadka Adventismkuna waxa uu ku dhawaaqayaa dhammaadka xukunka. Ciise macbudka ayuu nadiifiyey markii ugu horraysay, wuxuuna Yuhuudda ku canaantay inay gurigiisa ka dhigeen bohoshii tuugagta; laakiin nadiifintii labaad ee macbudku waxay ahayd “falalkii ugu dambeeyey ee adeeggiisa.” Dhammaadkii adeeggiisa, mar dambe Yuhuudda uguma uu sheegin inay gurigii Aabbihiis ka dhigeen bohoshii tuugagta; markaas ayuu u sheegay in gurigoodii “looga tegey isagoo cidlo ah.”

Dhanka kale, caabudayaal ka kala yimid quruun kasta waxay doondoonayeen macbudkii loo quduusyeeyey cibaadada Ilaah. Isagoo ku dhalaalaya dahab iyo dhagaxyo qaali ah, wuxuu ahaa muuqaal qurux iyo haybad leh. Laakiin Yehowah mar dambe lagama heli jirin qasrigaas bilicda badan. Israa’iil qaran ahaan way iska furtay Ilaah. Markii Masiixu, dhammaadka dhow ee adeeggiisii dhulka, markii ugu dambaysay eegay gudaha macbudka, wuxuu yidhi, “Bal eega, gurigiinna waa laydiin cidleeyey.” Matayos 23:38. Ilaa markaas wuxuu macbudka ugu yeedhi jiray guriga Aabbihiis; laakiin markii Wiilka Ilaah ka baxay darbiyadaas, joogitaanka Ilaah weligiisba waa laga qaaday macbudkii loo dhisay ammaantiisa.” Falimaha Rasuullada, 145.

Macbudkii uu bilowgii daahiriyey wuxuu ka duwanaa macbudkii uu dhammaadkii daahiriyey. Macbudkii kowaad wuxuu ahaa gurigii Aabbihiis, laakiin macbudkii labaad wuxuu ahaa gurigii Yuhuudda. Rabbigu wuxuu bilowgii axdi la galay Adventism, Adventist-yaduna waxay noqdeen wadaaddo ku jira macbudkiisa. Dhammaadka Adventism-na, mar dambe wadaaddo ma ahaan doonaan, gurigooduna waa la cidlayn doonaa.

Malaa’igta labaad wuxuu metelaa laba farriimood. Tani waa mid ka mid ah sababaha farriinta loogu muujiyey sidii Baabuloon oo laba jeer dhacaysa. Tani ma aha sababta ugu weyn ee ku dhawaaqidda laba jeer lagu celceliyey ee dhicitaankii Baabuloon, hase yeeshee waa mid ka mid ah sababaha. Sidee bay u yihiin laba farriimood?

Malaa’igii labaad wuxuu yimid isagoo jawaab u ah diidmada farriintii malaa’igta koowaad. Markii saadaashii fashilantay, taas oo 1843 ku aqoonsanaysay dhammaadka waxsii sheegidda 2300-ka sannadood, kaniisadaha Protestant-ku waxay adeegsadeen farriinta khaldan si ay u diidaan farriintii Miller. Farriintii Miller waxay ahayd farriintii malaa’igta koowaad. Markii la diiday, kaniisadaha Protestant-ka, oo ahaa kaniisaddii Ilaah ee cidlada ku jirtay in ka badan 1260 sano, waa la diiday oo waxay noqdeen gabadh Baabuloon ah. Halkaas ayaana malaa’igtii labaad ku timid farriinteedii.

Waxaa ku jira qodobo aad u muhiim ah oo la xiriira waxyaalaha kala duwan ee taariikhdan aynu ka fiirsanayno. Waxaa jira ugu yaraan hal qodob oo ay khasab tahay in si tartiib ah loo horumariyo, waayo hubaal ahaan wuxuu gacan ka geysanayaa fahamka farriinta Muujintii Ciise Masiix ee hadda la furfurayo. Sababtaas awgeed, waxaan halkan ku darayaa tuduc aad u muhiim ah oo ku saabsan taariikhdaas. Waa laba cutub oo aan tilmaamayo, hase ahaatee waxaa sidoo kale jira cutub saddexaad oo muhiim ah oo u dhexeeya labadaas cutub. Haatan kuma darin tan si aan u xaddido baaxadda tixgelinteenna.

Markaad akhrinayso, fiirso malaa’igta lala hadlayo, raadi habka imtixaanka ee si tartiib-tartiib ah u socda, oo ku xusuuso baaragaraafka koowaad in astaamaha nebinnimada ee malaa’igta Muujintii siddeed iyo tobnaad ay sidoo kale yihiin astaamaha malaa’igta kowaad. Fiirso in iskutallaabta lagu qodbo mid ka mid ah farriimaha ay tahay in Masiixa la qodbo, oo fiirso in saddexda malaa’igood dhammaantood loo soo bandhigay sidii malaa’ig keliya, laakiin farriinta Qaylada Saqda Dhexe ay tahay tiro badan oo malaa’ig ah.

“Waxaa la i tusay xiisihii ay samada oo dhammu u qabtay hawshii ka socotay dhulka dushiisa. Ciise wuxuu amar siiyey malaa’ig xoog badan oo awood leh inay soo degto oo uga digto dadka dhulka deggan inay isu diyaariyaan imaatinkiisa labaad. Waxaan arkay malaa’igtii xoogga badnayd iyadoo ka tagaysa hortii Ciise ee samada. Horteeda waxaa socday iftiin aad u dhalaalaya oo sharaf leh. Waxaa la ii sheegay in hawshoodu ahayd inay dhulka ku iftiimiso ammaanteeda, oo dadka uga digto cadhada Ilaah ee soo socota. Dad badan ayaa iftiinka aqbalay. Qaar waxay u ekaayeen kuwo aad u murugoobay, halka qaar kalena ay faraxsanayeen oo rayrayn ku jireen. Iftiinka waxaa lagu shubay dadka oo dhan, laakiin qaar waxay keliya galeen saamaynta iftiinka, mana ayan si qalbi leh u aqbalin. Hase ahaatee, kuwii wada aqbalay waxay wejiyadooda u jeediyeen xagga samada, oo Ilaah bay ammaaneen. Qaar badan waxaa ka buuxsamay cadho weyn. Wadaaddo iyo dadkuba waxay la midoobeen kuwa xunxun, oo si adag uga hor yimaadeen iftiinkii ay malaa’igta xoogga badani ifisay. Laakiin kuwii wada aqbalay way ka go’een dunida, oo aad bay isugu midoobeen.”

“Shayddaanka iyo malaa’igtiisu waxay si aad ah ugu mashquulsanaayeen inay maankiinna ka jeediyaan iftiinka dhammaan intii ay kari kareen. Kooxdii diiddayna waxaa looga tegey gudcur. Waxaan arkay malaa’igtii iyadoo danaynta ugu qotada dheer kula socota kuwa isku sheegaya dadka Ilaah, si ay u diiwaangeliso dabeecadda ay muujiyeen markii farriintii samada ka timid loo soo bandhigay. Oo markii aad u badan oo ka mid ah kuwii qirtay inay Ciise jecel yihiin ay farriintii samada kaga jeesteen quudhsi, jeesjees iyo nacayb, malaa’ig leh warqad duuban oo gacanta ku haysaa waxay qortay diiwaankaas ceebta leh. Samada oo dhammu waxaa ka buuxsamay cadho quduus ah, maxaa yeelay Ciise waxaa xaqiray kuwii isku sheegay inay yihiin kuwa raacsan.”

“Waxaan arkay niyad-jabkii kuwii wax aaminsanaa. Iyagu ma ay arkin Rabbigood xilligii la filayay. Waxay ahayd qasdiga Ilaah inuu mustaqbalka qariyo, oo uu dadkiisa keeno meel go’aan laga gaaro. Haddii aan la gaadhin xilligan, shaqadii Ilaah u qoondeeyey lama ay rumoobeen. Shayddaanku wuxuu maskaxda dad aad u badan u hor kaxaynayay meel fog oo mustaqbalka ah. Wakhti la dhawaaqay oo Masiixu soo muuqan doono waa inuu maskaxda ku hoggaamiyo inay si daacad ah u doondoonto isu-diyaarin hadda taagan. Markii wakhtigu dhaafay, kuwii aan si buuxda u aqbalin iftiinkii malaa’igta ayaa ku biiray kuwii quudhsaday farriintii jannada, oo waxay kuwii niyad-jabsanaa kula jeesteen jees-jees. Waxaan arkay malaa’igihii samada oo la tashanaya Ciise. Waxay u fiirsadeen xaaladda kuwa sheegta inay yihiin kuwa Masiixa raacsan. Gudbidda wakhtigii cayimnaa ayaa tijaabisay oo caddaysay iyaga, oo aad iyo aad u badan ayaa miisaanka lagu miisaamay oo laga helay inay ka dhiman yihiin. Dhammaantood si cod dheer ayay ugu qirteen inay Masiixiyiin yihiin, hase yeeshee way ku fashilmeen inay Masiixa raacaan ku dhowaad arrin kasta. Shayddaanku wuxuu ku rayray xaaladda kuwa sheegta inay yihiin kuwa Masiixa raacsan. Wuxuu ku haystay dabinkiisa. Wuxuu badankood ku hoggaamiyey inay ka tagaan jidkii toosnaa, oo waxay isku dayayeen inay samada kaga fuulaan jid kale. Malaa’igtu waxay arkeen kuwa daahirka ah, kuwa nadiifka ah, iyo kuwa quduuska ah oo dhammaantood ku dhex qasan dembilayaasha Siyoon ku jira, iyo munaafiqiinta dunida jecel. Waxay ilaalinayeen kuwa runta ah ee Ciise jecel; hase yeeshee kuwa xumaaday ayaa saamayn ku yeelanayay kuwa quduuska ah.”

“Kuwii qalbiyadoodu ku gubanayeen hammuun, rabitaan kulul oo ay ku doonayeen inay Ciise arkaan, waxaa ka mamnuucay walaalahoodii magaca uun isu hayay inay ka hadlaan imaatinkiisa. Malaa’igtii waxay daawadeen dhacdada oo dhan, waxayna u naxariisteen hadhaagii jeclaa muuqashada Ciise. Malaa’ig kale oo xoog badan ayaa loo amray inay dhulka ku soo degto. Ciise wuxuu gacanteeda geliyey qoraal, oo markay dhulka timidna way qaylisay, Baabuloon waa dhacday! waa dhacday! Markaas waxaan arkay kuwii niyad jabay oo haddana wejiyadoodu iftiimeen, indhahoodana kor ugu qaadeen samada, iyagoo rumaysad iyo rajo ku sugaya muuqashada Rabbigood. Laakiin kuwo badan waxay u ekaayeen inay ku sii hadheen xaalad doqonnimo ah, sidii kuwo hurda; hase ahaatee waxaan wajiyadooda ka arkayay raad murugo qoto dheer ah. Kuwii niyad jabay waxay Kitaabka Quduuska ah ka arkeen inay ku jireen wakhtigii dib-u-dhaca, iyo inay samir ku sugaan dhammaystirka aragtida. Caddayntii isla taas ahayd ee ku hoggaamisay inay Rabbigood sugaan 1843, ayaa ku hoggaamisay inay filayaan 1844. Waxaan arkay in badidoodu aanay lahayn tamartii calaamadisay rumaysadkoodii 1843. Niyad-jabkoodii ayaa daciifiyey rumaysadkoodii. Laakiin markii kuwii niyad jabay ay ku midoobeen qayladii malaa’igta labaad, ciidankii samadu waxay ku fiirsadeen xiisaha ugu qotada dheer, waxayna la socdeen saamaynta farriinta. Waxay arkeen kuwii magaca Masiixiyiinta sitay oo jees-jees iyo quudhsasho ugu jeestay kuwii niyad jabay. Markii erayadani ay ka dhaceen bushimaha kii ku majaajiloonayay, Weli kor uma aydin tegin! malaa’ig baa qortay. Malaa’igtii waxay tidhi, Waxay ku majaajiloodeen Ilaah.”

“Waxaa dib laygu tilmaamay qaadistii Eliiyaah. Guntiisii waxay ku dhacday Eliishaa, waxaana daba socday carruur shar leh (ama dhallinyaro), iyagoo ku jeesjeesaya oo qaylinaya, Kor u bax, madax-bidaar yahow! Kor u bax, madax-bidaar yahow! Ilaah bay ku majaajiloodeen, oo halkaasay ciqaabtoodii kula kulmeen. Waxay taas ka soo barteen waalidkood. Kuwii fikradda quduusiintu kor ugu baxayaan ku jeesjeesay oo ku maagayna, belaayooyinka Ilaah baa lagu soo booqan doonaa, oo waxay garan doonaan inaanay ahayn wax yar in isaga lala ciyaaro.

“Ciise wuxuu malaa’ig kale u wakiishay inay si degdeg ah u duulaan si ay u nooleeyaan oo u xoojiyaan iimaanka liicaya ee dadkiisa, oo ay ugu diyaariyaan inay fahmaan farriinta malaa’igta labaad, iyo tallaabada weyn ee muhiimka ah oo dhawaan lagu qaadi lahaa jannada. Waxaan arkay malaa’igtaas iyagoo ka helaya Ciise awood weyn iyo iftiin, dabadeedna si dhaqso ah ugu duulaya dhulka si ay u gutaan wakiilladooda oo ay uga caawiyaan malaa’igta labaad shaqadeeda. Iftiin weyn ayaa ku ifay dadkii Ilaah iyadoo malaa’iguhu qaylinayeen, Bal eega, Aroosku wuu imanayaa, u baxa inaad ka hor tagtaan. Markaas waxaan arkay kuwii niyad jabay oo kacaya, oo iyagoo la jaanqaadaya malaa’igta labaad ku dhawaaqaya, Bal eega, Aroosku wuu imanayaa, u baxa inaad ka hor tagtaan. Iftiinkii malaa’igta ka yimid wuxuu meelkasta ka muday gudcurkii. Shayddaan iyo malaa’igtiisii waxay isku dayeen inay hor istaagaan iftiinkan inuu faafo oo uu yeesho saameyntii loogu talogalay. Waxay la murmeen malaa’igta Ilaah, oo waxay ku yidhaahdeen in Ilaah dadka khiyaaneeyey, iyo in iftiinkooda iyo awooddooda oo dhanba aanay dadka ka dhigi karin inay rumaystaan in Ciise imanayay. Malaa’igta Ilaah waxay sii wadeen shaqadoodii, in kastoo Shayddaan ku dadaalay inuu jidka xannibo, oo uu maskaxda dadka ka leexiyo iftiinka. Kuwii aqbalay aad bay u faraxsanaayeen. Waxay indhahooda ku toosiyeen xagga jannada, oo waxay u hiloobeen muuqashada Ciise. Qaar waxay ku jireen murugo weyn, iyagoo ooyaya oo tukanaya. Indhahoodu waxay u ekaayeen kuwo naftooda ku go’an, oo kuma ay dhicin inay kor u eegaan.”

“Iftiin qaali ah oo samada ka timid ayaa mugdigii ka fogeysay iyaga, indhahoodii oo quus ku go’naaday naftooda ayaa kor loo jeediyey, halka mahadnaq iyo farxad quduus ah ay ka muuqatay wajigooda oo dhan. Ciise iyo ciidankii malaa’igta oo dhanba waxay raalli ka ahaayeen kuwa aaminka ah ee sugaya.”

“Kuwii diiday oo ka hor yimid iftiinkii farriintii malaa’igta kowaad, waxay lumiyeen iftiinkii tan labaad, mana ayan ka faa’iidaysan karin xoogga iyo ammaanta la socotay farriinta ahayd, Waa kan Aroosku imanayaa. Ciise wejigiisuu ka jeediyey iyaga isagoo careysan. Way quudhsadeen oo diideen isaga. Kuwii farriinta aqbalay waxaa hareeyey daruur ammaan ah. Way sugeen, way feejignaayeen, wayna tukadeen si ay u ogaadaan doonista Ilaah. Aad bay uga baqeen inay ka xumeeyaan isaga. Waxaan arkay Shayddaanka iyo malaa’igtiisa iyagoo doonaya inay iftiinkan rabbaaniga ah ka xiraan dadka Ilaah; laakiin inta kuwa sugayaa ay iftiinka hayeen oo ay indhahooda dhulka ka kor u qaadeen xagga Ciise, Shayddaanku awood uma lahayn inuu ka qaado iftiinkan qaaliga ah. Farriintii samada laga bixiyey waxay ka cadhootay Shayddaanka iyo malaa’igtiisa, oo kuwii sheeganayay inay Ciise jecel yihiin, hase yeeshee quudhsanayay imaatinkiisa, waxay ku jeesjeeseen oo ku majaajiloodeen kuwa aaminka ah oo kalsoonida leh. Laakiin malaa’ig baa calaamadisay cay kasta, quudhsi kasta, xadgudub kasta oo ay ka heleen walaalahoodii sheeganayay. Kuwo aad u badan ayaa codkoodii kor u qaaday inay ku dhawaaqaan, Waa kan Aroosku imanayaa, waxayna ka tageen walaalahoodii aan jeclayn muuqashadii Ciise, oo aan oggolaanayn inay ku sii nagaadaan ka hadalka imaatinkiisa labaad. Waxaan arkay Ciise oo wejigiisa ka jeediyey kuwii diiday oo quudhsaday imaatinkiisa, dabadeedna wuxuu amray malaa’igaha inay dadkiisa ka soo saaraan kuwa nijaasta ah dhexdooda, si aanay u wasakhoobin. Kuwii farriimaha addeecay waxay u soo baxeen xor iyo midaysan. Iftiin quduus ah oo heer sare ah ayaa ku dul ifay iyaga. Waxay ka tageen dunida, jacaylkoodiina way ka gooyeen, oo waxay allabari uga dhigeen danahoodii dhulka. Waxay ka tanaasuleen maalkoodii dhulka, fiirsashadoodii welwelka lahaydna waxaa loo jeediyey xagga samada, iyagoo filaya inay arkaan Bixiyahooda ay jecel yihiin. Farxad quduus ah oo barakaysan ayaa ka iftiintay wejiyadooda, waxayna muujinaysay nabadda iyo farxadda gudaha ka talinaysay. Ciise wuxuu malaa’igtiisii ku amray inay tagaan oo xoojiyaan iyaga, waayo saacaddii imtixaankoodu way soo dhawaatay. Waxaan arkay in kuwaas sugayaa aan weli loo tijaabin sidii ay ahayd in loo tijaabiyo. Kama ayan madhnayn qaladaad. Waxaana arkay naxariista iyo wanaagga Ilaah oo digniin u diraya dadka dhulka jooga, iyo farriimo soo noqnoqda si ay u gaarsiiyaan wakhti go’an, oo ay ugu hoggaamiyaan inay si dadaal leh isu baadhaan, si ay isaga fogeeyaan qaladaadkii laga dhaxlay jaahiliyiintii iyo baabtiistayaashii. Farriimahan dhexdiisa Ilaah wuxuu ku soo saaraya dadkiisa meel uu ugu shaqayn karo iyaga awood ka sii weyn, iyo meel ay ku wada dhawri karaan amarradiisa oo dhan....”

“Sida adeegiddii Ciise ugu dhammaatay Meesha Quduuska ah, oo uu u gudbay Tan Ugu Quduusan, kana hor istaagay sanduuqii axdiga ee xambaarsanaa sharciga Ilaah, wuxuu dunida u soo diray malaa’ig kale oo xoog badan iyadoo sidata farriintii saddexaad. Wuxuu gacanta malaa’igta geliyey warqad qoran, oo markay si haybad iyo awood leh ugu soo degtay dhulka, waxay ku dhawaaqday digniin cabsi leh, taas oo ah hanjabaaddii ugu daranayd ee abid aadmiga loo soo gudbiyo. Farriintan waxaa loo qorsheeyey inay carruurta Ilaah ku baraarujiso, oo ay tusto saacadda imtixaanka iyo murugada ee hortooda taal. Malaa’igtii waxay tidhi, Waxaa lagu soo gelin doonaa dagaal dhow oo ay la galaan bahalka iyo sanamkiisa. Rajadooda keliya ee nolosha weligeed ah waa inay si aan leexleexad lahayn u adkaystaan. In kastoo naftoodu halis ku jirto, waa inay haddana runta si adag u xajiyaan. Malaa’igta saddexaad waxay farriinteeda ku soo gebagabaysaa erayadan, Halkan waa samirka quduusiinta; halkan waxaa jooga kuwa xajiya amarrada Ilaah iyo rumaysadka Ciise. Markay erayadan ku celcelinaysay waxay tilmaantay Quduuska jannada. Maskaxda dhammaan kuwa aqbala farriintan waxaa loo jeediyaa Meesha Ugu Quduusan, halkaas oo Ciise ka taagan yahay sanduuqa axdiga hortiisa, isagoo samaynaya shafeecadiisii ugu dambaysay oo uu u sameynayo dhammaan kuwa ay weli u hadhsan tahay naxariistu, iyo kuwa si jaahilnimo ah u jebiyey sharciga Ilaah. Kafaaraggudkan waxaa loo sameeyaa kuwii dhintay ee xaqa ahaa iyo kuwa nool ee xaqa ahba. Ciise wuxuu kafaaraggud u sameeyaa kuwa dhintay iyagoo aan helin iftiinka ku saabsan amarrada Ilaah, kuwaas oo si jaahilnimo ah u dembaabay.”

“Ka dib markii Ciise furay albaabkii Quduuska ugu Quduusan, iftiinkii Sabtida waa la arkay, oo dadka Ilaahna waa in la tijaabiyaa oo la hubsadaa, sidii Ilaah waagii hore u tijaabiyey carruurtii reer binu Israa’iil, si loo arko inay sharcigiisa xajin doonaan iyo in kale. Waxaan arkay malaa’igtii saddexaad oo kor farta ku fiiqaysa, iyadoo kuwa niyad-jabku ku dhacay tusaysa jidka u gala Quduuska ugu Quduusan ee Macbudka jannada. Iyagu waxay rumaysad ku raaceen Ciise ilaa Quduuska ugu Quduusan. Mar kale waxay heleen Ciise, farxad iyo rajona si cusub ayay uga soo burqadeen. Waxaan arkay iyaga oo dib u eegaya wixii la soo maray, laga soo bilaabo ku dhawaaqiddii imaatinka labaad ee Ciise, ilaa socdaalkoodii oo dhan iyo ka gudbidda waqtigii 1844. Waxay arkaan in niyad-jabkoodii la fasiray, farxad iyo xaqiiq-yaqaannimona mar kale way dhiirrigeliyaan. Malaa’igtii saddexaad ayaa iftiimisay wixii la soo maray, waxa jooga, iyo waxa iman doona, oo waxay garanayaan in Ilaah runtii ku hoggaamiyey iyaga daryeelkiisa qarsoon.”

“Waxaa la ii muujiyey in kuwa hadhay ay Ciise u raaceen Meesha Quduusyada ugu Quduuska badan, oo ay arkeen sanduuqii axdiga, iyo kursiga naxariista, oo ay ku soo jiidatay ammaantooda. Ciise ayaa kor u qaaday daboolkii sanduuqa, oo bal eeg! looxyadii dhagaxa ahaa, oo ay ku qornaayeen tobanka qaynuun. Waxay daba galaan hadallada nool; laakiinse way dib uga boodaan iyagoo gariiraya markay arkaan amarka afraad oo nool dhex yaal tobanka qaanuun ee quduuska ah, halka iftiin ka sii dhalaalaya uu ku ifayo isaga intii sagaalka kale, oo hareertiisana ay ku wareegsan tahay taaj ammaan ah. Waxba kama helaan halkaas oo u sheegaya in Sabtidii la baabi’iyey, ama loo beddelay maalinta kowaad ee toddobaadka. Waxay u qoran tahay sidii markii afka Ilaah lagaga hadlay haybad culus oo cabsi leh buurta dusheeda, iyadoo hillaacyadu birqayeen oo onkodyaduna dhacayeen, iyo markii uu far quduus ah oo isaga u gaar ahi ku qoray looxyadii dhagaxa ahaa. Lix maalmood waa inaad hawshootaa oo aad wada qabataa shuqulladaada oo dhan; laakiinse maalinta toddobaad waa Sabtida Rabbiga Ilaahaaga ah. Way yaabaan markay arkaan daryeelka loo sameeyey tobanka qaynuun. Waxay arkaan iyagoo meel dhow loo dhigay Rabbiga, oo quduusnimadiisu hadhaysay oo ilaalinaysay. Waxay arkaan inay ku tumanayeen amarka afraad ee tobankii qaynuun, oo ay dhawri jireen maalin ay gaalada iyo baabiyadu soo gudbiyeen, halkii ay ka dhawri lahaayeen maalintii Rabbigu quduus ka dhigay. Waxay isu hoosaysiiyaan Ilaah hortiisa, oo waxay u barooranayaan xadgudubyadoodii hore.”

“Waxaan arkay fooxii ku jiray mibxaraddii qiiqaya iyadoo Ciise u bixinayo qiraalladooda iyo baryadooda Aabbihiis. Oo intii uu kor u kacayay, iftiin dhalaalaya ayaa dul degay Ciise, iyo kursiga naxariista; kuwii si daacad ah u tukanayay ee murugaysnaa, maxaa yeelay waxay ogaadeen inay yihiin kuwa ku xadgudbay sharciga Ilaah, waa la barakeeyey, wejiyadoodiina waxaa iftiimiyey rajo iyo farxad. Waxay ku biireen hawsha malaa’igta saddexaad, codadkoodiina way kor u qaadeen oo waxay ku dhawaaqeen digniinta qaddarinta leh. Habase yeeshee, markii hore wax yar baa aqbalay farriinta, laakiin waxay sii wadeen si xoog leh inay ku dhawaaqaan digniinta. Markaasaan arkay kuwo badan oo qaatay farriinta malaa’igta saddexaad, oo codadkoodii ku biiriyey kuwii markii hore ku dhawaaqay digniinta, waxayna Ilaah kor u qaadeen oo weynaysteen iyagoo dhawrayay Maalintiisa Nasashada ee quduus laga dhigay.”

“Kuwii badnaa oo aqbalay farriintii saddexaad ma ay lahayn waayo-aragnimo ku saabsan labadii farriimood ee ka horreeyey. Shayddaan taas wuu garanayay, ishiisii xumaydna way ku soo jeedday iyaga si uu u rido; laakiinse malaa’igtii saddexaad waxay ku fiiqaysay iyaga meesha ugu Quduusan, kuwii waayo-aragnimada ku lahaa farriimihii hore-na waxay tusayeen jidka loo maro Quduuska jannada. Kuwii badnaa waxay arkeen silsiladda qumman ee runta ku jirta farriimaha malaa’igaha, oo farxad bay ku aqbaleen. Waxay u qaateen siday isugu xigaan, oo rumaysad bay ku raaceen Ciise ilaa Quduuska jannada. Farriimahan waxaa la ii tusay inay yihiin barroosin haya jidhka. Oo sida dadka gaar-gaar ahi u aqbalaan una fahmaan, waxaa laga gaashaantaa khiyaanooyinka faraha badan ee Shayddaan.”

“Ka dib niyad-jabkii weynaa ee 1844, Shayddaanka iyo malaa’igtiisu waxay aad ugu mashquuleen dhigidda dabinno lagu wiiqayo rumaysadka jidhka. Wuxuu saamayn ku yeelanayey maanka dad gaar ah oo khibrad shakhsi ah u lahaa waxyaalahan. Waxay lahaayeen muuqaal is-hoosaysiin ah. Waxay beddeleen farriimihii kowaad iyo labaad, oo waxay tilmaameen mustaqbalka si ay u noqdaan halka ay ku rumoobayaan, halka kuwo kalena ay aad ugu celinayeen waqti fog oo la soo dhaafay, iyagoo ku dhawaaqaya in halkaas lagu rumoobay. Dadkani waxay maanka kuwa aan waayo-aragnimada lahayn ka jeedinayeen runta, oo waxay wiiqayeen rumaysadkooda. Qaar waxay Baabka ku baadhayeen si ay isugu dhisaan rumaysad iyaga u gaar ah, oo ka madax-bannaan jidhka. Shayddaanku aad buu ugu farxay waxaas oo dhan; waayo, wuxuu ogaa in kuwa ka go’a barroosinka uu ku saamayn karo qaladaad kala duwan oo uu ku kaxayn karo dabaylaha cilmiga. Kuwo badan oo hormuud u ahaa farriimihii kowaad iyo labaad way diideen, kala qaybsanaan iyo kala firdhidna waxay dhex martay jidhka oo dhan. Markaas waxaan arkay Wm. Miller. Wuxuu u ekaa mid wareersan, oo waxaa laabtiisa ku cuslaaday murugo iyo cidhiidhi uu dadkiisa u qabo. Wuxuu arkay kooxdii 1844 ku midaysnayd oo isjeclayd iyagoo jacaylkoodii isu haya luminaya, oo isu diidan. Wuxuu arkay iyagoo dib ugu noqday xaalad qabow oo dib-u-dhac ah. Murugadu waxay baabi’isay xooggiisii. Waxaan arkay rag hormuud ah oo la socday Wm. Miller, kana cabsanayey inuu qaato farriinta malaa’igta saddexaad iyo amarrada Ilaah. Oo markuu u janjeedho iftiinka samada ka imanaya, nimankani waxay dejin jireen qorshe ay maankiisa uga jeediyaan. Waxaan arkay saamayn aadane oo la adeegsanayo si maankiisa gudcur loogu hayo, looguna sii hayo saamayntiisa dhexdooda. Ugu dambayntii Wm. Miller codkiisii ayuu ka gees noqday iftiinkii samada. Wuxuu ku dhacay inuu aqbali waayo farriintii si buuxda u sharxi lahayd niyad-jabkiisa, oo iftiin iyo ammaan ku shubi lahayd wixii hore u dhacay, taas oo soo noolayn lahayd tamartiisii daallantay, rajadiisana iftiimin lahayd, oo ku hoggaamin lahayd inuu Ilaah ammaano. Laakiin wuxuu u janjeedhay xigmadda dadka halkii uu ka raaci lahaa tan rabbaaniga ah, oo isagoo ku daalay hawl culus oo uu u qabtay arrinta Sayidkiisa, isla markaana duqnimo la tiicaya, mas’uuliyaddiisu ma ahayn sida kuwa ka hor istaagay runta. Iyaga ayaa mas’uul ka ah, dembiguna dushooda ayuu saaran yahay. Haddii Wm. Miller arki kari lahaa iftiinka farriinta saddexaad, waxyaalo badan oo isaga ula ekaa mugdi iyo qarsoodi waa loo sharxi lahaa. Walaalihiisu waxay muujiyeen jacayl iyo danayn qoto dheer oo ay isaga u hayaan, sidaas daraaddeed wuxuu mooday inuusan ka go’i karin. Qalbigiisu runta ayuu u janjeedhi jiray; laakiin markaas ayuu eegay walaalihiis. Way ka hor yimaadeen. Ma ka go’i karayay kuwa garab iyo garab-qaad ula istaagay ku dhawaaqidda imaatinka Ciise? Wuxuu mooday inaanay hubaal ahaan isaga marin-habaabin doonin.”

“Ilaah wuxuu u oggolaaday inuu galo hoos timaadda xoogga Shayddaanka, oo dhimashaduna inay isaga u taliso. Wuxuu ku qariyey qabriga, kana fogeeyey kuwii had iyo goor isaga ka jiidayey Ilaah. Muuse wuu qaldamay isla markuu ku dhowaa inuu galo dalkii ballanqaadka. Sidaas oo kale, waxaan arkay in Wm. Miller uu qaldamay markii uu dhowaa inuu galo Kancaanii jannada ahayd, isagoo oggolaaday in saamayntiisu ka gees tagto runta. Qaar kale ayaa taas ku hoggaamiyey. Qaar kale ayaa lagula xisaabtami doonaa. Laakiin malaa'igtu waxay ilaalinayaan boodhka qaaliga ah ee addoonkan Ilaah, oo wuxuu u soo bixi doonaa dhawaaqa buunka ugu dambeeya.”

“Waxaan arkay koox si wanaagsan loo ilaaliyey oo adkayd, kuwaas oo aan wax taageero ah siinayn kuwii ruxi lahaa iimaanka jidhka ee la aasaasay. Ilaah wuxuu ku eegay raalli ahaansho. Waxaa la i tusay saddex tallaabo—kow, laba, iyo saddex—farriimaha malaa’igta koowaad, labaad, iyo saddexaad. Malaa’igtu waxay tidhi, Hoog waxaa leh kii ka qaada xannib, ama biin dhaqaajiya, farriimahan. Fahamka runta ah ee farriimahani waa mid leh ahmiyad nololeed oo aad u weyn. Masiirka nafuhu wuxuu ku xiran yahay sida loo aqbalo. Mar kale ayaa la i soo mariyey farriimahan, waxaanan arkay sida qaaliga ah ee dadka Ilaah ay ugu iibsadeen waayo-aragnimadooda. Waxaa lagu helay silic badan iyo halgan daran. Tallaabo tallaabo ayuu Ilaah u soo waday, ilaa uu ka saaray meel adag oo aan la dhaqaajin karin. Markaasaan arkay dad gaar-gaar ah, intay u soo dhowaanayeen meeshaas, ka hor intaanay dul istaagin, baadhaya aasaaska. Qaar waxay isla markiiba ugu dul istaageen farxad. Qaar kalena waxay bilaabeen inay ceeb ka raadiyaan dhigidda aasaaska meeshaas. Waxay doonayeen in wax laga hagaajiyo, markaasna meeshu way ka sii kaamilnaan lahayd, dadkuna aad bay uga sii farxad badnaan lahaayeen. Qaarna way ka degeen meeshaas oo baadheen, dabadeedna khalad bay ka sheegeen, iyagoo ku dhawaaqaya in si qaldan loo dhigay. Waxaan arkay in ku dhowaad dhammaantood ay si adag ugu taagnaayeen meeshaas, oo ay ku waaninayeen kuwii ka degay inay cabashooyinkooda joojiyaan, waayo Ilaah baa ahaa dhisaha sare, iyaguna isaga ayay la dirirayeen. Waxay soo xuseen shaqada yaabka leh ee Ilaah, oo iyaga ku hoggaamisay meesha adag, oo iyagoo midaysan ayay ku dhowaad dhammaantood indhahooda kor ugu qaadeen samada, cod weynna Ilaah ku ammaaneen. Tani waxay saamaysay qaar ka mid ah kuwii cabanayey oo meesha ka degay, oo haddana iyagoo wejiyo hoosaysan leh ayay mar kale dul istaageen.”

“Waxaa dib laygu fiiqay ku dhawaaqiddii imaatinkii kowaad ee Masiixa. Yooxanaa waxaa lagu soo diray ruuxa iyo xoogga Eliiyaah inuu jidka u diyaariyo imaatinka Ciise. Kuwii diiday markhaatifurka Yooxanaa wax faa’iido ah kama helin waxbariddii Ciise. Mucaaradnimadoodii ku wajahnayd ku dhawaaqidda imaatinkiisii kowaad waxay dhigtay meel aanay si fudud uga aqbali karin caddaynta ugu xoogga badan ee ah inuu isagu yahay Masiixa. Shayddaan wuxuu hoggaamiyey kuwii diiday farriintii Yooxanaa inay weli sii fogaadaan, oo ay Ciise diidaan oo iskutallaabta ku qodbaan. Markay sidaas sameeyeen, waxay isa saareen meel aanay ka heli karin barakada maalintii Bentekoste, taas oo bari lahayd jidka loo galo Quduuska Jannada. Dillaacidda daaha macbudka waxay muujisay in allabaryadii iyo qaynuunnadii Yuhuudda aan mar dambe la aqbali doonin. Allabarigii weynaa waa la bixiyey, waana la aqbalay, Ruuxa Quduuska ah ee soo degay maalintii Bentekoste wuxuu maskaxdii xertii ka leexiyey Quduuska dhulka oo u jeediyey kan jannada, halkaas oo Ciise ku galay dhiiggiisa qudhiisa, oo uu xertiisii ku dul shubay faa’iidooyinka kafaaraggudkiisa. Yuhuuddii waxaa looga tegey khiyaano dhammaystiran iyo gudcur buuxa. Waxay lumiyeen iftiin kasta oo ay ka heli kari lahaayeen qorshaha badbaadada, welina waxay ku sii kalsoonaayeen allabaryadoodii iyo qurbaannadoodii aan waxtarka lahayn. Wax faa’iido ah kama ay heli karin dhexdhexaadinta Masiixa ee Quduuska. Quduuska jannadu wuxuu beddelay kii dhulka, hase ahaatee iyagu wax aqoon ah uma lahayn jidka loo maro kan jannada.”

“Dad badan ayaa argagax ku eegta jidkii ay Yuhuuddu ku qaadeen Ciise markay diideen oo iskutallaabta ku qodbeen. Oo markay akhriyaan taariikhda xadgudubkii ceebta badnaa ee lagu sameeyey, waxay u malaynayaan inay Masiixa jecel yihiin, oo aanay isaga u diideen lahayn sida Butros, ama aanay iskutallaabta ugu qodbeen lahayn sida Yuhuudda. Laakiin Ilaah, kan markhaati ka ahaa naxariista ay ku andacoonayeen ee ay u hayeen Wiilkiisa, ayaa tijaabiyey, oo imtixaan geliyey jacaylkaas ay ku andacoonayeen inay u hayaan Ciise.”

“Samada oo dhammu waxay si qoto dheer u daawanaysay sida farriinta loo qaabilay. Laakiin kuwo badan oo ku andacooda inay Ciise jecel yihiin, oo ilmada daadiya markay akhriyaan qisada iskutallaabta, halkii ay farriinta farxad ku aqbali lahaayeen, cadho bay ku kiciyeen, oo waxay ku jeesjeeseen warka wanaagsan ee imaanshaha Ciise, iyagoo ku dhawaaqaya inuu yahay khiyaali. Ma ay doonayn inay wehelnimo la yeeshaan kuwii jeclaa muuqashadiisa, balse way naceen, oo kaniisadaha way ka saareen. Kuwii diiday farriintii kowaad faa’iido kama ay heli karin tii labaad, mana ayan ka faa’iidaysan qayladii habeenbadhka, taas oo ahayd inay iyaga u diyaariso inay rumaysad kula galaan Ciise meesha ugu Quduusan ee Macbudka samada. Oo iyagoo diiday labadii farriimood ee hore, iftiin kama arki karaan farriinta malaa’igta saddexaad, taas oo muujinaysa jidka loo galo meesha ugu Quduusan. Waxaan arkay in kaniisadaha magac-u-yaalka ah, sida Yuhuuddu Ciise u qodbeen, ay iyaguna qodbeen farriimahan; sidaas daraaddeedna wax aqoon ah uma laha tallaabada samada laga qaaday, ama jidka loo galo meesha ugu Quduusan, mana ay ka faa’iidaysan karaan shafeecada Ciise ee halkaas ka socota. Sida Yuhuuddii bixisay allabaryo aan waxtar lahayn, ayay iyaguna kor ugu qaadaan baryadooda aan waxtarka lahayn qaybtaas uu Ciise ka baxay; Shaydaankuna, isagoo ku faraxsan khiyaanada kuwa sheegta inay yihiin xertiisa Masiixa, wuxuu ku adkeeyaa dabinkiisa, oo wuxuu isu ekaysiiyaa dabeecad diineed, wuxuuna maskaxda Masiixiyiintan sheeganaya u leexiyaa xaggiisa, isagoo ku hawlgala xooggiisa, calaamadihiisa, iyo yaababkiisa beenta ah. Qaar ayuu hal si u khiyaaneeyaa, qaarna si kale. Wuxuu diyaariyey dhalanteedyo kala duwan oo saamaynaya maskaxo kala duwan. Qaar waxay argagax ka qaadaan hal khiyaano, halka ay si fudud u aqbalaan mid kale. Shaydaanku qaar buu ku khiyaaneeyaa Ruuxaanimada. Wuxuu kaloo yimaadaa isagoo ah malaa’ig iftiin ah, oo saamayntiisa ku fidiya dalka oo dhan. Waxaan arkay dib-u-habaynno been ah meel kasta. Kaniisaduhu way kibrayeen, oo waxay u haysteen in Ilaah si yaab leh ugu shaqaynayo iyaga aawadood, halka ay ahayd ruux kale. Way dabar go’i doontaa, oo dunida iyo kaniisaddaba waxay uga tegi doontaa xaalad ka sii xun tii hore.”

“Waxaan arkay in Ilaah uu carruur daacad ah ku leeyahay Adventist-yada magac-u-yaalka ah, iyo kiniisadaha dhacay; oo weli wadaaddo iyo dadba laga yeedhi doono kiniisadahaan, ka hor intaan belaayooyinka la daadinin, oo iyagu si farxad leh ayay runta u qaadan doonaan. Shayddaan taas wuu og yahay, oo ka hor qaylada weyn ee malaa’igta saddexaad, wuxuu kiciyaa kacsanaan ku dhex jirta ururradan diimeed, si kuwa runta diiday ay ugu maleeyaan in Ilaah iyaga la jiro. Wuxuu rajaynayaa inuu daacadda ah khiyaaneeyo, oo ku hoggaamiyo inay u maleeyaan in Ilaah weli u shaqaynayo kiniisadaha. Laakiin iftiinku wuu iftiimi doonaa, oo mid kasta oo daacadda ahu wuu ka bixi doonaa kiniisadaha dhacay, oo wuxuu la safan doonaa kuwa hadhay.” Spiritual Gifts, volume 1, 151–172.

Qaybtani waxa ku jira runno aad u badan oo muhiim ah, laakiin anigu waxaan u adeegsanayaa qaybtan si aan u kala sooco astaamo ka mid ah farriimaha taariikhda Millerite, si loo fahmo sida ay kuwaasu u yihiin tusaale u ah taariikhdeenna. Saddexda malaa'igood ee Muujintii afar iyo tobnaad dhammaantood waxay gacmahooda ku hayaan farriin. Malaa'igta labaad iyo tan saddexaad waxaa lagu aqoonsaday inay wataan “warqad duuban,” iyaga la jirta markay la soo degayaan farriintooda. Malaa'ig kastaa waxay matalaysaa farriin, imaatinka farriin kastaana wuxuu keenaa saameyn.

Waxaannu mawduucan sii wadi doonnaa maqaalka xiga.