Panium — Ýedinji San

Biz Daniel kitabyň on birinji bapyndaky ähli setirleri, 1989-njy ýyldan başlap Amerikanyň Birleşen Ştatlarynda ýekşenbe kanunyna çenli döwri aňladýan kyrkynjy aýatyň gizlin taryhy bilen baglanyşyklylykda bir ýere jemlemek ugrunda işleýäris. Pygamberlikleriň okuwçylary hökmünde biziň çagyrylyşymyz hakykat sözüni dogry bölmekdir.

Danyel kitabynyň on birinji baby on pygamberlik çyzygyna bölünip bilner. Birinji aýatdan dördünji aýada çenli bir pygamberlik çyzygyny görkezýär. Bäşinji aýatdan dokuzynjy aýada çenli ikinji çyzygy görkezýär. Onunjy aýat üçünji çyzygy görkezýär. On birinji we on ikinji aýatlar dördünji çyzygy görkezýär. Bäşinji çyzyk on üçünji aýatdan on bäşinji aýada çenli. Altynjy çyzyk on altynjy aýatdan ýigrimi ikinji aýada çenli. Ýedinji çyzyk ýigrimi üçünji we ýigrimi dördünji aýatlardyr. Ýigrimi dördünji aýatdan otuz birinji aýada çenli sekizinji çyzykdyr. Otuz birinji aýatdan kyrkynjy aýada çenli dokuzynjy çyzykdyr, onunjy we ahyrky çyzyk bolsa kyrkynjy aýatdan kyrk bäşinji aýada çenli. Bu on çyzyk setir üstüne setir bolup bir ýere getirilmelidir.

Elbetde, on pygamberlik ugryň her biri özara baglanyşyklydyr, emma her bir ugruň içinde aýratyn bir mowzugy tanap bolýar. Her bir ugruň esasy bir mowzugy bar bolsa-da, bu ugurlar diňe bir ýeke-täk şaýatlygy özünde saklamaýar. Men on ugryň her birindäki mowzuklary kesgitlemegi maksat edinýärin.

Darynyň birinji ýyly ýetmiş ýylyň tamamlanandygyny görkezýär; şeýlelikde, bu pygamberlikdäki ahyrzamanyň döwrüni kesgitleýär. Üçünji aýatda Aleksandr Beýik bütin dünýäni gurşap alýan patyşalygyny berkarar edýär, dördünji aýatda bolsa onuň patyşalygynyň köki bilen sogrulyp, dünýäniň dört ýeline bölünmelidigi görkezilýär. Daryny 1989-njy ýylda ahyrzamanyň döwri hökmünde kabul etmek bize ikinji aýatda görkezilen patyşalary sanamaga mümkinçilik berýär. Jebraýyl birinji aýatda: «Men hem Darynyň birinji ýylynda» diýende, ol onunjy bapda başlanan röýäniň başynda Daniýele habar beren zatlaryny dowam etdirýär.

«Ahyryň zamanyny» aňladýan ýolbellik iki nyşany öz içine alýar. Musanyň pygamberlik hatary üçin «ahyryň zamany» Harunyň dogluşy bolupdy, ondan üç ýyl soň bolsa Musanyň dogluşy geldi. Harun bilen Musa olaryň taryhynda «ahyryň zamanynyň» iki esse nyşanydyr we alty aý soňra bolan Ýahýa Çokundyryjynyň hem-de Isanyň dogluşynyň nusgasy bolup durýar. 1798-nji ýylda bolan «ahyryň zamany» Rim papasynyň ýesir alynmagy bilen bellendi; ol bolsa soňra, 1799-njy ýylda, ýesirlikde aradan çykdy. «Madyaly Dariusyň birinji ýylyndan» «Pars patyşasy Kiriň üçünji ýylyna» çenli; Darius bilen Kir 1989-njy ýylda «ahyryň zamanyny» aňladýar, çünki ähli pygamberler öz ýaşan günlerinden has-da köp soňky günler barada sözleýärler.

Darius bilen Kiros 1989-njy ýylda Ronald Reagan bilen uly George Buşy aňladýar. Şol ýylda olaryň ikisi-de prezidentdi. On birinji babyň birinji aýaty bu görnüşi Kirosyň üçünji ýylynda ýerleşdirýär; bu bolsa Reagandan soň gelen uly George Buşy aňladýar, edil Kirosyň Dariusdan soň gelşi ýaly. Ikinji aýatda ýene üç patyşanyň dik durjakdygy, dördünjisiniň bolsa olaryň hemmesinden has baý boljakdygy aýdylýar. On birinji bapdaky soňky “ahyry-zaman” 1989-njy ýylda başlanýar we uly George Buşdan soň ýene üç patyşanyň dik durjakdygyny görkezýär; şeýlelik bilen, uly Buşdan soň gelen üç prezidenti kesgitleýär. Şol üç patyşa Bill Klinton, kiçi George Buş, Barak Obama bolup, soňra iň baý prezident Donald Tramp “öz güýji bilen” hem-de “öz baýlygy arkaly Ýunanystanyň patyşalygyna garşy hemmeleri gozgajakdyr”.

Üçünji aýat ondan soň Aleksandr Makedonskini tanadýar, şonuň üçin hem ol ahyrky günlerde papalyk bilen birleşýän Birleşen Milletler Guramasynyň soňky ýolbaşçysynyň nusgasy bolup durýar; emma ol hem papalyk ýaly öz ahyryna ýetýär. Birleşen Milletler Guramasy Ylham kitabynyň on ýedinji babynda on patyşa hökmünde görkezilen ýedinji patyşalykdyr, we şol on patyşanyň bileleşigi özleriniň ýedinji patyşalygyny bir simwolik sagatlyk papalyk wagşysyna bermäge razy bolýarlar.

Şol on patyşa üçünji we dördünji aýatlar bilen, şeýle hem dördünji asyrda şol aýatlary berjaý eden Beýik Aleksandryň ýokarlanşy we ýykylşy baradaky taryh arkaly şekillendirilýär. Gresiýa Mukaddes Ýazgynyň pygamberliklerinde üçünji patyşalyk bolup, aždarhanyň, ýagny aždarha, wagşy haýwan we ýalan pygamber diýen üçtaraplaýyn birleşigiň üçden biriniň nyşanydyr. Haçda «Ýehudylaryň Patyşasy» diýen habar ýewreý, latyn we grek dillerinde ýazga geçirildi; bu bolsa Pasha baýramynda Iýerusalimde boljak ýehudylary, rimlileri we beýleki milletlerden bolan köpçüligi aňladýardy. Grekler aždarhany, rimliler wagşy haýwany, ýehudylar bolsa ýalan pygamberi aňladýardy.

On birinji bapdaky ilkinji dört aýat, ynsan synag möhleti tamamlanyp barýarka, papalyk güýji bilen zyna edýän ýerdäki aždarha güýjüniň soňuny görkezýär. Üçünji we dördünji aýatlar ýerdäki aždarha güýjüniň soňky ýüze çykyşynyň ahyrky ýokary göterilişini we ýykylşyny görkezýär. Bu aýatlar ýeriň patyşalary bilen zyna edýän ýyrtyjynyň soňuny görkezýän soňky alty aýatyň üstüne gabat gelýär. On birinji babyň başlangyjy we soňy, Hudaýyň duşmanlarynyň kömek etjek hiç kim bolman öz soňlaryna gelýän taryhyny görkezýär. Ilkinji dört aýat soňky alty aýat bilen deňleşdirilendir, şeýle etmek bilen olar ilkinji dört tablisaly tabşyrykdan we soňky alty tablisaly tabşyrykdan ybarat bolan On Tabşyrygyň simwolizmini göterýär, şol bir wagtyň özünde hem on san bilen bir synagy alamatlandyrýar.

Ilkinji dört aýat, habaryň 1989-njy ýylda “ahyryň döwründe” başlanýandygyny berkidip durmak bilen, soňuny görkezýän bir başlangyjy aňladýar. Bu aýatlar 1989-njy ýyldan adamzat üçin synag möhletiniň ýapylýança bolan döwri aňladýar; şeýlelikde olar 1989-njy ýylda möhürden açylan bilim artmasy bolan, synag möhletiniň ýapylmagy bilen baglanyşykly wakalary kesgitleýän soňky alty aýatyň habaryny jemleýär.

Bu aýatlar 1989-njy ýyldan başlap jemi sekiz prezident boljakdygyny, sekizinjisiniň bolsa öňki ýedi prezidentiň içinden boljakdygyny tanamak üçin pygamberlik esasyny berýär; şeýlelikde, bu bölek sekizinjiniň ýediniň içinden bolmagy baradaky syr bilen baglanyşýar, bu bolsa soňky günlerde häzirki hakykat bolan pygamberlik aýratynlygydyr.

Aýatlar arkaly düşünilip bilinýän tema — Sur şäheriniň jelep aýaly bilen zyna edýän aždaha güýjüniň ahyrky ýok edilmegidir. Jelep aýal ýer ýüzüniň ähli patyşalary bilen zyna edýär; emma gadymy Fransiýa 496-njy ýylda Klowis öz tagtyny papalyga bagyş edeninde katolik ýygnagynyň ilkinji doglany bolşy ýaly, Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň ýer haýwany hem Ýekşenbe kanuny wagtynda jelep aýal bilen zyna edýän patyşalaryň ilkinjisi bolar. Ahyrdaky alty aýatda bolşy ýaly, başdaky dört aýat hem dünýäni Armageddona alyp barýan üç güýjüň hemmesini tanadýar we aýratyn nygtaýar; ýöne ilkinji dört aýatyň temasy Gretsiýa we Beýik Aleksandr arkaly wekilçilik etdirilýän aždaha güýjüdir.

Reýgan indi sekiz prezidentiň iň soňkusyna getirip ýetiren sekiz prezidentiň döwrüni başlatdy. Sekizinji prezident haýwanyň keşbini galdyrar we Amerikanyň Birleşen Ştatlarynda ýekşenbe gününiň kanunyny mejbury eder, şol bir wagtda-da özüni Birleşen Milletler Guramasynyň başyna getirýän ylalaşygy ara alyp düzer; şol pursatyň özünde-de, radikal Yslamyň artýan uruşlaryny çözmek bahanasy bilen, bütin dünýä boýunça ybadathana bilen döwletiň arasyndaky gatnaşyga giriler.

Vahiy kitabynyň on üçünji babyndaky ýer haýwany bolan Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň Mukaddes Kitap pygamberliginiň altynjy patyşalygy bolmakdan Mukaddes Kitap pygamberliginiň ýedinji patyşalygynyň başyna öwrülmegi, şol bir wagtyň özünde Mukaddes Kitap pygamberliginiň sekizinji patyşalygy bilen bikanun gatnaşygy tamamlamagy, birinji aýatdan başlap 1989-njy ýyly görkezmek bilen, Amerikanyň Birleşen Ştatlarynda ýekşenbe kanunyna alyp barýan prezidentleriň üsti bilen suratlandyrylýar, we dessine şondan soň güýçli patyşanyň dik durmagyny görkezýär. Ol güýçli patyşa, öz talaplarynyň öňüsyrasynda Birleşen Milletler Guramasyny dargatmak işini häzir alyp barýan Trampyň onuň üstünden gözegçiligi öz eline almagydyr.

Bäşinji aýatdan dokuzynjy aýada çenli bolan bölek ilkinji agzalşy hem-de tutuş bapda esasy pygamberlik fonu hökmünde ulanylýan demirgazygyň we günortanyň patyşalarynyň arasyndaky söweşiň ädimme-ädim beýanydyr. Bäşinji aýat bu bölümiň temasyny öňe sürýär.

Ptolemeý I Soter we Selewk I Nicator bu aýatda şekillendirilýär. Olaryň ikisi-de Aleksandryň şalygynyň “Diadochi”synyň (ýagny mirasdüşerleriň) dörtden biri bolupdy. Selewk on birinji bapda ilkinji “demirgazygyň patyşasy” bolup durýar, we butparaz Rim, papalyk Rimi hem-de häzirki zamanyň Rimi bilen gabat gelýän görnüşde — Selewk diňe üç esasy ýeňişden ýa-da öwrülişik ähmiýetli wakadan soň pygamberlikdäki demirgazygyň patyşasy hökmünde berkarar edildi: miladydan öň 312-nji ýylda Wawilony gaýtadan ele geçirmegi, miladydan öň 301-nji ýylda Ipsus söweşi we miladydan öň 281-nji ýylda Corupedium söweşi. Bu hereketler onuň esasy garşydaşlaryny ýeňdi, imperiýasyny giňeltdi we sebitdäki agalygyny berkidip goýdy.

Ikinji setir, Aleksandryň bölünen patyşalygynyň beýleki mirasdüşerlerinden (Diadochi) tapawutlylykda demirgazygyň we günortanyň patyşalaryny kesgitlemek bilen başlanýar. Ol, demirgazygyň patyşasynyň diňe üç basyp alyşdan soň güýje eýe bolýandygyny kesgitlemek bilen başlanýar. Soňra Aleksandryň ölüminden soň açylyp görkezilen hökmürowanlyk ugrundaky göreşiň taryhynda, altynjy aýatdan dokuzynjy aýata çenli döwri kesgitläň; ol döwür günortanyň patyşasynyň demirgazygyň patyşasyny agdarmagy bilen tamamlanýar. Bu, on birinji bapda günortanyň patyşasynyň demirgazygyň patyşasyndan üstün çykýan üç ýagdaýynyň ilkinjisidir. Olar, bu bapda içki üç şaýat bolup, günortanyň patyşasynyň demirgazygyň patyşasyny ýeňmegine getirýän taryhyň bellik nokatlaryny aýdyň berkidýär.

Aýatlaryň taryhy taýdan ýerine ýetirilmegi, otuz birinji aýatdan kyrkynjy aýada çenli görkezilen papalyk hökümdarlygynyň müň iki ýüz altmyş ýyllyk pygamberlik taýdan ýerine ýetirilmegine nusga berýär; şeýle hem biziň eýýamymyzdan öň 217-nji ýylda Rafiýa söweşinde ilkinji gezek ýerine ýetirilen on birinji aýadyň ýerine ýetirilmegi üçin pygamberlik nusgasyny berýär. Şol üç şaýat, günortanyň iň soňky patyşasy bolan Putiniň demirgazygyň papalyk patyşasynyň wekili goşunyndan üstün çykjak Ukraina urşunyň häsiýetlerini kesgitleýär.

Pygamberlik taryhynyň ikinji setiriniň temasy, 1798-nji ýylda papalığa ölüm getiren ýaranyň nädip berlendigi bolup, bu ýagdaý bäşden dokuza çenli aýatlarda we on birinji aýatdaky Rafýa söweşinde şekillendirilýär. Günortanyň patyşasy, ýagny Müsür, aždarha güýjüdir.

On birinji bapda günorta patyşasynyň demirgazyk patyşasyny ýeňýändigini görkezýän üç mysal birleşip, kyrk bäşinji aýatda demirgazyk patyşasynyň ahyrky ýykylşyny kesgitleýär.

On birinji bapda günortanyň patyşasynyň demirgazygyň patyşasyny ýeňýändigini görkezýän üç hatar bar, emma demirgazygyň patyşasy oňa kömek edecek hiç kim bolmazdan öz soňuna gelende, bu şeýle aýdyň görünmeýär. Ýöne Ylham kitaby ony ýykýan güýjüň ajdarha güýjidigini, onuň etini iýip, ony ot bilen ýakýandygyny anyk görkezýär. Ajdarha güýji Ylham kitabyndan tanalanda, kyrk bäşinji aýatda demirgazygyň patyşasyny ýykjak bolan patyşalary — şol bir wagtda ajdarha hem, günortanyň patyşasy hem bolanlary — görüp bilýäris. Bapdaky üç göni şaýat, Daniýel bilen Ylham kitaplarynyň arasyndaky baglanyşyk arkaly görkezilişi ýaly, olaryň kämil berjaý bolmagyna bilelikde güwä geçýärler.

Häzirki döwürdäki papalyk demirgazyk patyşasy kyrk bäşinji aýatda öz soňuna hiç hili kömekçisiz ýetýär, we Ylham kitaby papalyk häkimiýetiniň aždarha güýjüniň eli bilen nähili öz soňuna gelýändigini görkezýär.

On patyşa papalyk görnüşindäki demirgazyk patyşasyny ot bilen ýakýarlar we onuň tenini iýýärler. Ahyrky günleriň patyşalary aždarha güýjüdir.

On patyşa — ajdarha güýjüdir; ol şol bir wagtda Gresiýanyň patyşalygy we Aleksandr arkaly hem şekillendirilýär. Şol patyşalar günorta patyşalardyr, çünki olar Müsüriň patyşasy Faraon arkaly şekillendirilýär. Olar onuň etini iýerler, çünki olar mezmurçynyň “erbetleriň jemagaty” diýip atlandyrýan pygamberlikdäki “itlerdir” hem.

Papalık, kyrk bäşinji aýatda agzalan demirgazygyň patyşasydyr, we papalyk Týatira ýygnagynda Izebeliň obrazynda görkezilýär.

Izebeliň hökmi itler tarapyndan iýilmegi bilen ýerine ýetirilýär.

Itler butparaz Rimdir, aždaha güýjüdir, çünki Mesihi haça çüýlän hut butparaz Rimdi.

On patyşa, ýagny itler, erbetleriň ýygnagy, Gretsiýa we Müsür hem jelebi otda ýakarlar.

On patyşa özüni ruhany zenan diýip ykrar edýändigi, ýöne jelep bolandygy üçin, jelebi ot bilen ýakarlar.

Bäşinji aýatdan dokuzynjy aýada çenli, şeýle hem otuz birinji aýatdan kyrkynjy aýada çenli, biz papalygyň aždarha güýjüniň eli bilen öz soňuna ýetýändigine şaýatlyk tapýarys. Bu ýörelge häzirki wagtda Ukrain söweşinde hem amala aşýar. Bu üç şaýat bize demirgazygyň patyşasynyň kyrk bäşinji aýatda hiç kimiň kömegi bolmazdan öz soňuna gelende, aždarhanyň onuň etini iýjekdigini we ony ot bilen ýakjakdygyny habar berýär. Üç şaýadyň esasynda, aždarhanyň hereketiniň sebäpleriniň arasynda bozulyp giden bir ähtnama hem bolar.

Bäşinji aýatdan dokuzynja aýata çenli bolan aýatlarda, ikinji Siriýa urşy miladydan öň 253-nji ýylda baglaşylan şertnama bilen tamamlandy. Bu uruş miladydan öň 260-njy ýylda başlapdy, we ikinji Siriýa urşunyň ýedi ýyly geçenden soň, günortanyň patyşasynyň demirgazygyň patyşasyna bir gyz bermegi arkaly, ýagny onuň günortanyň patyşasynyň gyzyna öýlenmegi we nikalaşyk bileleşigi arkaly parahatçylygy üpjün etmegi üçin, parahatçylyk şertnamasy amala aşyryldy. Nikadan ýedi ýyl soň, miladydan öň 246-njy ýylda, demirgazygyň patyşasy günortaly gelni ýanyndan aýyrdy we Müsür şazadasyna öýlenen wagtynda özünden aýran ilkinji aýalyny gaýtadan kabul etdi. Günortanyň patyşasynyň demirgazyk patyşalygyna çozup, demirgazygyň patyşasyny ýesir almagynyň sebäbi bozulyp taşlanan şertnama boldy.

Bozulan şertnama, b. e. öň 246-njy ýylda Ptolemeýiň Selewkiýe garşy edişi ýaly, 1797-nji ýylda bozulan Tolentino Şertnamasynyň 1798-nji ýylda Napoleona papany ýesir almak üçin itergi berenini nyşanlaýardy. Ptolemeý III demirgazykdaky Selewkiler imperiýasyndan, ýagny Selewkus II-niň üstünden gazanan ýeňşinden soň Müsüre gaýdyp gelende, ol Müsüre şeýle köp hazyna alyp geldi welin, müsürliler köp ýyllardan soň özleriniň “ýesir edilen hudaýlaryny” gaýtaryp getirendigi üçin Ptolemeý III-e “Euergetes” (“Haýyrsahawatçy” manysynda) diýen ady berdiler.

Napoleon 1798-nji ýylda papany ýesir alanda, ol Watikanyň hazynalaryny talap alyp, Ptolemeý III tarapyndan öňden nyşanlanyşy ýaly, olary Fransiýa getirdi; Ptolemeý III hem hazynalary alyp, şeýle-de Selewk II-ni Müsüre äkitdi; ol ýerde Selewk II atdan ýykylyp öldi. Bu, Napoleonyň 1798-nji ýylda papalygy haýwandan aýyrmagyny, hem-de 1799-njy ýylda papanyň ölümini nyşanlaýar. Ylhamyň on ýedinjy babynda papalyk haýwanyň üstünde oturan aýaldyr; Selewkiň ýeňlişi, ýesir edilmegi we soňra atdan ýykylyp ölmegi bolsa, Napoleonyň papalygyň raýat häkimiýetini (Ylhamyň on ýedinjy babynda haýwan hökmünde görkezilen) aýyrmagyny nyşanlaýar.

On birinji babyň bäşinji we dokuzynjy aýatlary demirgazygyň patyşasy bilen günortanyň patyşasynyň arasyndaky söweşi girizýär. Bäşinji aýat demirgazygyň patyşasy hökmünde Rime daýanýan berk binýady berýär, çünki ol demirgazygyň patyşasynyň iň ýokary agalyga ýetmezinden öň üç geografik sebiti boýun egdirjekdigini kesgitleýär. Bu aýatlar demirgazygyň patyşasynyň höküm sürýän, ýöne ahyrsoňy öz soňuna gelýän döwrüni beýan edýän pygamberlik gurluşyny berýär. Bu, hut on birinji babyň esasy öňe sürmesi we wadasydyr. Bu ugruň temasy papalyk demirgazygyň patyşasynyň ölüm howply ýarasydyr, ýa-da kyrk bäşinji aýadyň aýdyşy ýaly: «ol öz soňuna geler, oňa kömek edýän bolmaz». Bu hakykat soňky günlerde häzirki hakykatdyr.

Biz indiki makalada dowam ederis.