Ylhama görä, ylham meselesine gelende, “her bir fakt öz ähmiýetine eýedir,” we “her bir ýörelge öz ähmiýetine eýedir.”
Mukaddes Kitap, adamlaryň şu durmuş üçin ýa-da geljek durmuş üçin taýýarlanylmagy babatda düşünmäge mätäç bolan ähli ýörelgeleri öz içine alýar. Şeýle hem, bu ýörelgelere hemmeler düşünip biler. Onuň öwredişine gadyr goýýan ruhy bolan hiç kim Mukaddes Kitabyň ýekeje bölegini hem ondan haýsydyr bir peýdaly pikiri alman okap bilmez. Emma Mukaddes Kitabyň iň gymmatly öwredişi aram-aram ýa-da biri-biri bilen baglanyşyksyz öwrenmek arkaly ele salynmaýar. Onuň beýik hakykat ulgamy howlukmaç ýa-da biperwaý okaýjy tarapyndan saýgarylar ýaly görnüşde beýan edilmedikdir. Onuň hazynalarynyň köpüsi ýüzüň astynda örän çuň ýerde ýatyr we olar diňe yhlasly gözleg hem-de üznüksiz tagalla arkaly gazanyp bolýar. Beýik bütewiniň düzümine girýän hakykatlar “ýerden-ýere biraz, ondan-mundan biraz” gözlenip tapylmaly we ýygnalmalydyr. Işaýa 28:10.
„Şeýlelik bilen içgin öwrenilip we bir ýere jemlenende, olaryň biri-birine doly laýyk gelýändigi ýüze çykar. Her bir Hoş Habar beýlekilerine goşmaça bolup hyzmat edýär, her bir pygamberlik başga biriniň düşündirişi bolýar, her bir hakykat bolsa başga bir hakykatyň ösüşi bolup durýar. Ýewreý düzgün-tertibiniň nyşanlary Hoş Habar arkaly aýdyňlaşdyrylýar. Hudaýyň Sözüindäki her bir ýörelgäniň öz orny, her bir hakykatyň bolsa öz degişli manysy bardyr. Şeýle hem, tutuş gurluş öz niýetinde-de, amala aşyrylyşynda-da Öz Awtoru barada şaýatlyk edýär. Şeýle bir gurluşy Çäksiziňkiden başga hiç bir akyl ne göz öňüne getirip, ne-de emele getirip bilerdi.“ Education, 123.
Hakykatda, ýewreý dilindäki “ereb boqer” diýen aňlatma Mukaddes Kitapda sekiz gezek duş gelýär. Ol hemişe “agşam we ertir” diýip terjime edilýär, diňe Daniel 8:14-de onuň ýerine “günler” diýip berilýär. Ylham boýunça on dördünji aýat “Adwent ynanjynyň binýady we merkezi sütüni” bolup durýar.
Adwent imanynyň hem binýady, hem-de merkezi sütüniniň özi bolan, beýleki ähli ýazgylardan has öňde durýan Mukaddes Ýazgy şu beýannama bolupdy: “Iki müň üç ýüz güne çenli; şondan soň mukaddes ýer tämizlener.” [Danyýel 8:14.] Uly Dawalyşyk, 409.
Şeýlelikde, hakykat şudur: aýatda geçen “günler” şol ýewreý aňlatmasynyň ulanylan ýedi gezekliginiň sekizinjisidir. Şeýle hem, Hudaýyň pygamberlik arkaly King James görnüşiniň terjimeçilerine beren ýolbaşçylygynyň Mukaddes Kitapdaky hadysasy, sekizinjiniň ýediniňkidendigi baradaky Mukaddes Kitapdaky syrly manyny, sekizinji bapdaky iki görnüşiň birini aňladýan aýat bilen bilkastlaýyn baglanyşdyrdy. Sekizinji bapda “görüş” diýip terjime edilen sözleriň biri ýewreý sözi “chazon”, beýlekisi bolsa “mareh”-dir. “Mareh” daşky görnüş diýmekdir, we “mareh” görnüşi Mesihiň Hudaýyň pygamberlik Sözüindäki peýda bolşunyň görnüşidir. Daniel 8:14-däki “mareh” görnüşi Mesihiň peýda bolmalydygyny we 1844-nji ýylyň 22-nji oktýabrynda duýdansyz Öz ybadathanasyna gelmelidigini görkezýär. Bu hakykatlaryň ählisi faktdyr, we olar merkezi sütün bolan aýat bilen baglanyşyklydyr; merkezi sütün bolsa 1844-nji ýylyň 22-nji oktýabrynda ýerine ýeten bir taglymat ýa-da pygamberlik däldir; hakykat şudur: şol aýat Mesihdir, ýagny merkezi sütündür.
“Şeýle ruhdan düşgünçilik ýagdaýynda bolanymda, aňyma çuňňur täsir eden bir düýş gördüm. Düýşümde köp adamlaryň üýşüp barýan bir ybadathanany gördüm. Diňe şol ybadathanada pena tapanlar wagtyň tamamlanjak pursady gelende halas bolardylar; daşarda galanlaryň hemmesi bolsa ebedilik ýiterdi. Daşardaky köpçülik öz dürli ýollary bilen gidip ýörkäler, ybadathana girýänleri masgaralap, üstünden gülýärdiler we olara bu halaslyk meýilnamasynyň hilegär aldawdygyny, aslynda gaça durmaly hiç bir howpuň ýokdugyny aýdýardylar. Olar hatda käbirlerini diwarlaryň içine howlugyp girmeginiň öňüni almak üçin tutup saklaýardylar.”
Meni masgaralamaklaryndan gorkup, köpçülik dargap gidýänçä ýa-da olaryň ünsüni çekmän içeri girip bilýänçäm garaşmak iň gowusy diýip oýlandym. Emma olaryň sany azalmagyň ýerine artýardy, men bolsa gijä galmakdan gorkup, öýümden howlukmaç çykdym-da, mähelläniň içinden ýol açyp öňe süýşdüm. Ybadathana ýetmäge bolan aladamda, meni gabap alan mähelläni ne görüpdim, ne-de oňa üns beripdim.
Binanyň içine girenimde, äpet ybadathananyň bir ägirt uly sütün bilen daýanylýandygyny gördüm, we şol sütüne parça-parça edilip, gany akýan bir guzy daňylypdy. Ol ýerde bolan biz bu guzynyň biziň ugrumyza ýyrtylyp, ezilendigini bilýän ýaly görünýärdik. Ybadathana girenleriň hemmesi onuň öňüne gelip, günälerini boýun almaly eken. Guzynyň edil öň tarapynda beýgeldilen oturgyçlar bardy, şolarda örän bagtly görünýän bir topar otyrdy. Jennetiň nury olaryň ýüzlerine saçylýan ýaly bolup görünýärdi, we olar Hudaýy wasp edip, şat şükür aýdymlaryny aýdýardylar; bu aýdymlar perişdeleriň sazy ýaly bolup eşidilýärdi. Bular guzynyň öňüne gelip, günälerini boýun alan, bagyşlanma alan, we indi şatlykly bir wakanyň bolmagyna begençli garaşyş bilen garaşýanlardy.
“Men binanyň içine girenimden soň hem, üstüme bir gorky indi, we bu adamlaryň öňünde özümi peseltmelidigim üçin bir utanç duýgusy geldi; emma öňe gitmäge mejbur edilýän ýaly boldum, we guzu bilen ýüzbe-ýüz bolmak üçin sütüniň daşyndan ýuwaş-ýuwaş ýol alýardym, şonda bir surnaý ses berdi, ybadathana sandyrap gitdi, ýygnanan mukaddeslerden ýeňiş nidalary göterildi, gorkunç bir ýagtylyk binany nurlandyrdy, soňra bolsa hemme zat goýy garaňkylyga bürendi. Şat adamlar şol ýagtylyk bilen bile bütinleý ýitip gitdiler, men bolsa gijäniň sessiz vahymatynda ýalňyz galdym.
“Men ruhumyň jebri içinde oýandym we düýş görendigime özümi zordan ynandyryp bilýärdim. Maňa öz hökümimiň kesgitlenendigi ýaly görünýärdi; Rebbiň Ruhunyň meni terk edendigi we indi hiç haçan yzyna dolanmajakdygy ýaly.” Experience and Teachings, 24, 25.
Biz häzir ybadathana girjekdigimiz we ondan soň günälerimizi boýun alyp, Onuň aklaýyşynyň berekedini gazanjakdygymyz babatda synagdan geçirilýäris. Ybadathana girmäge edilen bu soňky çagyryş, biziň her birimiziň girmegimiziň öňüni almak üçin päsgelçilikler bilen gurşalandyr; emma biz häzir ikirjiňlensek, “gijäniň sessiz vahşatynda ýeke galdyrylarys.” Emma bu meniň ýeke-täk pikirim däldir.
Bu iň möhüm aýat “günler” sözüniň aýratynlygynyň hem görkezilmegi arkaly ýörite nygtaldy; bu söz sekiziň ýediniň biridigi baradaky pygamberlik syryny özünde jemleýär, bu syr bolsa ýüz kyrk dört müňüň möhürleniş döwründäki tekerleriň biridir. Möhürleniş döwründe Mukaddes Kitabyň weliligindäki altynjy patyşalygyň protestant şahy-da, respublikan şahy-da sekizinjiniň ýediniň biridigi baradaky syry amala aşyrar. 1989-njy ýyldaky ahyrzaman döwründen bäri bolan sekiz prezidentiň arasynda Tramp altynjy patyşalygyň altynjy patyşasy boldy, ikinji möhlete saýlanandan soň bolsa, ýediniň biri bolan sekizinji boldy. Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň 313-nji ýyldaky Milan permanyny gaýtalamagy bilen, ýüz kyrk dört müňüň Laodikiýa hereketi ýüz kyrk dört müňüň Filadelfiýa hereketine öwrüler. Möhürleniş döwri ýekşenbe kanuny kabul edilende tamamlanýar; şonda papalygyň ölüm howply ýarasy bitýär we ol şeýlelikde Ylham kitabynyň on ýedinji babyndaky syry ýediniň biri bolan sekizinji hökmünde amala aşyrýar. Ýewreý dilinde bir söz düzümi bilen, iňlis dilinde bolsa bir söz bilen aňladylýan bir hakykat hökümiň başlanmagyny görkezýän aýaty ýüz kyrk dört müňüň möhürleniş döwründe hökümiň tamamlanmagyny görkezýän aýatyň içine getirýär.
Her bir faktyň öz orny bar we Täze Ähtde bir ‘sanyň’ başga bir ‘sana’ köpeldilmegi görnüşindäki san gurluşy ulanylýan diňe bir aňlatma, Köne Ähtde bolsa diňe iki aňlatma bar. ‘San gurluşynyň’ alfasy Gelip çykyş kitabyndadyr.
Eger Kain üçin ýedi esse ar alnar bolsa, hakykatdan-da Lameh üçin ýetmiş ýedi esse ar alnar. Gelip çykyş 4:24.
Omega san taýdan gurluşy Matta kitabyndadyr.
Soňra Petrus Onuň ýanyna gelip, şeýle diýdi: Ýa Reb, doganym maňa garşy günä edende, men ony näçe gezek bagyşlaýyn? Ýedi gezege çenli bolarmy? Isa oňa diýýär: Men saňa ýedi gezege çenli diýemok, eýsem ýetmiş gezek ýedi gezege çenli. Matta 18:21, 22.
Bu parçalar Mukaddes Kitapta bir sayynyň başga bir san bilen köpeldilmelidigi görkezilýän ilkinji hem-de soňky ýagdaýy aňladýar. Sanlar köp, emma Gelip çykyş kitabynyň alfasynyň we Matta Injiliniň omegasynyň birmeňzeş san gurluşy bardyr, hem-de olar şol bir iki sany «ýedi» we «ýetmiş» sanyny ulanýarlar.
Alfa bilen omeganyň arasynda bu san gurluşynyň duş gelýän ortaky we ýeke-täk başga ýeri Lewiler kitabynyň ýigrimi bäşinji babydyr. Ol ýerde bu iki san ‘ýedi’ we ‘ýetmiş’ däl-de, ‘ýedi gezek ýedi ýyl’ diýlip berilýär.
Sen özüň üçin ýedi ýyl hepdesini, ýagny ýedi gezek ýedi ýyly sana; şol ýedi ýyl hepdesiniň möhleti seniň üçin kyrk dokuz ýyl bolar. Levililer 25:8.
Ortadaky san gurluşynda ýene-de ‘ýedi’ sany ulanylýar, emma ‘ýetmiş’ sany ulanylmaýar. Bu gurluşyň ýerleşýän böleginde gulak asmak üçin berilýän bereket hem, gulak asmazlyk üçin berilýän nälet hem bar. Gullaryň azat edilmegi we ýerleriň yzyna gaýtarylyp berilmegi bilen bagly bereketler Lewiler kitabynyň ýigrimi altynjy babynda dört gezek agzalýan ýedi esse nälet bilen gapma-garşy goýulýar. Bereket ýeriň dynç alýan ýyllarynda Rebbiň rysgal bermegini we Ýubileý ýylynda iki esse bereket berilmegini öz içine alýardy, ýigrimi altynjy bapdaky nälet bolsa bu iki bapda äht bilen bagly berilýän duýduryşda şol berekediň garşylyklaýyn tarapyny emele getirýär.
Ortadaky san gurluşy Lewiler 25:8-de (‘ýedi gezek ýedi ýyl’) duş gelýär. Ol dessine Lewiler 26-daky dört gezek gaýtalanýan ‘ýedi esse’ hökümi bilen jübütleşdirilýär. Şeýlelikde, ortadaky san gurluşy berekedi-de, näleti-de aňladyp, Lewiler kitabynda goşa şaýatlyk emele getirýär. Ýubileýiň berekediniň ýa-da näletiniň san gurluşy Lamegiň hökümi bilen Isanyň synag möhletiniň çägini görkezmeginiň arasynda ýerleşdirilýär. Üçüsi bilelikde synag möhletiniň çägini görkezýär; şol möhlet tamamlananda, bereket alan bir topar bilen nälete galan bir topar aýan bolar. Birinji we üçünji perişdeleriň habarlaryny aňladýan alfa we omega dört ýüz togsan sanyny synag möhletiniň nyşany hökmünde görkezýär. Bu Ýubileýiň näleti ýa-da berekedi bilen utgaşdyrylanda, Ezekiýeliň on ýedinji Ýubileý aýlawynyň otuzynjy ýylynda bolandygyny görkezýän Ezekiýel kitabynyň birinji babynyň birinji aýatyny öwrenmäge geçýän mahalymyzda, bu hakykatlar möhüm ähmiýete eýe bolýar.
Şol Ýubileý aýlawy biziň eýýamymyzdan öňki 573-nji ýylyň 22-nji oktýabrynda tamamlandy we diňe bir 1844-nji ýylyň 22-nji oktýabryny däl, eýsem ýakyn wagtda kabul ediljek ýekşenbe kanunyny hem öňünden görkezýän tymsal bolup hyzmat etdi. Ezekiýel ybadathanada durup, 1844-nji ýylyň 22-nji oktýabryndan soň wepalylaryň edişi ýaly, höküm işiniň ahyrynda iman arkaly Iň Mukaddes Ýere giren ýüz kyrk dört müň adamy aňladýardy. Birinji babyň birinji aýatynda Ezekiýeliň pygamberlik taryhynyň haýsy nokadynda durandygy baradaky “hakykaty” gözden salmak öz “ugruňy” ýitirmek diýmekdir.
Kebar derýasynyň boýunda aýan edilen Rebbiň şöhratyny görensoň, Ezekiýel hem Danyýel, Işaýa we Ýahýa ýaly topraga çenli peseldilýär. Soňra bu dört mysalyň ählisi görmejek we eşitmejek ýygnaga habary ýetirmeli bolanlaryň mesh edilmeginiň dürli taraplaryny görkezýär.
Ezekiýel kitabynda Iýerusalime degişli alty sene bar. Biz ozal birinji babyň birinji we ikinji aýatlarynda, şeýle hem kyrkynjy babyň birinji aýadynda getirilýän ilkinji we soňky senelere seredip geçipdik. Men sekizinji babyň birinji aýadynda getirilýän ikinji senä-de seredip geçdim, ýöne diňe onuň simwolik aňladylyşyna seretdim we onuň Iýerusalimiň gabawa alynmagy hem-de weýran edilmegi bilen baglanyşykdaky ornuny kesgitlemedim; tutuş kitap bolsa şol okuň daşynda aýlanýar. Iýerusalim biziň eýýamymyzdan öňki 586/585-nji ýylyň ahyrynda weýran edildi. Ezekiýel 33:21-de bolsa gaçyp gutulan bir adam Iýerusalimiň synandygy baradaky habary alyp gelýär.
Biziň ýesirligimiziň on ikinji ýylynda, onunjy aýda, aýyň bäşinji gününde şeýle boldy: Iýerusalimden gaçyp gutulan bir adam maňa gelip: «Şäher uruldy» diýdi. Rebbiň eli bolsa, gaçyp gutulan ol adam gelmezden öň, agşam maňa inipdi; ol irden maňa gelýänçä, agzymy açypdy; şeýlelikde agzym açyldy we men indi lal däldim. Ezekiel 33:21, 22.
Şäheriň ýykylan on ikinji ýylynda, Ýezekil öz erkine görä gürlemäge şonda azat boldy. Ýezekiliň sekizinji bapdaky görgüsi altynjy ýylda bolupdy; şeýlelikde, bu şäheriň ýykylmagyndan takmynan alty ýyl öňdi.
Altynjy ýylda, altynjy aýda, aýyň bäşinji gününde, men öz öýümde otyrkam we Ýahudanyň ýaşululary meniň öňümde oturan wagty, Reb Hudaýyň eli şol ýerde meniň üstüme indi. Ezekiel 8:1.
Indiki ýyl, ýagny ýedinji ýylda, ýaşulular Rebden soramak üçin Ezekiýele ýüz tutdular.
Ýedinji ýylyň bäşinji aýynda, aýyň onunjy güni şeýle boldy: Ysraýylyň ýaşulularynyň käbirleri Rebden soramak üçin gelip, meniň öňümde oturdylar. Ezekiel 20:1.
Soňra dokuzynjy ýylda bir ýarym ýyl dowam eden gabaw başlandy.
Ýene-de dokuzynjy ýylda, onunjy aýda, aýyň onunjy gününde Rebbiň sözi maňa gelip şeýle diýdi: «Eý, ynsan ogly, şu günüň adyny, hut şu günüň özüni ýazyp goý: Babil patyşasy hut şu gün Ýerusalime garşy ýörişe başlady». Ezekiýel 24:1, 2.
Bu seneleriň her biri soňky günleriň anyk ýol belgilerini aňladýar, çünki Pawlus gadymy Ysraýylyň dünýäniň ahyrynda ýaşaýanlar üçin mysaldygyny aýdýar.
Bularyň hemmesi olar üçin görelde hökmünde bolup geçdi; olar bolsa döwrüň soňlarynyň ýetip gelen bizler üçin duýduryş hökmünde ýazylýar. Şonuň üçin, özüni berk durýaryn diýip hasap edýän adam ýykylyp gitmezligi üçin seresap bolsun. 1 Korinfliler 10:11, 12.
Iýerusalim babatda alada edýän alty senäniň ählisi birinji bap, birinji aýatda berlen ilkinji sene bilen kyrkynjy bap, birinji aýatda duş gelýän soňky senäniň arasynda ýerleşýär. Şol iki sene birinji bapdaky bäşinji ýyly, ýagny b.e. öň 592-nji ýyly, hem-de kyrkynjy bapdaky ýigrimi bäşinji ýyly, ýagny b.e. öň 573-nji ýyly görkezýär. Setir üstüne setir derejesinde Ezekiýelde Müsür üçin bir setir bar, ol Tir baradaky salgylanmany hem öz içine alýar, we Iýerusalim üçin bir setir bar. Müsüriň setirinde ýedi göni bellik bar (Tir hem goşulanda), Iýerusalimde bolsa alty. Bu iki setir bilen birlikde Ýoşiýanyň setiri we on ýedinji Ýubileý aýlawy hem bar. Şeýle-de bolsa, göni sene berilmezden görkezilen setir dördünji bapda duş gelýär, we dördünji bapdaky şol setir Ezekiýeliň Iň Mukaddes Ýere nazar salanda gören tigirleriniň birnäçesine eýedir. Ol, şeýle hem, birnäçe simwolik hakykatlar bilen hem ýüklenendir.
430
Dört ýüz otuz sany baky ähti aňladýar, we dördünji bapda Ezekiel Reb tarapyndan diri tymsal hökmünde ulanylýar; ol dört ýüz otuz sanyny öz içine alýan bir tymsaldyr.
Sen hem, eý adam ogly, özüňe bir kerpiç al-da, ony öňüňde goý, onuň üstüne şäheri, ýagny Iýerusalimi şekillendir. Soňra oňa garşy gabaw gur, oňa garşy gala berkitmesini gur, oňa garşy depäni galdyr; şeýle hem oňa garşy goşuny ýerleşdir we onuň daş-töweregine gabaw döwüjileri goý. Mundan başga-da, özüňe demir saç al-da, ony özüň bilen şäheriň arasynda demir diwar hökmünde goý; ýüzüňi oňa garşy öwür, ol gabaw astynda bolar, sen hem oňa gabaw salarsyň. Bu Ysraýyl öýüne alamat bolar. Sen hem çep ýanyňa ýat-da, Ysraýyl öýüniň günäsini onuň üstüne goý; onuň üstünde ýatjak günleriň sanyna görä olaryň günäsini göterersiň. Çünki Men olaryň günäsiniň ýyllaryny günleriň sany boýunça seniň üstüňe goýdum: üç ýüz togsan gün; şeýlelikde sen Ysraýyl öýüniň günäsini göterersiň. Olary tamamlanyňdan soň, ýene-de sag ýanyňa ýat, we Ýahuda öýüniň günäsini kyrk gün göterersiň: Men saňa her güni bir ýyl edip belledim. Şonuň üçin sen ýüzüňi Iýerusalimiň gabawyna tarap öwürersiň, goluň açyk bolar, we sen oňa garşy pygamberlik edersiň. Ine, Men seni daňarlar bilen daňaryn, we sen gabawyň günlerini tamamlýançaň bir ýanyňdan beýlekisine öwrülip bilmersiň. Ezekiel 4:1–8.
Hezekiel tarapyndan şekillendirilişi ýaly, Iýerusalimiň gabawy bir “alamatdyr”; edil şonuň ýaly-da, milady 66-njy ýylda Sestius tarapyndan Iýerusalime getirilen gabaw hem şeýle bir alamatdyr. Isa Iýerusalimiň weýran edilşini görkezende, Şepagat uýa bize Iýerusalimiň weýran edilmeginiň “göni” berjaý bolşunyň ahyrky günlerde bolýandygyny habar berýär. Nebukadnesar we Sestius tarapyndan wekil edilen iki şaýadyň üstüne gelen weýrançylyk alamaty, gabaw alamatynyň ýekşenbe kanunynyň golaýlap gelmeginiň alamatydygyny görkezýär.
Bir Gün Bir Ýyla Deňdir
Seredip geçýän parçamyzda birinji we ikinji perişdeleriň habarlarynyň binýatlaýyn hereketinde Uilýam Milleriň pygamberlikleri düşündirmekdäki esasy düzgünine degişli Mukaddes Kitapdaky omega salgylanmasyny hem görýäris. Bir günüň bir ýyla deňligi ýörelgesiniň alfasy omega nyşany hem bolupdy, çünki bir günüň bir ýyla deňligi ýörelgesiniň alfasy Sanlar kitabynda onunjy we iň soňky synag hökmünde beýan edilipdi, Ysraýyl bolsa bu synagdan geçip bilmän, çölde kyrk ýyllap sergezdan bolan döwründe öz başyna ölüm getiripdi.
Çagalaryňyz kyrk ýyl çölde sergezdan bolarlar we jesetleriňiz çölde ýok bolýança, siziň azgynlyklaryňyzyň jezasy-nı çekerler. Ýurdy derňän günleriňiziň sany boýunça, ýagny kyrk gün — her gün üçin bir ýyl hasap edilip — günäleriňiziň jezasy-nı kyrk ýyl çekersiňiz, we siz Meniň wädämi bozandygymy bilersiňiz. Men Reb aýdýaryn: Maňa garşy birleşen bu bütin pis ýygnaga, elbetde, şuny ederin; olar şu çölde heläk bolarlar we şol ýerde ölerler. Sanlar 14:33–35.
Gyzyl deňizden geçilmegi bilen başlanýan on tapgyrly synag prosesiniň soňky gozgalaňynda bir günüň bir ýyla deň hasaplanmagy ýörelgesiniň ýüze çykarylmagynyň we Iýerusalimiň gabawa alnyp, weýran ediljek mahalynda şol ýörelgäniň ýene-de yglan edilmeginiň pygamberlik manysyna, şeýle hem “gabawyň” “alamat” bolmagynyň ähmiýetine düşünilmelidir we bularyň ikisi-de biziň seredýän ýazgy bölegimize ulanylmalydyr.
Iýerusalimiň “gabawy” alamat hökmünde ulanylanda bir ýere jemlenýän taryhy ugur tanalmalydyr, çünki ol, göýä diýeniňde, bir “ok” bolýar we göçme manyda gabawyň alamatyna köp “spisa” berkidilendir. Gabawyň alamaty, mümkin, Hezekiýeldäki iň möhüm parçadyr, we şol alamat Ýahuda taýpasynyň Arslanyna ilki Hezekiýle başda bulaşyklyk bolup görünen zatdan kämillik çykarmaga ýol berýär. Gabawyň “alamaty”, bir gün üçin bir ýyl ýörelgesi we gabaw arkaly bir ýere jemlenýän pygamberlik ugurlary, dört ýüz otuzuň baky ähti aňladýandygy nukdaýnazaryndan göz öňünde tutulmalydyr.
Ähtname
Soňra Ol Abrama şeýle diýdi: «Anyk bilgin, seniň nesliň özleriniňki bolmadyk bir ýurtda keseki bolup ýaşar, ol ýerdäkylara gulluk ederler; we olar olary dört ýüz ýyl ejir çektirerler». Gelip çykyş 15:13.
Reb Ybraýym bilen üç tapgyrda äht baglaşdy we şol üç tapgyryň birinjisi Ybraýymyň nesilleriniň Müsürde dört ýüz ýyllap ýesirlikde boljakdygy baradaky pygamberlik habaryny öz içine alýardy. Ikinji tapgyrda Ybraýyma sünnet dessury berildi, üçünji tapgyr bolsa Yshagyň Moriýa dagynda gurban edilmegi boldy. Dört ýüz ýyllyk döwür Rebbiň saýlanan bir halky kemala getirip, onuň bilen äht baglaşmak üçin äden üç ädiminiň alfasynda bellenilipdi. Şol saýlanan äht halkyna 34-nji ýylda Stefan daşlanyp öldürilende Hudaý tarapyndan talak berildi, şondan soň bolsa başga milletler üçin saýlanan resul Pawlus şol dört ýüz ýyly — dört ýüz otuz ýyl diýip kesgitledi.
Meniň diýjek bolýanym şudur: Hudaýyň Mesihde öňden tassyklan ähtini dört ýüz otuz ýyldan soň berlen kanun ýatyryp, wadany güýjünden mahrum edip bilmez. Galatýalylar 3:17.
Ähti aňladýan san dört ýüz otuzdyr, emma atlary degişlilikde Ybraýym we Pawlus diýlip üýtgedilen Ybram bilen Şawul atly iki şaýat dört ýüz otuz diýen umumy sany emele getirýän iki aýratyn döwri görkezýärler. Hudaý bir janyň adyny üýtgedende, bu şol jan bilen Hudaýyň arasyndaky ähte esaslanýan gatnaşygyň nyşanydyr. Şonuň üçin dört ýüz otuz ýyl, Ybraýymyň dört ýüzüne Pawlusyň otuzynyň goşulyşy ýaly, iki aýratyn sanyň goşulmagyndan emele gelýän jemdir. Ezekiýel üç ýüz togsan gün çep gapdalynyň üstünde, soňra bolsa kyrk gün sag gapdalynyň üstünde ýatyp, jemi dört ýüz otuza deň bolan iki sany görkezdi.
Gelip çykyş kitabyň on birinji babynda, tufandan dessine soňra Nimrodyň pitnesi arkaly ýola goýlan ölüm ähti iki ähtiň arasyndaky tapawudy aýdyň görkezýär. Babel diňiniň düzüm bölekleri höküm edilip, dargadylmaly bolan, özüňi özüň halas et diýen şeýtany äht halkyna şaýatlyk edýär. Şol babyň özünde hem, Eberiň dogulmagy bilen ýewreýleriň nesil daragty başlanyp görkezilýär; bu bolsa, Nimrodyň ölüm ähtine garşylykda, ýaşaýyş ähtini wekilçilik etjek saýlanan halkyň başlangyjyny alamatlandyrýar.
Eber otuzy dört ýyl ýaşap, Pelegi dogurdy; Eber Pelegi dograndan soň dört ýüz otuz ýyl ýaşady, ogullar we gyzlar dogurdy. Peleg otuz ýyl ýaşap, Reuny dogurdy. Gelip çykyş 11:16–18.
Gelip çykyş kitabynyň onunjy babynda Eber we Peleg ilkinji gezek agzalýar.
Ebere iki ogul doguldy: biriniň ady Pelegdi; çünki onuň günlerinde ýer bölündi; onuň doganynyň ady bolsa Joktandy. Gelip çykyş 10:25.
Peleg bölünişi ýa-da ikä bölünmegi aňladýar, we Pelegiň günlerinde äht halkynyň iki topara bölünişi Babel diňiniň taryhy hem-de Nimrodyň pitnesi bilen bellige alynýar. Eber dört ýüz altmyş dört ýyl ýaşady, emma Peleg (bölüniş) doglandan soň ol dört ýüz otuz ýyl ýaşady. Her bir hakykatyň öz degişli manysy bardyr, we dört ýüz otuz — Pawlusyň Ybraýymyň äht pygamberligine degişli edýän sanydyr. Dört ýüz otuz sany Eberiň Peleg doglandan soňky ömri bilen baglanyşdyrylsa-da, onuň ömrüniň ilkinji otuz dört ýyly “dört we otuz ýyl” diýip beýan edilýär; bu, elbetde, otuz dört ýyldyr, ýöne şol otuz dört ýylyň ýönekeý beýan edilişinde “dört” we “otuz” (430) diýlip okalýar. Şondan soň dört ýüz otuz geldi, soňra bolsa Pelegiň ömrüniň ilkinji beýan edilişi “otuz” diýilýär.
Eber “Ýewreý” adynyň köki bolup, äht baglaşylan saýlanan halk bolmaly bolan ýewreýleriň ilkinji gezek agzalmasydyr. Eber “geçip gitmek” diýmegi aňladýar; şeýlelikde ol, Ybraýymyň çagalarynyň Gyzyl deňzinden geçip, Wada berlen ýurda girşi ýaly, ýer ýüzünden täze ýere geçýän äht halkyny alamatlandyrýar. Kyrk ýyllyk çölde sergezdanlyk şol geçişe bökdençlik etdi, ýöne kyrk ýylyň ahyrynda olar Iordan derýasyndan geçip, Wada berlen ýurda girdiler; şeýlelikde bu, Hudaýyň halkynyň ahyrky geçişini alamatlandyrdy. Peleg, Ynsanzadyň iki äht halkyna bölünişiginiň ilkinji gezek Nimrodyň diňinde ýüze çykan taryhyny aňladýar. Nimrodyň ölüm ähdiniň nyşany bulaşyklykdyr, ýewreýleriň ýaşaýyş ähdiniň nyşany bolsa, Peleg arkaly görkezilen bölünişikden öň Eberiň ýaşan dört ýüz otuz ýylydyr. Peleg ady nyşanly bir san hakykatyny hem görkezýär, çünki Eberiň dört ýüz otuz ýyly iki sana bölünýär, Peleg bolsa dört ýüz bilen otuz sanynyň arasyndaky tapawudy aňladýar.
Dört ýüz otuz iki bölekden ybaratdyr. Pawlus tarapyndan görkezilen goşmaça otuz ýyl bilen birlikde Ybraýymyň ähtiniň dört ýüz ýyly. Hudaýyň halkynyň soňky oýanşyny döretjek bilimiň artmagy Danyýel kitabynyň on ikinji babynda şekillendirilýär; şol ýerde ebedi ähtiň iki bölekli nyşany anyk görkezilýär we ol 9/11 aýatlarynda beýan edilýär.
Soňra ol şeýle diýdi: «Ýoluňa dowam et, eý Daniel; çünki bu sözler ahyrzamanyň wagtyna çenli ýapyk we möhürli saklanandyr. Köp adamlar päklenip, ak ediler we synagdan geçiriler; emma erbetler erbetlik ederler; erbetleriň hiç biri düşünmez, ýöne paýhaslylar düşünerler. Gündelik gurbanlygyň aýryljak wagtyndan we weýran ediji nejisligiň ornaşdyryljak pursatyndan başlap, bir müň iki ýüz togsan gün bolar». Daniel 12:9–11.
Onunjy aýatda «päklenmek, agardylmak we synagdan geçirilmek» diýlip beýan edilýän üç basgançakly synag prosesini emele getirýän möhüriň ahyrky açylmagy müň iki ýüz togsan ýyl bilen baglanyşyklydyr. Öňbaşçylaryň bu aýada düşünişine görä, 508-nji ýylda butparazlygyň garşylygynyň aradan aýrylmagy 538-nji ýylda papalygyň Mukaddes Kitapdaky pygamberlikde aýdylýan bäşinji patyşalyk hökmünde ornaşdyrylmagyna getiren otuz ýyllyk prosesi başlatdy; şondan soň papalyk müň iki ýüz altmyş ýyllyk döwür 1798-nji ýylda tamamlanýança Mukaddes Kitapdaky pygamberlikde aýdylýan bäşinji patyşalyk hökmünde höküm sürdi. Pawlus hem 508-nji ýyldan 538-nji ýyla çenli bolan otuz ýyllyk döwri Selaniklilere 2-nji hatynda «ilki imandan dänmek» diýip beýan edýär.
2 Selaniklilerde tema butparaz Rim bilen papalyk Rimiň, ýagny pygamberlikdäki degişlilikde dördünji we bäşinji patyşalyklaryň, özara gatnaşyklarydyr. Selaniklileriň şu babynda William Miller Danyýel kitabyndaky “gündelik” düşünjesiniň butparaz Rimi aňladýandygyny ýüze çykardy, şeýle hem Miller Danyýeldäki “gündeligiň” hemişe weýrançylygyň ýigrenji zady ýa-da weýrançylygyň ýazygüýji bilen baglanyşykda berilýändigini hem ýüze çykardy. Danyýel kitabyndaky weýrançylygyň ýigrenji zady bilen weýrançylygyň ýazygüýji, degişlilikde, Ylham kitabynda Ýahýanyň haýwanyň keşbi we haýwanyň nyşany diýip atlandyrýan zatlaryny aňladýar.
Uilýam Miller pygamberliklere beren düşündirişleriniň hemmesini bolmasa-da, aglabasyny iki weýran ediji güýji kesgitlemegine esaslandyrdy: bu güýçleriň biri “gündelik” (butparaz Rim) hökmünde görkezilýär, ikinji weýran ediji güýç bolsa iki hili — weýrançylyk getirýän etmiş (buthana bilen döwletiň birleşmegi), ýagny Ylham kitabynda wagşy haýwanyň şekili (papalyga degişli pygamberlik gurluşy) hökmünde hem-de weýrançylyk getirýän ýigrenji zat (Güne sežde etmek), ýagny Ylham kitabynda wagşy haýwanyň nyşany hökmünde beýan edilýär. Milleriň Pawlusyň Selaniklilere ýazan 2-nji hatyndaky beýanlaryndan alan düşünjesi adwentizmiň binýatlarynyň nyşany bolan Milleriň esasy binýatlaýyn düşünjeleriniň biridi. Pawlus Selaniklilere ýazylan 2-nji hatyň ikinji babynda beýan edilen hakykaty söýmeýänleriň güýçli aldawa duçar bolýanlardygyny nygtaýar.
Danyýeliň üç aýadynyň (Danyýel 12:9–11) soňky günlerdäki nyşanlaýyn düşündirilişi wagtyň ulanylmagyny öz içine alyp bilmez, sebäbi 1844-nji ýylyň 22-nji oktýabryndan bäri pygamberlik wagtynyň ulanylmagy indi güýjüni ýitirendir. 9/11 aýatlary otuz ýyl we müň iki ýüz altmyş ýyl bolan iki aýry döwri aňladýar. Kyrk sany hem, müň iki ýüz altmyş sany hem pygamberlik çölüniň nyşanlarydyr we pygamberlik taýdan biri-biriniň ornuna ulanylyp bilner. Şonuň üçin müň iki ýüz altmyşy kyrk diýip düşünmek bolar, kyrk bolsa dört ýüzüň ondan bir paýydyr. 9/11 aýatlary otuz (Pawlus) bilen baglanyşykly dört ýüz (Ybraýym) arkaly görkezilişi ýaly, ebedi ähtiň sanyny aňladýar. ‘Müň iki ýüz altmyş’ arkaly aňladylýan ‘çöl’ ‘kyrklyk çöl’ bilen gabat gelýär, kyrk bolsa dört ýüzüň ondan bir paýydyr. Otuz otuzdyr. Dört ýüz otuz, dört ýüz sanynyň üstüne otuz sanyny goşmak arkaly alynýar; Ezekiýel kitabynyň dördünji babynda bolsa bu, üç ýüz togsan sanynyň üstüne kyrk sanyny goşmak hökmünde görkezilýär.
On ikinji bapdaky 9/11 baradaky aýatlar bapdaky üç pygamberlik döwrüniň ortasyny görkezýär we olar soňky günlerde açylýan baky ähtiň nyşanydyr. Soňky günlerde dört ýüz otuz sanynyň manysynyň açylmagy Ezekieliň dördünji babynda amala aşyrylýar.
Ýahuda tiresiniň Ýolbarsy indi iman arkaly Ezekiýel, Ýahýa, Danyýel we Işaýa bilen bilelikde Iň Mukaddes ýere girenler üçin ahyrky duýduryş habarynyň möhürini açýar. Bu hakykat diňe bir Ysraýylyň kowlanlary hökmünde däl-de, eýsem ýüz kyrk dört müňüň baýdagy hökmünde hem görkezilýänleriň ýokary galdyrylmagy bilen bilelikde aýan edilýär. Bu hakykat Ybraýymyň dört ýüz ýyly arkaly aňladylýan ähtiň çäginde, Pawlusyň otuz ýyly arkaly aňladylýan äht bilen baglanyşyklykda beýan edilýär. Bu hakykat millerçileriň dogry düşünen üç simwoliki döwrüniň ortaky döwrüni aňladýan Danyýel kitabynyň on ikinji babynyň 9/11 aýatlarynda beýan edilýär. Danyýel kitabynyň on ikinji babynda möhüri açylýan ortaky 9/11 hakykaty Ezekiýeliň üç ýüz togsan güni we kyrk güni arkaly aňladylýar. Bu günler on ýedinji Ýubileý aýlawynyň otuzynjy ýylynda Ezekiýele aýan edilýär, Ezekiýel bolsa ruhany hökmünde üç synagyň ortaky synagynda bolan ýüz kyrk dört müňüň ruhanylygyny aňladýar.
Ezekiýel ybadathana synagynyň çäklerinde “dördünji aýyň” “bäşinji gününde” bellenilýär; bu sene millerçileriň taryhynda 1844-nji ýylyň 19-njy aprelindäki ilkinji lapykeçlik bilen başlanyp, şol ýylyň 22-nji oktýabrynda tamamlanan ýedi aýlyk döwrüň hut ortasyny (“orta nokadyny”) alamatlandyrýardy.
1844-nji ýylyň tomsunda, 2300 günüň tamamlanjakdygy ilkinji gezek çak edilen wagt bilen şol ýylyň güýzüniň arasynda, ýagny olaryň soňra çenli uzalýandygy anyklanan döwriň tam ortasynda, habarnama Mukaddes Ýazgynyň hut öz sözleri bilen yglan edildi: “Ine, Güýew gelýär!” «Uly Jedel», 398.
1844-nji ýylyň 21-nji iýuly ýedi mukaddes aýyň ortasyna gabat gelýärdi, we şol senede Samuel Snow Boston Tabernaklynda özüniň Gijeki Gygyryş baradaky habaryny hödürleýärdi. Şol ýerde ol ilkinji gezek köpçüligiň öňündäki çykyşynda “Mukaddes Ýazgynyň hut öz sözleri bilen: ‘Ine, Ýigidi gelýär!’ diýip yglan etdi.” Biz häzir nyşanlaýynlykda Boston Tabernaklynda Ezekiel bilen bile durýarys, gijeki gygyryşyň habarçylarynyň ýokary galdyrylmagynyň joşgunly tolkun kimin öňe gitmeginden sähelçe öň. Tugy ýokary galdyrmagyň pygamberlik prosesi Ylham kitabynyň dokuzynjy babyndaky Yslamyň pygamberlik çyzygynda şekillendirilýär. Ezekieliň dördünji baby ikinji şaýatlygy we üç ýüz togsan bir ýyl hem-de on bäş gün baradaky şol pygamberligiň netijesini berýär, muny bolsa ol dördünji bapda edýär.
Munuň ýaly zatlary indiki makalada dowam etdireris.