Kulingana na uvuvio, inapokuja kwa uvuvio, “kila ukweli una umuhimu wake,” na “kila kanuni ina umuhimu wake.”
“Biblia ina kanuni zote ambazo wanadamu wanahitaji kuzielewa ili wafae ama kwa maisha haya au kwa maisha yajayo. Nazo kanuni hizi zaweza kueleweka na wote. Hakuna mtu mwenye roho ya kuthamini mafundisho yake awezaye kusoma hata kifungu kimoja tu kutoka katika Biblia bila kupata ndani yake wazo fulani lenye msaada. Lakini mafundisho ya Biblia yaliyo ya thamani zaidi hayapatikani kwa kujifunza kwa nadra-nadra au kusiko na mfuatano. Mfumo wake mkuu wa ukweli haujawekwa wazi kwa namna ya kuweza kutambuliwa na msomaji wa haraka au asiyejali. Hazina zake nyingi zimo mbali chini ya uso wa mambo, nazo zaweza kupatikana tu kwa uchunguzi wa bidii na juhudi endelevu. Kweli zinazounda ule ujumla mkuu zapaswa kutafutwa na kukusanywa, ‘hapa kidogo, na pale kidogo.’ Isaya 28:10.”
“Yakichunguzwa hivyo na kukusanywa pamoja, itaonekana kwamba zimeunganishwa kikamilifu, kila moja ikilingana kwa ukamilifu na nyingine. Kila Injili ni nyongeza kwa nyingine, kila unabii ni ufafanuzi wa mwingine, kila kweli ni ukuzaji wa kweli nyingine. Vielelezo vya mfumo wa Kiyahudi vinawekwa wazi na injili. Kila kanuni katika neno la Mungu ina mahali pake, kila jambo lina umuhimu wake. Nao muundo wake mkamilifu, katika kusudi na utekelezaji, hushuhudia kuhusu Mwandishi wake. Muundo wa namna hiyo hakuna akili nyingine isipokuwa ile ya Yule Asiye na Kikomo ingeweza kuutunga au kuuumba.” Education, 123.
Ukweli wa mambo ni kwamba usemi wa Kiebrania “ereb boqer” unapatikana mara nane katika Biblia. Daima hutafsiriwa kuwa “jioni na asubuhi,” isipokuwa katika Danieli 8:14 ambapo umetafsiriwa kuwa “siku.” Kulingana na uvuvio, aya ya kumi na nne ndiyo “msingi na nguzo kuu ya imani ya Waadventista.”
“Maandiko ambayo kuliko yote mengine yalikuwa yamekuwa msingi na nguzo kuu ya imani ya Ujio yalikuwa tangazo hili, ‘Hata nyakati za jioni na asubuhi elfu mbili na mia tatu; ndipo patakatifu patakapotakaswa.’ [Danieli 8:14.]” Pambano Kuu, 409.
Kwa hiyo, ukweli ni kwamba “siku” katika aya hiyo ni mara ya nane ambapo usemi huo wa Kiebrania wa mara saba umetumika. Na tukio la kibiblia la uongozi wa kinabii wa Mungu juu ya watafsiri wa toleo la King James kwa kusudi liliunganisha fumbo la kibiblia la huyo wa nane akiwa wa wale saba katika aya ile inayowakilisha mojawapo ya maono mawili katika sura ya nane. Neno moja lililotafsiriwa kuwa “maono” katika sura ya nane ni neno la Kiebrania “chazon,” na lile jingine ni “mareh.” “Mareh” humaanisha mwonekano, na maono ya “mareh” ni maono ya kuonekana kwa Kristo katika Neno la Mungu la kinabii. Maono ya “mareh” ya Danieli 8:14 yanatambulisha kwamba Kristo alikuwa apaswe kuonekana na kuja ghafula katika hekalu Lake tarehe 22 Oktoba, 1844. Kweli hizi zote ni hakika, nazo zina uhusiano wake na aya ile iliyo nguzo kuu, na nguzo kuu si fundisho wala unabii uliotimizwa tarehe 22 Oktoba, 1844; ukweli ni kwamba aya hiyo ni Kristo, nguzo kuu.
“Nilipokuwa katika hali hii ya kuvunjika moyo, niliota ndoto iliyouacha uvutio wa kina katika akili yangu. Niliota nikaona hekalu, ambako watu wengi walikuwa wakimiminika. Ni wale tu waliokimbilia kupata kimbilio katika hekalu hilo ambao wangeokolewa wakati muda ungefungwa; wote waliobaki nje wangepotea milele. Makutano waliokuwa nje, wakiendelea katika njia zao mbalimbali, waliwadhihaki na kuwakejeli wale waliokuwa wakiingia hekaluni, na kuwaambia kwamba mpango huu wa usalama ulikuwa udanganyifu wa hila, na kwamba kwa kweli hapakuwa na hatari yo yote ya kuepukwa. Hata waliwashika baadhi yao ili kuwazuia wasiingie upesi ndani ya kuta zake.
“Nikiwa na hofu ya kudhihakiwa, niliona kuwa ni afadhali kungojea mpaka umati utawanyike, au mpaka niweze kuingia bila wao kunitambua. Lakini idadi iliongezeka badala ya kupungua, na kwa kuogopa nisichelewe mno, niliondoka nyumbani kwangu kwa haraka na kujisukuma kupitia katika umati. Katika fadhaa yangu ya kuifikia hekalu, sikuutambua wala kuujali umati wa watu uliokuwa umenizingira.
“Nilipoingia ndani ya jengo hilo, niliona ya kwamba hekalu lile kubwa sana lilikuwa limetegemezwa na nguzo moja kubwa mno, na kwake alikuwa amefungwa mwana-kondoo aliyekuwa ameraruliwa vibaya na kuvuja damu. Sisi tuliokuwapo tulionekana kujua ya kwamba mwana-kondoo huyu alikuwa ameraruliwa na kuchubuliwa kwa ajili yetu. Wote walioingia hekaluni iliwapasa kuja mbele yake na kuziungama dhambi zao. Mbele kidogo ya mwana-kondoo kulikuwa na viti vilivyoinuliwa, ambavyo juu yake walikuwa wameketi kundi la watu waliokuwa wenye furaha sana. Nuru ya mbinguni ilionekana kung’aa juu ya nyuso zao, nao walimsifu Mungu na kuimba nyimbo za shukrani za furaha zilizofanana na muziki wa malaika. Hawa ndio wale waliokuwa wamekuja mbele ya mwana-kondoo, wakaungama dhambi zao, wakapokea msamaha, na sasa walikuwa wakingojea kwa matarajio ya furaha tukio fulani la furaha.”
“Hata baada ya kuwa nimeingia katika jengo hilo, hofu ilinijia, na hisia ya aibu kwamba nilipaswa kujinyenyekeza mbele ya watu hawa; lakini nilionekana kulazimishwa kusonga mbele, nami nilikuwa nikijipenyeza polepole kuuzunguka ule nguzo ili nimkabili mwana-kondoo, wakati tarumbeta iliposikika, hekalu likatikisika, vifijo vya ushindi vikainuka kutoka kwa watakatifu waliokusanyika, mwangaza wa kutisha ukalijaza jengo, kisha kila kitu kikawa giza kuu. Wale watu wenye furaha wote walikuwa wametoweka pamoja na ule mwangaza, nami nikaachwa peke yangu katika hofu ya kimya ya usiku.”
“Niliamka katika maumivu makali ya nafsi, na kwa shida sana ningeweza kujisadikisha kwamba nilikuwa nimeota tu. Ilionekana kwangu kwamba hatima yangu ilikuwa imekwisha kuamuliwa; kwamba Roho wa Bwana alikuwa ameniacha, asije akarudi tena.” Experience and Teachings, 24, 25.
Sasa tunajaribiwa ili kubainika kama tutaingia hekaluni na baadaye kuziungama dhambi zetu na kupata baraka ya kuhesabiwa haki Kwake. Mwito huu wa mwisho wa kuingia hekaluni umezungukwa na vikwazo ili kuzuia kuingia kwetu binafsi, lakini tukisita sasa, “tutaachwa peke yetu katika hofu ya kimya ya usiku.” Lakini hili si wazo langu pekee.
Mkazo uliwekwa kimakusudi kwenye aya hii muhimu kuliko zote kwa kujumuisha ubainisho wa neno “siku,” linalobeba fumbo la kinabii kwamba nane ni miongoni mwa saba, fumbo ambalo ni mojawapo ya magurudumu katika wakati wa kutiwa muhuri kwa wale mia na arobaini na nne elfu. Katika kipindi cha kutiwa muhuri, pembe ya Kiprotestanti na pembe ya Kirepublikani za ufalme wa sita katika unabii wa Biblia zote mbili zitatimiza fumbo kwamba wa nane ni mmoja wa wale saba. Kati ya marais wanane tangu wakati wa mwisho katika mwaka wa 1989, Trump akawa mfalme wa sita wa ufalme wa sita, na baada ya kushinda muhula wake wa pili, akawa wa nane ambaye ni mmoja wa wale saba. Katika hatua ya Marekani ya kurudia Amri ya Milan ya mwaka wa 313, vuguvugu la Laodikia la wale mia na arobaini na nne elfu litakuwa vuguvugu la Filadelfia la wale mia na arobaini na nne elfu. Wakati wa kutiwa muhuri unafikia kikomo wakati wa sheria ya Jumapili, ambapo jeraha la mauti la upapa linaponywa, na hivyo upapa unatimiza fumbo la Ufunuo kumi na saba kama wa nane ambaye ni mmoja wa wale saba. Ukweli mmoja, unaowakilishwa katika kirai kimoja cha Kiebrania, kama neno moja la Kiingereza, unaingiza aya inayobainisha kuanza kwa hukumu katika aya inayobainisha kumalizika kwa hukumu katika wakati wa kutiwa muhuri kwa wale mia na arobaini na nne elfu.
Kila ukweli una nafasi yake, na kuna usemi mmoja tu katika Agano Jipya ambamo muundo wa kihesabu wa ‘namba’ mara ‘namba’ nyingine unatumiwa, na miwili tu katika Agano la Kale. Alfa ya ‘muundo wa kihesabu’ iko katika Mwanzo.
Kama Kaini atalipizwa kisasi mara saba, hakika Lameki atalipizwa kisasi mara sabini na saba. Mwanzo 4:24.
“Muundo wa kihesabu” wa omega uko katika Mathayo.
Ndipo Petro akamwendea, akasema, Bwana, ndugu yangu ataninikosea mara ngapi, nami nimsamehe? Hata mara saba? Yesu akamwambia, Sikuambii, Hata mara saba; bali, Hata sabini mara saba. Mathayo 18:21, 22.
Vifungu hivi vinawakilisha mara ya kwanza na ya mwisho katika Biblia ambapo namba hutambuliwa kuwa inapaswa kuzidishwa kwa namba nyingine. Kuna namba nyingi, lakini alfa ya Mwanzo na omega ya Mathayo zina uundaji wa namba unaofanana kabisa, nazo hutumia namba zilezile mbili za ‘saba’ na ‘sabini.’
Kati ya alfa na omega, sehemu iliyo katikati, ambayo ndiyo sehemu nyingine pekee ambamo muundo huu wa nambari unapatikana, iko katika Mambo ya Walawi ishirini na tano. Hapo nambari hizo mbili si ‘saba’ na ‘sabini,’ bali ‘miaka saba mara saba.’
Nawe utajihesabia sabato saba za miaka, mara saba ya miaka saba; na muda wa hizo sabato saba za miaka utakuwa kwako miaka arobaini na tisa. Mambo ya Walawi 25:8.
Muundo wa kinambari wa katikati unatumia tena namba ‘saba,’ lakini si namba ‘sabini.’ Kifungu ambamo muundo huo unapatikana kina baraka kwa utii, na pia laana kwa kutotii. Baraka za kuachiliwa huru kwa watumwa na kurejeshwa kwa ardhi zinatofautishwa na laana ya mara saba inayotajwa mara nne katika sura ya ishirini na sita ya Mambo ya Walawi. Baraka hiyo ilijumuisha riziki kutoka kwa Bwana katika miaka ambayo ardhi ilipumzika, na baraka maradufu katika mwaka wa Yubile, nayo laana ya sura ya ishirini na sita ndiyo inayolingana na baraka hiyo katika onyo la agano lililo katika sura hizo mbili.
Muundo wa kihesabu wa katikati unapatikana katika Mambo ya Walawi 25:8 (‘miaka saba mara saba’). Unaoanishwa moja kwa moja na hukumu ya ‘mara saba’ inayorudiwa mara nne katika Mambo ya Walawi 26. Hivyo, muundo huo wa kihesabu wa katikati unawakilisha baraka na laana pia, ukifanyiza ushuhuda maradufu katika kitabu cha Mambo ya Walawi. Muundo wa kihesabu wa baraka au laana ya Yubile umewekwa kati ya hukumu ya Lameki na kubainishwa kwa kikomo cha muda wa rehema na Yesu. Miundo yote mitatu kwa pamoja inabainisha kikomo cha muda wa rehema, ambao utakapomalizika utadhihirisha kundi moja lililobarikiwa na kundi moja lililolaaniwa. Alfa na omega, zinazowakilisha ujumbe wa malaika wa kwanza na wa tatu, zinabainisha mia nne na tisini kuwa ishara ya muda wa rehema. Hili linapounganishwa na laana au baraka ya Yubile, mambo haya ya hakika yanakuwa muhimu tunapokaribia kujifunza Ezekieli sura ya kwanza mstari wa kwanza, unaomweka Ezekieli katika mwaka wa thelathini wa mzunguko wa kumi na saba wa Yubile.
Mzunguko huo wa Yubile uliisha tarehe 22 Oktoba mwaka wa 573 KK, nao ulikuwa mfano wa kinabii si wa tarehe 22 Oktoba 1844 tu, bali pia wa sheria ya Jumapili itakayokuja hivi karibuni. Ezekieli alikuwa amesimama hekaluni, akiwakilisha wale watu laki moja na elfu arobaini na nne ambao kwa imani wameingia katika Patakatifu pa Patakatifu mwishoni mwa hukumu, kama walivyofanya waaminifu baada ya tarehe 22 Oktoba 1844. Kukosa kuutambua “ukweli” wa mahali alipo Ezekieli katika historia ya kinabii katika sura ya kwanza na mstari wa kwanza ni kupoteza “mwelekeo” wako.
Baada ya kuuona utukufu wa Bwana uliofunuliwa kando ya mto Kebari, Ezekieli ananyenyekezwa hadi mavumbini kama walivyonyenyekezwa Danieli, Isaya na Yohana. Kisha mifano hiyo yote minne hutoa vipengele vya kutiwa mafuta kwa wale watakaoupeleka ujumbe kwa kanisa ambalo halitaona wala kusikia.
Kuna tarehe sita katika kitabu cha Ezekieli zinazohusu Yerusalemu. Hapo awali tumejadili tarehe ya kwanza na ya mwisho, zinazopatikana katika sura ya kwanza, mstari wa kwanza na wa pili, na kisha katika sura ya arobaini, mstari wa kwanza. Nimejadili tarehe ya pili, inayopatikana katika sura ya nane na mstari wa kwanza, lakini kwa kuzingatia uwakilishi wake wa kiishara tu, bila kuiweka katika muktadha wa kuzingirwa na kuharibiwa kwa Yerusalemu, na kitabu kizima kinauzunguka mhimili huo. Yerusalemu iliharibiwa mwishoni mwa mwaka wa 586/585 KK. Na katika Ezekieli 33:21, mtu aliyetoroka anafika akiwa na habari za kuanguka kwa Yerusalemu.
Ikawa katika mwaka wa kumi na mbili wa kutekwa kwetu, katika mwezi wa kumi, siku ya tano ya mwezi huo, akaja kwangu mtu mmoja aliyekuwa ameokoka kutoka Yerusalemu, akisema, Mji umepigwa. Basi mkono wa Bwana ulikuwa juu yangu jioni, kabla hajaja huyo aliyekuwa ameokoka; naye alikuwa amenifungua kinywa changu, hata aliponijia asubuhi; kinywa changu kikafunguliwa, nami sikuwa tena bubu. Ezekieli 33:21, 22.
Katika mwaka wa kumi na mbili mji ulipigwa, na ndipo Ezekieli akawa huru kunena kwa hiari yake mwenyewe. Maono ya Ezekieli sura ya nane yalikuwa katika mwaka wa sita; hivyo, yapata miaka sita kabla ya mji kupigwa.
Ikawa katika mwaka wa sita, mwezi wa sita, siku ya tano ya mwezi, nilipokuwa nimeketi nyumbani mwangu, na wazee wa Yuda walikuwa wameketi mbele yangu, ndipo mkono wa Bwana MUNGU ukanijilia hapo. Ezekieli 8:1.
Mwaka uliofuata, ambao ulikuwa mwaka wa saba, wazee walimtafuta Ezekieli ili kumwuliza Bwana.
Ikawa katika mwaka wa saba, mwezi wa tano, siku ya kumi ya mwezi huo, baadhi ya wazee wa Israeli walikuja kumwuliza Bwana, wakaketi mbele yangu. Ezekieli 20:1.
Kisha, katika mwaka wa tisa, mzingiro wa mwaka mmoja na nusu ulianza.
Tena, katika mwaka wa tisa, mwezi wa kumi, siku ya kumi ya mwezi, neno la Bwana likanijia, kusema, Mwanadamu, jiandikie jina la siku hii, yaani, ya siku hii hii; mfalme wa Babeli amejiweka juu dhidi ya Yerusalemu siku hii hii. Ezekieli 24:1, 2.
Kila moja ya tarehe hizi inawakilisha alama mahususi za njia katika siku za mwisho, kwa maana Paulo anasema kwamba Israeli ya kale ni kielelezo kwa wale wanaoishi wakati wa mwisho wa dunia.
Basi mambo hayo yote yaliwapata wao kuwa mifano; nayo yaliandikwa kwa ajili ya kutuonya sisi, ambao mwisho wa dunia umetufikia. Kwa hiyo yeye adhaniye kwamba amesimama na aangalie asije akaanguka. 1 Wakorintho 10:11, 12.
Tarehe zote sita zinazohusu Yerusalemu hutokea kati ya tarehe ya kwanza katika sura ya kwanza mstari wa kwanza na tarehe ya mwisho inayopatikana katika sura ya arobaini, mstari wa kwanza. Tarehe hizo mbili huashiria mwaka wa tano wa sura ya kwanza, ambao ulikuwa 592 KK, na mwaka wa ishirini na tano wa sura ya arobaini, ambao ulikuwa 573 KK. Katika ngazi ya mstari juu ya mstari, Ezekieli ana mstari kwa ajili ya Misri, unaojumuisha rejea ya Tiro, na mstari kwa ajili ya Yerusalemu. Mstari wa Misri una alama saba za moja kwa moja, (Tiro ikijumuishwa) na Yerusalemu una sita. Pamoja na mistari hii miwili ipo mstari wa Yosia na mzunguko wa kumi na saba wa Yubilei. Hata hivyo, mstari unaowasilishwa bila tarehe ya moja kwa moja unapatikana katika sura ya nne, na mstari wa sura ya nne una magurudumu kadhaa ambayo Ezekieli aliona alipotazama ndani ya Patakatifu pa Patakatifu. Pia umebeba kweli kadhaa za kiishara.
430
Namba mia nne na thelathini inawakilisha agano la milele, na katika sura ya nne Ezekieli anatumika na Bwana kama mfano hai, mfano unaojumuisha namba mia nne na thelathini.
Nawe, mwana wa binadamu, jitwalie tofali, ukaliweke mbele yako, na uchore juu yake mji, yaani, Yerusalemu; ukaushambulie kwa mazingiwa, ukajenge ngome juu yake, na ukautupie tuta; tena ukaweke kambi juu yake, na kuweka mabaramu kuuzunguka pande zote. Tena jitwalie bamba la chuma, ukaliweke kuwa ukuta wa chuma kati yako na huo mji; nawe uuelekeze uso wako juu yake, nao utazingirwa, nawe utauzingira. Hii itakuwa ishara kwa nyumba ya Israeli. Tena ulale juu ya ubavu wako wa kushoto, nawe uutwike uovu wa nyumba ya Israeli juu yake; sawasawa na hesabu ya siku utakazolala juu yake, ndivyo utakavyouchukua uovu wao. Kwa maana nimekuwekea miaka ya uovu wao, sawasawa na hesabu ya siku, siku mia tatu na tisini; ndivyo utakavyouchukua uovu wa nyumba ya Israeli. Na utakapozitimiza hizo, ulale tena juu ya ubavu wako wa kuume, nawe utauchukua uovu wa nyumba ya Yuda siku arobaini; nimekuwekea kila siku kuwa mwaka mmoja. Basi uuelekeze uso wako juu ya mazingiwa ya Yerusalemu, na mkono wako utafunuliwa, nawe utatabiri juu yake. Na tazama, nitakuwekea vifungo, nawe hutageuka kutoka ubavu huu kwenda ubavu mwingine, hata utakapozitimiza siku za mazingiwa yako. Ezekieli 4:1–8.
Kuzingirwa kwa Yerusalemu, kama kunavyoonyeshwa na Ezekieli, ni “ishara,” kama vile kuzingirwa kwa Yerusalemu kulikofanywa na Cestius katika mwaka wa 66. Akitoa maelezo juu ya Yesu kutambulisha kuangamizwa kwa Yerusalemu, Sister White anatufahamisha kwamba utimizo wa “moja kwa moja” wa kuangamizwa kwa Yerusalemu uko katika siku za mwisho. Ishara ya maangamizo juu ya mashahidi wawili wanaowakilishwa na Nebukadneza na Cestius hutambulisha kwamba ishara ya kuzingirwa ndiyo ishara ya sheria ya Jumapili inayokaribia.
Siku kwa Mwaka mmoja
Katika kifungu tunachokichunguza, tunaona pia rejeleo la kibiblia la omega linalohusu kanuni kuu ya William Miller ya ufasiri wa unabii katika vuguvugu la msingi la ujumbe wa malaika wa kwanza na wa pili. Alfa ya kanuni ya siku moja kwa mwaka mmoja ilikuwa pia ishara ya omega, kwa maana alfa ya kanuni ya siku moja kwa mwaka mmoja iliwasilishwa katika kitabu cha Hesabu kama jaribu la kumi na la mwisho, ambalo Israeli hawakulifaulu, na hivyo kujiletea kifo jangwani katika kipindi cha miaka arobaini ya kutangatanga jangwani.
Na watoto wenu watatangatanga nyikani miaka arobaini, nao watachukua uzinzi wenu, hata mizoga yenu itakapoteketea nyikani. Kwa kadiri ya hesabu ya siku zile mlizoichunguza nchi, yaani siku arobaini, kila siku kwa mwaka mmoja, mtachukua maovu yenu, yaani miaka arobaini, nanyi mtajua kuvunjwa kwa ahadi yangu. Mimi, Bwana, nimenena; hakika nitawatenda hivi kusanyiko hili lote ovu, waliokusanyika pamoja juu yangu; katika jangwa hili wataangamizwa, na huko watakufa. Hesabu 14:33–35.
Maana za kinabii zinazotokana na ukweli kwamba kanuni ya siku moja kwa mwaka mmoja inabainishwa katika uasi wa mwisho wa mchakato wa majaribu wenye hatua kumi unaoanza kwa kuvuka Bahari ya Shamu, na kwamba kanuni hiyo hiyo inatangazwa tena wakati Yerusalemu inapokaribia kuzingirwa na kuangamizwa, lazima zieleweke na zitumike katika kifungu tunachokichunguza, na vivyo hivyo umuhimu wa “kuzingirwa” kuwa “ishara” lazima ueleweke na utumike.
Mlolongo wa historia unaokusanywa pamoja wakati “mazingira” ya Yerusalemu yanapotumiwa kama ishara lazima utambuliwe, kwa kuwa unakuwa, kwa namna fulani, “mhimili,” na kwa lugha ya mfano, ishara ya mazingira hayo ina vipini vingi vilivyounganishwa nayo. Ishara ya mazingira hayo huenda ndiyo kifungu kilicho cha umuhimu mkubwa zaidi katika Ezekieli, nayo ishara hiyo humwezesha Simba wa kabila la Yuda kuleta ukamilifu kutoka katika kile ambacho mwanzoni kilionekana kwa Ezekieli kuwa machafuko. “Ishara” ya mazingira hayo, kanuni ya mwaka kwa siku, na mistari ya kinabii inayokusanywa pamoja na mazingira hayo, lazima izingatiwe katika muktadha kwamba mia nne na thelathini huwakilisha agano la milele.
Agano
Akamwambia Abramu, Jua hakika ya kwamba uzao wako utakuwa mgeni katika nchi isiyo yao, nao watawatumikisha; nao watawaonea muda wa miaka mia nne. Mwanzo 15:13.
Bwana aliingia katika agano na Ibrahimu kupitia mchakato wa hatua tatu, na hatua ya kwanza kati ya hizo tatu ilijumuisha unabii kwamba wazao wa Ibrahimu wangekuwa mateka nchini Misri kwa miaka mia nne. Katika hatua ya pili, Ibrahimu alipewa kaida ya tohara, na hatua ya tatu ilikuwa dhabihu ya Isaka juu ya Mlima Moria. Miaka mia nne ilibainishwa katika alfa ya hatua tatu ambazo Bwana alichukua katika kuwainua watu wateule na kuingia katika agano nao. Watu hao wateule wa agano waliachwa kwa talaka na Mungu wakati Stefano alipopigwa mawe katika mwaka wa 34, na baada ya hapo Paulo, mtume aliyechaguliwa kwa ajili ya watu wa Mataifa, alibainisha kwamba miaka hiyo mia nne ilikuwa—miaka mia nne na thelathini.
Nami nasema hivi: torati iliyokuja miaka mia nne na thelathini baadaye haiwezi kulitangua agano lililothibitishwa hapo awali na Mungu katika Kristo, hata kuifanya ahadi kuwa batili. Wagalatia 3:17.
Idadi inayowakilisha agano ni mia nne na thelathini, lakini mashahidi wawili, Abramu na Sauli, ambao wote wawili walibadilishiwa majina kuwa Ibrahimu na Paulo, mtawalia, wanabainisha vipindi viwili tofauti ambavyo kwa pamoja vinaunda idadi kamili ya mia nne na thelathini. Mungu anapobadilisha jina la nafsi fulani, hilo ni ishara ya uhusiano wa agano kati ya nafsi hiyo na Mungu. Kwa hiyo, miaka mia nne na thelathini ni jumla inayopatikana kwa kujumlisha idadi mbili tofauti, kama ilivyo kwa mia nne ya Ibrahimu na nyongeza ya thelathini ya Paulo. Ezekieli alilala kwa ubavu wake wa kushoto kwa siku mia tatu na tisini, kisha kwa ubavu wake wa kulia kwa siku arobaini, akibainisha idadi mbili ambazo jumla yake ni mia nne na thelathini.
Katika Mwanzo sura ya kumi na moja, agano la mauti lililoletwa mara tu baada ya gharika kwa njia ya uasi wa Nimrodi linaonyesha tofauti kati ya maagano mawili. Vipengele vya mnara wa Babeli vinashuhudia kuhusu watu wa agano la kishetani la “jiokoe mwenyewe” waliopaswa kuhukumiwa na kutawanywa. Katika sura hiyo hiyo, ukoo wa Waebrania unatambulishwa kwa kuzaliwa kwa Eberi, hali inayoweka alama ya mwanzo wa watu wateule watakaowakilisha agano la uzima, kinyume na agano la mauti la Nimrodi.
Eberi akaishi miaka thelathini na minne, akamzaa Pelegi. Eberi akaishi baada ya kumzaa Pelegi miaka mia nne na thelathini, akazaa wana na binti. Pelegi akaishi miaka thelathini, akamzaa Reu. Mwanzo 11:16–18.
Katika sura ya kumi ya Mwanzo, Eberi na Pelegi wanatajwa kwa mara ya kwanza.
Na Eberi walizaliwa wana wawili: jina la mmoja aliitwa Pelegi; kwa maana katika siku zake nchi iligawanywa; na jina la ndugu yake aliitwa Yoktani. Mwanzo 10:25.
Pelegi humaanisha mgawanyiko au kugawanyika, na katika siku za Pelegi mgawanyiko wa tabaka mbili za watu wa agano unaonyeshwa na historia ya mnara wa Babeli na uasi wa Nimrodi. Eberi aliishi miaka mia nne na sitini na minne, lakini baada ya Pelegi (mgawanyiko) kuzaliwa aliishi miaka mia nne na thelathini. Kila ukweli una umuhimu wake, na mia nne na thelathini ndiyo hesabu ambayo Paulo anahusisha na unabii wa agano la Ibrahimu. Ingawa hesabu ya mia nne na thelathini inatambulishwa na maisha ya Eberi baada ya kuzaliwa kwa Pelegi, miaka thelathini na minne ya kwanza ya maisha yake imeelezwa kuwa “miaka minne na thelathini,” ambayo bila shaka ni miaka thelathini na minne, lakini kwa usemi sahili wa hiyo miaka thelathini na minne husomeka “nne” na “thelathini” (430). Kisha ikaja mia nne na thelathini, halafu usemi wa kwanza wa maisha ya Pelegi ni “thelathini.”
Eberi ndilo shina la jina Mwebrania, na hapa ndipo kutajwa kwa kwanza kwa Waebrania, ambao walipaswa kuwa watu wateule wa agano. Eberi humaanisha kuvuka, hivyo akiwakilisha kwa mfano watu wa agano wanaovuka kutoka katika dunia hii kwenda katika dunia mpya, kama watoto wa Ibrahimu walivyofanya walipovuka Bahari ya Shamu kwenda katika Nchi ya Ahadi. Kutangatanga kwa miaka arobaini jangwani kulizuia kuvuka huko, lakini mwishoni mwa ile miaka arobaini walivuka Yordani kwenda katika Nchi ya Ahadi, hivyo wakifananisha kuvuka kwa mwisho kwa watu wa Mungu. Pelegi anawakilisha historia ya wakati ambapo mgawanyiko wa wanadamu kuwa watu wawili wa agano ulitokea kwanza kwenye mnara wa Nimrodi. Ishara ya agano la mauti la Nimrodi ni machafuko, na ishara ya agano la uzima la Kiebrania ni miaka mia nne na thelathini ya maisha ya Eberi kabla ya mgawanyiko unaowakilishwa na Pelegi. Jina Pelegi pia hubainisha kweli ya kiishara ya kihesabu, kwa maana miaka mia nne na thelathini ya Eberi imegawanywa katika hesabu mbili, na Pelegi anawakilisha utofautisho wa ile mia nne na hesabu thelathini.
Mia nne na thelathini ina sehemu mbili. Miaka mia nne ya agano la Ibrahimu pamoja na ile miaka thelathini ya ziada iliyotiwa alama na Paulo. Kuongezeka kwa maarifa kunakozalisha uamsho wa mwisho wa watu wa Mungu kunawakilishwa katika Danieli sura ya kumi na mbili, ambamo ishara yenye sehemu mbili ya agano la milele inatambulishwa kwa namna ya pekee, nayo imewekwa wazi katika aya 9/11.
Akamwambia, Enenda zako, Danieli; kwa maana maneno haya yamefungwa na kutiwa muhuri hata wakati wa mwisho. Wengi watatakaswa, na kufanywa weupe, na kujaribiwa; bali waovu watatenda maovu; wala hakuna hata mmoja wa waovu atakayeelewa; bali wenye hekima wataelewa. Na tangu wakati ambapo sadaka ya daima itaondolewa, na chukizo liharibulo litakaposimamishwa, zitakuwako siku elfu moja mia mbili na tisini. Danieli 12:9–11.
Kufunguliwa kwa mwisho kwa muhuri kunakoleta mchakato wa kujaribiwa wenye hatua tatu, unaoonyeshwa katika mstari wa kumi kwa maneno “kutakaswa, na kufanywa weupe, na kujaribiwa,” kunahusishwa na miaka elfu moja mia mbili na tisini. Uelewa wa waasisi kuhusu mstari huu ni kwamba kuondolewa kwa upinzani wa upagani mwaka wa 508 kulianzisha mchakato wa miaka thelathini uliosababisha kuanzishwa kwa upapa kama ufalme wa tano wa unabii wa Biblia mwaka wa 538, ambao kisha ulitawala kama ufalme wa tano wa unabii wa Biblia hadi miaka elfu moja mia mbili na sitini ilipokamilika mwaka wa 1798. Kipindi cha miaka thelathini kuanzia 508 hadi 538 pia kinaonyeshwa na Paulo kama “kutokea kwanza kwa uasi,” katika 2 Wathesalonike.
Katika 2 Wathesalonike mada inayozungumziwa ni uhusiano kati ya Rumi ya kipagani na Rumi ya kipapa, ambazo ni falme ya nne na ya tano ya unabii, mtawalia. Ni katika sura hii ya Wathesalonike ndipo William Miller alipogundua kwamba “ya daima” katika kitabu cha Danieli iliwakilisha Rumi ya kipagani, na Miller akazidi kugundua kwamba “ya daima” katika Danieli siku zote iliwasilishwa kwa uhusiano na chukizo au uasi wa uharibifu. Chukizo na uasi wa uharibifu katika kitabu cha Danieli vinawakilisha kile ambacho Yohana anakitambulisha katika kitabu cha Ufunuo kuwa ni sanamu ya yule mnyama na alama ya yule mnyama, mtawalia.
William Miller aliegemeza matumizi yake mengi ya unabii, ikiwa si yote, kwenye utambuzi wake wa mamlaka mbili ziletazo ukiwa, zinazowakilishwa kama ile “ya daima” (Roma ya kipagani), na mamlaka ya pili iletayo ukiwa, ambayo inaelezwa kwa namna mbili: kama uasi uletao ukiwa (muungano wa kanisa na dola), katika Ufunuo—kama sanamu ya mnyama (muundo wa kinabii wa upapa), na kama chukizo liletalo ukiwa (kuabudu jua), katika Ufunuo—kama chapa ya mnyama. Ufahamu ambao Miller aliupata kutokana na maelezo ya Paulo katika 2 Wathesalonike ulikuwa ufahamu mkuu wa msingi kwa Miller, ambaye ni ishara ya misingi ya Uadventista. Paulo anasema kwamba wale wasiopenda ukweli unaowasilishwa katika sura ya pili ya 2 Wathesalonike ndio wanaopokea nguvu ya upotevu.
Katika mistari mitatu ya Danieli (Danieli 12:9–11), ufahamu wa kiishara katika siku za mwisho hauwezi kujumuisha matumizi ya wakati, kwa kuwa tangu tarehe 22 Oktoba 1844, matumizi ya wakati wa kinabii hayana uhalali tena. Mistari ya 9/11 inawakilisha vipindi viwili tofauti vya miaka thelathini na miaka elfu moja mia mbili na sitini. Namba arobaini na namba elfu moja mia mbili na sitini zote ni ishara za jangwa la kinabii, na katika unabii zinaweza kutumika moja badala ya nyingine. Kwa hiyo, elfu moja mia mbili na sitini inaweza kueleweka kuwa arobaini, na arobaini ni zaka ya mia nne. Mistari ya 9/11 inaashiria namba ya agano la milele, kama inavyowakilishwa na mia nne (Ibrahimu) kwa kuhusianishwa na thelathini (Paulo). ‘Jangwa’ linalowakilishwa na ‘elfu moja mia mbili na sitini’ linalingana na ‘jangwa la arobaini’, na arobaini ni zaka ya mia nne. Thelathini ni thelathini. Namba mia nne na thelathini hupatikana kwa kujumlisha namba mia nne na namba thelathini, nayo huwakilishwa katika sura ya nne ya Ezekieli kwa mia tatu na tisini ikijumlishwa na namba arobaini.
Mistari ya 9/11 katika sura ya kumi na mbili huwakilisha katikati ya vipindi vitatu vya kinabii vilivyo katika sura hiyo, nayo ni ishara ya agano la milele linalofunuliwa katika siku za mwisho. Kufunuliwa kwa maana ya mia nne na thelathini katika siku za mwisho kunaletwa katika sura ya nne ya Ezekieli.
Simba wa kabila la Yuda sasa anafungua muhuri wa ujumbe wa onyo la mwisho kwa wale ambao kwa imani wameingia Patakatifu pa Patakatifu pamoja na Ezekieli, Yohana, Danieli na Isaya. Ukweli huo unafunuliwa sambamba na kuinuliwa kwa wale wanaowakilishwa si tu kama watu wa Israeli waliofukuzwa, bali pia kama bendera ya wale mia na arobaini na nne elfu. Ukweli huo umewekwa katika muktadha wa agano linalowakilishwa na miaka mia nne ya Ibrahimu sambamba na agano linalowakilishwa na miaka thelathini ya Paulo. Ukweli huo umeelezwa katika mistari ya 9/11 ya Danieli sura ya kumi na mbili, ambayo inawakilisha kipindi cha katikati kati ya vipindi vitatu vya kiishara, ambavyo vilieleweka kwa usahihi na wafuasi wa Miller. Ukweli huo wa 9/11 ulio katikati, ambao muhuri wake unafunguliwa katika Danieli sura ya kumi na mbili, unawakilishwa katika siku mia tatu na tisini na siku arobaini za Ezekieli. Siku hizo zinafunuliwa kwa Ezekieli katika mwaka wa thelathini wa mzunguko wa kumi na saba wa Yubile, naye Ezekieli, akiwa kuhani, anawakilisha ukuhani wa wale mia na arobaini na nne elfu walio katika jaribu la katikati kati ya majaribu matatu.
Ezekieli amewekewa alama katika jaribio la hekalu kwenye “siku ya tano” ya “mwezi wa nne,” ambayo katika historia ya wafuasi wa Miller iliashiria katikati kabisa (“katikati ya kipindi”) ya miezi saba iliyoanza wakati wa kukatishwa tamaa kwa kwanza tarehe 19 Aprili 1844, na kumalizika tarehe 22 Oktoba mwaka huohuo.
“Katika majira ya kiangazi ya mwaka 1844, katikati ya wakati ambao hapo kwanza ilidhaniwa kwamba zile siku 2300 zingekoma, na majira ya vuli ya mwaka huohuo, ambayo baadaye iligunduliwa kwamba zilifika humo, ujumbe ulitangazwa kwa maneno yenyewe ya Maandiko: ‘Tazama, Bwana-arusi anakuja!’” The Great Controversy, 398.
Tarehe 21 Julai, 1844 ilikuwa katikati ya miezi saba mitakatifu, na katika tarehe hiyo Samuel Snow alikuwa katika Tabernakulo la Boston akiwasilisha ujumbe wake wa Kilio cha Usiku wa manane. Hapo, kwa mara ya kwanza katika uwasilishaji wa hadhara, “alitangaza kwa maneno yale yale ya Maandiko: ‘Tazama, Bwana-arusi anakuja!’” Sasa kwa namna ya kiishara tumesimama pamoja na Ezekieli katika Tabernakulo la Boston, muda mfupi kabla ya kuinuliwa kwa wajumbe wa kilio cha usiku wa manane kusambae kama wimbi kubwa la bahari. Mchakato wa kinabii wa kuinua bendera unawakilishwa katika mstari wa kinabii wa Uislamu katika Ufunuo sura ya tisa. Ezekieli sura ya nne hutoa shahidi wa pili na hitimisho la unabii huo wa miaka mia tatu na tisini na moja na siku kumi na tano, naye hufanya hivyo katika sura ya nne.
Tutaendelea na mambo haya katika makala inayofuata.