Danyýel Kitaby — Ýüz Bäşinji Bölüm

Soňky makalada ylhamyň ýehudylaryň Hoş Habary haçda “ret edişlerini möhürländiklerini”, soňra bolsa Stefanusyň daşlanmagynda öz ret edişlerini ýene-de tassyklandyklaryny görkezendigini belläpdik. Bu nähili bolup biler? Elbetde, şol taryhy döwürdäki jedeljeň ýehudylaryň Hoş Habary ret etmegi tapgyrlaýyn amala aşdy. Olar eýýäm Onuň doglan wagtynda bir gyra goýlupdylar. Mesihiň dogluşyndan Stefanusyň daşlanmagyna çenli bolan döwür Hoş Habaryň tapgyrlaýyn ret edilişini görkezýär.

Isanyň dogluşyndan Stefanusyň ölümine çenli gadymy Ysraýylyň Hoş Habary barha artýan ret edişi suratlandyrylýar. Ýehudylaryň Mesihi ret edişiniň tapgyrlaýyn bolandygyny boýun almak, olaryň “ret edişlerini möhürlemegini” hem haçda — ybadathananyň perdesi ýyrtylan ýerde — hem-de Stefanusyň ölüminde kesgitlemäge mümkinçilik berýär. Perdäniň ýyrtylmagy olaryň indi Hudaýyň äht halky däldiginiň nyşanydy, Stefanus daşlanyp öldürilende bolsa, ol Isanyň Hudaýyň sag elinde duranlygyny gördi; bu ýagdaý Daniýel kitabynyň on ikinji bap, birinji aýatynda synag möhletiniň tamamlanmagynyň nyşanydyr. Iýerusalimiň weýran edilmegi hem synag möhletiniň tamamlanmagynyň nyşanydyr.

Diňe Hudaýyň merhemeti Iýerusalimiň haçda ýok edilmeginiň öňüni aldy.

Bu diňe Hudaýyň rehim-şepagatydy: haçyň wagtynda Iýerusalimiň heläkçiligini getirmegi gijikdiren şoldy.

Öz soňky gezek ybadathanany päklän döwründe, Isa pygamber Daniýel tarapyndan aýdylan weýrançylygyň ýigrenji zady görünende, Öz yzyna eýerijilerine Iýerusalimden gaçmak baradaky duýduryşy öňe sürüpdi. Ol ilkinji gezek ybadathanany päkläninde, ýehudylaryň Atasynyň öýüni garakçylaryň hinine öwrenlerini aýdypdy, emma soňky gezek Ol: “öýüňiz” size haraba halda galdyryldy diýdi. Hatda birazdan bolup geçjek haç wakasyndan hem öň, haçlandyrylanda perdesi ýyrtylmaly bolan ybadathana eýýäm Hudaýyň öýi däl-de, ýehudylaryň öýi hökmünde atlandyrylypdy. Waýt uýamyz Mesihiň şol beýannamany haçan edenini beýan edýär, we onuň şaýatlygy dowam edişinde, ol şeýle hem uzaldylan kyrk ýylyň merhemetini ara alyp maslahatlaşýar.

Mesih 31-nji ýylda haça çüýlendi, takmynan kyrk ýyldan soň bolsa, 70-nji ýylda, üç ýarym ýyllyk gabawdan soň Iýerusalim ýok edildi. Eger Daniel kitabynyň dokuzynjy baby, ýigrimi dördünji aýatda ýetmiş hepde hökmünde görkezilen heniz üç ýarym ýyllyk synag wagty galan bolsa, onda Iýerusalim nädip 31-nji ýylda haçda ýok edilen bolup biler? Şeýle görünýän bu gabat gelmezlikler nädip çözüp bolýar? Iň aňsat çözgüt, ýetmiş hepde bilen aňladylýan synag wagtynyň tamamlanmagy meselesinde, munuň synag möhletiniň kem-kemden ýapylmagy hökmünde düşünilmelidigini diňe görkezmekdir. Bu dogrudyr, ýöne ol şol taryhyň bellik nokatlaryny ulanmakda islendik pygamberlik takyklygyny aradan aýyrýar. Men düşündirmäge synanyşaryn.

Eger Pentekost Wawilondaky beýleki süriniň çagyrylyp çykarylýan ýakynda geljek Ýekşenbe kanunyny aňladýan bolsa, onda näme üçin hoş habar Pentekostdan üç ýarym ýyl soň milletlere bardy? Mesihiň ölümi ýa-da Stefanyň ölümi gadymy Ysraýyl üçin synag möhletiniň ýapylmagynyň alamatymy? Eger Laodikiýa Adventizmi ýakynda geljek Ýekşenbe kanunynda ybadathana bolmagyny bes edýän bolsa, onda biziň eramyzdan soňky 70-nji ýylda ybadathananyň weýran edilmegi Ýekşenbe kanunynda Laodikiýa Adventizminiň ybadathanasynyň soňuny aňladýarmy? Görnüşde gabat gelmeýän ýaly bolup görünýän zatlar “hataryň üstüne hatar” prinsipiniň ulanylmagy bilen çözülýär, we şol ulanylyş işledilende, biziň kesgitleýäris ýol belgileriniň şaýatlygy örän aýdyň we gysgaça bolýar.

Mesih ähtini tassyklan hepdesi üç ýarym ýyldan ybarat iki deň döwre bölünýär. Birinji üç ýarym ýyl Mesihiň çokundyrylmagy bilen başlanýar we Onuň ölümi bilen tamamlanýar. Çokundyrylma Onuň ölümniň we direlişiniň nyşanydyr; şonuň üçin şol üç ýarym ýyllyk döwrüň başlangyjy onuň ahyry bilen meňzeşdir. Şol döwürde Mesih Hoş Habary diňe ýewreýlere hödürledi. Şol üç ýarym ýylyň ahyry ondan soňky üç ýarym ýylyň başlangyjyny görkezýär. Ikinji üç ýarym ýyllyk döwrüň başlangyjy Mesihiň ölümi bilen başlanýar, we ol Stepaniň ölümi bilen tamamlanýar. Şol döwürde şägirtler Hoş Habary diňe ýewreýlere hödürlediler.

Aýry-aýry pygamberlik setirleri bolan şol iki döwür “setir üstüne setir” görnüşinde bir ýere getirilmelidir. Başlangyçlar-da, ahyrlar-da Alfa bilen Omeganyň möhürini göterýär, çünki başlangyç hem ahyrky taryhlar birdir. Dowamlylygyň iki döwri hem meňzeşdir, we her döwürde alnyp barylýan iş hem meňzeşdir. Ilkinji we Soňky bolan Mesih, şol bir wagtyň özünde ähli zadyň Ýaradijysydyr, we şol nukdaýnazardan Ol Hakykatyň Ýaradijysydyr. Ibranice “hakykat” sözi üç ibrani harpdan döredilendir. Ibraniler elipbiýiniň ilkinji harpy, onuň yzyndan gelen on üçünji harp, soňra bolsa soňky harp birleşdirilip, ibranice “hakykat” sözi emele getirilýär.

Üç ýarym ýyldan ybarat iki döwrüň hem başynda-da, ahyrynda-da Mesih bardyr; çünki Mesih birinji döwrüň başynda Öz çokundyrylmagynda bardyr, edil şonuň ýaly-da birinji döwrüň ahyrynda Öz ölüminde bardyr. Şeýle hem, Mesih ikinji döwrüň başynda Öz ölüminde bardyr, ikinji döwrüň ahyrynda bolsa Ol Hudaýyň sag tarapynda durandyr. On üç sanysy pitneçiligiň nyşanydyr, we iki döwürde-de, Hoş Habar islendik ýagdaýda ýa Mesih tarapyndan hut Öz Şahsynda, ýa-da ikinji döwürde Onuň şägirtleri tarapyndan wagyz edilende, jedelçi ýahudylar Hoş Habaryň habaryna garşy pitne etdiler.

Iki döwrüň hem dowamlylygy birdir, olar Alfa bilen Ome­ganyň möhürini göterýär we şol bir Hoş Habar habaryny kesgitleýär. Şol iki döwür “setir üstüne setir” görnüşinde bir ýere getirilmelidir. “Setir üstüne setir” usulyýeti ahyrky ýagşyň synag usulyýetidir. Ol ahyrzamanlaryň usulyýetidir, we ahyrzamanlarda şol usulyýet arkaly tanalýan hem-de pugtalandyrylýan hakykatlar ýüz kyrk dört müňüň möhürlenişi wagtynda Lewiniň ogullaryny arassalaýan, ýagny päkleşdirýän zatlardyr.

Işaýa kitabyndaky indiki aýat Iýerusalimiň halkyna höküm sürýän masgaralaýjy adamlara ýüzlenýär. Şol masgaralaýjy adamlar üçin, olaryň “eşitmekden” ýüz öwren “rahatlyk we täzeleniş” (soňky ýagyş) olaryň “gidip, yza gaýdyp ýykylyp, döwlüp, duzaga düşüp, tutulmagyna” sebäp bolýar. Şol synag olara başga bir dil arkaly hödürlenipdi, çünki Ylýas, Çömdüriji Ýahýa we William Miller öz degişli taryhlarynyň teologik mekdeplerinde tälim almandylar. Laodikiýa Adventizmini synaýan soňky ýagyş habary “setir üstüne setir” ýörelgesiniň ulanylmagy bilen emele gelýän habardyr.

Mesihiň ähti tassyk eden hepdäniň ilkinji üç ýarym ýyly ikinji üç ýarym ýylyň üstüne goýlanda, biz soraýan akylda ýüze çykyp biläýjek islendik görünýän gabat gelmezlikleri aýdyňlaşdyrýan pygamberlik nuruny tapýarys. Bu hepde Ähtiň Habarchysynyň ähti tassyk etmeli wagtydy, hem-de Mukaddes Ýazga görä äht gan bilen tassyk edilmelidir. Mesihiň çokundyrylmagy we haça çüýlenmegi, şeýle hem Stefanyň daşlanmagy — bularyň hemmesi gany görkezýär. Iki çyzyk hem ähtiň ganyny aňladýar, we şol çyzyklar ähti tassyk edýär.

“Hataryň üstüne hatar” görnüşinde bir ýere getirilende, çokundyrylma we haça çüýlenme ilkinji ýol belgisi, haça çüýlenme bilen Stefanyň daşlanmagy bolsa soňky ýol belgisidir. Bir hatara birleşdirilende, Stefanyň ölüminde haç bilen Mihailiň turup durmagy, ýewreýleriň Hoş Habary ret edişini möhürlän iki şaýat hökmünde ýüze çykýar. Mesihiň ölümi, Onuň şägirdi Stefanyň hem ölümidir; iki hatar birleşdirilende bu Pesahdyr. Üç gün soň Mesih Ilkinji Miwe hödürlemesi hökmünde direldilýär.

Pasha bilen üçünji günde bellenilýän Ilkinji Miweler baýramynyň arasynda Hamyrsuz Çörek baýramynyň başlangyjy bar. Hamyrsuz çörek “galxmaýar”, we Mesih ikinji günde direlmedi, Ol üçünji günde direldi. “Setir üstüne setir” ulanylyşynda Mesih bilen Stefan bilelikde ölýärler, emma ilkinji miweleriň direlişinde tertip bolandygy üçin, Stefan Mesihden soň direldilýär.

Bahar baýramlaryny biri-birinden aýry tutmak mümkin däldir, çünki olar göni manyda biri-biri bilen baglanyşyklydyr. Şu manyda, Pentikost ýakyn wagtda geljek ýekşenbe kanunyny aňladýar; şol wagtda Mukaddes Ruhuň dökülmeginiň gaýtalanmagy bolar, we Ylham kitabyň on sekizinji babyndaky ikinji ses, häzirki wagtda Hoş Habary bilmeýänleri Wawilondan çykmaga çagyrar. “Wawilon” sözi “Babel” sözüne esaslanýar, onuň manysy bulaşyklykdyr; çünki Babeliň synmagynda Hudaý dilleri bulaşdyrdy, emma Pentikostda Hudaý Hoş Habary dünýä ýetirmek üçin dilleriň bulaşyklygyny tersine öwürýär. Şeýlelikde Pentikost bilen ýekşenbe kanuny bir ugra gabat gelýär.

Pentikost gününde dilller peşgeşi şägirtlere berildi, emma olaryň şol wagtky habary heniz-de ýewreýler bilen çäklendirilipdi. Iki çyzyk bir ýere getirilende, Pentikost beöň 34-nji ýylda bolup geçýär; şol wagt Stefanos daşlap öldürildi we hoş habar şondan soň häzirki wagtda hoş habary bilmeýänlere ýetirildi.

Stefan Onuň gelişinde direldilýänleri, ýöne Onuň bilen bile ölenleri aňladýar. Ilkinji Hasyl sadagasy Mesihiň üçünji günde direlşini alamatlandyrýar, şeýle hem Pentikost baýramy hem diýilýän Hepdeler baýramynyň başlangyjyny belleýär; bu baýram bolsa Sinaýda On tabşyrygyň berilmegini ýatladýar.

1844-nji ýylyň 22-nji oktýabry haç bilen gabat gelýär, çünki beýleki subutnamalaryň hatarynda Uayt uýa haçdan soň şägirtleriň başdan geçiren lapykeçligini 1844-nji ýylyň 22-nji oktýabryndan soň gelen lapykeçlik bilen deňleşdirýär. Haç hem, 1844-nji ýylyň 22-nji oktýabry hem ýakyn wagtda geljek ýekşenbe kanunynyň öňden alamatydyr. Pentekost hem ýakyn wagtda geljek ýekşenbe kanunynyň nusgasydyr, emma Pentekost haçdan elli iki gün soň geldi. Pesah bilen alamatlandyrylan haç, gadymy Ysraýylyň köne ýollaryny — ölüm perişdesiniň Müsüriň üstünden geçip giden gijesinden başlap, kanunyň berlişine çenli — ýatladýan baýramlaryň bir hataryny başladýar. Baýramlaryň hersiniň özboluşly tapawutlary bar bolsa-da, olar biri-birinden aýrylmaz baglanyşykdadyr. Şonuň üçin Pesahdan Pentekosta çenli bolan doly elli iki güni ýeke-täk bir waymark hökmünde ulanmak dogrudyr.

Şu sebäpli, haç, Stefanyň ölümi we Pentikostyň hemmesi ýakynda geljek Ýekşenbe kanunyny öňden görkezýär; şol wagtda, Ylham kitabyň on sekizinji bapdaky ikinji ses Hudaýyň beýleki süri­sini Wawilondan çykmaga çagyryp başlaýarka, Häzirki Zaman Wawilonyň üstündäki barha ilerleýän ýerine ýetiriji höküm başlanýar. Hut şol ýol belgide Ýerusalimiň üstündäki ýerine ýetiriji höküm gelip ýetdi, emma Hudaý Öz rehimdarlygy bilen ybadathananyň we şäheriň hakykatdaky ýok edilmegini haçdan soň takmynan kyrk ýyl, ýagny milady 70-nji ýyla çenli yza süýşürdi. Gadymy Ýerusalimiň weýran edilmegi, “milli dinden dönmek milli heläkçilik bilen yzarlananda” Amerikanyň Birleşen Ştatlarynda başlanýan barha ilerleýän ýerine ýetiriji hökümiň başlangyjyny aňladýar.

Hakykat iki şaýadyň güwänamasy esasynda berkidilýär, we Mesihe baglaşygy tassyklan üç ýarym ýyllık iki hatarda biz ýakynda geljek Ýekşenbe kanunyny kesgitleýän taryh bilen baglanyşykly bolan bir ölüm hem-de direliş hakynda iki şaýat tapýarys. Ylham kitabynyň on birinji babynda şol Ýekşenbe kanuny “beýik ýer titremäniň sagady” diýlip kesgitlenýär. Şol “sagat” üç ýarym ýyl güwälik beren iki şaýat bilen göni baglanyşyklydyr. Olaryň güwänamasy olaryň ölümi we direlişi bilen tamamlanýar.

Olaryň üç ýarym ýyllap beren şaýatlygy, ondan soňky ölümi we direlşi, Isanyň hem-de Stefanyň ölümi we direlşi arkaly şekillendirilipdir, çünki “setir üstüne setir” görä, Stefan Mesih bilen bile direldilen hökmünde görkezilýär. Ilkinji Hasyl baýramynda iki esasy sadaka hödürlenýärdi.

Biri kemçiliksiz guzydy, beýlekisi bolsa arpa sadakasydy. Arpa ondan soň geljek hasyly aňladýardy, guzy bolsa Mesihi aňladýardy. Mesih üçünji günde direldi, Stefan bolsa yzyndan gelýänleri aňladýardy, arpa hem yzyndan gelmeli hasyly aňladýardy. Ylham kitabyň on birinji babyndaky iki şaýat üç ýarym ýyl şaýatlyk etdiler, şondan soň olar öldürüldiler, soňra bolsa üç ýarym günden soň direldildiler. Ol iki şaýat ilkinji miweler bolan Mesih arkaly öňden nusgalanyp görkezilipdi, çünki olar hem ilkinji miweler bolan ýüz kyrk dört müňi aňladýarlar.

Ilkinji Miweler baýramyndaky arpa sadakasy soň gelmeli hasyly aňladýardy, we 34-nji ýylda Stefen, 31-nji ýylda Mesihiň ölümini yzarlady, emma “setir üstüne setir” boýunça olar şol bir ýol belgide ölüpdirler. Ilkinji miwe sadakalary bilen baglanyşykda, Mesih soýlan guzydy, Stefen bolsa arpa boldy. Pawlusyň aýdyşy ýaly, “Mesih” “uklanlaryň ilkinji miwesi”dir, ondan soň bolsa “Onuň gelşinde Mesihe degişli bolanlar.” Bir ýüz kyrk dört müň ilkinji miwelerdir, we olar “Guzynyň nirä barsa, onuň yzyna düşýänlerdir.”

Ylham kitabyň on birinji babyndaky “uly ýer titremesiniň” “sagatynda”, üç ýarym ýyl pygamberlik eden, soňra bolsa öldürilip üç ýarym gün köçelerde ýatan iki şaýat direldilýär. Olar pygamberlik taýdan Isa bilen bilelikde, emma Isa-dan soň hem direldilen Stefan arkaly nyşanlananlardyr. Şonuň üçin olar düýpsüz çukurdаn çykan haýwan tarapyndan öldürilenden “üç ýarym gün” soň direldilýär. Direldilýän şol bir “sagatlarynda” olar baýdak hökmünde göge göterilýär. Olaryň direlmeginiň we göge göterilmeginiň prosesi Hudaýyň pygamberlik Sözünde ünsli beýan edilendir, we bu prosese olaryň Stefanyň göni manydaky ölümi arkaly öňden nyşanlanandygy hem girýär; şeýlelikde bu, üçünji perişdäniň Laodikýa hereketinden üçünji perişdäniň Filadelfiýa hereketine özgerdilýän iki şaýadyň üstünde amala aşyrylýan ruhy ölümi aňladýar.

Biz bu gözlegimizi indiki makalada dowam etdireris.